이단 논박 · 5권

Ἔλεγχος καὶ ἀνατροπὴ τῆς ψευδωνύμου γνώσεως

이레네우스

서두 1

가장 사랑하는 이여, 우리는 이 책에 앞서 그대에게 펴낸 네 권의 책에서 모든 이단자를 드러내고 그들의 가르침을 밝혔으며, 불경한 견해를 고안한 자들을 논박했다. 일부는 그들 각자의 고유한 가르침, 곧 그들이 저술에 남긴 가르침에서, 일부는 모든 논증을 거쳐 나아가는 이성적 추론에서 근거를 얻었다. 우리는 진리를 제시했고 교회의 선포를 밝혔다. 앞서 설명했듯이, 예언자들이 그 선포를 미리 알렸고, 그리스도께서 이루셨으며, 사도들이 전해 주었다. 교회는 사도들에게서 받아 온 세상에서 홀로 그것을 잘 지켜 자녀들에게 전해 주었다. 이단자들이 우리에게 제기하는 모든 물음에 답했고, 사도들의 가르침을 설명했으며, 주님께서 비유를 통해 말씀하시고 행하신 많은 일도 밝혔다. 거짓으로 지식이라 불리는 것을 드러내고 논박하는 이 전체 저술의 다섯째 책에서는, 우리 주님의 가르침 가운데 남은 내용과 사도들의 편지를 토대로 논증을 펼치려 한다. 그대가 우리에게 요청한 대로 그대의 당부에 따르는 것이다. 우리도 말씀을 섬기는 일을 맡았으므로, 힘이 닿는 대로 온갖 노력을 기울여 이단자들의 반론에 맞설 수 있도록 그대에게 풍부한 도움을 주려 한다. 길을 잃은 이들을 되찾아 하나님의 교회로 돌아오게 하고, 새 신자들의 마음도 굳건하게 하여, 교회가 잘 지켜 그들에게 전해 준 믿음을 흔들림 없이 지키게 하려 한다. 그들을 그릇되게 가르치고 진리에서 떼어 놓으려 애쓰는 자들에게 결코 휩쓸리지 않게 하려는 것이다. 그대와 이 글을 읽을 모든 이는 우리가 앞서 쓴 내용을 더욱 주의 깊게 읽어야 한다. 우리가 반박하는 논거 자체를 알기 위해서이다. 그래야 그들을 올바르게 반박할 수 있고, 그들에게 맞설 반론도 이미 마련된 것에서 얻을 수 있다. 하늘의 믿음으로 그들의 견해를 오물처럼 내버리고, 참되고 확고한 유일한 스승, 곧 하나님의 말씀, 우리 주 예수 그리스도를 따르라. 그분은 헤아릴 수 없는 사랑 때문에 우리와 같은 존재가 되셨다. 우리를 그분과 같은 존재로 완성하시려는 것이다.

Traductis, dilectissime, omnibus haereticis in quatuor libris, qui sunt tibi ante hunc a nobis editi, et doctrinis ipsorum manifestatis: eversis quoque his, qui irreligiosas adinvenerunt sententias; aliquid quidem ex propria uniuscujusque illorum doctrina, quam in suis conscriptis reliquerunt, aliquid autem ex ratione universis ostensionibus procedente, et veritate ostensa, et manifestato praeconio Ecclesiae, quod prophetae quidem praeconaverunt, quemadmodum demonstravimus, perfecit autem Christus, Apostoli vero tradiderunt, a quibus Ecclesia accipiens, per universum mundum sola bene custodiens, tradidit filiis suis: quaestionibusque omnibus solutis, quae ab haereticis nobis proponuntur: et Apostolorum doctrina explanata, et manifestatis pluribus, quae a Domino per parabolas et dicta sunt et facta: in hoc libro quinto operis universi, qui est de traductione et eversione falso cognominatae agnitionis, ex reliquis doctrinae Domini nostri, et ex apostolicis epistolis, conabimur ostensiones facere, quemadmodum postulasti a nobis, obedientibus tuo praecepto, quoniam et in administratione sermonis positi sumus, et omni modo elaborantibus secundum nostram virtutem, plurima tibi quidem in subsidium praestare adversum contradictiones haereticorum; errantes autem retrahere, et convertere ad Ecclesiam Dei; neophytorum quoque sensum confirmare, ut stabilem custodiant fidem, quam bene custoditam ab Ecclesia acceperunt, ut nullo modo transvertantur ab his, qui male docere eos, et abducere a veritate conantur. Oportebit autem te, omnesque lecturos hanc scripturam, impensius legere ea quae a nobis praedicta sunt, ut et argumenta ipsa scias, adversus quae contradictiones facimus. Sic enim et legitime eis contradices, et de praeparato accipies adversus eos contradictiones, illorum quidem sententias per coelestem fidem, velut stercora, abjiciens; solum autem verum et firmum magistrum sequens, Verbum Dei, Jesum Christum Dominum nostrum: qui propter immensam suam dilectionem factus est quod sumus nos, uti nos perficeret esse quod et ipse.

1.1

말씀이신 우리 스승께서 사람이 되시지 않았다면, 우리는 하나님의 일을 달리 배울 수 없었을 것이다. 아버지 자신의 말씀 외에는 아버지의 일을 우리에게 알려 줄 이가 아무도 없었기 때문이다. “달리 누가 주님의 생각을 알았는가? 또 달리 누가 그분의 조언자가 되었는가?” 우리는 우리 스승을 뵙고 우리 귀로 그분의 음성을 듣는 것 외에는 달리 배울 수 없었다. 그분의 행위를 본받고 그분의 말씀을 실천하는 이들이 되어 그분과 사귐을 누리며, 완전하신 분, 곧 모든 창조에 앞서 계신 분에게서 성장을 얻기 위해서이다. 우리는 이제 막 지음을 받았다. 가장 뛰어나고 선하신 유일한 분, 곧 썩지 않음의 선물을 지니신 분에게서 그분을 닮은 모습으로 지음을 받은 것이다. 아버지의 미리 아심에 따라, 아직 존재하지 않았던 우리가 존재하도록 예정되었다. 우리는 피조물의 첫 열매가 되었고, 미리 아신 때에 말씀의 섬김을 따라 선물을 받았다. 그분은 모든 면에서 완전하시다. 능력 있는 말씀이시며 참된 사람이시기 때문이다. 그분은 자신의 피로 합당하게 우리를 속량하시고, 사로잡혀 간 이들을 위해 자신을 속량의 값으로 내주셨다. 배교가 우리를 부당하게 지배했고, 우리가 본래 전능하신 하나님께 속해 있었는데도 본성에 어긋나게 우리를 그분에게서 떼어 놓아 자신의 제자로 만들었다. 이에 모든 일에 능하신 하나님의 말씀께서는 자신의 의로움을 조금도 잃지 않으시고 그 배교에 의롭게 맞서셨으며, 배교에게서 자신의 것을 속량하셨다. 배교가 처음 우리를 지배할 때 자신의 것이 아닌 것을 탐욕스럽게 빼앗았듯이, 그렇게 폭력으로 하시지 않고 설득으로 하셨다. 하나님께서 강요 없이 설득하시며 원하시는 것을 취하시는 것이 합당했기 때문이다. 그리하여 의로움이 깨지지 않고, 하나님께서 옛적에 빚으신 존재가 멸망하지 않게 하셨다.

Non enim aliter nos discere poteramus quae sunt Dei, nisi magister noster, Verbum exsistens, homo factus fuisset. Neque enim alius poterat enarrare nobis quae sunt Patris, nisi proprium ipsius Verbum. Quis enim alius cognovit sensum Domini? aut quis alius ejus consiliarius factus est? Neque rursus nos aliter discere poteramus, nisi magistrum nostrum videntes, et per auditum nostrum vocem ejus percipientes, uti imitatores quidem operum, factores autem sermonum ejus facti, communionem habeamus cum ipso; a perfecto, et eo qui est ante omnem conditionem, augmentum accipientes, qui nunc nuper facti sumus a solo optimo et bono, et ab eo qui habet donationem incorruptibilitatis, in eam quae est ad eum similitudinem facti, (praedestinati quidem, ut essemus qui nondum eramus, secundum praescientiam Patris,) facti autem initium facturae, accepimus in praecognitis temporibus secundum ministrationem Verbi, qui est perfectus in omnibus, quoniam Verbum potens, et homo verus, sanguine suo rationabiliter redimens nos, redemtionem semetipsum dedit pro his, qui in captivitatem ducti sunt. Et quoniam injuste dominabatur nobis apostasia, et cum natura essemus Dei omnipotentis, alienavit nos contra naturam, suos proprios nos faciens discipulos, potens in omnibus Dei Verbum; et non deficiens in sua justitia, juste etiam adversus ipsam conversus est apostasiam, ea quae sunt sua redimens ab ea, non cum vi, quemadmodum illa initio dominabatur nostri, ea quae non erant sua insatiabiliter rapiens, sed secundum suadelam, quemadmodum decebat Deum suadentem, et non vim inferentem, accipere quae vellet; ut neque quod est justum confringeretur, neque antiqua plasmatio Dei deperiret.

1.2

이처럼 주님께서 자신의 피로 우리를 속량하시고, 우리의 혼을 위해 자신의 혼을, 우리의 육신을 위해 자신의 육신을 내주셨다. 하나님과 사람의 결합과 사귐을 위해 아버지의 영을 부어 주셨고, 영을 통해 하나님을 사람들에게 내려오게 하시며, 자신의 성육신을 통해 다시 사람을 하나님께로 올려 주셨다. 그분은 오실 때 하나님과의 사귐을 통해 우리에게 썩지 않음을 확고하고 참되게 주셨다. 이에 이단자들의 모든 가르침이 무너졌다. 그분이 겉모습으로만 나타나셨다고 말하는 이들은 헛되다. 이 일들은 겉모습으로 이루어진 것이 아니라 참된 실재 안에서 이루어졌기 때문이다. 그분이 사람이 아니면서 사람으로 보이셨다면, 참으로 계셨던 그대로 하나님의 영으로 머물지도 않으셨을 것이다. 영은 보이지 않기 때문이다. 그분 안에 어떤 진리도 없었을 것이다. 보이는 그대로의 존재가 아니셨을 것이기 때문이다. 우리는 앞서 말했다. 아브라함과 다른 예언자들은 그분을 예언적으로 보았으며, 장차 일어날 일을 환상을 통해 예언했다. 그러므로 그분이 지금도 그렇게 나타나셨으나 보이는 그대로의 존재가 아니셨다면, 사람들에게 어떤 예언적 환상이 주어진 셈이다. 따라서 그분이 다시 오시기를 기다려야 하며, 그때에야 지금 예언적으로 보이신 그대로의 존재가 되실 것이다. 그분이 겉모습으로 보이셨다고 말하는 것과 마리아에게서 아무것도 받지 않으셨다고 말하는 것은 같다는 점을 우리는 이미 밝혔다. 그분이 아담의 옛 지으심을 자신 안에 총괄하지 않으셨다면, 참된 피와 육신을 지니시지도 않았을 것이기 때문이다. 그분은 그 육신으로 우리를 속량하셨다. 그러므로 발렌티누스의 추종자들은 헛되다. 그들은 이런 가르침을 내세워 육신의 구원을 배제하고 하나님께서 빚으신 존재를 배척하려 한다.

Suo igitur sanguine redimente nos Domino, et dante animam suam pro nostra anima, et carnem suam pro nostris carnibus, et effundente Spiritum Patris in adunitionem et communionem Dei et hominis, ad homines quidem deponente Deum per Spiritum, ad Deum autem rursus imponente hominem per suam incarnationem, et firme et vere in adventu suo donante nobis incorruptelam, per communionem quae est ad Deum, perierunt omnes haereticorum doctrinae. Vani enim sunt qui putative dicunt eum apparuisse. Non enim putative haec, sed in substantia veritatis fiebant. Si autem cum homo non esset, apparebat homo, neque, quod erat vere, perseveravit Spiritus Dei, quoniam invisibilis est Spiritus, neque veritas quaedam erat in eo, non enim illud erat quod videbatur. Praediximus autem, quoniam Abraham et reliqui prophetae prophetice videbant eum, id quod futurum erat, per visionem prophetantes. Si igitur et nunc talis apparuit, non exsistens quod videbatur, quaedam prophetica visio facta est hominibus, et oportet alium exspectare adventum ejus, in quo talis erit, qualis nunc visus est prophetice. Ostendimus autem, quoniam idem est, putative dicere eum visum, et nihil ex Maria accepisse. Neque enim esset vere sanguinem et carnem habens, per quam nos redemit, nisi antiquam plasmationem Adae in semetipsum recapitulasset. Vani igitur qui a Valentino sunt, hoc dogmatisantes, uti excludant salutem carnis, et reprobent plasmationem Dei.

1.3

에비온파도 헛되다. 하나님과 사람의 연합을 믿음으로 자신의 혼 안에 받아들이지 않고, 옛 출생의 누룩 속에 머물기 때문이다. 성령께서 마리아에게 임하시고 지극히 높으신 분의 능력이 그를 덮었다는 사실을 그들은 이해하려 하지 않는다. 그러므로 태어나신 분도 거룩하시며, 만물의 아버지이신 지극히 높으신 하나님의 아들이시다. 아버지께서는 아들의 성육신을 이루시고 새로운 출생을 드러내셨다. 우리가 이전 출생을 통해 죽음을 물려받은 것처럼, 이 출생을 통해 생명을 물려받게 하시려는 것이다. 그들은 하늘의 포도주가 섞이는 것을 배척하고, 세상의 물만 되기를 원하며, 자신들과 결합하시도록 하나님을 받아들이지 않는다. 그들은 패배한 아담, 곧 낙원에서 쫓겨난 아담 안에 머물러 있다. 처음 아담 안에서 우리가 빚어질 때, 하나님에게서 온 생명의 숨결이 빚어진 존재와 결합하여 사람을 살리고 이성 있는 생명체로 드러냈듯이, 마지막에는 아버지의 말씀과 하나님의 영이 아담이 빚어졌던 옛 실체와 결합하여 사람을 살아 있는 완전한 존재, 완전하신 아버지를 받아들이는 존재로 만드셨다는 것을 그들은 헤아리지 못한다. 이는 우리가 혼에 속한 이 안에서 모두 죽은 것처럼, 영에 속한 이 안에서 모두 살아나게 하시려는 것이다. 아담은 하나님의 손을 벗어난 적이 없다. 아버지께서는 그 손들을 향해 말씀하신다. “우리의 형상과 모양에 따라 사람을 만들자.” 그러므로 마지막에 육신의 뜻이나 남자의 뜻에 따라가 아니라, 아버지의 기뻐하심에 따라 그분의 손들이 사람을 살아 있는 존재로 완성하셨다. 아담이 하나님의 형상과 모양에 따라 지어지게 하시려는 것이다.

Vani autem et Ebionaei, unitionem Dei et hominis per fidem non recipientes in suam animam, sed in veteri generationis perseverantes fermento; neque intelligere volentes, quoniam Spiritus sanctus advenit in Mariam, et virtus Altissimi obumbravit eam: quapropter et quod generatum est, sanctum est, et filius Altissimi Dei Patris omnium, qui operatus est incarnationem ejus, et novam ostendit generationem; uti quemadmodum per priorem generationem mortem haereditavimus, sic per generationem hanc haereditaremus vitam. Reprobant itaque hi commixtionem vini coelestis, et sola aqua secularis volunt esse, non recipientes Deum ad commixtionem suam: perseverantes autem in eo qui victus est Adam, et projectus est de paradiso, non contemplantes, quoniam quemadmodum ab initio plasmationis nostrae in Adam ea quae fuit a Deo adspiratio vitae unita plasmati animavit hominem, et animal rationabile ostendit; sic in fine Verbum Patris et Spiritus Dei, adunitus antiquae substantiae plasmationis Adae, viventem et perfectum effecit hominem, capientem perfectum Patrem: ut quemadmodum in animali omnes mortui sumus, sic in spiritali omnes vivificemur. Non enim effugit aliquando Adam manus Dei, ad quas Pater loquens, dicit: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Et propter hoc in fine non ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex placito Patris manus ejus vivum perfecerunt hominem, uti fiat Adam secundum imaginem et similitudinem Dei.

2.1

하나님께서 남의 것 안으로 오셨다고 말하는 이들도 헛되다. 마치 남의 것을 탐내시어, 만들지도 창조하지도 않았고, 처음부터 자신의 손으로 사람을 지어 본 일도 없는 그 신에게 다른 이가 만든 사람을 바치려 하신 것처럼 말하기 때문이다. 그들의 주장대로 그분이 남의 것 안으로 오셨다면, 그분의 오심은 의롭지 않다. 그분이 참으로 사람이 되시지 않았다면, 자신의 피로 우리를 참되게 속량하시지도 않았을 것이다. 태초에 말씀하신 대로, 사람은 하나님의 형상과 모양에 따라 지어졌으며, 그분은 자신이 빚으신 존재에게 이것을 회복해 주셨다. 속임수로 남의 것을 빼앗으신 것이 아니라, 의롭고 선하게 자신의 것을 거두어들이셨다. 배교와 관련해서는, 자신의 피로 배교에게서 우리를 의롭게 속량하셨고, 속량받은 우리와 관련해서는 선하게 행하셨다. 우리가 그분께 먼저 드린 것은 아무것도 없으며, 그분도 무엇이 부족한 분처럼 우리에게 무언가를 바라시지 않는다. 오히려 우리에게 그분과의 사귐이 필요하다. 그러므로 그분은 선하게 자신을 쏟아 주시어, 우리를 아버지의 품으로 모으셨다. 하나님의 경륜 전체를 업신여기고, 육신의 구원을 부정하며 그 재생을 멸시하고, 육신이 썩지 않음을 받을 수 없다고 말하는 이들은 모든 면에서 헛되다. 참으로 이 육신이 구원받지 못한다면, 주님도 자신의 피로 우리를 속량하시지 않았으며, 성찬의 잔도 그분의 피를 함께 나누는 것이 아니고, 우리가 떼는 빵도 그분의 몸을 함께 나누는 것이 아니다. 피는 핏줄과 살, 그리고 사람을 이루는 나머지 실체에서 나기 때문이다. 하나님의 말씀께서는 참으로 그 실체가 되시어, 자신의 피로 우리를 속량하셨다. 그분의 사도도 이렇게 말한다. “그분 안에서 우리는 그분의 피를 통해 속량과 죄의 용서를 받는다.”

Vani autem et qui in aliena dicunt Deum venisse, velut aliena concupiscentem, uti eum hominem qui ab altero factus esset exhiberet ei Deo, qui neque fecisset neque condidisset, sed et qui desolatus esset ab initio a propria hominum fabricatione. Non ergo justus adventus ejus qui secundum eos advenit in aliena; neque vere nos redemit sanguine suo, si non vere homo factus est, restaurans suo plasmati quod dictum est in principio, factum esse hominem secundum imaginem et similitudinem Dei; non aliena in dolo diripiens, sed sua propria juste et benigne assumens: quantum attinet quidem ad apostasiam, juste suo sanguine redimens nos ab ea; quantum autem ad nos, qui redemti sumus, benigne. Nihil enim illi ante dedimus, neque desiderat aliquid a nobis, quasi indigens; nos autem indigemus ejus quae est ad eum communionis: et propterea benigne effudit semetipsum, ut nos colligeret in sinum Patris. Vani autem omnimodo, qui universam dispositionem Dei contemnunt, et carnis salutem negant et regenerationem ejus spernunt, dicentes non eam capacem esse incorruptibilitatis. Si autem non salvetur haec videlicet, nec Dominus sanguine suo redemit nos, neque calix Eucharistiae communicatio sanguinis ejus est, neque panis quem frangimus communicatio corporis ejus est. Sanguis enim non est nisi a venis et carnibus, et a reliqua quae est secundum hominem substantia, qua vere factum Verbum Dei, sanguine suo redemit nos. Quemadmodum et Apostolus ejus ait: In quo habemus redemtionem per sanguinem ejus, et remissionem peccatorum.

2.2

우리는 그분의 지체이며 피조물을 통해 양분을 얻는다. 그 피조물을 우리에게 주시는 분도 그분이시다. 자신의 해가 떠오르게 하시고 원하시는 대로 비를 내리신다. 그분은 피조물인 잔을 자신이 흘리신 피라고, 피조물에서 나온 빵을 자신의 몸이라고 확증하셨다. 그 잔으로 우리의 피를 자라게 하시고, 그 빵으로 우리의 몸을 자라게 하신다. 그러므로 섞은 잔과 만들어진 빵이 하나님의 말씀을 받아 그리스도의 피와 몸의 성찬이 되고, 그것들로 우리 육신의 실체가 자라고 유지된다면, 그리스도의 피와 몸으로 양분을 얻으며 그분의 지체인 육신이 영원한 생명인 하나님의 선물을 받을 수 없다고 어떻게 말할 수 있는가? 복된 사도도 에베소인들에게 보낸 편지에서 말한다. “우리는 그분의 몸의 지체이며, 그분의 살과 뼈에서 났다.” 그는 어떤 영적이고 보이지 않는 사람에 관해 이 말을 하는 것이 아니다. “영은 뼈와 살이 없기” 때문이다. 오히려 참된 사람을 이루는 경륜, 곧 살과 힘줄과 뼈로 이루어진 존재를 말한다. 그 존재는 그분의 피인 잔으로 양분을 얻고, 그분의 몸인 빵으로 자란다.

Et quoniam membra ejus sumus, et per creaturam nutrimur; creaturam autem ipse nobis praestat, solem suum oriri faciens, et pluens quemadmodum vult, eum calicem qui est creatura, suum sanguinem qui effusus est, ex quo auget nostrum sanguinem; et eum panem qui est a creatura, suum corpus confirmavit, ex quo nostra auget corpora. Quando ergo et mixtus calix, et factus panis percipit Verbum Dei, et fit Eucharistia sanguinis et corporis Christi, ex quibus augetur et consistit carnis nostrae substantia; quomodo carnem negant capacem esse donationis Dei, quae est vita aeterna, quae sanguine et corpore Christi nutritur, et membrum ejus est? Quemadmodum et beatus Apostolus ait in epistola quae est ad Ephesios; Quoniam membra sumus corporis ejus, de carne ejus, et de ossibus ejus: non de spiritali aliquo et invisibili homine dicens haec; (Spiritus enim neque ossa, neque carnes habet) sed de ea dispositione, quae est secundum verum hominem, quae ex carnibus et nervis et ossibus consistit; quae de calice, qui est sanguis ejus, nutritur; et de pane, quod est corpus ejus, augetur.

2.3

땅에 심은 포도나무 줄기가 제철에 열매를 맺고, 땅에 떨어져 풀어진 밀알이 만물을 붙드시는 하나님의 영을 통해 여러 배로 자라난다. 이것들은 그 뒤 지혜를 통해 사람에게 쓰일 것이 되고, 하나님의 말씀을 받아 성찬이 된다. 그 성찬은 그리스도의 몸과 피이다. 이와 같이 우리의 몸도 성찬으로 양분을 얻고, 땅에 묻혀 그 안에서 풀어졌다가 제때에 다시 일어날 것이다. 하나님의 말씀이 몸에 부활을 주시어 하나님 아버지께 영광이 되게 하실 것이다. 그분은 이 죽을 것에 죽지 않음을 입히시고, 썩을 것에 썩지 않음을 거저 주신다. 하나님의 능력은 약함 속에서 완성되기 때문이다. 우리가 마치 스스로 생명을 지닌 것처럼 감사할 줄 모르는 마음을 품고 부풀어 올라 하나님께 맞서지 않게 하시려는 것이다. 우리가 우리 본성이 아니라 그분의 위대하심으로 영원히 존속함을 얻는다는 것을 경험으로 배우게 하시려는 것이다. 그리하여 하나님께 속한 영광의 참된 모습을 놓치지 않고, 우리 자신의 본성도 알게 하신다. 하나님께서 하실 수 있는 일과 사람이 받는 은혜를 알게 하시려는 것이다. 존재하는 것들을 그 실제 모습대로, 곧 하나님과 사람을 참되게 이해하는 데서 결코 벗어나지 않게 하시려는 것이다. 어쩌면 우리가 앞서 말했듯이, 바로 이 때문에 하나님께서는 우리에게 해체가 일어나도록 허락하신 것이 아닐까? 모든 일을 통해 배워, 하나님과 우리 자신을 모두 알고, 모든 일에 주의를 기울이게 하시려는 것이 아닐까?

Et quemadmodum lignum vitis depositum in terram, suo fructificat tempore, et granum tritici decidens in terram et dissolutum, multiplex surgit per Spiritum Dei, qui continet omnia; quae deinde per sapientiam in usum hominis veniunt, et percipientia verbum Dei Eucharistia fiunt, quod est corpus et sanguis Christi: sic et nostra corpora ex ea nutrita, et reposita in terram, et resoluta in ea, resurgent in suo tempore, Verbo Dei resurrectionem eis donante, in gloriam Dei Patris: qui huic mortali immortalitatem circumdat, et corruptibili incorruptelam gratuito donat, quoniam virtus Dei in infirmitate perficitur: ut non quasi ex nobisipsis habentes vitam, inflemur aliquando et extollamur adversus Deum, ingratam mentem accipientes; experimento autem discentes, quoniam ex illius magnitudine, et non ex nostra natura, habemus in aeternum perseverantiam, neque ab ea quae est circa Deum gloria, sicuti est, frustremur aliquando, neque nostram naturam ignoremus; sed ut sciamus, et quid Deus potest, et quid homo beneficii accipit: et non erremus aliquando a vera comprehensione eorum quae sunt, et quemadmodum sunt, id est Dei et hominis. Et numquid forte, quemadmodum praediximus, propter hoc passus est Deus fieri in nobis resolutionem; ut per omnia eruditi, in omnibus simus diligentes, neque Deum, neque nosmetipsos ignorantes?

3.1

사도는 아주 분명하게 밝혔다. 사람이 교만해져 진리에서 떨어져 나가지 않도록, 자신의 약함에 맡겨졌다는 것이다. 그는 코린토인들에게 보낸 둘째 편지에서 말한다. “계시의 위대함 때문에 내가 지나치게 높아지지 않도록, 내 육신에 가시, 곧 사탄의 사자가 주어져 나를 치게 되었다. 이 일로 나는 주님께 세 번 간청하여, 그것이 내게서 떠나게 해 달라고 했다. 그분은 내게 말씀하셨다. ‘내 은혜가 네게 충분하다. 능력은 약함 속에서 완성되기 때문이다.’ 그러므로 나는 오히려 기꺼이 약함을 자랑하겠다. 그리스도의 능력이 내 안에 머물게 하려는 것이다.” 누군가는 말할 것이다. “그렇다면, 주님께서 자신의 사도가 그렇게 얻어맞고 그런 약함을 견디기를 원하셨단 말인가?” 말씀은 “그렇다”고 답한다. 능력은 약함 속에서 완성되어, 자신의 약함을 통해 하나님의 능력을 아는 사람을 더 낫게 만들기 때문이다. 양쪽의 실상을 경험으로 배우지 않았다면, 자신은 약하고 본성상 죽을 존재이며, 하나님은 죽지 않으시고 능하신 분임을 사람이 어떻게 배웠겠는가? 견딤을 통해 자신의 약함을 배우는 것은 조금도 나쁜 일이 아니다. 오히려 자신의 본성을 잘못 알지 않는 것은 좋은 일이다. 하나님께 맞서 자신을 높이고 자기 영광을 자만하는 것은 사람을 감사할 줄 모르게 하여, 그에게 큰 해를 끼치며, 진리와 사랑까지 그에게서 빼앗아 간다. 곧 자신을 지으신 분을 향한 사랑을 빼앗는다. 양쪽을 경험하는 것은 사람에게 하나님과 사람에 대한 참된 지식을 심어 주고, 하나님을 향한 그의 사랑을 키운다. 사랑이 자라는 곳에서, 하나님의 능력으로 더 큰 영광이 이루어져 그분을 사랑하는 이들에게 주어진다.

Manifestissime autem Apostolus ostendit, quoniam traditus est suae infirmitati homo, ne elatus aliquando excideret a veritate, in secunda quae est ad Corinthios dicens: Et ut sublimitate revelationum non superextollar, datus est mihi stimulus carnis, angelus Satanae, uti me colaphiset. Et super hoc ter Dominum rogavi, ut absistat a me: et dixit mihi: Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur. Libenter ergo magis gloriabor in infirmitatibus, ut inhabitet in me virtus Christi. Quid ergo? (dicet enim aliquis) voluit ergo Dominus Apostolum suum sic colaphisari, et talem sustinere infirmitatem? Etiam, dicit verbum. Virtus enim in infirmitate perficitur, meliorem efficiens hunc, qui per suam infirmitatem cognoscit virtutem Dei. Quemadmodum enim didicisset homo, quoniam ipse quidem infirmus et natura mortalis, Deus autem immortalis et potens, nisi id quod est in utroque, didicisset experimento? Suam enim infirmitatem discere per sustinentiam, nihil est malum: magis autem et bonum est non aberrare in natura sua. Extolli autem adversus Deum, et praesumtionem suae gloriae assumere, ingratum reddens hominem, multum mali inferebat ei, ut veritatem simul et dilectionem auferret ab eo, eam quae est ad eum qui fecit eum. Utrorumque autem experientia veram quae est de Deo et homine agnitionem indidit ei; et auxit ejus erga Deum dilectionem. Ubi autem augmentum est dilectionis, ibi major gloria Dei virtute perficitur his qui diligunt eum.

3.2

육신의 약함을 보면서 그 육신을 죽은 자들 가운데서 일으키시는 분의 능력을 헤아리지 않는 이들은, 하나님의 능력을 부인하고 말씀이 무엇인지도 헤아리지 않는다. 하나님께서 죽을 것을 살리지 못하고, 썩을 것을 썩지 않음으로 되돌리지 못하신다면, 더는 능하신 하나님이 아니실 것이다. 하나님께서 이 모든 일에 능하시다는 것을 우리는 우리의 시작에서 살펴야 한다. 하나님께서 땅에서 진흙을 취하여 사람을 빚으셨기 때문이다. 존재하지 않던 뼈와 힘줄과 핏줄, 그리고 사람을 이루는 나머지 구조를 존재하도록 만들고, 사람을 살아 있고 이성 있는 존재로 만드는 것이, 이미 지어진 것이 우리가 앞서 말한 이유들 때문에 땅으로 풀어진 뒤 다시 온전하게 되는 것보다 훨씬 더 어렵고 믿기 힘든 일이다. 사람이 처음의 재료로 돌아갔더라도 그렇다. 아직 지어지지 않았던 사람이 처음에 그 재료에서 지어졌기 때문이다. 처음에 원하시는 때에 없던 이를 있게 하신 분께서는, 이미 존재했던 이들을 원하실 때 다시 회복하시어, 그분께서 주시는 생명에 이르게 하실 것이다. 육신은 하나님의 능력을 받아들일 수 있는 것으로 드러날 것이다. 태초에 하나님의 솜씨를 받아들였기 때문이다. 한 부분은 보는 눈이 되었고, 다른 부분은 듣는 귀가, 다른 부분은 만지고 일하는 손이 되었다. 또 다른 부분은 사방으로 뻗어 지체를 붙드는 힘줄이, 다른 부분은 피와 숨의 통로인 동맥과 정맥이 되었고, 또 다른 부분은 여러 내장이, 다른 부분은 혼과 몸을 이어 주는 피가 되었다. 더 무슨 말을 하겠는가? 사람의 지체를 이루는 이 모든 구성을 낱낱이 헤아릴 수 없다. 그 모든 것은 오직 하나님의 큰 지혜로 지어졌다. 주님의 지혜에 참여하는 것들은 그분의 능력에도 참여한다.

Refutant igitur potentiam Dei, et non contemplantur quod est verbum, qui infirmitatem intuentur carnis, virtutem autem ejus qui suscitat eam a mortuis, non contemplantur. Si enim mortale non vivificat, et corruptibile non revocat ad incorruptelam, jam non potens est Deus. Sed quoniam potens est in his omnibus, de initio nostro contemplari debemus: quoniam sumsit Deus limum de terra, et formavit hominem. Et quidem multo difficilius et incredibilius est, ex non exsistentibus ossibus, et nervis, et venis, et reliqua dispositione, quae est secundum hominem, facere ad hoc ut sit, et quidem animalem et rationabilem facere hominem, quam quod factum est, et deinde resolutum est in terram, propter causas quas praediximus, rursus redintegrare, licet in illa cesserit, unde et initio nondum factus, factus est homo. Qui enim initio eum qui non erat, fecit ut esset, quando voluit: multo magis eos, qui jam fuerunt, rursus restituet volens in eam quae ab eo datur vitam. Invenietur autem perceptrix et capax caro virtutis Dei, quae ab initio percepit artem Dei; et aliud quidem factum est oculus videns, aliud auris audiens, aliud manus palpans et operans, aliud nervi undique contensi, et continentes membra, aliud arteriae et venae, sanguinis et spiritus transitoria; aliud vero inviscera diversa; aliud sanguis, copulatio animae et corporis. Quid enim? Non est numerum dicere universae fabricationis, quae est secundum membra hominis, quae non alias facta est sed ex magna sapientia Dei. Quae autem sapientiam participant Domini, participant et virtutem ejus.

3.3

그러므로 육신은 하나님의 지혜와 능력에서 제외되지 않는다. 생명을 주시는 그분의 능력은 약함, 곧 육신 안에서 완성되기 때문이다. 육신이 하나님께서 주시는 생명을 받을 수 없다고 말하는 이들은 우리에게 대답하라. 그들은 지금 살아서 생명에 참여하며 이 말을 하는가? 아니면 생명을 전혀 지니지 않았고 지금 자신들이 죽어 있다고 고백할 것인가? 정말 죽었다면, 어떻게 움직이고 말하며 다른 일들을 하는가? 그것은 죽은 이들의 일이 아니라 살아 있는 이들의 일이다. 반면 그들이 지금 살아 있고 그들의 온몸이 생명에 참여한다면, 현재 생명을 지녔다고 인정하면서도 어떻게 감히 육신이 생명에 참여할 수 없다고 말하는가? 이는 물을 가득 머금은 해면이나 불붙은 횃불을 들고서, 해면이 물을 머금을 수 없고 횃불이 불을 담을 수 없다고 말하는 것과 같다. 이들 역시 자신들이 살아 있으며 생명을 지니고 있다고 말하고, 자기 지체들을 자랑스러워하다가, 뒤이어 스스로 모순되게도 자기 지체들이 생명을 받을 수 없다고 말한다. 이 일시적인 생명은 저 영원한 생명보다 훨씬 약한데도, 우리의 죽을 지체들을 살릴 만큼 강하다. 그렇다면 영원한 생명이 이미 생명을 지니는 일에 익숙해지고 길들여진 그 육신을 왜 살리지 못하겠는가? 육신이 생명에 참여한다는 것은 그것이 살아 있다는 사실에서 드러난다. 하나님께서 살기를 원하시는 동안 육신은 살아 있기 때문이다. 하나님께서 육신에 생명을 주실 수 있다는 것 역시 분명하다. 지금 살아 있는 우리에게 생명을 주시는 분이 그분이시기 때문이다. 이처럼 주님께서 자신이 빚으신 존재를 살리실 수 있고, 육신도 살아날 수 있다면, 길고 끝없는 생명, 곧 하나님께서 주시는 생명인 썩지 않음을 육신이 받지 못하도록 막을 것이 무엇이 더 남아 있는가?

Non igitur exsors est caro sapientiae et virtutis Dei. Nam virtus ejus quae vitam praestat, in infirmitate perficitur, id est, in carne. Dicant autem nobis, qui dicunt non esse capacem carnem illius vitae quae datur a Deo, utrum viventes nunc, et participantes vitam dicant haec; an in totum vitae quidem habentes nihil, mortuos autem semetipsos in praesenti confitebuntur? Et si quidem mortui, quomodo et moventur et loquuntur et reliqua faciunt, quae non mortuorum sed vivorum sunt opera? Si autem vivunt nunc, et totum illorum corpus participat vitae, quomodo audent dicere non esse carnem participatricem vitae, confitentes habere se vitam in praesenti? Simile est quemadmodum si quis spongiam aquae plenam tenens, vel faculam ignis, non posse participare aquae dicat spongiam, neque faculam igni. Eodem modo et hi vivere se dicentes, et portare vitam dicentes, et in suis membris exsultantes, postea sibimetipsis contrarii exsistentes, dicunt non esse membra ipsorum percapabilia vitae. Si autem haec quae est temporalis vita, cum sit multo infirmior quam illa aeterna vita, tamen tantum potens est, ut vivificet nostra membra mortalia; cur illa quae est aeterna vita, non vivificabit eam carnem, quae jam meditata et assueta sit portare vitam? Quoniam autem participatrix vitae sit caro, ex hoc quod vivat, ostenditur: vivit enim, in quantum Deus vult vivere. Quoniam autem et Deus potens est praestare ei vitam, manifestum est. Illo enim praestante vitam nobis qui vivimus, et Dominus itaque cum sit potens vivificare plasma suum, et caro cum possit vivificari, quid superest quod prohibeat eam percipere incorruptelam, quae est longa et sine fine a Deo tributa vita?

4장

창조주 외에 다른 아버지를 꾸며 내고 그를 선하다고 부르는 사람들은 스스로 속고 있다. 그를 무력하고 쓸모없으며 무관심한 존재로 내세우기 때문이다. 악의와 시기심이 가득하다는 말까지 보태지 않더라도 그렇다. 그들은 그가 우리 몸을 살리지 않는다고 말한다. 누구나 불멸하는 것으로 아는 것들, 이를테면 영과 혼, 그리고 다른 것들을 그 아버지가 살린다고 말하면서, 하나님이 생명을 주셔야만 살아나는 다른 것에는 생명을 주지 않는다고 하기 때문이다. 이는 그들의 아버지가 능력도 힘도 없거나 시기심과 악의에 차 있다는 말이다. 창조주는 지금 여기서도 우리의 죽을 몸을 살리시고, 예언자들을 통해 그 몸의 부활을 약속하셨다. 우리는 이미 이를 밝혔다. 그러면 누가 더 능력 있고 강하며 참으로 선한가? 온 사람을 살리시는 창조주인가, 그들이 거짓으로 아버지라 부르는 자인가? 그는 본성상 불멸하며 그 본성으로 살아가는 것들을 자기가 살리는 척한다. 살아가려면 자기 도움이 필요한 것들은 선의로 살려 주지 않고 무관심하게 죽음에 내버려 둔다. 그렇다면 그들의 아버지는 이들에게도 생명을 줄 수 있으면서 주지 않는가, 줄 수 없어서 그러는가? 줄 수 없다면 그는 능력이 없으며 창조주보다 완전하지도 않다. 창조주는 생명을 주시는데, 우리가 보는 그대로 그에게는 그것을 줄 능력이 없기 때문이다. 줄 수 있으면서 주지 않는다면, 그는 선한 아버지가 아니라 시기심 많고 악한 아버지임이 드러난다. 또 그들이 어떤 이유를 들어 그 때문에 자기들의 아버지가 몸을 살리지 않는다고 한다면, 그 이유가 아버지보다 더 커야 한다. 그의 선의를 억누르기 때문이다. 그들이 내세우는 이유 때문에 그의 선의는 무력해질 것이다. 몸이 생명을 받을 수 있다는 것은 누구나 볼 수 있다. 하나님이 살아 있기를 원하시는 동안 몸은 살아 있다. 그러므로 몸이 생명을 전혀 받을 수 없다고 말할 수는 없다. 만일 필연이나 어떤 다른 이유 때문에 생명에 참여할 수 있는 몸이 살아나지 않는다면, 그들의 아버지는 그 필연과 이유의 종이 될 것이다. 그는 자기 뜻을 자유롭게 정하고 실행할 권한이 없는 셈이다.

Latent autem semetipsos, qui alterum affingunt patrem, praeter Demiurgum, et bonum eum vocant; infirmum et inutilem et negligentem inferentes eum: ut non dicamus, quoniam lividum et invidum, in eo quod dicant non vivificari ab eo nostra corpora. Cum enim dicant ea quae omnibus sunt manifesta quoniam perseverant immortalia, ut puta spiritus et anima, et quae sunt alia, quoniam vivificantur a patre, aliud autem quod non alias vivificatur, nisi illi Deus praestet, vita derelinqui; aut impotentem et infirmum ostendit patrem ipsorum, aut invidum et lividum. Demiurgo enim et hic vivificante mortalia corpora nostra, et resurrectionem eis per prophetas promittente, quemadmodum ostendimus; quis potentior, et fortior, et vere bonus ostenditur? utrum Demiurgus, qui totum vivificat hominem; an falso cognominatus ipsorum pater? Qui ea quidem quae sunt natura immortalia, quibus a sua natura adest vivere, fingit se vivificare; quibus autem opus est ab eo adjutorium ut vivant, non vivificans illa benigne, sed relinquens illa negligenter in mortem. Utrum ergo et his vitam pater ipsorum, cum possit praestare, non praestat, an cum non possit? Siquidem cum non possit, jam non potens est, neque perfectus super Demiurgum: Demiurgus enim praestat, quemadmodum adest videre, quod ille non potest praestare. Si autem cum possit praestare, non praestat; jam non bonus ostenditur, sed invidus et malignus pater. Si autem et causam aliquam dixerint, per quam non vivificat corpora pater ipsorum, ipsam causam majorem necesse est apparere quam patrem, obtinentem benignitatem ejus; et infirmabitur benignitas ejus propter causam eam quae ab ipsis dicitur. Quoniam autem possunt corpora percipere vitam, omnibus videre est. Vivunt enim in quantum ea Deus vult vivere: et jam non possunt dicere quod minime valeant vitam capere. Si igitur propter necessitatem et causam aliam quandam non vivificantur, quae possunt participare vitam, erit necessitati et causae serviens pater ipsorum, et non jam liber et suae potestatis in sua sententia.

5.1

몸이 오랜 세월 존속했고, 하나님이 그 몸의 건강을 원하시는 동안 건강했음을 성경을 읽어 보며 알게 하라. 그러면 우리보다 앞서 살았던 사람들이 칠백 년, 팔백 년, 구백 년을 넘겨 살았음을 알 것이다. 그들의 몸은 그 오랜 세월을 함께 견디며 생명에 참여했다. 하나님이 그 몸의 생존을 원하시는 동안 그러했다. 그런데 우리가 왜 이 사람들을 말하는가? 하나님을 기쁘시게 한 에녹은 하나님을 기쁘시게 했던 바로 그 몸으로 옮겨졌고, 의인들이 옮겨질 일을 미리 보여 주었다. 엘리야도 지음받은 실체를 그대로 지닌 채 들려 올라갔으며, 조상들이 들려 올라갈 일을 예언했다. 그들이 옮겨지고 들려 올라가는 데 몸은 아무 방해도 되지 않았다. 처음 그들을 빚으셨던 바로 그 손을 통해 그들은 들려 올라가고 옮겨졌기 때문이다. 하나님의 손은 이미 아담에게서 자신이 빚은 것을 맞추고 붙들고 떠받치며, 원하는 곳으로 옮겨 놓는 일에 익숙해져 있었다. 그렇다면 첫 사람은 어디에 놓였는가? 물론 낙원이다. 성경은 이렇게 말한다. “하나님이 에덴 동쪽에 낙원을 심으시고, 빚으신 사람을 그곳에 두셨다.” 그 뒤 사람은 불순종하여 그곳에서 이 세상으로 쫓겨났다. 그러므로 사도들의 제자인 장로들은 옮겨진 사람들이 그곳으로 옮겨졌다고 말한다. 낙원은 의롭고 영을 지닌 사람들을 위해 마련되었다. 사도 바울도 그곳으로 이끌려 가서 말로 전할 수 없는 말씀을 들었다. 지금 우리의 처지에서는 그러하다. 옮겨진 사람들은 만물이 완성될 때까지 그곳에 머물며, 함께 썩지 않을 삶을 시작한다는 것이다.

Quoniam autem multo tempore perseverabant corpora, in quantum placuit Deo bene habere, legant Scripturas, et invenient eos qui ante nos fuerunt, septingentos et octingentos et nongentos annos supergressos: et consequebantur corpora ipsorum longinquitatem dierum, et participabant vitam, in quantum ea Deus vivere volebat. Quid autem de illis dicimus? Quandoquidem Enoch placens Deo in quo placuit corpore translatus est, translationem justorum praemonstrans. Et Helias, sicut erat in plasmatis substantia, assumtus est, assumtionem patrum prophetans: et nihil impediit eos corpus in translationem et assumtionem eorum. Per illas enim manus, per quas in initio plasmati sunt, per ipsas assumtionem et translationem acceperunt. Assuetae enim erant in Adam manus Dei coaptare et tenere et bajulare suum plasma, et ferre, et ponere ubi ipsae vellent. Ubi ergo primus positus est homo? scilicet in paradiso, quemadmodum Scriptura dicit: Et plantavit Deus paradisum in Eden contra orientem, et posuit ibi hominem quem plasmavit. Et inde projectus est in hunc mundum, non obediens. Quapropter dicunt Presbyteri, qui sunt Apostolorum discipuli, eos qui translati sunt illuc translatos esse; (justis enim hominibus et Spiritum habentibus praeparatus est paradisus, in quem et Paulus Apostolus asportatus audivit sermones inenarrabiles, quantum ad nos in praesenti) et ibi manere eos qui translati sunt usque ad consummationem, coauspicantes incorruptelam.

5.2

누군가 사람이 그토록 오래 살아남는 것은 불가능하며, 엘리야도 육신으로 들려 올라간 것이 아니라 불수레 속에서 그의 육신이 타 버렸다고 생각한다면, 요나가 깊은 바다에 던져져 큰 물고기의 뱃속으로 삼켜졌다가 하나님의 명령으로 다시 땅 위에 무사히 토해졌음을 생각하라. 아나니아와 아자리아와 미사엘도 일곱 배나 더 뜨겁게 타는 풀무 속에 던져졌지만, 아무 해도 입지 않았고 그들에게서 불에 탄 냄새조차 나지 않았다. 그들과 함께하셨던 하나님의 손은 사람의 본성으로는 불가능한 뜻밖의 일을 그들에게 행하셨다. 그 손이 옮겨진 사람들에게도 뜻밖의 일을 행하셨다고 해서 놀랄 일이겠는가? 아버지의 뜻을 섬기는 일인데 말이다. 그분이 하나님의 아들이시다. 성경에 따르면 네부카드네자르 왕은 이렇게 말했다. “우리가 풀무 속에 던져 넣은 것은 세 사람이 아니었느냐? 그런데 보라, 내가 보니 네 사람이 불 한가운데서 걸어 다닌다. 넷째는 하나님의 아들과 닮았다.”

Si autem quis impossibile aestimet tantis temporibus permanere homines, et Heliam non in carne assumtum, consumtam autem carnem ejus in igneo curru, intendat, quoniam Jonas quidem in profundum projectus est, et in ventrem ceti absorptus, salvus iterum exsputus est terrae jussu Dei. Ananias etiam, et Azarias, et Misael missi in caminum ignis septuplum exardentem, neque nociti sunt aliquid, neque odor ignis inventus est in eis. Quae igitur adfuit illis manus Dei, et inopinata, et impossibilia naturae hominum in eis perficiens; quid mirum si in his qui translati sunt, effecit aliquid inopinatum, deserviens voluntati Patris? Hic est autem Filius Dei, quemadmodum Scriptura ait dixisse Nabuchodonozor regem: Nonne tres viros misimus in caminum? et ecce ego video quatuor deambulantes in medio ignis, et quartus similis est Filio Dei.

5.3

그러므로 어떤 피조물의 본성도, 육신의 연약함도 하나님의 뜻보다 강하지 못할 것이다. 하나님이 피조물에 종속되는 것이 아니라 피조물이 하나님께 종속되며, 만물이 그분의 뜻을 섬긴다. 그러므로 주님도 말씀하신다. “사람에게는 불가능한 일도 하나님께는 가능하다.” 오늘날 사람들은 하나님의 경륜을 몰라서 사람이 그토록 오래 살 수 있다는 것을 믿을 수 없고 불가능한 일로 여긴다. 그러나 우리보다 앞서 살았던 사람들은 실제로 그렇게 살았고, 옮겨진 사람들도 장차 누릴 긴 삶의 본보기로 살아 있다. 큰 물고기의 뱃속과 불타는 풀무에서 무사히 나왔다는 것도 그렇게 보이지만, 그들은 실제로 나왔다. 하나님이 자신의 능력을 드러내시려고 손으로 이끌어 내신 것과 같다. 이처럼 지금도 어떤 사람들은 하나님의 능력과 약속을 몰라서 자기 자신의 구원을 거슬러 말한다. 하나님이 몸을 일으키시고 그 몸에 영원한 존속을 주실 수는 없다고 생각하는 것이다. 그러나 이들의 불신이 하나님의 신실하심을 헛되게 하지는 못할 것이다.

Neque igitur natura alicujus eorum quae facta sunt, neque infirmitas carnis fortior erit super voluntatem Dei. Non enim Deus his quae facta sunt, sed ea quae facta sunt subjecta sunt Deo: et omnia serviunt voluntati ejus. Quapropter et Dominus ait: Quae impossibilia sunt apud homines, possibilia sunt apud Deum. Quemadmodum igitur his qui nunc sunt hominibus, ignorantibus dispositionem Dei, incredibile et impossibile videtur, tantos annos aliquem hominem posse vivere, et vixerunt hi qui ante nos fuerunt, et vivunt qui translati sunt ad exemplum futurae longitudinis dierum; et de ventre ceti, et de camino ignis salvos exisse, et tamen exierunt, educti velut manu Dei ad ostensionem virtutis ejus: sic et nunc, quamvis quidam ignorantes virtutem et promissionem Dei, contradicant suae saluti, impossibile existimantes posse Deum suscitantem corpora in sempiternum perseverationem eis donare, non tamen incredulitas talium evacuabit fidem Dei.

6.1

하나님은 자신이 빚으신 것 안에서 영광을 받으실 것이다. 그것을 자신의 종과 같은 모습으로, 그분을 따르도록 맞추실 것이다. 아버지의 손, 곧 아들과 영을 통해 하나님의 닮음을 따라 사람이 이루어진다. 사람의 한 부분만 이루어지는 것이 아니다. 혼과 영은 사람의 한 부분일 수 있지만, 그 자체로 사람은 결코 아니다. 아버지의 영을 받아들이는 혼과, 그 혼에 결합된 육신, 곧 하나님의 형상대로 빚어진 육신이 서로 어우러져 하나가 된 것이 온전한 사람이다. 그러므로 사도도 말한다. “우리는 온전한 사람들 가운데서 지혜를 말합니다.” 그는 하나님의 영을 받은 사람들을 온전한 사람들이라 부른다. 그들은 하나님의 영을 통해 모든 언어로 말한다. 사도 자신도 그렇게 말하곤 했다. 우리도 교회에서 많은 형제의 말을 들었다. 그들은 예언의 은사를 지니고, 영을 통해 온갖 언어로 말하며, 사람들의 숨은 일을 유익을 위해 드러내고, 하나님의 신비를 이야기했다. 사도는 이들을 영적인 사람들이라 부르기도 한다. 그들이 영적인 것은 영에 참여하기 때문이다. 육신이 벗겨져 없어졌기 때문도, 오직 영만 남았기 때문도 아니다. 누군가 육신의 실체, 곧 빚어진 것의 실체를 없애고 영만을 따로 생각한다면, 그것은 더 이상 영적인 사람이 아니다. 사람의 영이거나 하나님의 영이다. 그러나 이 영이 혼과 어우러져 빚어진 것과 하나가 되면, 영이 부어짐으로써 영적이고 온전한 사람이 된다. 바로 이 사람이 하나님의 형상과 닮음을 따라 만들어진 사람이다. 혼에 영이 없다면, 그런 사람은 참으로 혼에 속한 사람이며, 육적인 상태로 남겨져 불완전할 것이다. 빚어진 것 안에 형상을 지니고는 있으나, 영을 통해 닮음을 받지 못하기 때문이다. 이처럼 그는 불완전하다. 마찬가지로 누군가 형상을 없애고 빚어진 것을 저버린다면, 더 이상 사람을 생각할 수 없고, 앞서 말했듯이 사람의 어떤 한 부분이나 사람과 다른 무엇인가를 생각할 뿐이다. 빚어진 육신 그 자체만으로는 온전한 사람이 아니다. 사람의 몸이며 사람의 한 부분이다. 혼 자체만으로도 사람이 아니다. 사람의 혼이며 사람의 한 부분이다. 영도 사람이 아니다. 사람이라고 하지 않고 영이라고 부르기 때문이다. 이 모두가 어우러져 하나가 되어야 온전한 사람이 이루어진다. 그러므로 사도는 자신의 말을 풀어서 구원받는 사람이 온전하며 영적임을 밝혔다. 그는 테살로니카인들에게 보낸 첫째 편지에서 이렇게 말한다. “평화의 하나님이 여러분을 온전히 거룩하게 하시고, 여러분의 영과 혼과 몸 전체가 주 예수 그리스도께서 오실 때까지 책망할 것 없이 보존되기를 바랍니다.” 이 셋이 회복되어 하나가 되고, 동일한 하나의 구원을 받으리라는 것을 몰랐다면, 그가 무슨 이유로 이 셋, 곧 혼과 몸과 영이 주님이 오실 때까지 온전하고 완전하게 보존되기를 기도했겠는가? 그러므로 그는 이 셋을 책망할 것 없이 주님께 드리는 이들을 온전하다고 말한다. 그러므로 온전한 사람은 하나님의 영을 자기 안에 계속 모시고, 자신의 혼과 몸을 책망할 것 없이 지킨 이들이다. 그들은 하나님께 속한 믿음, 곧 하나님을 향한 믿음을 지키고, 이웃을 대할 때 의로움을 지킨다.

Glorificabitur autem Deus in suo plasmate, conforme illud et consequens suo puero adaptans. Per manus enim Patris, id est, per Filium et Spiritum fit homo secundum similitudinem Dei, sed non pars hominis. Anima autem et spiritus pars hominis esse possunt, homo autem nequaquam: perfectus autem homo commixtio et adunitio est animae assumentis spiritum Patris, et admixta ei carni, quae est plasmata secundum imaginem Dei. Propter quod et Apostolus ait: Sapientiam loquimur inter perfectos; perfectos dicens eos qui perceperunt Spiritum Dei, et omnibus linguis loquuntur per Spiritum Dei, quemadmodum et ipse loquebatur. Quemadmodum et multos audivimus fratres in Ecclesia, prophetica habentes charismata, et per Spiritum universis linguis loquentes, et absconsa hominum in manifestum producentes ad utilitatem, et mysteria Dei enarrantes, quos et spiritales Apostolus vocat; secundum participationem Spiritus exsistentes spiritales, sed non secundum defraudationem et interceptionem carnis, et nude hoc ipsum solum. Si enim substantiam tollat aliquis carnis, id est plasmatis, et nude ipsum solum spiritum intelligat, jam non spiritalis homo est quod est tale, sed spiritus hominis, aut Spiritus Dei. Cum autem spiritus hic commixtus animae unitur plasmati, propter effusionem Spiritus spiritalis et perfectus homo factus est: et hic est qui secundum imaginem et similitudinem factus est Dei. Si autem defuerit animae Spiritus, animalis est vere, qui est talis, et carnalis derelictus imperfectus erit: imaginem quidem habens in plasmate, similitudinem vero non assumens per Spiritum; sicut autem hic imperfectus est. Sic iterum si quis tollat imaginem, et spernat plasma, jam non hominem intelligere potest, sed aut partem aliquam hominis, quemadmodum praediximus, vel aliud aliquid praeter hominem. Neque enim plasmatio carnis ipsa secundum se homo perfectus est; sed corpus hominis, et pars hominis. Neque enim et anima ipsa secundum se homo; sed anima hominis, et pars hominis. Neque spiritus homo: spiritus enim, et non homo vocatur. Commixtio autem et unitio horum omnium perfectum hominem efficit. Et propter hoc Apostolus seipsum exponens, explanavit perfectum et spiritalem salutis hominem, in prima epistola ad Thessalonicenses dicens sic: Deus autem pacis sanctificet vos perfectos, et integer vester spiritus, et anima, et corpus sine querela in adventum Domini Jesu Christi servetur. Et quam utique causam habebat his tribus, id est animae et corpori et spiritui, integram et perfectam perseverationem precari in adventum Domini, nisi redintegrationem et adunitionem trium, et unam et eandem ipsorum sciebat salutem? Propter quod et perfectos ait eos, qui tria sine querela exhibent Domino. Perfecti igitur, qui et Spiritum in se perseverantem habuerint Dei, et animas et corpora sine querela servaverint, Dei, id est, illam quae ad Deum est, fidem servantes, et eam quae ad proximum est justitiam custodientes.

6.2

그러므로 그는 빚어진 것이 하나님의 성전이라고 말한다. “여러분은 자신이 하나님의 성전이며, 하나님의 영이 여러분 안에 거하신다는 것을 모릅니까? 누구든 하나님의 성전을 더럽히면, 하나님이 그를 멸하실 것입니다. 하나님의 성전은 거룩하며, 여러분이 그 성전입니다.” 그는 영이 거하시는 몸을 성전이라고 분명하게 부른다. 주님도 자신을 두고 말씀하셨다. “이 성전을 허물어라. 그러면 내가 사흘 안에 그것을 일으키겠다.” 그리고 성경은 “그분은 자신의 몸을 두고 이렇게 말씀하셨다”라고 한다. 사도는 우리 몸이 성전일 뿐 아니라 그리스도의 성전이기도 하다는 것을 알고, 코린토인들에게 이렇게 말한다. “여러분의 몸이 그리스도의 지체라는 것을 모릅니까? 그렇다면 내가 그리스도의 지체를 가져다가 창녀의 지체로 만들겠습니까?” 그는 다른 어떤 영적인 사람을 두고 이렇게 말하는 것이 아니다. 그런 존재는 창녀와 몸을 합하지 않기 때문이다. 그는 우리 몸, 곧 거룩함과 깨끗함을 지키며 살아가는 육신을 그리스도의 지체라고 말했다. 그 몸이 창녀와 몸을 합하면 창녀의 지체가 된다고 했다. 그러므로 그는 이렇게 말했다. “누구든 하나님의 성전을 더럽히면, 하나님이 그를 멸하실 것입니다.” 그렇다면 아버지의 영이 거하시는 하나님의 성전, 그리스도의 지체가 구원에 참여하지 못하고 멸망에 이른다고 말하는 것이 어떻게 지극한 신성모독이 아니겠는가? 우리 몸이 그 자체의 실체에서 나오는 힘이 아니라 하나님의 능력으로 일으켜진다는 것을 두고, 그는 코린토인들에게 말한다. “몸은 음행을 위한 것이 아니라 주님을 위한 것이며, 주님은 몸을 위한 분이십니다. 하나님은 주님을 일으키셨고, 자신의 능력으로 우리도 일으키실 것입니다.”

Unde et templum Dei plasma esse ait: Nescitis, dicens, quoniam templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? Si quis templum Dei violaverit, disperdet illum Deus. Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos; manifeste templum corpus dicens in quo habitat Spiritus. Quemadmodum et Dominus de se ait: Solvite hoc templum, et in tribus diebus suscitabo illud. Hoc autem, inquit, dicebat de corpore suo. Et non tantum templum, sed et templum Christi scit corpora nostra, Corinthiis dicens sic: Nescitis quoniam corpora vestra membra Christi sunt? Tollens ergo membra Christi, faciam membra meretricis? Non de alio quodam homine spiritali dicens haec; non enim ille complectitur meretricem: sed corpus nostrum, id est, caro quae cum sanctimonia perseverat et munditia, membra dixit esse Christi; quando autem complectitur meretricem, membra fieri meretricis. Et propter hoc dixit: Si quis templum Dei violaverit, disperdet illum Deus. Templum igitur Dei, in quo spiritus inhabitat Patris, et membra Christi non participare salutem, sed in perditionem redigi dicere, quomodo non maxime est blasphemiae? Quoniam autem corpora nostra, non ex sua substantia, sed ex Dei virtute suscitantur, Corinthiis dicit: Corpus autem non fornicationi, sed Domino: et Dominus corpori. Deus autem et Dominum suscitavit, et nos suscitabit per virtutem suam.

7.1

그러므로 그리스도께서는 육신의 실체로 부활하여 제자들에게 못 자국과 열린 옆구리를 보여 주셨다. 이것들은 죽은 이들 가운데서 부활한 그분 육신의 표지이다. 사도는 “그와 같이 자신의 능력으로 우리도 일으키실 것이다”라고 말한다. 그는 로마인들에게도 말한다. “예수를 죽은 이들 가운데서 일으키신 분의 영이 여러분 안에 거하시면, 그리스도를 죽은 이들 가운데서 일으키신 분께서 여러분의 죽을 몸도 살리실 것입니다.” 그렇다면 죽을 몸이란 무엇인가? 혼들인가? 혼은 죽을 몸과 비교하면 몸이 없다. “하나님께서 사람의 얼굴에 생명의 숨을 불어 넣으셨고, 사람이 살아 있는 혼이 되었기” 때문이다. 생명의 숨에는 몸이 없다. 더구나 생명의 숨 자체가 죽을 것이라고 말할 수도 없다. 그래서 다윗은 “내 혼도 그분을 위하여 살 것입니다”라고 말한다. 혼의 실체가 불멸이기 때문이다. 영을 죽을 몸이라고 말할 수도 없다. 그렇다면 죽을 몸이라고 부를 것은 빚어진 것, 곧 육신 외에 무엇이 남는가? 하나님께서 살리신다고 한 것도 이 육신이다. 죽고 해체되는 것은 육신이다. 혼도 영도 아니다. 죽는다는 것은 생명의 능력을 잃고, 그 뒤로 숨도 혼도 움직임도 없게 되며, 처음 그 실체를 이루었던 것들로 흩어져 사라지는 것이다. 혼에는 이런 일이 일어나지 않는다. 혼은 생명의 숨이기 때문이다. 영에도 일어나지 않는다. 영은 복합체가 아니며 단일하기 때문이다. 영은 해체될 수 없으며, 그 자체가 영을 받는 이들의 생명이다. 따라서 죽음이 드러나는 것은 육신이다. 육신은 혼이 떠나고 나면 숨도 혼도 없게 되고, 처음 취해졌던 흙으로 차츰 풀어진다.

Quomodo igitur Christus in carnis substantia surrexit, et ostendit discipulis figuram clavorum et apertionem lateris, haec autem sunt indicia carnis ejus quae resurrexit a mortuis: sic et nos, inquit, suscitabit per virtutem suam. Et iterum ad Romanos ait: Si autem Spiritus ejus qui suscitavit Jesum a mortuis, habitat in vobis; qui suscitavit Christum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra. Quae sunt ergo mortalia corpora? Numquidnam animae? Sed incorporales animae, quantum ad comparationem mortalium corporum; Insufflavit enim in faciem hominis Deus flatum vitae, et factus est homo in animam viventem: flatus autem vitae incorporalis. Sed ne mortalem quidem possunt dicere ipsum flatum vitae exsistentem. Et propter hoc David ait: Et anima mea illi vivet, tanquam immortali substantia ejus exsistente. Sed neque spiritum possunt dicere mortale corpus. Quid igitur superest dicere mortale corpus, nisi plasma, id est caro, de qua et sermo est, quoniam vivificabit eam Deus? Haec enim est quae moritur et solvitur; sed non anima, neque spiritus. Mori enim est vitalem amittere habilitatem, et sine spiramine in posterum, et inanimalem, et immobilem fieri, et deperire in illa, ex quibus et initium substantiae habuit. Hoc autem neque animae evenit, flatus est enim vitae: neque spiritui, incompositus est enim et simplex spiritus, qui resolvi non potest, et ipse vita est eorum qui percipiunt illum. Superest igitur ut circa carnem mors ostendatur: quae posteaquam exierit anima, sine spiratione et inanimalis efficitur, et paulatim resolvitur in terram, ex qua sumta est.

7.2

그러므로 죽을 것은 이 육신이다. 그는 이 육신을 두고 말한다. “여러분의 죽을 몸도 살리실 것입니다.” 그래서 사도는 고린도인들에게 보낸 첫 편지에서 육신에 관하여 말한다. “죽은 이들의 부활도 이와 같습니다. 썩을 것으로 뿌려지고, 썩지 않을 것으로 일어납니다.” 그는 “당신이 뿌리는 것은 먼저 죽지 않으면 살아나지 않습니다”라고 말한다. 밀알처럼 뿌려져 땅속에서 썩는 것이 무엇인가? 씨가 뿌려지는 그 땅에 놓이는 몸들이 아니겠는가? 그래서 그는 말했다. “천한 것으로 뿌려지고, 영광 가운데 일어납니다.” 죽은 육신보다 더 천한 것이 무엇인가? 또 그 육신이 일어나 썩지 않음을 받는 것보다 더 영광스러운 것이 무엇인가? “약함 가운데 뿌려지고, 능력 가운데 일어납니다.” 흙이어서 흙으로 돌아가므로 자신의 약함 가운데 뿌려지고, 죽은 이들 가운데서 육신을 일으키시는 하나님의 능력으로 일어난다. “혼에 속한 몸으로 뿌려지고, 영에 속한 몸으로 일어납니다.” 그는 여기서 말하는 것이 혼이나 영이 아니라 죽은 몸들임을 분명히 가르쳤다. 이것들이 혼에 속한 몸, 곧 혼에 참여하는 몸이다. 몸은 혼을 잃으면 죽는다. 그 뒤 영을 통해 일어나 영에 속한 몸이 되어, 언제나 머무시는 영을 통해 생명을 얻는다. 그는 “지금은 우리가 부분적으로 알고 부분적으로 예언하지만, 그때에는 얼굴과 얼굴을 마주할 것입니다”라고 말한다. 베드로가 한 말도 이것이다. “여러분은 그분을 보지 못했으면서도 사랑하며, 지금도 보지 못하면서 그분을 믿습니다. 믿으면서 말로 다 할 수 없는 기쁨으로 즐거워할 것입니다.” 우리 얼굴이 주님의 얼굴을 볼 것이며, 말로 다 할 수 없는 기쁨으로 기뻐할 것이다. 바로 자신의 기쁨이신 분을 볼 때이다.

Haec igitur mortalis. Haec autem est de qua et dicit: Vivificabit et mortalia corpora vestra. Et propter hoc ait de ea in prima ad Corinthios: Sic et resurrectio mortuorum. Seminatur in corruptione, surgit in incorruptione. Etenim tu, ait, quod seminas non vivificatur, nisi prius moriatur. Quid est autem quod ut granum tritici seminatur, et putret in terra, nisi corpora quae in terra ponuntur, in qua et semina jactantur? Et propter hoc dixit: Seminatur in ignobilitate, surgit in gloria. Quid enim ignobilius carne mortua? Vel quid iterum gloriosius surgente ea, et percipiente incorruptelam? Seminatur in infirmitate, surgit in virtute: in infirmitate quidem sua, quoniam cum sit terra, in terram vadit; virtute autem Dei, qui eam suscitat a mortuis. Seminatur corpus animale, surgit corpus spiritale. Indubitate docuit, quoniam neque de anima, neque de spiritu sermo est ei, sed de mortificatis corporibus. Haec sunt enim corpora animalia, id est, participantia animae; quam cum amiserint, mortificantur: deinde per Spiritum surgentia fiunt corpora spiritalia, uti per Spiritum semper permanentem habeant vitam. Nunc enim, inquit, ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus: tunc autem faciem ad faciem. Hoc est quod et a Petro dictum est: Quem cum non videritis diligitis, in quem nunc quoque non videntes creditis, credentes autem exultabitis gaudio inenarrabili. Facies enim nostra videbit faciem Domini, et gaudebit gaudio inenarrabili; videlicet cum suum videat gaudium.

8.1

지금 우리는 그분의 영으로부터 얼마간을 받는다. 완전에 이르고 썩지 않음을 준비하기 위해, 하나님을 받아들이고 모시는 데 조금씩 익숙해지는 것이다. 사도는 이것을 보증이라고도 불렀다. 곧 하나님께서 우리에게 약속하신 영예의 일부이다. 그는 에베소인들에게 보낸 편지에서 말한다. “그분 안에서 여러분도 진리의 말씀, 곧 여러분의 구원의 복음을 듣고, 그분 안에서 믿어 약속의 거룩한 영으로 인침을 받았습니다. 이 영이 우리 상속의 보증입니다.” 그러므로 이 보증은 이처럼 우리 안에 거하면서 이미 우리를 영에 속한 사람으로 만든다. 죽을 것은 불멸에 삼켜진다. 사도가 “여러분은 육신 안에 있지 않고 영 안에 있습니다. 하나님의 영이 여러분 안에 거하신다면 그러합니다”라고 말하기 때문이다. 이는 육신을 버림으로써 일어나는 일이 아니라, 영에 참여함으로써 일어난다. 그가 편지를 쓴 대상은 육신이 없는 사람들이 아니었다. 그들은 하나님의 영을 받은 사람들이며, 우리는 이 영 안에서 “아바, 아버지”라고 외친다. 지금 보증을 받고서도 “아바, 아버지”라고 외친다면, 우리가 부활하여 얼굴과 얼굴을 마주하고 그분을 볼 때에는 어떻게 되겠는가? 모든 지체가 넘치는 환희의 찬송을 부르며, 자신들을 죽은 이들 가운데서 일으켜 영원한 생명을 주신 분께 영광을 돌릴 때에는 어떻겠는가? 보증이 사람을 자신 안에 품어 지금도 “아바, 아버지”라고 말하게 한다면, 하나님께서 사람들에게 주실 영의 충만한 은혜는 무엇을 이루겠는가? 그 은혜는 우리를 그분과 닮게 하고, 아버지의 뜻에 따라 완전하게 할 것이다. 사람을 하나님의 형상과 닮음에 따라 만들 것이기 때문이다. 그러므로 영의 보증을 지닌 이들, 육신의 욕망을 섬기지 않고 자신을 영께 복종시키며, 모든 일에서 이성에 따라 살아가는 이들을 사도는 마땅히 영에 속한 사람들이라고 부른다. 하나님의 영이 그들 안에 거하시기 때문이다. 몸이 없는 영들이 영에 속한 사람이 되는 것은 아니다. 우리의 실체, 곧 혼과 육신의 결합이 하나님의 영을 받아 영에 속한 사람을 완성한다. 영의 뜻을 물리치고, 육신의 쾌락을 섬기며 이성에 어긋나게 살고, 자제하지 못한 채 자신의 욕망에 빠지는 이들은, 하나님의 영을 조금도 갈망하지 않고, 돼지와 개처럼 살아간다. 사도는 이들을 마땅히 육신에 속한 사람들이라고 부른다. 그들이 육신에 속한 것들만 생각하기 때문이다.

Nunc autem partem aliquam a Spiritu ejus sumimus, ad perfectionem et praeparationem incorruptelae, paulatim assuescentes capere et portare Deum: quod et pignus dixit Apostolus, hoc est, pars ejus honoris qui a Deo nobis promissus est, in epistola quae ad Ephesios est, dicens: In quo et vos, audito verbo veritatis, Evangelio salutis vestrae, in quo credentes signati estis Spiritu promissionis sancto, qui est pignus haereditatis nostrae. Sic ergo pignus hoc habitans in nobis jam spiritales efficit, et absorbitur mortale ab immortalitate; Vos enim, ait, non estis in carne, sed in Spiritu, siquidem Spiritus Dei habitat in vobis. Hoc autem non secundum jacturam carnis, sed secundum communionem Spiritus fit. Non enim erant sine carne, quibus scribebat; sed qui assumserant Spiritum Dei, in quo clamamus, Abba Pater. Si igitur nunc pignus habentes clamamus, Abba Pater; quid fiet quando resurgentes faciem ad faciem videbimus eum; quando omnia membra affluenter exultationis hymnum protulerint, glorificantia eum, qui suscitaverit ea ex mortuis, et aeternam vitam donaverit? Si enim pignus complectens hominem in semetipsum, jam facit dicere, Abba Pater, quid faciet universa Spiritus gratia, quae hominibus dabitur a Deo? similes nos ei efficiet, et perficiet voluntate Patris; efficiet enim hominem secundum imaginem et similitudinem Dei. Qui ergo pignus Spiritus habent, et non concupiscentiis carnis serviunt, sed subjiciunt semetipsos Spiritui, ac rationabiliter conversantur in omnibus, juste Apostolus spiritales vocat, quoniam Spiritus Dei habitat in ipsis. Incorporales autem spiritus non erunt homines spiritales; sed substantia nostra, id est, animae et carnis adunatio assumens Spiritum Dei, spiritalem hominem perficit. Eos autem qui abjiciunt quidem Spiritus consilium, carnis autem voluptatibus serviunt, et irrationabiliter vivunt, et ineffrenati dejiciuntur in sua desideria, quippe nullam habentes aspirationem divini spiritus, sed porcorum et canum more vivunt; hos juste Apostolus carnales vocat, quoniam nihil aliud quam carnalia sentiunt.

8.2

예언자들도 같은 이유로 그들을 이성 없는 동물에 비긴다. 그들의 이성 없는 삶 때문에 이렇게 말한다. “그들은 암컷을 찾아 날뛰는 말이 되어, 저마다 이웃의 아내를 향해 울어댄다.” 또 “사람이 영예로운 자리에 있었으나 짐승과 같아졌다”라고 한다. 자기 잘못으로 짐승과 같아진다는 말이다. 그 이성 없는 삶을 따라 살기 때문이다. 우리도 흔히 이런 사람들을 짐승이나 이성 없는 가축이라고 부른다. 율법은 이 모든 것을 비유로 미리 말하며, 동물을 통해 사람을 묘사했다. 굽이 갈라지고 되새김질하는 것은 모두 깨끗하다고 선언하며, 이 둘을 모두 갖추지 못하거나 그중 하나라도 없는 것은 부정한 것으로 구별한다. 그렇다면 깨끗한 사람들은 누구인가? 믿음을 통해 아버지와 아들을 향하여 굳건히 걸어가는 이들이다. 굽이 갈라진 것들의 굳건함이 뜻하는 바가 이것이다. 그들은 밤낮으로 하나님의 말씀을 묵상하여, 선한 행실로 자신을 단장한다. 되새김질하는 것들의 힘이 뜻하는 바가 이것이다. 굽이 갈라지지도 않고 되새김질하지도 않는 부정한 것들은, 하나님을 믿지도 않고 그분의 말씀을 묵상하지도 않는 이들이다. 이것이 이방인들의 가증한 모습이다. 되새김질은 하지만 굽이 갈라지지 않은 것들도 역시 부정하다. 이는 유대인들을 비유로 묘사한 것이다. 그들은 입으로는 하나님의 말씀을 지니고 있으나, 자신의 뿌리를 아버지와 아들 안에 굳건히 내리지 않는다. 그래서 그들은 쉽게 미끄러진다. 굽이 하나인 동물은 쉽게 미끄러지기 때문이다. 굽이 갈라진 동물은 더 안정되어 있다. 걸을 때 갈라진 굽들이 서로 번갈아 나아가며, 한쪽 굽이 다른 쪽을 받쳐 주기 때문이다. 굽은 갈라졌지만 되새김질하지 않는 것들도 마찬가지로 부정하다. 이는 분명 모든 이단자들을 가리키며, 하나님의 말씀을 묵상하지도 의로운 행실로 단장하지도 않는 이들을 가리킨다. 주님도 이들에게 말씀하신다. “왜 나를 ‘주님, 주님’이라 부르면서 내가 너희에게 말하는 것은 행하지 않느냐?” 이런 이들은 아버지와 아들을 믿는다고 말하면서도, 하나님의 말씀을 마땅히 해야 할 만큼 묵상하는 법이 없고, 의로운 행실로 단장하지도 않는다. 앞서 말했듯이 돼지와 개의 삶을 택하여, 더러움과 탐식과 그 밖의 온갖 무절제에 자신을 내맡겼다. 그러므로 이런 사람들 모두, 불신과 방탕 때문에 하나님의 영을 얻지 못하고, 갖가지 방식으로 생명을 주는 말씀을 자신에게서 내쫓으며, 자신의 욕망 안에서 이성 없이 살아가는 이들을, 사도는 마땅히 육신과 혼에 속한 사람들이라고 불렀다. 예언자들은 그들을 짐승과 들짐승이라 했고, 세상에서는 흔히 가축과 이성 없는 자들이라 불렀으며, 율법은 그들을 부정하다고 선언했다.

Et prophetae autem propter hanc eandem causam irrationabilibus animalibus assimilant eos, propter irrationalem conversationem ipsorum, dicentes: Equi furentes ad foeminas facti sunt, unusquisque ipsorum hinniens ad uxorem proximi sui. Et rursus: Homo cum in honore esset, assimilatus est jumentis. Hoc quia secundum suam causam assimilatur jumentis, irrationabilem aemulans vitam. Sed et nos in consuetudine hujusmodi homines jumenta et pecora irrationabilia dicimus. Praedixit autem figuraliter omnia haec Lex, de animalibus delineans hominem: quaecunque, inquit, duplicem ungulam habent et ruminant, munda enuntians; quaecunque autem aut utrumque vel alterum horum non habent, velut immunda segregans. Qui sunt ergo mundi? Qui in Patrem et Filium per fidem iter firmiter faciunt; haec est enim firmitas eorum, qui duplicis sunt ungulae: et eloquia Dei meditantur die ac nocte, uti operibus bonis adornentur; haec est enim ruminantium virtus. Immunda autem, quae neque duplicem ungulam habent, neque ruminant, hoc est, qui neque in Deum fidem habent, neque eloquia ejus meditantur: haec autem ethnicorum est abominatio. Quae autem ruminant quidem, non habent autem ungulam duplicem, et ipsa immunda, haec Judaeorum est imaginalis descriptio: qui quidem eloquia Dei in ore habent, stabilitatem autem radicis suae non infigunt in Patre et in Filio: propter hoc autem et lubricum est genus ipsorum. Etenim quae sunt unius ungulae animalia facile labuntur; firmiora autem sunt quae duplicem ungulam habent, succedentibus invicem ungulis fissis secundum iter, et altera ungula subbajulante aliam. Immunda autem similiter, quae duplicem quidem ungulam habent, non autem ruminant: haec est autem omnium videlicet haereticorum ostensio, et eorum qui non meditantur eloquia Dei, neque operibus justitiae adornantur, quibus et Dominus ait: Quid mihi dicitis Domine Domine, et non facitis quae dico vobis? Qui enim sunt tales, in Patrem quidem et Filium dicunt se credere, nunquam autem meditantur eloquia Dei, quemadmodum oportet, neque justitiae operibus sunt adornati; sed, quemadmodum praediximus, porcorum et canum assumserunt vitam, immunditiae et gulae et reliquae incuriae semetipsos tradentes. Juste igitur tales omnes, qui propter suam incredulitatem et luxuriam non adipiscuntur divinum Spiritum, et variis characteribus ejiciunt se vivificans Verbum, et in suis concupiscentiis irrationabiliter ambulant, Apostolus quidem carnales et animales vocavit; prophetae autem jumenta et feras dixerunt; consuetudo autem pecora et irrationales interpretata est; lex autem immundos enuntiavit.

9.1

사도가 다른 말들과 함께 한 말도 이것이다. “육신과 피는 하나님의 나라를 상속받을 수 없습니다.” 모든 이단자가 자신의 어리석음을 뒷받침하려고 내세우는 것이 바로 이 구절이다. 그들은 이 구절로 우리를 가로막으며 하나님께서 빚으신 것이 구원받지 못한다고 입증하려 한다. 그들은 세 가지가 있다는 사실을 보지 못한다. 우리가 밝혔듯이 완전한 사람은 육신과 혼과 영으로 이루어진다. 그중 구원하고 형상을 이루는 것은 영이다. 결합되고 형성되는 것은 육신이다. 이 둘 사이에 있는 것은 혼이다. 혼은 때로 영을 따라 영에 의해 들어 올려지기도 하고, 때로 육신에 동조하여 땅의 욕망에 떨어지기도 한다. 그러므로 구원하고 생명으로 빚어 주는 것을 갖지 못한 이들은 그에 따라 육신과 피가 되며 그렇게 불릴 것이다. 그들 안에는 하나님의 영이 없기 때문이다. 이 때문에 주님도 이런 이들을 죽은 자들이라고 부르셨다. “죽은 자들이 자기들의 죽은 자들을 장사하게 두어라”라고 말씀하신 것이다. 사람을 살리는 영이 그들에게 없기 때문이다. 하나님을 경외하고 그분의 아들이 오심을 믿으며, 믿음으로 자기 마음에 하나님의 영을 모시는 이들은 마땅히 사람들이라고 불릴 것이며, 깨끗하고 영에 속하며 하나님을 위하여 살아가는 이들이라고 불릴 것이다. 그들에게 아버지의 영이 계시기 때문이다. 이 영이 사람을 깨끗하게 하며 하나님의 생명으로 들어 올린다.

Hoc autem est quod et in aliis ab Apostolo dicitur: Quoniam caro et sanguis Regnum Dei haereditare non possunt. Id est, quod ab omnibus haereticis profertur in amentiam suam, ex quo et nos retardare, et ostendere conantur, non salvari psalmationem Dei: non conspicientes quia sunt tria, ex quibus, quemadmodum ostendimus, perfectus homo constat, carne anima et spiritu: et altero quidem salvante et figurante, qui est Spiritus; altero quod unitur et formatur, quod est caro; id vero quod inter haec est duo, quod est anima: quae aliquando quidem subsequens spiritum, elevatur ab eo; aliquando autem consentiens carni, decidit in terrenas concupiscentias. Quotquot ergo id quod salvat et format in vitam, non habent, hi consequenter erunt et vocabuntur caro et sanguis; quippe qui non habent Spiritum Dei in se. Propter hoc autem et mortui tales dicti sunt a Domino: Sinite enim, inquit, mortuos sepelire mortuos suos; quoniam non habent Spiritum qui vivificat hominem. Quotquot autem timent Deum, et credunt in adventum Filii ejus, et per fidem constituunt in cordibus suis Spiritum Dei, hi tales juste homines dicentur, et mundi et spiritales et viventes Deo, quia habent Spiritum Patris, qui emundat hominem, et sublevat in vitam Dei.

9.2

주님께서는 육신은 약하고 영은 기꺼이 하려 한다고 증언하셨다. 영은 기꺼이 하려는 것은 무엇이든 이룰 능력이 있다. 그러므로 누군가 영의 이 기꺼이 하려는 힘을 육신의 약함에 자극을 주듯 섞어 넣으면, 강한 것이 약한 것을 반드시 이기게 되어, 육신의 약함이 영의 힘에 삼켜진다. 그런 사람은 더 이상 육신에 속하지 않고 영에 속한 사람이 된다. 영에 참여하기 때문이다. 순교자들은 이처럼 증언하며 죽음을 가볍게 여긴다. 육신의 약함을 따라서가 아니라, 영의 기꺼이 하려는 힘을 따라서이다. 육신의 약함이 삼켜지면서 영의 능력이 드러난다. 영은 다시 그 약함을 삼키면서 육신을 자기 안에 상속재산으로 받아들인다. 이 둘로 살아 있는 사람이 이루어진다. 영에 참여하기 때문에 살아 있고, 육신의 실체 때문에 사람인 것이다. 그러므로 하나님의 영이 없는 육신은 생명이 없어 죽어 있으며, 하나님의 나라를 차지할 수 없다. 그 피는 이성이 없고 땅에 쏟아진 물과 같다. 그래서 사도는 말한다. “흙에 속한 이가 그러하듯 흙에 속한 이들도 그러합니다.” 아버지의 영이 계신 곳에는 살아 있는 사람이 있고, 하나님께서 갚아 주시려고 지켜 두신 이성 있는 피가 있다. 영께서 차지하신 육신은 자신을 잊고, 영의 성질을 받아 하나님의 말씀과 같은 형상이 된다. 그래서 사도는 말한다. “우리가 땅에서 난 이의 형상을 지녔듯이, 하늘에서 오신 이의 형상도 지닙시다.”

Sicut enim caro infirma, sic spiritus promptus a Domino testimonium accepit. Hic est potens perficere quaecunque in promptu habet. Si igitur hoc quod est promptum Spiritus, admisceat aliquis velut stimulum infirmitati carnis, necesse est omnimodo, ut id quod est forte superet infirmum, ita ut absorbeatur infirmitas carnis a fortitudine Spiritus: et esse eum qui sit talis, non jam carnalem, sed spiritalem, propter Spiritus communionem. Sic igitur Martyres testantur, et contemnunt mortem, non secundum infirmitatem carnis, sed secundum quod promptus est Spiritus. Infirmitas enim carnis absorpta, potentem ostendit Spiritum; Spiritus autem rursus absorbens infirmitatem, haereditate possidet carnem in se: et ex utrisque factus est vivens homo; vivens quidem propter participationem Spiritus, homo autem propter substantiam carnis. Igitur caro sine Spiritu Dei mortua est non habens vitam, regnum Dei possidere non potest: sanguis irrationalis, velut aqua effusa in terram. Et propter hoc ait: Qualis terrenus, tales terreni. Ubi autem Spiritus Patris, ibi homo vivens, sanguis rationalis ad ultionem a Deo custoditus, caro a Spiritu possessa oblita quidem sui, qualitatem autem Spiritus assumens, conformis facta Verbo Dei. Et propterea ait: Sicut portavimus imaginem ejus qui de terra est, portemus et imaginem ejus qui de coelo est.

9.3

그렇다면 땅에 속한 것은 무엇인가? 빚어진 것이다. 하늘에 속한 것은 무엇인가? 영이다. 따라서 사도의 말은 이러하다. 우리가 전에는 하늘의 영 없이 육신의 낡은 상태에서 살며 하나님께 순종하지 않았듯이, 이제는 영을 받아 하나님께 순종하며 새로운 생명 가운데 살아가자. 하나님의 영 없이는 우리가 구원받을 수 없으므로, 사도는 우리에게 권한다. 믿음과 정결한 삶을 통해 하나님의 영을 간직하여, 거룩한 영에 참여하지 못해 하늘나라를 잃는 일이 없게 하라는 것이다. 그는 육신과 피만으로는 하나님의 나라를 차지할 수 없다고 외쳤다. 참으로 말하자면, 육신은 차지하는 것이 아니라 차지되는 것이다. 주님도 이렇게 말씀하신다. “온유한 이들은 복되다. 그들이 땅을 상속받을 것이기 때문이다.” 그 나라에서 땅이 상속재산으로 주어지는 셈이다. 우리 육신의 실체도 그 땅에서 나왔다.

Quid est ergo terrenum? Plasma. Quid autem coeleste? Spiritus. Sicut igitur, ait, sine Spiritu coelesti conversati sumus aliquando in vetustate carnis, non obedientes Deo: sic nunc accipientes Spiritum, in novitate vitae ambulemus, obedientes Deo. Quoniam igitur sine Spiritu Dei salvari non possumus, adhortatur Apostolus nos, per fidem et castam conversationem conservare Spiritum Dei, ut non sine participatione sancti Spiritus facti amittamus regnum coelorum: et clamavit, non posse carnem solam et sanguinem regnum Dei possidere. Si enim oportet verum dicere, non possidet, sed possidetur caro; sicut et Dominus ait: Beati mites, quoniam ipsi haereditate possidebunt terram; quasi haereditate possideatur terra in regno, unde et substantia carnis nostrae est.

9.4

그래서 그분은 성전이 깨끗하기를 원하신다. 신랑이 신부를 기뻐하듯 하나님의 영이 그 안에서 기뻐하시도록 하려는 것이다. 신부가 신랑을 맞아들일 수는 없으나, 신랑에게 맞아들여질 수 있는 것은, 신랑이 와서 그 신부를 받아들일 때이다. 그와 같이 이 육신도 그 자체로, 곧 홀로는 하나님의 나라를 상속받을 수 없다. 그러나 그 나라에서 영의 상속재산이 될 수 있다. 살아 있는 이가 죽은 이의 소유를 상속받기 때문이다. 상속받는 것과 상속재산이 되는 것은 서로 다르다. 상속받는 이는 상속재산을 다스리고 지휘하며, 자신이 원하는 대로 처분한다. 상속재산은 복속되어 순종하고, 그에게 다스림을 받으며 그것을 소유한 이의 지배 아래에 있다. 그렇다면 살아 있는 것은 무엇인가? 바로 하나님의 영이다. 죽은 이의 소유는 무엇인가? 바로 땅속에서 썩는 사람의 지체들이다. 이 지체들은 하늘나라로 옮겨져 영의 소유가 된다. 그리스도께서 죽으신 것도 이 때문이다. 복음의 유언이 공개되어 온 세상에 읽히고, 먼저 그분의 종들을 자유롭게 하며, 그다음 그들을 그분의 소유를 물려받는 상속자로 세우게 하려는 것이다. 우리가 밝혔듯이 영이 상속받으신다. 살아 있는 이가 상속받으며, 육신은 상속재산으로 취해진다. 우리를 소유하신 영을 잃어 생명까지 잃는 일이 없도록, 사도는 우리에게 영에 참여하라고 권하며, 이러한 이치에 따라 앞서 나온 말을 했다. “육신과 피는 하나님의 나라를 차지할 수 없습니다.” 말하자면 이런 뜻이다. “잘못 생각하지 마십시오. 하나님의 말씀이 거하시지 않고, 아버지의 영이 여러분 안에 계시지 않으며, 여러분이 헛되고 되는 대로 살아간다면, 육신과 피일 따름인 여러분은 하나님의 나라를 차지할 수 없을 것입니다.”

Et ideo mundum templum esse vult, ut delectetur Spiritus Dei in eo, quemadmodum sponsus ad sponsam. Sicut igitur sponsa assumere sponsum non potest, assumi autem a sponso potest, quum venerit et acceperit eam sponsus; sic et caro haec secundum seipsam, id est sola, regnum Dei haereditate possidere non potest: haereditate autem possideri in regno a Spiritu potest. Haereditate enim possidet qui vivit ea quae sunt mortui: et aliud quidem est haereditate possidere, aliud autem haereditate possideri. Ille enim dominatur, et praeest, et disponit ea quae haereditate possidet, quemadmodum ipse velit: illa vero subjecta sunt, et obediunt, et dominantur ab eo, et sub dominio sunt ejus qui possidet. Quid igitur est quod vivit? scilicet Spiritus Dei. Quae sunt autem, quae sunt mortui? Scilicet membra hominis, quae et corrumpuntur in terra. Haec autem possidentur a Spiritu translata in regnum coelorum. Propter hoc autem et Christus mortuus est, uti testamentum Evangelii apertum, et universo mundo lectum, primum quidem liberos faceret servos suos; post deinde haeredes eos constitueret eorum quae essent ejus, haereditate possidente spiritu, quemadmodum demonstravimus. Haereditate enim possidet ille qui vivit, haereditate autem acquiritur caro. Ut non amittentes eum qui nos possidet Spiritum, amittamus vitam, adhortans nos Apostolus ad Spiritus communicationem, secundum rationem quae praedicta sunt dixit: Quoniam caro et sanguis regnum Dei possidere non possunt. Velut si dicat: Nolite errare; quoniam nisi Verbum Dei inhabitaverit, et Spiritus Patris fuerit in vobis, vane autem et prout evenit conversati fueritis, quasi hoc tantum, caro et sanguis exsistentes, regnum Dei possidere non poteritis.

10.1

사도가 이렇게 말한 것은 우리가 육신을 즐겁게 하느라 영의 접붙임을 거부하지 않게 하려는 것이다. 그는 말한다. “너는 돌올리브나무였으나 좋은 올리브나무에 접붙여졌고, 올리브나무의 기름짐을 함께 누리게 되었다.” 그러므로 접붙인 돌올리브나무가 이전의 돌올리브나무 상태에 머무르면 잘려서 불에 던져진다. 그러나 접붙여진 상태를 지키고 좋은 올리브나무로 바뀌면, 왕의 동산에 심긴 나무처럼 열매 맺는 올리브나무가 된다. 사람들도 이와 같이 믿음을 통해 더 나아지고, 하나님의 영을 받아들이며, 그 영의 열매를 맺으면, 하나님의 동산에 심긴 사람들처럼 영에 속한 사람들이 될 것이다. 그러나 영을 거부하고, 이전의 상태에 머무르며, 영보다 육신에 속하기를 원한다면, 이런 사람들에게 다음 말은 지극히 정당하다. “육신과 피는 하나님의 나라를 차지하지 못한다.” 이는 누군가 돌올리브나무는 하나님의 동산에 받아들여지지 않는다고 말하는 것과 같다. 그러므로 사도는 우리의 본성을 놀랍게 밝혔고, 하나님의 경륜 전체를 드러냈다. 육신과 피와 돌올리브나무에 관한 그 말에서 그렇게 했다.

Hoc ideo, uti non gratificantes carni, respuamus insertionem Spiritus. Tu autem oleaster, ait, cum esses, insertus es in bonam olivam, et socius pinguedinis olivae factus es. Quemadmodum igitur oleaster inserta, si perseveraverit in eo quod ante fuerit, oleaster, exciditur et in ignem mittitur: si autem tenuerit insertionem, et transmutetur in bonam olivam, oliva fit fructifera, quasi in paradiso regis plantata: sic et homines, si quidem per fidem profecerint in melius, et assumserint Spiritum Dei, et illius fructificationem germinaverint, erunt spiritales, tanquam in paradiso Dei plantati. Si autem respuerint Spiritum, et perseveraverint in eo quod fuerant ante, magis carnis esse volentes quam Spiritus, justissime in ejusmodi dicitur, quoniam caro et sanguis Regnum Dei non possident: tanquam si quis dicat, quoniam oleaster non assumitur in paradisum Dei. Mirabiliter igitur Apostolus naturam ostendit nostram, et universam dispositionem Dei in eo sermone qui est de carne et sanguine et oleastro.

10.2

올리브나무를 한동안 돌보지 않고 황무지에 버려두어 야생의 열매를 맺게 하면, 그 나무는 스스로 돌올리브나무가 된다. 반대로 돌올리브나무도 정성껏 돌보고 접붙여주면 본래의 본성대로 다시 열매를 맺는다. 사람들도 이와 같이 태만한 상태로 지내며 육신의 욕망을 야생의 열매처럼 맺으면, 자기 잘못으로 의의 열매를 맺지 못하게 된다. 사람들이 잠들어 있는 동안 원수가 가라지의 씨를 뿌리기 때문이다. 그러므로 주님께서는 제자들에게 깨어 있으라고 명하셨다. 의의 열매를 맺지 못하고 가시덤불에 둘러싸인 것 같은 사람들도 정성스러운 돌봄을 받고 하나님의 말씀을 접붙임처럼 받아들이면, 인간의 본래 본성에 이른다. 곧 하나님의 형상과 닮음을 따라 지어진 본성이다. 접붙인 돌올리브나무는 나무의 실체를 잃지 않고, 열매의 성질을 바꾸며, 다른 이름을 얻는다. 이제 돌올리브나무가 아니라 열매 맺는 올리브나무가 되어 그렇게 불린다. 이처럼 사람도 믿음을 통해 접붙여지고 하나님의 영을 받아들이면, 육신의 실체를 잃지 않고, 행위의 열매가 지닌 성질을 바꾸며, 다른 이름을 얻는다. 그 이름은 더 나은 상태로 바뀐 것을 나타낸다. 이제 육신과 피가 아니라 영에 속한 사람이 되어 그렇게 불린다.

Quemadmodum enim oliva neglecta tempore quodam in desertum relicta, et sylvestria fructificans, secundum se oleaster fit; vel rursum oleaster diligentiam percipiens, et inserta, in pristinam naturae recurrit fructificationem: sic et homines in negligentia constituti, et concupiscentias carnis tanquam sylvestria fructificantes, secundum suam causam infructuosi justitia constituuntur. In eo enim quod dormiunt homines, inseminat inimicus materiam zizaniae: et propter hoc Dominus discipulis suis vigilare praecepit. Et rursus qui infructuosi sunt justitia, et velut sentibus obvoluti homines, si diligentiam percipiant, et velut insertionem accipientes verbum Dei, in pristinam veniunt hominis naturam, eam quae secundum imaginem et similitudinem facta est Dei. Sed quemadmodum oleaster insertus, substantiam quidem ligni non amittit, qualitatem autem fructus immutat, et aliud percipit vocabulum, jam non oleaster, sed fructifica oliva exsistens, et dicitur: sic et homo per fidem insertus, et assumens Spiritum Dei, substantiam quidem carnis non amittit, qualitatem autem fructus operum immutat, et aliud accipit vocabulum, significans illam quae in melius est transmutationem, jam non caro et sanguis, sed homo spiritalis exsistens, et dicitur.

10.3

반대로 돌올리브나무가 접붙임을 받지 않으면, 야생의 성질 때문에 주인에게 쓸모없는 채로 남고, 열매 맺지 못하는 나무로서 잘려 불에 던져진다. 이와 같이 사람도 믿음으로 영의 접붙임을 받아들이지 않으면, 이전의 상태에 머물러 육신과 피로서 하나님의 나라를 유산으로 차지할 수 없다. 그러므로 사도가 옳게 말했다. “육신과 피는 하나님의 나라를 차지할 수 없다.” 또 “육신 안에 있는 사람들은 하나님을 기쁘시게 할 수 없다.” 그는 육신의 실체를 배척하는 것이 아니라, 영이 부어지도록 이끌고 있다. 그러므로 이렇게 말한다. “이 죽을 것이 불멸을 입어야 하며, 이 썩을 것이 썩지 않음을 입어야 한다.” 또 말한다. “여러분은 육신 안에 있지 않고 영 안에 있습니다. 하나님의 영이 여러분 안에 거하신다면 그렇습니다.” 그는 다음 말로 이를 더욱 분명히 밝힌다. “몸은 죄 때문에 죽었으나, 영은 의 때문에 생명입니다. 예수를 죽은 이들 가운데서 일으키신 분의 영이 여러분 안에 거하신다면, 그리스도를 죽은 이들 가운데서 일으키신 분께서 여러분의 죽을 몸도 살리실 것입니다. 여러분 안에 거하시는 그분의 영 때문입니다.” 또 로마인들에게 보낸 편지에서 말한다. “육신을 따라 살면 여러분은 죽게 될 것입니다.” 그가 그들에게 육신 안에서 살아가는 일을 물리치라고 한 것은 아니다. 자신도 육신 안에 있으면서 그들에게 편지를 썼기 때문이다. 그가 잘라내려는 것은 육신의 욕망, 곧 사람을 죽이는 욕망들이다. 그러므로 이어서 말한다. “영으로 육신의 행위를 죽이면 여러분은 살 것입니다. 하나님의 영에 이끌리는 사람들은 모두 하나님의 자녀들입니다.”

Quemadmodum autem rursus oleaster, si non percipiat insertionem, perseverat inutilis suo Domino per suam sylvestrem qualitatem, et quasi infructuosum lignum exciditur, et in ignem mittitur; sic et homo non assumens per fidem Spiritus insertionem, perseverat hoc esse quod erat ante, caro et sanguis exsistens, Regnum Dei haereditate possidere non potest. Bene igitur Apostolus ait, Caro et sanguis Regnum Dei possidere non possunt. Et, qui in carne sunt, Deo placere non possunt; non substantiam rejiciens carnis, sed infusionem Spiritus attrahens. Et propter hoc ait: Oportet mortale istud induere immortalitatem; et corruptibile hoc induere incorruptelam. Et iterum ait: Vos autem non estis in carne, sed in Spiritu, siquidem Spiritus Dei habitat in vobis. Manifestius autem illud adhuc ostendit, dicens: Corpus quidem mortuum propter peccatum, Spiritus autem vita propter justitiam. Si autem Spiritus ejus qui suscitavit Jesum a mortuis, habitat in vobis, qui suscitavit Christum a mortuis vivificabit et mortalia corpora vestra propter inhabitantem Spiritum ejus in vobis. Et rursus in ea epistola, quae est ad Romanos, ait: Si enim secundum carnem vivitis, incipietis mori: non conversationem quae est in carne repellens ab eis; etenim ipse in carne cum esset, scribebat eis: sed concupiscentias abscindens carnis, eas quae mortificant hominem. Et propter hoc intulit: Si autem spiritu opera carnis mortificatis, vivetis. Quicunque enim ducuntur Spiritu Dei, hi sunt filii Dei.

11.1

사도는 믿지 않는 자들의 비방을 미리 내다보고, 그 행위들이 무엇인지를 분명히 밝혔다. 곧 자신이 육적인 행위라고 부르는 것들이다. 그는 자기 말을 스스로 풀이하여, 그들에게 의문이 남지 않게 했다. 곧 불신으로 그의 말을 따지는 사람들에게 그렇다. 그는 갈라티아인들에게 보낸 편지에서 이렇게 말한다. “육신의 행위는 분명합니다. 곧 간음, 음행, 더러움, 방탕, 우상숭배, 주술, 적대, 다툼, 질투, 분노, 경쟁심, 격분, 자극하는 말, 분열, 분파, 시기, 술 취함, 흥청거림과 그와 같은 것들입니다. 전에 경고했듯이 여러분에게 다시 경고합니다. 이런 일을 하는 사람들은 하나님의 나라를 차지하지 못할 것입니다.” 이로써 그는 듣는 이들에게 다음 말의 뜻을 더욱 분명히 알린다. “육신과 피는 하나님의 나라를 차지할 수 없다.” 그런 일을 하는 사람들은 참으로 육신을 따라 살아가므로, 하나님을 향해 살 수 없기 때문이다. 그는 사람을 살리는 영에 속한 행위를 이어서 말한다. 곧 영의 접붙임을 다음과 같이 말한다. “영의 열매는 사랑, 기쁨, 평화, 인내, 선함, 친절, 믿음, 온유, 절제, 순결입니다. 이런 것들을 금하는 법은 없습니다.” 그러므로 더 나아지고 영의 열매를 맺는 사람은 영에 참여하기 때문에 온전히 구원받는다. 이와 마찬가지로 앞서 말한 육신의 행위들에 머무는 사람은, 참으로 육적인 사람으로 여겨지며, 하나님의 영을 받아들이지 않기 때문에 하늘나라를 차지할 수 없을 것이다. 사도 자신이 다시 증언한다. 고린도인들에게 하는 말이다. “불의한 사람들은 하나님의 나라를 상속받지 못한다는 것을 모르십니까?” 그는 말한다. “속지 마십시오. 음행하는 자도, 우상숭배자도, 간음하는 자도, 유약한 자도, 남자와 동침하는 자도, 도둑도, 탐욕스러운 자도, 술 취하는 자도, 욕하는 자도, 남의 것을 빼앗는 자도 하나님의 나라를 차지하지 못할 것입니다.” 또 말한다. “여러분도 그런 사람들이었습니다. 그러나 여러분은 씻음을 받았고, 거룩해졌으며, 의롭게 되었습니다. 주 예수 그리스도의 이름으로, 우리 하나님의 영 안에서 그렇게 되었습니다.” 그는 사람이 무엇으로 멸망하는지를 지극히 분명하게 밝혔다. 육신을 따라 계속 살아갈 때 그렇게 된다. 또 무엇으로 구원받는지도 밝혔다. 그가 말하는 구원의 수단은 우리 주 예수 그리스도의 이름과 우리 하나님의 영이다.

Et ipsas autem operas manifestavit, quas dicit carnales, quae sint, praevidens calumniam infidelium; et ipse semetipsum exponens, ne relinqueretur quaestio his, qui infideliter retractant de eo, in ea epistola, quae est ad Galatas, sic dicens: Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt: Adulteria, fornicationes, immunditia, luxuria, idololatria, veneficia, inimicitiae, contentiones, zeli, irae, aemulationes, animositates, irritationes, dissensiones, haereses, invidiae, ebrietates, comissationes, et his similia, quae praedico vobis, quemadmodum et praedixi, quoniam qui talia agunt, Regnum Dei non possidebunt. Manifestius praedicans his qui audiunt, quid est, Caro et sanguis Regnum Dei possidere non possunt. Qui enim illa agunt, vere secundum carnem ambulantes, vivere Deo non possunt. Et iterum spiritales actus intulit vivificantes hominem, id est, insertionem Spiritus, sic dicens: Fructus autem Spiritus est, caritas, gaudium, pax, patientia, bonitas, benignitas, fides, lenitas, continentia, castitas: adversus haec non est lex. Sicut igitur qui in melius profecerit, et fructum operatus fuerit Spiritus, omni modo salvatur propter Spiritus communionem; sic et is qui remanserit in praedictis carnis operationibus, carnalis vere deputatus, eo quod non assumat Spiritum Dei, Regnum non poterit possidere coelorum. Quemadmodum rursus ipse Apostolus testificatur: An nescitis, dicens Corinthiis, quoniam injusti Regnum Dei non haereditabunt? Nolite errare, ait, neque fornicarii, neque idololatrae, neque adulteri, neque molles, neque masculorum concubitores, neque fures, neque avari, neque ebriosi, neque maledici, neque rapaces Regnum Dei possidebunt. Et haec, ait, quidem fuistis; sed abluti estis, sed sanctificati estis, sed justificati estis in nomine Domini Jesu Christi, et in Spiritu Dei nostri. Manifestissime ostendit, per quae perit homo, si perseveraverit secundum carnem vivere: et per quae rursus salvatur. Ea autem quae salvant, ait esse nomen Domini nostri Jesu Christi, et Spiritum Dei nostri.

11.2

이처럼 그곳에서 영이 없이 이루어지는 육신의 행위들, 곧 죽음을 가져오는 행위들을 열거했으므로, 그는 앞서 한 말에 따라 편지 끝에서 요점을 외쳐 말했다. “우리가 흙에서 난 이의 형상을 지녔듯이, 하늘에서 오신 분의 형상도 지닙시다. 형제들이여, 내가 말하는 것은 이것입니다. 육신과 피는 하나님의 나라를 차지할 수 없습니다.” 그가 한 말, “우리가 흙에서 난 이의 형상을 지녔듯이”는 다음 말과 같다. “여러분도 그런 사람들이었습니다. 그러나 여러분은 씻음을 받았고, 거룩해졌으며, 의롭게 되었습니다. 우리 주 예수 그리스도의 이름으로, 우리 하나님의 영 안에서 그렇게 되었습니다.” 그렇다면 우리는 언제 흙에서 난 이의 형상을 지녔는가? 바로 앞서 말한 육신의 행위들이 우리 안에서 행해지던 때이다. 그렇다면 언제 하늘에 속한 분의 형상을 지니는가? 바로 그가 “여러분은 씻음을 받았습니다”라고 한 때, 주님의 이름을 믿고 그분의 영을 받아들이는 때이다. 우리가 씻어낸 것은 몸의 실체도, 빚어진 존재의 형상도 아니라, 이전의 헛된 생활이다.

Quoniam igitur istic numeravit eas quae sunt sine Spiritu, carnis operationes, quae sunt mortiferae; consequenter his quae praedicta sunt ab eo, in fine epistolae ad summam exclamavit: Sicut portavimus imaginem ejus qui de limo est, portemus et imaginem ejus qui de coelis est. Hoc enim dico, fratres, quoniam caro et sanguis Regnum Dei possidere non possunt. Hoc autem quod ait, Sicut portavimus imaginem ejus qui de limo est, simile illi dicto est: Et haec quidem fuistis; sed abluti estis, sed sanctificati estis, sed justificati estis in nomine Domini nostri Jesu Christi, et in Spiritu Dei nostri. Quando igitur portavimus imaginem ejus qui est de limo? Scilicet quando hae quae praedictae sunt carnis operationes, perficiebantur in nobis. Quando autem iterum imaginem coelestis? Scilicet quando ait, Abluti estis credentes in nomine Domini, et accipientes ejus Spiritum. Abluti autem sumus non substantiam corporis, neque imaginem plasmatis, sed pristinam vanitatis conversationem.

12.1

그러므로 우리가 멸망해가던 그 지체들, 곧 썩음에 속한 일을 하던 바로 그 지체들 안에서, 우리는 살아나게 된다. 영에 속한 일을 하면서 그렇게 된다. 육신이 썩음을 받아들일 수 있듯이, 썩지 않음도 받아들일 수 있다. 죽음을 받아들이듯이 생명도 받아들일 수 있다. 이 둘은 서로 자리를 내주며, 같은 곳에 함께 머물지 않는다. 하나가 다른 하나에 의해 쫓겨나고, 하나가 들어오면 다른 하나가 사라진다. 그러므로 죽음이 사람을 차지하여 그에게서 생명을 쫓아내고 그를 죽은 자로 만들었다면, 생명은 더욱더 사람을 차지하여 죽음을 쫓아내고, 그를 살아 있는 사람으로 하나님께 돌려드릴 것이다. 죽음이 사람을 죽였다면, 생명이 와서 왜 사람을 살리지 못하겠는가? 예언자 이사야가 말한 것과 같다. “강한 죽음이 삼켰다.” 또 말한다. “하나님께서 모든 얼굴에서 모든 눈물을 없애셨다.”

In quibus igitur periebamus membris, operantes ea quae sunt corruptelae, in iisdem ipsis vivificamur, operantes ea quae sunt Spiritus. Quemadmodum enim corruptelae est capax caro, sic et incorruptelae; et quemadmodum mortis, sic et vitae. Haec autem invicem cedunt, et utraque non permanent in idipsum, sed expellitur alterum ab altero, et praesente altero interit alterum. Si igitur mors possidens hominem expulit ab eo vitam, et mortuum ostendit; multo magis vita possidens hominem expellit mortem, et viventem hominem restituet Deo. Si enim mors mortificavit, quare vita adveniens non vivificabit hominem? quemadmodum Esaias propheta ait: Devoravit mors potens. Et rursus: Deus abstulit omnem lachrymam ab omni facie.

12.2

이전의 생명은 쫓겨났다. 그것이 영을 통해 주어지지 않고 숨을 통해 주어졌기 때문이다. 사람을 혼에 속한 존재로 만드는 생명의 숨과, 그를 영에 속한 존재로 만드는 생명을 주시는 영은 서로 다르기 때문이다. 그러므로 이사야는 말한다. “주님께서 이렇게 말씀하신다. 하늘을 만들고 그것을 굳게 세우신 분, 땅과 그 안에 있는 것들을 굳게 세우신 분, 땅 위의 백성에게 숨을 주시고, 땅을 밟는 이들에게 영을 주신 분께서 말씀하신다.” 그는 숨이 땅 위의 모든 백성에게 공통으로 주어졌다고 말한다. 영은 땅에 속한 욕망을 짓밟는 이들에게 특별히 주어진다. 그러므로 이사야 자신도 앞서 말한 둘을 구별하여 다시 말한다. “영은 나에게서 나갈 것이며, 모든 숨은 내가 만들었다.” 그는 영을 특별히 하나님께 속한 것으로 말한다. 하나님께서는 마지막 때에 이 영을 부어주셨다. 사람들을 자녀로 삼으심으로 인류에게 부어주셨다. 숨은 피조물에 공통으로 속하며, 만들어진 것임을 밝힌다. 만들어진 것은 그것을 만드신 분과 다르다. 그러므로 숨은 일시적이고, 영은 영원하다. 숨은 잠시 왕성해지고 얼마 동안 머물다가 떠나며, 전에 머물던 것을 호흡 없이 남겨둔다. 영은 사람을 안팎으로 감싸며, 언제나 머무시므로 결코 그를 떠나지 않으신다. 사도는 말한다. “영에 속한 것이 먼저 있지 않고, 혼에 속한 것이 먼저 있으며, 그다음에 영에 속한 것이 있다.” 그는 우리 인간들을 두고 이렇게 말하며, 이는 이치에 맞는다. 먼저 사람이 빚어지고, 빚어진 사람이 혼을 받은 다음, 영에 참여하게 되어야 했기 때문이다. 그러므로 첫 아담은 주님에 의해 살아 있는 혼이 되었고, 둘째 아담은 생명을 주는 영이 되었다. 그러므로 살아 있는 혼이 된 사람이 더 나쁜 쪽으로 돌아서 생명을 잃었듯이, 바로 그 사람이 다시 더 나은 쪽으로 돌아와 생명을 주는 영을 받아들이면 생명을 찾을 것이다.

Expulsa est autem pristina vita, quoniam non per spiritum, sed per afflatum fuerat data. Aliud enim est afflatus vitae, qui et animalem efficit hominem: et aliud Spiritus vivificans, qui et spiritalem efficit eum. Et propter hoc Esaias ait: Sic dicit Dominus, qui fecit caelum et fixit illud; qui firmavit terram, et quae in ea sunt: et dedit afflatum populo, qui super eam est; et Spiritum his qui calcant illam. Afflatum quidem communiter omni qui super terram est populo dicens datum: Spiritum autem proprie his, qui conculcant terrenas concupiscentias. Propter quod rursus ipse Esaias distinguens ea quae praedicta sunt, ait: Spiritus enim a me exiet, et afflatum omnem ego feci. Spiritum quidem proprie in Deo deputans, quem in novissimis temporibus effudit per adoptionem filiorum in genus humanum: afflatum autem communiter in conditionem, et facturam ostendens illum. Aliud autem est quod factum est, ab eo qui fecit. Afflatus igitur temporalis; Spiritus autem sempiternus. Et afflatus quidem auctus ad modicum, et tempore aliquo manens, deinde abit, sine spiramento relinquens illud in quo fuit ante. Spiritus autem circumdans intus et foris hominem, quippe semper perseverans, nunquam relinquens eum. Sed non primo quod spiritale est, ait Apostolus, hoc tanquam ad nos homines dicens, sed primo quod animale est, deinde quod spiritale secundum rationem. Oportuerat enim primo plasmari hominem, et plasmatum accipere animam; deinde sic communionem Spiritus recipere. Quapropter et primus Adam factus est a Domino in animam viventem, secundus Adam in spiritum vivificantem. Sicut igitur qui in animam viventem factus est, divertens in pejus, perdidit vitam; sic rursus idem ipse in melius recurrens, assumens vivificantem spiritum, inveniet vitam.

12.3

죽는 것과 다시 살아나는 것이 서로 다른 것은 아니다. 잃어버린 것과 다시 찾는 것이 서로 다르지 않은 것과 같다. 주님께서는 잃어버린 바로 그 양을 찾아오셨다. 그렇다면 죽어가던 것은 무엇이었는가? 바로 육신의 실체였다. 그것은 생명의 숨을 잃고, 호흡 없이 죽은 상태가 되었다. 그러므로 주님께서는 바로 그것을 살리러 오셨다. 우리가 혼에 속하여 아담 안에서 모두 죽듯이, 영에 속하여 그리스도 안에서 살아가게 하려는 것이다. 우리는 하나님께서 빚으신 것을 벗어버리는 것이 아니라 육신의 욕망을 벗어버리고, 성령을 받아들인다. 사도가 콜로새인들에게 보낸 편지에서 말한 것과 같다. “그러므로 땅 위에 있는 여러분의 지체들을 죽이십시오.” 그 지체들이 무엇인지 사도 자신이 설명했다. “음행, 더러움, 정욕, 악한 욕망, 그리고 우상숭배인 탐욕입니다.” 사도는 이것들을 벗어버리라고 선포하며, 그런 일을 하는 사람들은 육신과 피로만 존재하므로, 하늘나라를 차지할 수 없다고 말한다. 그들의 혼이 더 나쁜 쪽으로 기울고, 땅에 속한 욕망으로 내려가, 그 욕망들이 지닌 이름을 함께 얻었기 때문이다. 사도는 우리에게 그것들을 벗어버리라고 명하면서, 같은 편지에서 다시 말한다. “옛 사람을 그 행위들과 함께 벗어버리십시오.” 이 말로 그는 처음 빚어진 존재를 없애려는 것이 아니었다. 그렇다면 우리는 스스로 목숨을 끊어 여기에서 살아가는 삶을 떠나야 했을 것이다.

Non enim aliud est quod moritur, et aliud quod vivificatur: quemadmodum neque aliud quod perit, et aliud quod invenitur; sed illam ipsam quae perierat ovem venit Dominus exquirens. Quid ergo erat quod moriebatur? Utique carnis substantia, quae amiserat afflatum vitae, et sine spiramento et mortua facta. Hanc itaque Dominus venit vivificaturus, uti quemadmodum in Adam omnes morimur, quoniam animales, in Christo vivamus, quoniam spiritales: deponentes non plasma Dei, sed concupiscentias carnis, et assumentes Spiritum sanctum, sicut Apostolus in epistola quae est ad Colossenses ait: Mortificate itaque membra vestra quae sunt super terram. Quae sunt autem haec, ipse exposuit: Fornicationem, immunditiam, passionem, concupiscentiam malam, et avaritiam, quae est idololatria. Horum depositionem Apostolus praeconatur, et eos qui talia operantur, velut carnem et sanguinem tantum exsistentes, non posse ait regnum caelorum possidere. Anima enim ipsorum declinans in pejus, et in terrenas concupiscentias descendens, ejusdem cujus et illa sunt participavit appellationis: quae deponere nos jubens, ait rursus in eadem epistola: Exspoliantes vos veterem hominem cum operibus ejus. Hoc autem dicebat, non veterem amovens plasmationem: alioquin oportebat nosmetipsos interficientes separari ab ea quae est istic conversatione.

12.4

사도 자신도 태 안에서 빚어지고 모태에서 나온 바로 그 사람으로서 우리에게 편지를 썼다. 그는 육신 안에서 사는 것이 일의 열매라고 필리피인들에게 보낸 편지에서 고백했다. 영이 일하신 열매는 육신의 구원이다. 눈에 보이지 않는 영이 눈에 보이게 맺는 열매가, 육신을 성숙하게 하여 썩지 않음을 받아들일 수 있게 하는 것 말고 무엇이겠는가? 그러므로 “육신 안에서 사는 것이 나에게 일의 열매라면”, 그는 분명 육신의 실체를 멸시하지 않았다. 그가 다음과 같이 말했을 때에도 그렇다. “옛 사람을 그 행위들과 함께 벗어버리십시오.” 그는 우리가 이전의 생활을 벗어버려야 함을 밝혔다. 곧 낡고 썩어가는 생활이다. 그러므로 이어서 말했다. “새 사람을 입으십시오. 그는 앎에 이르도록 새로워지는 사람이며, 자신을 창조하신 분의 형상을 따라 새로워집니다.” 그러므로 그가 “앎에 이르도록 새로워지는 사람”이라고 한 것은, 전에 무지했던 바로 그 사람이 새로워진다는 뜻이다. 곧 하나님을 알지 못하던 사람이 그분에 관한 앎을 통해 새로워지는 것이다. 하나님을 아는 것이 사람을 새롭게 하기 때문이다. 또 그가 “창조하신 분의 형상을 따라”라고 한 것은, 바로 그 사람을 다시 하나로 모으심을 밝힌다. 그는 처음에 하나님의 형상을 따라 지어진 사람이다. 사도는 바로 그 동일한 사람이었으며, 모태에서 태어난 사람이었다. 곧 처음부터 있던 육신의 실체였다. 그 자신이 갈라티아인들에게 보낸 편지에서 말했다. “나를 어머니의 태에서부터 따로 세우시고 자신의 은혜로 부르신 하나님께서 기뻐하시며, 내가 이방인들 가운데서 그를 전하도록 자신의 아들을 내 안에 드러내고자 하셨을 때,” 모태에서 태어난 사람이 따로 있고, 하나님의 아들을 전한 사람이 따로 있었던 것이 아니다. 앞서 말한 대로다. 전에 알지 못했고 교회를 박해했던 바로 그 사람이, 하늘에서 계시를 받고, 주님께서 그에게 말씀하시자, 우리가 제3권에서 밝힌 것처럼, 하나님의 아들 그리스도 예수를 전했다. 폰티우스 필라투스 치하에서 십자가에 못 박히신 분을 전한 것이다. 이전의 무지는 뒤에 얻은 앎으로 사라졌다. 주님께서 고치신 눈먼 이들도 이와 같았다. 그들은 눈먼 상태에서 벗어나 눈의 실체를 온전하게 되찾았으며, 전에 보지 못하던 바로 그 눈으로 시력을 회복했다. 어둠만이 시력에 의해 사라졌고, 눈의 실체는 보존되었다. 그들은 보지 못하던 그 눈으로 다시 보게 되어, 그분께 감사를 드릴 수 있었다. 자신들에게 시력을 회복시켜주신 분께 감사드린 것이다. 손이 말랐다가 치유받은 사람도, 그분께서 치유하신 모든 사람도, 처음 모태에서 나올 때 지녔던 지체들을 다른 것으로 바꾸지 않았다. 바로 그 지체들을 건강하게 되찾았다.

Sed et ipse Apostolus, ille exsistens qui in vulva plasmatus erat, et de utero exierat, scribebat nobis, et vivere in carne fructus operis epistola confessus est, in ea quae est ad Philippenses, dicens. Fructus autem operis spiritus, est carnis salus. Quis enim alius apparens fructus ejus est qui non apparet Spiritus, quam maturam efficere carnem et capacem incorruptelae? Si igitur vivere in carne, hic mihi fructus operis est, non utique substantiam contemnebat carnis, in eo quod diceret, Spoliantes vos veterem hominem cum operibus ejus; sed spoliationem pristinae nostrae conversationis manifestavit, eam quae veterascit et corrumpitur: et propter hoc intulit: Et induentes novum hominem, eum qui renovatur in agnitionem secundum imaginem ejus qui creavit eum. In eo ergo quod ait, Qui renovatur in agnitionem, demonstravit quoniam ipse ille qui ignorantiae erat ante homo, id est ignorans Deum, per eam quae in eo est agnitionem renovatur. Agnitio enim Dei renovat hominem. Et in eo quod dicit, Secundum imaginem conditoris, recapitulationem manifestavit ejusdem hominis, qui in initio secundum imaginem factus est Dei. Quoniam autem idem ipse erat Apostolus, qui ex utero generatus fuerat, hoc est, antiqua carnis substantia, ipse in ea epistola quae est ad Galatas dixit: Cum autem placuit Deo, qui me ex utero matris meae segregavit, et vocavit per gratiam suam, revelare Filium suum in me, ut evangelisarem eum in gentibus; non alius erat qui natus fuerat ex utero, sicut praediximus, et alius qui evangelisabat Filium Dei: sed idem ille qui ante ignorabat, et persequebatur Ecclesiam, revelatione ei de coelo facta, et colloquente cum eo Domino, quemadmodum in tertio libro ostendimus, evangelisabat Filium Dei Christum Jesum, qui sub Pontio Pilato crucifixus est, praeterita ignorantia exterminata a posteriore agnitione: quemadmodum caeci, quos curavit Dominus, caecitatem quidem amiserunt, perfectam autem receperunt substantiam oculorum, et iisdem ipsis quibus ante non videbant oculis, recipiebant visionem, caligine a visione tantum exterminata, servata autem substantia oculorum; ut per quos non viderant oculos, per eos rursus videntes, gratias agerent ei, qui rursus visum eis redintegravit: et qui aridam curavit manum, et omnes omnino quos curavit, non ea quae ab initio ex utero edita fuerant membra mutaverunt; sed eadem ipsa salva recipiebant.

12.5

만물을 만드신 하나님의 말씀, 처음부터 사람을 빚으신 분께서는, 자신이 빚은 존재가 악으로 손상된 것을 보시고 온갖 방법으로 치유하셨다. 때로는 지체 하나하나를 치유하여, 자신이 빚은 존재 안에서 본래의 모습을 갖추게 하셨고, 때로는 한 번에 사람 전체를 건강하고 온전하게 회복시켜, 부활을 위해 그를 온전한 사람으로 자신께 준비시키셨다. 육신의 지체들을 치유하고 본래의 모습으로 회복시키실 이유가 무엇이었겠는가? 그분께 치유받은 것들이 구원받을 것이 아니었다면 말이다. 그분께서 주신 유익이 일시적이었다면, 치유받은 사람들에게 큰 것을 베푸신 것이 없게 된다. 또 어떻게 그들은 육신이 그분에게서 오는 생명을 받아들일 수 없다고 말하는가? 그 육신이 그분에게서 치유를 받았는데도 말이다. 치유를 통해 생명이 이루어지고, 생명을 통해 썩지 않음이 이루어지기 때문이다. 그러므로 치유를 베푸시는 분께서 생명도 베푸시며, 생명을 베푸시는 분께서 자신이 빚은 존재를 썩지 않음으로 감싸신다.

Fabricator enim universorum Dei Verbum, qui et ab initio plasmavit hominem, a malitia inveniens labefactatum suum plasma omni modo curavit: hoc quidem et secundum unumquodque membrum, sicut et in suo plasmate est; hoc autem et in semel totum sanum et integrum redintegravit hominem, perfectum eum sibi praeparans ad resurrectionem. Et quam enim causam habebat carnis membra curare, et restituere in pristinum characterem, si non habebant salvari, quae ab illo curata fuerant? Si enim temporalis erat ab eo utilitas, nihil grande praestitit his qui ab eo curati sunt. Aut quomodo dicunt non esse capacem carnem vitae quae est ab eo, quae percepit curationem ab eo? Vita enim per curationem, incorruptela autem per vitam efficitur. Qui igitur curationem confert, hic et vitam: et qui vitam, hic et incorruptelam circumdat plasmati suo.

13.1

우리에게 반대하는 사람들, 곧 자기 구원에 반대하는 사람들은 대답해 보라. 대제사장의 죽은 딸, 성문 근처에서 죽은 채 실려 나가던 과부의 아들, 무덤에서 나흘째를 맞은 나사로는 어떤 몸으로 다시 살아났는가? 물론 그들이 죽었을 때 지녔던 바로 그 몸으로 살아났다. 바로 그 몸으로 살아나지 않았다면, 죽었던 바로 그 사람들이 다시 살아난 것도 아닐 것이다. 이렇게 기록되어 있다. “주님께서는 죽은 사람의 손을 잡고 그에게 말씀하셨다. ‘젊은이야, 내가 네게 말한다. 일어나라.’ 그러자 죽은 사람이 일어나 앉았고, 주님께서는 그에게 먹을 것을 주라고 명하셨으며, 그를 어머니에게 돌려주셨다.” 또 나사로를 큰 소리로 부르셨다. “나사로야, 밖으로 나오너라.” 그러자 “죽은 사람이 손발이 천으로 묶인 채 나왔다”고 한다. 이는 죄에 묶여 있던 사람의 상징이다. 그래서 주님께서는 말씀하셨다. “그를 풀어 주어 가게 하여라.” 이처럼 치유받은 사람들은 전에 고통받던 바로 그 지체가 치유되었고, 죽은 사람들은 바로 그 몸으로 살아났다. 그들의 지체와 몸이 치유를 받고, 주님께서 주시는 생명을 받은 것이다. 주님께서는 일시적인 일들로 영원한 일들을 미리 나타내시고, 당신이 바로 자신이 빚으신 존재에게 치유와 생명을 주실 수 있는 분임을 드러내셨다. 부활에 관한 당신의 말씀도 사람들이 믿게 하신 것이다. 그와 같이 마지막에도 주님께서 마지막 나팔과 함께 외치시면 죽은 사람들이 살아날 것이다. 주님께서 친히 말씀하셨다. “무덤 속에 있는 모든 죽은 사람이 인자의 음성을 들을 때가 올 것이다. 선을 행한 사람들은 생명의 부활로, 악을 행한 사람들은 심판의 부활로 나올 것이다.”

Dicant enim nobis hi qui contraria dicunt, id est, qui contradicunt suae saluti, summi Sacerdotis mortua filia, et viduae filius qui circa portam mortuus efferebatur, et Lazarus qui in monumento quartam habebat diem, in quibus resurrexerint corporibus? In iisdem ipsis scilicet, in quibus et mortui fuerant. Si enim non in iisdem ipsis, videlicet nec iidem ipsi qui mortui erant resurrexerunt. Sed enim apprehendit, ait, Dominus manum mortui, et dixit ei: Juvenis, tibi dico, surge: et sedit mortuus, et jussit ei dari manducare, et dedit eum matri suae. Et Lazarum vocavit voce magna, dicens: Lazare, veni foras: et exivit, inquit, mortuus, colligatus pedes et manus institis. Hoc symbolum ejus hominis, qui illigatus fuerat in peccatis. Et propter hoc ait Dominus: Solvite illum, et dimittite abire. Sicut igitur qui curati sunt, in his quae ante passa fuerant membra curati sunt; et mortui in iisdem surrexerunt corporibus, membris et corporibus ipsorum percipientibus curationem, et eam vitam quae dabatur a Domino, per temporalia praeformante aeterna, et ostendente quoniam ipse est, qui et curationem plasmati suo, et vitam praestare potest, uti ejus de resurrectione quoque credatur sermo: sic et in fine in novissima tuba clamante Domino, resurrecturi sunt mortui, quemadmodum ipse ait: Veniet hora, in qua omnes mortui, qui in monumentis sunt, audient vocem Filii Hominis, et exient, qui bona fecerunt, in resurrectionem vitae: et qui mala operati sunt, in resurrectionem judicii.

13.2

그러므로 헛되고 참으로 비참한 사람들이다. 이토록 명백하고 분명한 것을 보려 하지 않고, 진리의 빛을 피하면서 비극 속 오이디푸스처럼 스스로 눈을 멀게 하는 사람들 말이다. 씨름에 익숙하지 않은 사람들이 남들과 겨룰 때, 상대 몸의 어느 한 부분을 두 손으로 꽉 붙들었다가 자기가 붙든 것 때문에 넘어지는 것과 같다. 그들은 넘어지면서도 자기가 이긴다고 생각한다. 처음 붙든 지체를 악착같이 놓지 않기 때문이다. 그렇게 넘어지고도 조롱까지 받는다. 이단자들도 이와 같다. “육과 피는 하나님 나라를 차지할 수 없다”는 말에서 바울의 두 표현을 가져와서는, 사도의 뜻도 살피지 않고 그 표현의 의미도 따져 보지 않았다. 표현 자체만 붙들고 그것에 매달려 죽어 가면서, 자신들의 힘이 닿는 대로 하나님의 경륜 전체를 뒤엎는다.

Vani igitur et vere infelices, qui sic manifesta et clara nolunt conspicere, sed fugiunt lumen veritatis, secundum tragicum Oedipodem semetipsos excaecantes. Et quemadmodum in palaestra insueti concertantes aliis, unam quamlibet partem corporis totis complectentes manibus, per illud quod detinent cadunt, et cadentes putant se vincere, eo quod contentiose teneant illud quod primum apprehenderunt membrum, super hoc autem quod ceciderunt et derisui habentur: sic autem et haeretici, Caro et sanguis regnum Dei possidere non possunt, duas dictiones tollentes a Paulo, neque sensum Apostoli perspexerunt, neque virtutem dictionum scrutati sunt; nude autem ipsas dictiones tenentes, circa eas moriuntur, universam dispositionem Dei, quantum in ipsis est, evertentes.

13.3

그들은 이 말이 육 그 자체에 관해 한 말이라고 주장할 것이다. 우리가 밝힐 육적인 행위들에 관한 말로 받아들이지 않고, 사도가 스스로 모순되는 말을 한 것처럼 만드는 것이다. 사도는 같은 편지에서 곧바로 육에 관해 명백하게 말한다. “이 썩을 것은 썩지 않음을 입어야 하고, 이 죽을 것은 죽지 않음을 입어야 한다. 이 죽을 것이 죽지 않음을 입으면, 그때 기록된 말씀이 이루어질 것이다. ‘죽음이 승리에 삼켜졌다. 죽음아, 네 독침이 어디 있느냐? 죽음아, 네 승리가 어디 있느냐?’” 이 말씀은 바로 그때 합당하게 선포될 것이다. 이 죽을 육, 썩을 육이, 죽음에 둘러싸여 죽음의 지배 아래 짓눌려 있던 그 육이 생명으로 올라가 썩지 않음과 죽지 않음을 입을 때이다. 죽음이 참으로 패배하는 때는, 죽음에 붙들려 있던 육이 그 지배에서 벗어날 때이다. 사도는 다시 필리피인들에게 말한다. “우리의 시민권은 하늘에 있다. 거기에서 오실 구원자, 주 예수를 우리는 기다린다. 그분은 우리의 낮아진 몸을 당신의 영광스러운 몸과 같은 모습으로 바꾸실 것이다. 당신의 권능이 작용하는 대로 그 일을 하실 수 있다.” 그렇다면 낮아진 몸이란 무엇인가? 주님께서 당신의 영광스러운 몸과 같은 모습으로 바꾸실 그 몸 말이다. 그것은 분명 육으로 된 몸이며, 땅으로 떨어져 낮아지는 육이다. 그것이 변형된다는 것은, 죽고 썩는 육이 죽지도 썩지도 않게 된다는 뜻이다. 이는 자체의 본성에서 나오지 않고 주님의 역사로 이루어진다. 그분은 죽을 것에 죽지 않음을, 썩을 것에 썩지 않음을 입히실 수 있다. 그래서 사도는 고린도인들에게 보낸 둘째 편지에서 말한다. “죽을 것이 생명에 삼켜지게 하려는 것이다. 바로 이 일을 위해 우리를 완성하시는 분은 하나님이시며, 우리에게 영을 보증으로 주셨다.” 이는 아주 분명하게 육에 관한 말이다. 영혼이나 영은 죽을 것이 아니기 때문이다. 죽을 것이 생명에 삼켜지는 때는, 육이 더는 죽은 상태로 있지 않고 살아서 썩지 않는 상태로 머무르며, 바로 이 일을 위해 우리를 완성하시는 하나님을 찬양할 때이다. 우리가 이 일에 이르도록, 사도는 고린도인들에게 합당하게 말한다. “여러분의 몸으로 하나님을 영화롭게 하십시오.” 썩지 않음을 이루시는 분은 하나님이시다.

Sic enim proprie de carne hoc dictum dicent, et non de carnalibus operationibus, quemadmodum demonstrabimus, ipsum sibi contraria Apostolum dicentem ostendentes. Ait enim statim in eadem epistola demonstrative de carne sic dicens: Oportet enim corruptibile hoc induere incorruptelam, et mortale hoc induere immortalitatem. Cum autem mortale hoc induerit immortalitatem, tunc fiet sermo qui scriptus est: Absorpta est mors in victoria. Ubi est mors aculeus tuus? Ubi est mors victoria tua? Haec autem juste dicentur tunc, quando mortalis haec et corruptibilis caro, circa quam et mors est, quae et quodam dominio mortis pressa est, in vitam conscendens induerit incorruptelam et immortalitatem. Tunc enim vere erit victa mors, quando ea quae continetur ab ea caro, exierit de dominio ejus. Et rursus ad Philippenses ait: Nostra autem conversatio in coelis est: unde et Salvatorem exspectamus Dominum Jesum, qui transfigurabit corpus humilitatis nostrae conforme corpori gloriae suae, ita ut possit secundum operationem virtutis suae. Quod igitur est humilitatis corpus, quod transfigurabit Dominus conformatum corpori gloriae suae? Manifestum est quoniam corpus quod est caro, quae et humiliatur cadens in terram. Transfiguratio autem ejus, quoniam cum sit mortalis et corruptibilis, immortalis fit et incorruptibilis: non secundum propriam substantiam, sed secundum Domini operationem, qui potest mortali immortalitatem, et corruptibili circumdare incorruptibilitatem. Et propter hoc ait in secunda ad Corinthios: Ut absorbeatur mortale a vita. Qui autem perficit nos in hoc ipsum, Deus, qui dedit nobis pignus Spiritus; manifestissime hoc de carne dicens; nec enim anima mortalis, neque spiritus. Absorbetur autem mortale a vita, quando et caro jam non mortua, sed viva et incorrupta perseveraverit, hymnum dicens Deo, qui in hoc ipsum perficit nos. Ut ergo in hoc perficiamur, bene Corinthiis ait: Glorificate Deum in corpore vestro. Deus autem incorruptibilitatis est effector.

13.4

이 말씀은 다른 어떤 몸이 아니라 육으로 된 몸에 관한 것이다. 사도는 고린도인들에게 명백하고 확실하게, 아무 모호함 없이 말한다. “우리는 언제나 예수의 죽임당하심을 우리 몸에 지니고 다닙니다. 예수 그리스도의 생명도 우리 몸에 나타나게 하려는 것입니다. 살아 있는 우리가 예수를 위해 죽음에 넘겨진다면, 그것은 예수의 생명도 우리의 죽을 육에 나타나게 하려는 것입니다.” 영이 육을 감싼다는 사실에 관해서도 같은 편지에서 말한다. “여러분은 우리가 섬겨 마련한 그리스도의 편지입니다. 먹으로 쓰인 것이 아니라 살아 계신 하나님의 영으로 쓰였으며, 돌판이 아니라 육으로 된 마음의 판에 쓰였습니다.” 지금도 육으로 된 마음이 영을 받아들일 수 있다면, 부활 때 영께서 주시는 생명을 받는 것이 무슨 놀라운 일이겠는가? 이 부활을 두고 사도는 필리피인들에게 보낸 편지에서 말한다. “그분의 죽음과 같은 모습이 되어, 어떻게든 죽은 이들 가운데서 일어나는 부활에 이르려 합니다.” 그렇다면 생명이 나타나는 죽을 육을 달리 어디에서 찾겠는가? 하나님을 고백하기 때문에 죽임을 당하는 바로 이 실체에서 찾을 수밖에 없다. 사도 자신이 말한 대로이다. “내가 인간적인 방식으로 에베소에서 맹수들과 싸웠다면, 죽은 이들이 부활하지 않을 경우 그것이 내게 무슨 유익이 있겠습니까? 죽은 이들이 부활하지 않는다면 그리스도도 부활하지 않으셨습니다. 그리스도께서 부활하지 않으셨다면 우리의 선포도 헛되고, 여러분의 믿음도 헛됩니다. 우리는 하나님에 관한 거짓 증인으로도 드러납니다. 하나님께서 일으키지 않으신 그리스도를 일으키셨다고 증언했기 때문입니다. 죽은 이들이 부활하지 않는다면 그리스도도 부활하지 않으셨습니다. 그리스도께서 부활하지 않으셨다면 여러분의 믿음은 헛됩니다. 여러분이 여전히 여러분의 죄 가운데 있기 때문입니다. 그렇다면 그리스도 안에서 잠든 이들도 멸망했습니다. 우리가 오직 이 삶에서만 그리스도께 희망을 둔다면, 우리는 모든 사람보다 더 비참합니다. 그러나 이제 그리스도께서는 죽은 이들 가운데서 부활하셔서 잠든 이들의 첫 열매가 되셨습니다. 한 사람을 통해 죽음이 왔듯이, 한 사람을 통해 죽은 이들의 부활도 오기 때문입니다.”

Quoniam autem non de alio quodam corpore, sed de corpore carnis dicit haec, manifeste et indubitate et sine ulla ambiguitate Corinthiis ait: Semper mortificationem Jesu in corpore nostro circumferentes, ut et vita Jesu Christi in corpore nostro manifestetur. Si enim qui vivimus, in mortem tradimur per Jesum, ut et vita Jesu manifestetur in carne mortali nostra. Et quoniam spiritus complectitur carnem, in eadem epistola ait: Quoniam estis epistola Christi, ministrata a nobis, inscripta non atramento, sed Spiritu Dei vivi, non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus. Si ergo nunc corda carnalia capacia Spiritus fiunt, quid mirum si in resurrectione eam quae a Spiritu datur capiunt vitam? De qua resurrectione Apostolus in ea quae est ad Philippenses, ait: Conformatus morti ejus, si quo modo occurram ad resurrectionem quae est a mortuis. In qua igitur alia mortali carne intelligi potest vita manifestari, nisi in hac substantia, quae et mortificatur propter eam quae est ad Deum confessionem? Quemadmodum ipse dixit: Si secundum hominem cum bestiis Ephesi pugnavi, quid mihi prodest, si mortui non resurgunt? Si enim mortui non resurgunt, neque Christus resurrexit: si autem Christus non resurrexit, inanis est praedicatio nostra, inanis est et fides vestra. Invenimur autem et falsi testes Dei, quoniam testificati sumus, quod suscitavit Christum, quem non suscitavit. Si enim mortui non resurgunt, neque Christus resurrexit. Si autem Christus non resurrexit, inanis est fides vestra: quoniam adhuc estis in peccatis vestris. Ergo et qui dormierunt in Christo, perierunt. Si in vita hac in Christo sperantes sumus tantum, miserabiliores omnibus sumus hominibus. Nunc autem Christus resurrexit a mortuis, primitiae dormientium: quoniam enim per hominem mors, et per hominem resurrectio mortuorum.

13.5

그러므로 앞서 말했듯이 이 모든 말씀을 두고, 그들은 사도가 스스로 모순되는 생각을 품었다고 말해야 한다. “육과 피는 하나님 나라를 차지할 수 없다”는 그 말과 서로 어긋난다는 것이다. 아니면 모든 말씀을 그릇되고 억지스럽게 해석하면서, 그 뜻을 뒤집고 바꿀 수밖에 없을 것이다. 그들이 무슨 온전한 말을 할 수 있겠는가? 사도가 기록한 다음 말을 달리 해석하려 한다면 말이다. “이 썩을 것은 썩지 않음을 입어야 하고, 이 죽을 것은 죽지 않음을 입어야 한다.” 또 “예수의 생명이 우리의 죽을 육에 나타나게 하려는 것이다”라는 말씀과, 사도가 육의 부활과 썩지 않음을 명백하고 분명하게 선포하는 나머지 모든 말씀도 마찬가지이다. 그토록 많은 말씀을 잘못 해석할 수밖에 없을 것이다. 한 말씀을 올바르게 이해하려 하지 않기 때문이다.

In his igitur omnibus, quemadmodum praediximus, aut contraria sentientem sibimetipsi Apostolum dicent, quantum ad illud, Caro et sanguis regnum Dei possidere non possunt: aut iterum malignas et extortas cogentur omnium dictorum facere expositiones, ad transvertendam et immutandam sententiam dictorum. Quid enim dicere habebunt sanum, si conabuntur aliter interpretari hoc quod scribit: Oportet enim corruptibile hoc induere incorruptelam, et mortale hoc induere immortalitatem; Et: Ut vita Jesu manifestetur in carne mortali nostra, et reliqua omnia, in quibus Apostolus manifeste et clare resurrectionem et incorruptelam carnis praedicat? Cogentur itaque haec tanta male interpretari, qui unum nolunt bene intelligere.

14.1

사도는 육과 피의 실체 자체를 겨냥하여 그것이 하나님 나라를 차지하지 못한다고 말한 것이 아니다. 같은 사도가 곳곳에서 주 예수 그리스도께 육과 피라는 이름을 사용했다. 한편으로는 그분이 사람이심을 확증하려는 것이었다. 그분 자신도 스스로를 인자라고 부르셨다. 다른 한편으로는 우리 육의 구원을 확증하려는 것이었다. 육이 구원받을 것이 아니었다면 하나님의 말씀이 육이 되시는 일도 결코 없었을 것이다. 의인들의 피에 대한 책임을 물을 것이 아니었다면 주님께서 피를 지니시는 일도 결코 없었을 것이다. 처음부터 피는 소리쳐 부르짖었기에, 하나님께서는 자기 형제를 죽인 카인에게 말씀하셨다. “네 형제의 피가 내게 소리쳐 부르짖는다.” 그들의 피에 대한 책임을 물으실 것이므로, 노아와 함께 있던 사람들에게 말씀하셨다. “나는 너희 피, 너희 생명의 피에 대한 책임을 모든 짐승의 손에서도 물을 것이다.” 또 “사람의 피를 흘리는 자는 그 피에 대한 대가로 자신의 피가 흘려질 것이다”라고 하셨다. 주님께서도 당신의 피를 흘릴 사람들에게 마찬가지로 말씀하셨다. “땅 위에 흘려지는 모든 의로운 피에 대한 책임을 물을 것이다. 의인 아벨의 피로부터 바라키아의 아들 스가랴의 피에 이르기까지, 너희가 성전과 제단 사이에서 죽인 그 사람의 피에 이르기까지이다. 참으로 너희에게 말한다. 이 모든 일이 이 세대에 닥칠 것이다.” 이는 처음부터 모든 의인과 예언자가 흘린 피가 당신 안에서 하나로 모일 것이며, 당신을 통해 그들의 피에 대한 책임을 물으실 것임을 가리킨다. 그 피가 구원받을 것이 아니었다면 그에 대한 책임도 묻지 않으셨을 것이다. 주님께서 이 모든 것을 당신 안에 하나로 모으신 것은, 당신도 최초의 빚으심에 따라 육과 피가 되셨기 때문이다. 그렇게 처음에 아담 안에서 잃어버린 것을 마지막에 당신 안에서 구원하셨다.

Quoniam autem non adversus ipsam substantiam carnis et sanguinis dixit Apostolus, non possidere eam regnum Dei, ubique idem Apostolus in Domino Jesu Christo usus est carnis et sanguinis nomine; aliquid quidem, uti hominem ejus statueret, etenim ipse semetipsum Filium dicebat Hominis: aliquid autem, uti salutem carnis nostrae confirmaret. Si enim non haberet caro salvari, nequaquam Verbum Dei caro factum esset. Et si non haberet sanguis justorum inquiri, nequaquam sanguinem habuisset Dominus. Sed quoniam ab initio vocalis est sanguis, Deus ad Cain dixit, cum occidisset fratrem suum: Vox sanguinis fratris tui clamat ad me. Et quoniam haberet exquiri sanguis ipsorum, dixit ad eos qui circa Noe erant: Etenim vestrum sanguinem animarum vestrarum exquiram illum de manu omnium bestiarum. Et iterum: Qui effundet sanguinem hominis, pro sanguine ejus effundetur. Similiter autem et Dominus his qui habebant ejus sanguinem effundere, dicebat: Exquiretur omnis sanguis justus, qui effunditur super terram, a sanguine Abel justi, usque ad sanguinem Zachariae filii Barachiae, quem occidistis inter templum et altare: etiam dico vobis, venient omnia ista super generationem istam; recapitulationem effusionis sanguinis ab initio omnium justorum et prophetarum in semetipsum futuram indicans, et exquisitionem sanguinis ipsorum per semetipsum. Non autem exquireretur hoc, nisi et salvari haberet: nec in semetipsum recapitulatus esset haec Dominus, nisi et ipse caro et sanguis secundum principalem plasmationem factus fuisset, salvans in semetipso in fine illud quod perierat in principio in Adam.

14.2

만일 주님께서 다른 어떤 경륜을 위해 육신이 되셨고, 다른 실체에서 육을 가져오셨다면, 사람을 당신 안에 하나로 모으신 것이 아니다. 더 나아가 그것을 육이라고 부를 수도 없다. 육은 참으로 진흙으로 이루어진 최초의 빚으심을 이어받은 것이기 때문이다. 그분께서 다른 실체에서 재료를 취하셔야 했다면, 아버지께서는 처음부터 다른 실체로 그 육의 반죽이 만들어지게 하셨을 것이다. 그러나 말씀께서는 잃어버린 사람이 지녔던 바로 그것이 되어 구원하셨으며, 당신을 통해 그 사람과의 교통을 이루고, 그의 구원을 찾아 이루셨다. 잃어버린 사람은 피와 육을 지니고 있었다. 주님께서 땅에서 진흙을 취하여 사람을 빚으셨기 때문이다. 주님께서 오시는 경륜 전체가 이 사람을 위한 것이었다. 그러므로 주님 자신도 육과 피를 지니셨다. 다른 어떤 것이 아니라 아버지께서 처음 빚으신 그것을 당신 안에 하나로 모으시고, 잃어버린 것을 찾으신 것이다. 그래서 사도는 콜로새인들에게 보낸 편지에서 말한다. “여러분도 한때는 멀리 떨어져 있었고, 악한 행실로 그분의 뜻에 적대하였지만, 이제는 그분의 죽음을 통해 그분의 육으로 된 몸 안에서 화해하였습니다. 여러분을 거룩하고 정결하며 책망할 것 없이 그분 앞에 세우려는 것입니다.” 사도는 “그분의 육으로 된 몸 안에서 화해하였다”고 말한다. 의로운 육이 죄에 붙들려 있던 육을 화해시키고, 하나님과 우정을 맺도록 이끌었다는 뜻이다.

Si autem ob alteram quandam dispositionem Dominus incarnatus est, et ex altera substantia carnem attulit, non ergo in semetipsum recapitulatus est hominem: adhuc etiam nec caro quidem dici potest. Caro enim vere primae plasmationis e limo facta est successio. Si autem ex alia substantia habere eum oportuit materiam, ab initio ex altera substantia Pater operatus fuisset fieri conspersionem ejus. Nunc autem quod fuit qui perierat homo, hoc salutare factum est Verbum, per semetipsum eam quae esset ad eum communionem, et exquisitionem salutis ejus efficiens. Quod autem perierat, sanguinem et carnem habebat. Limum enim de terra accipiens Dominus, plasmavit hominem, et propter hunc omnis dispositio adventus Domini. Habuit ergo et ipse carnem et sanguinem, non alteram quandam, sed illam principalem Patris plasmationem in se recapitulans, exquirens id quod perierat. Et propter hoc Apostolus in ea epistola quae est ad Colossenses, ait: Et vos cum essetis aliquando alienati, et inimici cogitationi ejus in operibus malis, nunc autem reconciliati in corpore carnis ejus, per mortem ejus, exhibere vos sanctos et castos et sine crimine in conspectu ejus. In corpore, ait, reconciliati carnis ejus, hoc est, quoniam justa caro reconciliavit eam carnem, quae in peccato detinebatur, et in amicitiam adduxit Deo.

14.3

그러므로 누군가 다음 뜻에서 주님의 육이 우리 육과 다르다고 말한다면, 곧 그 육은 죄를 짓지 않았고 그분의 영혼에 속임수가 발견되지 않았으나, 우리는 죄인이라는 뜻이라면, 그는 올바르게 말하는 것이다. 그러나 주님께서 다른 실체의 육을 지니셨다고 꾸며 낸다면, 그에게는 화해에 관한 말이 더 이상 성립하지 않는다. 화해하는 것은 한때 적대 관계에 있던 것이기 때문이다. 주님께서 다른 실체에서 육을 가져오셨다면, 범법으로 하나님의 원수가 되었던 그것이 하나님과 화해한 셈이 아니다. 그런데 주님께서는 당신과의 교통을 통해 사람을 아버지 하나님과 화해시키셨다. 당신의 육으로 된 몸을 통해 우리를 당신과 화해시키시고, 당신의 피로 우리를 속량하신 것이다. 사도가 에베소인들에게 말한 대로이다. “우리는 그분 안에서 그분의 피를 통해 속량, 곧 죄의 용서를 받았습니다.” 같은 사람들에게 또 말한다. “여러분은 한때 멀리 있었으나 그리스도의 피 안에서 가까워졌습니다.” 또 “그분은 자기 육 안에서 적대 관계를, 곧 규정들로 된 계명의 율법을 폐하셨습니다”라고 한다. 사도는 모든 편지에서 분명하게 증언한다. 우리가 우리 주님의 육과 그분의 피를 통해 구원받았다는 것이다.

Si quis igitur secundum hoc alteram dicit Domini carnem a nostra carne, quoniam illa quidem non peccavit, neque inventus est dolus in anima ejus, nos autem peccatores, recte dicit. Si autem alteram substantiam carnis Domino affingit, jam non constabit illi reconciliationis sermo. Reconciliatur enim illud quod fuit aliquando in inimicitia. Si autem ex altera substantia carnem attulit Dominus, jam non illud reconciliatum est Deo, quod per transgressionem factum fuerat inimicum. Nunc autem per eam quae est ad se communicationem, reconciliavit Dominus hominem Deo Patri, reconcilians nos sibi per corpus carnis suae, et sanguine suo redimens nos, quemadmodum Apostolus Ephesiis ait: In quo habuimus redemtionem per sanguinem ejus, remissionem peccatorum. Et rursus eisdem: Vos, inquit, qui aliquando eratis longe, facti estis juxta, in sanguine Christi. Et iterum: Inimicitias in carne sua, legem praeceptorum decretis evacuans. Et in omni autem epistola manifeste testificatur Apostolus, quoniam per carnem Domini nostri et sanguinem ejus nos salvati sumus.

14.4

이처럼 육과 피가 우리에게 생명을 이루어 준다면, 하나님 나라를 차지할 수 없다는 말은 육과 피 그 자체에 관한 것이 아니다. 앞서 말한 육적인 행위들에 관한 말이다. 그 행위들은 사람을 죄로 돌이켜 생명을 빼앗는다. 그래서 사도는 로마인들에게 보낸 편지에서 말한다. “그러므로 죄가 여러분의 죽을 몸을 지배하여 여러분이 죄에 복종하게 하지 마십시오. 여러분의 지체를 불의의 무기로 죄에 내주지 마십시오. 죽은 이들 가운데서 살아난 사람들처럼 여러분 자신을 하나님께 드리고, 여러분의 지체를 의의 무기로 하나님께 드리십시오.” 전에 우리가 죄를 섬기며 죽음에 이르는 열매를 맺던 바로 그 지체로, 사도는 우리가 의를 섬기기를 바란다. 생명에 이르는 열매를 맺게 하려는 것이다. 그러므로 사랑하는 이여, 기억하라. 그대는 우리 주님의 육으로 속량되었고 그분의 피로 되돌려졌다. 머리를 굳게 붙들어라. 그 머리로부터 교회의 온몸이 서로 결합되어 자라난다. 곧 하나님의 아들이 육으로 오셨으며 하나님이심을 고백하고, 그분이 사람이심을 확고히 받아들여라. 성경에서 나온 이 증거들도 사용한다면, 우리가 밝혔듯이 그대는 쉽게 무너뜨릴 수 있다. 이단자들이 뒤에 꾸며 낸 모든 주장들을 말이다.

Si igitur caro et sanguis sunt, quae faciunt nobis vitam, non proprie de carne dictum est et sanguine, non posse ea possidere regnum Dei; sed de praedictis carnalibus actibus, qui ad peccatum transvertentes hominem, privant eum vita. Et propterea in epistola ad Romanos ait: Non ergo regnet peccatum in corpore mortali vestro ad obediendum ei: neque exhibeatis membra vestra arma injustitiae peccato: sed exhibete vosmetipsos Deo, velut a mortuis viventes, et membra vestra arma justitiae Deo. Quibus igitur membris serviebamus peccato, et fructificabamus morti, iisdem ipsis membris servire nos vult justitiae, ut fructificemus vitae. Memor igitur, dilectissime, quoniam carne Domini nostri redemtus es, et sanguine ejus redhibitus, et tenens caput, ex quo universum corpus Ecclesiae compaginatum augescit, hoc est, carnalem adventum Filii Dei, et Deum confitens, et hominem ejus firmiter excipiens, utens etiam his ostensionibus quae sunt ex Scripturis, facile evertis, quemadmodum demonstravimus, omnes eas quae postea affictae sunt haereticorum sententias.

15.1

처음에 사람을 창조하신 분은, 사람이 땅으로 흩어진 뒤 다시 태어날 것을 약속하셨다. 이사야는 이렇게 말한다. “죽은 이들이 다시 살아나고 무덤 속에 있는 이들이 일어날 것이다. 땅속에 있는 이들이 기뻐할 것이다. 주님에게서 오는 이슬이 그들에게 치유가 되기 때문이다.” 또 “내가 너희를 위로하고, 너희는 예루살렘에서 위로받을 것이다. 너희가 보고 너희 마음이 기뻐할 것이며, 너희 뼈는 풀처럼 돋아날 것이다. 주님을 섬기는 이들은 그분의 손을 알게 될 것이다”라고 한다. 에제키엘도 이렇게 말한다. “주님의 손이 내 위에 임하였고, 주님께서 영으로 나를 이끌어 내어 들판 한가운데 두셨는데, 그곳은 뼈로 가득하였다. 주님께서는 그 뼈들 주위를 빙 둘러 다니게 하셨다. 보라, 들판 위에 뼈가 아주 많았고 몹시 말라 있었다. 그분께서 내게 말씀하셨다. ‘사람의 아들아, 이 뼈들이 살아나겠느냐?’ 내가 대답하였다. ‘주님, 이것들을 만드신 주님께서 아십니다.’ 그분께서 내게 말씀하셨다. ‘이 뼈들에게 예언하고 이렇게 말하여라. 마른 뼈들아, 주님의 말씀을 들어라. 주님께서 이 뼈들에게 이렇게 말씀하신다. 보라, 내가 너희 위에 생명의 영을 내려 주고, 너희 위에 힘줄을 놓고 다시 살을 입히며, 너희 위에 피부를 펼쳐 덮겠다. 내 영을 너희 안에 넣어 주면 너희가 살아날 것이며, 내가 주님인 줄 알게 될 것이다.’ 나는 주님께서 내게 명하신 대로 예언하였다. 내가 예언하자, 보라, 땅이 흔들렸고, 뼈들이 저마다 제 관절로 모여들었다. 내가 보니, 보라, 그 위로 힘줄과 살이 돋아났고, 그 위를 피부가 덮었다. 그러나 그 안에 숨은 없었다. 그분께서 내게 말씀하셨다. ‘사람의 아들아, 숨에게 예언하여라. 숨에게 말하여라. 주님께서 이렇게 말씀하신다. 사방의 바람에서 와서 이 죽은 이들에게 불어라. 그들이 살아나게 하여라.’ 나는 주님께서 내게 명하신 대로 예언하였다. 숨이 그들 안으로 들어가자 그들이 살아났고, 제 발로 일어섰는데, 아주 큰 무리였다.” 그는 또 말한다. “주님께서 이렇게 말씀하신다. 보라, 내가 너희 무덤을 열고, 너희를 무덤에서 이끌어 내어 이스라엘 땅으로 데려가겠다. 너희는 내가 주님인 줄 알게 될 것이다. 내가 너희 묘를 열어 내 백성을 묘에서 이끌어 낼 때에 그러할 것이다. 내 영을 너희 안에 넣어 주면 너희가 살아날 것이며, 나는 너희를 너희 땅에 두겠다. 너희는 내가 주님인 줄 알게 될 것이다. 내가 말하였으니 내가 이루겠다. 주님께서 하시는 말씀이다.” 여기서도 볼 수 있듯이, 창조주께서는 우리의 죽은 몸을 살리시며, 그 몸의 부활과 묘와 무덤에서 일어남을 약속하시고, 썩지 않음을 주신다. “그들의 날은 생명나무의 날과 같을 것이다”라고 말씀하신다. 이 일을 하시는 분이 유일한 하나님으로 드러난다. 그분은 선하신 아버지이시며, 스스로 생명을 지니지 못한 이들에게 선한 뜻으로 생명을 주신다.

Quoniam autem is qui ab initio condidit hominem, post resolutionem ejus in terram promisit ei secundam generationem, Esaias quidem sic ait: Resurgent mortui, et surgent qui in monumentis sunt, et laetabuntur qui sunt in terra. Ros enim qui a te est, sanitas est eis. Et iterum: Ego vos advocabo, et in Hierusalem advocabimini, et videbitis, et gratulabitur cor vestrum, et ossa vestra quasi herba orientur, et cognoscetur manus Domini his qui colunt eum. Et Ezechiel autem sic: Et facta est super me manus Domini, et eduxit me in spiritu Dominus, et posuit me in medio campi, et hic erat plenus ossibus, et circumduxit me super ea in circuitum in gyro, et ecce multa super faciem campi arida valde. Et dixit ad me: Fili hominis, si vivunt ossa haec? Et dixi: Domine tu scis, qui fecisti haec. Et dixit ad me: Prophetare super ossa haec, et dices eis: Ossa arida, audite sermonem Domini. Haec dicit Dominus ossibus his: Ecce, ego superduco super vos spiritum vitae, et dabo super vos nervos, et reduco super vos carnem, et extendam super vos cutem, et dabo spiritum meum in vos, et vivetis, et cognoscetis quia ego sum Dominus. Et prophetavi, sicut praecepit mihi Dominus. Et factum est cum prophetarem, et ecce terrae motus, et adducebantur ossa unumquodque ad compaginem suam: et vidi, et ecce super ea nervi et carnes nascebantur, et ascendebant super ea cutes desuper; et spiritus non erat in eis. Et dixit ad me: Ad spiritum propheta, fili hominis, et dic spiritui: Haec dicit Dominus: A quatuor spiritibus veni, et insuffla in mortuos istos, et vivant. Et prophetavi, quemadmodum praecepit mihi Dominus, et intravit in eos spiritus, et vixerunt, et steterunt supra pedes suos collectio multa valde. Et rursus ipse ait: Haec dicit Dominus: Ecce, ego aperiam monumenta vestra, et educam vos de monumentis vestris, et inducam vos in terram Israel, et cognoscetis, quia ego sum Dominus, cum aperiam ego sepulchra vestra, ut reducam de sepulchris populum meum, et dabo spiritum meum in vos, et vivetis, et ponam vos in terram vestram, et cognoscetis quia ego Dominus. Locutus sum, et faciam, dicit Dominus. Demiurgo itaque et hic vivificante corpora nostra mortua, quemadmodum videre adest, et resurrectionem eis repromittente et de sepulchris et monumentis suscitationem, et incorruptelam donante. Secundum enim lignum vitae, ait, dies ipsorum erunt; hic solus Deus ostenditur, qui haec facit, et ipse bonus Pater, benigne vitam donans his qui ex se non habeant vitam.

15.2

그러므로 주님께서는 제자들에게 당신과 아버지를 아주 분명하게 드러내셨다. 그들이 다른 하나님을 찾지 않게 하시려는 것이었다. 사람을 빚으시고 생명의 숨을 주신 바로 그분 외에 다른 신을 찾거나, 그토록 큰 광기에 빠져 창조주 위에 또 다른 아버지를 꾸며 내지 않게 하시려는 것이었다. 그래서 자신의 범법 때문에 병든 다른 모든 사람은 말씀으로 고치셨다. 그들에게 말씀하셨다. “보아라, 네가 나았다. 더 나쁜 일이 네게 생기지 않도록 이제 죄를 짓지 마라.” 불순종의 죄 때문에 사람들에게 병이 뒤따랐음을 밝히신 것이다. 그러나 태어날 때부터 보지 못하던 사람에게는 말씀이 아니라 손수 행하심으로 시력을 주셨다. 이 일을 무의미하게 혹은 우연히 하신 것이 아니라, 처음부터 사람을 빚으신 하나님의 손을 드러내시려는 것이었다. 그러므로 제자들이 그 사람이 무슨 이유로 눈먼 채 태어났는지, 그의 잘못 때문인지 부모의 잘못 때문인지 묻자, 주님께서는 “이 사람이나 그의 부모가 죄를 지어서가 아니라, 그에게서 하나님의 일들이 드러나게 하려는 것이다”라고 말씀하셨다. 하나님의 일이란 사람을 빚으시는 것이다. 그분께서 손수 일하여 사람을 빚으셨으니, 성경의 말씀과 같다. “주님께서 땅에서 진흙을 취하여 사람을 빚으셨다.” 그러므로 주님께서는 땅에 침을 뱉어 진흙을 만드시고, 그것을 눈에 바르셔서 옛 빚으심이 어떻게 이루어졌는지 드러내셨다. 깨달을 수 있는 사람들에게 하나님의 손을 드러내신 것이다. 그 손으로 사람이 진흙에서 빚어졌다. 장인이신 말씀께서 모태에서 빚지 않은 채 두셨던 것을, 이제 드러나게 완성하셨다. 그에게서 하나님의 일들이 드러나고, 우리가 더는 사람을 빚은 다른 손을 찾거나, 다른 아버지를 찾지 않게 하시려는 것이었다. 우리는 처음에 우리를 빚으셨고 지금도 모태에서 빚으시는 하나님의 손이, 마지막 때에 잃어버린 우리를 찾으셨음을 안다. 자기 것인 잃어버린 양을 되찾아 어깨에 메고, 기뻐하며 생명의 무리로 돌려놓으셨다.

Et propter hoc manifestissime Dominus ostendit se et Patrem quidem suis discipulis, ne scilicet quaererent alterum Deum, praeter eum qui plasmaverit hominem, et afflatum vitae donaverit ei; neque in tantam insaniam procederent, uti super Demiurgum alterum affingerent patrem. Et ideo reliquos quidem omnes, quibuscunque propter transgressionem eorum eveniebant languores, curabat sermone: quibus et dicebat: Ecce sanus factus es, jam noli peccare, ne quid tibi deterius fiat; manifestans quoniam propter inobedientiae peccatum subsecuti sunt languores hominibus. Ei autem qui caecus fuerat a nativitate, jam non per sermonem, sed per operationem praestitit visum; non vane, neque prout evenit hoc faciens, sed ut ostenderet manum Dei, eam quae ab initio plasmavit hominem. Et propterea interrogantibus eum discipulis, qua ex causa caecus natus esset, utrumne sua an parentum culpa? ait: Nec hic peccavit, neque parentes ejus, sed ut manifestentur opera Dei in ipso. Opera autem Dei plasmatio est hominis. Hanc enim per operationem fecit, quemadmodum Scriptura ait: Et sumsit Dominus limum de terra, et plasmavit hominem. Quapropter et Dominus exspuit in terram, et fecit lutum, et superlinivit illud oculis ostendens antiquam plasmationem quemadmodum facta est, et manum Dei manifestans his qui intelligere possint, per quam e limo plasmatus est homo. Quod enim in ventre plasmare praetermisit artifex Verbum, hoc in manifesto adimplevit; uti manifestarentur opera Dei in ipso, nec jam alteram requireremus manum, per quam plasmatus est homo, neque alterum patrem: scientes quoniam quae plasmavit nos initio, et plasmat in ventre manus Dei, haec in novissimis temporibus perditos exquisivit nos, suam lucrifaciens et super humeros assumens ovem perditam, et cum gratulatione in cohortem restituens vitae.

15.3

하나님의 말씀이 모태에서 우리를 빚으시므로, 예레미야에게 말씀하셨다. “너를 자궁에서 빚기 전에 내가 너를 알았고, 네가 모태에서 나오기 전에 너를 거룩하게 하였으며, 너를 민족들 가운데 예언자로 세웠다.” 바울도 마찬가지로 말한다. “나를 어머니의 모태에서부터 따로 세우신 분께서, 내가 민족들에게 그분의 복음을 전하는 것을 기뻐하셨을 때에.” 이처럼 우리가 모태에서 말씀에 의해 빚어지므로, 바로 그 말씀이 태어날 때부터 보지 못하던 사람에게 시력을 만들어 주셨다. 보이지 않는 곳에서 우리를 빚으시는 분이 누구인지 드러내신 것이다. 말씀 자신이 사람들에게 드러나셨기 때문이다. 그분은 아담이 옛날에 어떻게 빚어졌는지, 어떻게 만들어졌으며 어느 손으로 빚어졌는지 설명하시고, 부분으로 전체를 드러내셨다. 시력을 만들어 주신 주님은, 아버지의 뜻을 받들어 사람 전체를 만드신 바로 그분이다. 아담을 따라 빚어진 사람이 범법에 빠져 다시 태어나는 씻음을 필요로 하였으므로, 주님께서는 그의 눈에 진흙을 바르신 뒤 말씀하셨다. “실로암으로 가서 씻어라.” 그에게 빚어진 몸과 씻음을 통한 새로 남을 함께 회복시켜 주신 것이다. 그래서 그는 씻고 나서 보게 되어 돌아왔다. 자기를 빚으신 분을 알아보고, 그 사람이 자기에게 생명을 주신 분을 알게 하시려는 것이었다.

Quoniam autem in ventre plasmat nos Verbum Dei, ait Hieremiae: Priusquam plasmarem te in utero novi te, et priusquam exires de vulva sanctificavi te, et prophetam in gentibus posui te. Sed et Paulus similiter ait: Quando autem complacuit ei, qui me segregavit ex utero matris meae, uti evangelisarem eum in gentibus. Cum ergo in ventre a Verbo plasmemur, idipsum Verbum ei, qui a nativitate caecus fuerat, formavit visionem, eum qui in abscondito plasmator noster est in manifesto ostendens, quoniam ipsum Verbum manifestum hominibus factum fuerat: et antiquam plasmationem Adae disserens, et quomodo factus est, et per quam plasmatus est manum, ex parte totum ostendens. Qui enim visionem formavit Dominus, hic est qui universum hominem formavit, voluntati Patris deserviens. Et quoniam in illa plasmatione, quae secundum Adam fuit, in transgressione factus homo, indigebat lavacro regenerationis, postquam linivit lutum super oculos ejus, dixit ei: Vade in Siloam, et lavare; simul et plasmationem, et eam quae est per lavacrum regenerationem restituens ei. Et propter hoc lotus venit videns, ut et suum cognosceret plasmatorem, et disceret homo eum qui donavit ei vitam.

15.4

그러므로 발렌티누스를 따르는 사람들의 주장도 무너진다. 그들은 사람이 이 땅의 흙으로 빚어진 것이 아니라, 흘러 퍼지는 물질에서 빚어졌다고 말한다. 주님께서 그 사람의 눈을 만드실 때 쓰신 바로 그 흙으로, 처음에도 사람이 빚어졌음이 분명하다. 눈은 다른 재료에서, 나머지 몸은 또 다른 재료에서 빚어졌다는 것은 이치에 맞지 않다. 몸을 빚은 분과 눈을 빚은 분이 서로 다르다는 것도 이치에 맞지 않는다. 처음에 아담을 빚으신 바로 그분, 아버지께서 함께 말씀을 나누시며 “우리의 형상과 닮음을 따라 사람을 만들자”라고 하셨던 그분이, 마지막 때에 사람들에게 당신을 드러내시고, 아담으로부터 눈멀어 있던 사람에게 시력을 만들어 주셨다. 그래서 성경은 앞으로 일어날 일을 가리키며 이렇게 말한다. 아담이 불순종 때문에 숨었을 때, 주님께서 저녁에 그를 찾아오셔서 불러 내시며 “네가 어디 있느냐?”라고 하셨다는 것이다. 이는 마지막 때에 바로 그 하나님의 말씀이 사람을 부르러 오셨다는 뜻이다. 그 사람에게 자기 행위들을 되새겨 주셨다. 그 행위들 가운데 살면서 주님에게서 숨어 있었기 때문이다. 그때 하나님께서 저녁에 아담을 찾으며 말씀하셨듯이, 마지막 때에도 같은 음성으로 아담의 후손들을 찾으러 오셨다.

Excidunt itaque et hi qui a Valentino sunt, dicentes, non ex hac terra plasmatum esse hominem, sed a fluida materia et effusa. Ex qua enim terra Dominus ei formavit oculos, ex hac manifestum est quoniam et ab initio plasmatus est homo. Non enim consequens erat, aliunde quidem oculos, aliunde autem reliquum corpus plasmatum esse: quemadmodum nec consequens est, alterum quidem corpus, alterum vero plasmasse oculos. Sed idem ipse qui ab initio plasmavit Adam, cum quo et loquebatur Pater: Faciamus hominem secundum imaginem et similitudinem nostram; in novissimis temporibus semetipsum manifestans hominibus, ei qui ab Adam caecus erat, formavit visionem. Et propter hoc Scriptura significans quod futurum erat, ait, abscondito Adam propter inobedientiam, Dominum venisse vespere ad eum, et evocasse eum, et dixisse: Ubi es? Hoc est, quoniam in novissimis temporibus idipsum venit Verbum Dei advocare hominem, recommemorans eum opera sua, in quibus degens absconditus fuerat Domino. Quemadmodum enim tunc ad Adam vespere locutus est exquirens illum Deus; sic in novissimis temporibus per eandem vocem visitavit exquirens genus ejus.

16.1

아담은 우리가 사는 이 땅에서 빚어졌다. 성경은 하나님께서 그에게 이렇게 말씀하셨다고 전한다. “너는 얼굴에 땀을 흘리며 네 빵을 먹을 것이다. 네가 취해진 땅으로 돌아갈 때까지.” 따라서 우리 몸이 죽은 뒤에 어떤 다른 땅으로 돌아간다면, 그 몸의 실체도 거기에서 왔다고 해야 한다. 그러나 바로 이 땅으로 돌아간다면, 그 몸도 이 땅에서 빚어졌음이 분명하다. 주님께서도 바로 이 땅으로 그 사람의 눈을 만드시며 이를 드러내셨다. 이처럼 하나님의 손이 참으로 뚜렷하게 드러났다. 아담도 그 손으로 빚어졌고 우리도 그 손으로 빚어졌다. 아버지는 한 분이시며 동일한 분이시다. 그분의 음성은 처음부터 끝까지 자신이 빚으신 것과 함께한다. 우리를 빚은 실체도 복음을 통해 분명히 드러났다. 그러므로 이제 이분 외에 다른 아버지를 찾아서는 안 된다. 우리를 빚은 실체도 앞서 언급되고 주님께서 드러내신 것 외에 달리 찾아서는 안 된다. 하나님의 손도 이 손 외에 달리 찾아서는 안 된다. 이 손은 처음부터 끝까지 우리를 빚으시고, 생명에 알맞게 하시며, 자신이 빚으신 것과 함께하시고, 그것을 하나님의 형상과 닮음에 따라 완성하신다. 이 말씀은 하나님의 말씀이 사람이 되셨을 때 드러나셨다. 자신을 사람과 닮게 하시고 사람을 자신과 닮게 하셔서, 사람이 아들을 닮음으로써 아버지께 귀한 존재가 되게 하셨다. 이전 시대에는 사람이 하나님의 형상에 따라 만들어졌다고 말했으나, 그 형상은 드러나지 않았다. 사람이 그 형상에 따라 만들어진 말씀께서 아직 보이지 않으셨기 때문이다. 이 때문에 사람은 그 닮음도 쉽게 잃었다. 하나님의 말씀이 육신이 되셨을 때에는 이 둘을 모두 확고하게 하셨다. 그분의 형상이었던 바로 그것이 친히 되심으로 참된 형상을 드러내셨고, 그 닮음을 확고하게 하여 회복하셨다. 보이는 말씀을 통해 사람을 보이지 않는 아버지와 닮게 하신 것이다.

Et quoniam ex hac quae secundum nos est terra, plasmatio fuit Adae, Scriptura dicit dixisse Deum ei: In sudore vultus tui manducabis panem tuum, quoadusque convertaris in terram, ex qua sumtus es. Si igitur in aliquam alteram terram revertuntur post mortem corpora nostra, consequens est ea inde et substantiam habere. Si vero in hanc ipsam, manifestum est, quoniam et ex hac plasma eis factum est; quomodo et Dominus fecit manifestum, ex hac eadem oculos ei formans. Et manu itaque vere liquido ostensa Dei, per quam plasmatus est quidem Adam, plasmati autem sumus et nos; et cum sit unus et idem Pater, cujus vox ab initio usque ad finem adest plasmati suo; et substantia plasmatis nostri per Evangelium ostensa est manifeste: jam non oportet quaerere alium Patrem praeter hunc; neque aliam substantiam plasmationis nostrae, praeter praedictam et ostensam a Domino; neque alteram manum Dei praeter hanc, quae ab initio usque ad finem format nos, et coaptat in vitam, et adest plasmati suo, et perficit illud secundum imaginem et similitudinem Dei. Tunc autem hoc Verbum ostensum est, quando homo Verbum Dei factum est, semetipsum homini, et hominem sibimetipsi assimilans, ut per eam quae est ad Filium similitudinem, pretiosus homo fiat Patri. In praeteritis enim temporibus, dicebatur quidem secundum imaginem Dei factum esse hominem, non autem ostendebatur. Adhuc enim invisibile erat Verbum, cujus secundum imaginem homo factus fuerat. Propter hoc autem et similitudinem facile amisit. Quando autem caro Verbum Dei factum est, utraque confirmavit: et imaginem enim ostendit veram, ipse hoc fiens, quod erat imago ejus; et similitudinem firmans restituit, consimilem faciens hominem invisibili Patri per visibile Verbum.

16.2

주님께서는 앞서 말한 일들을 통해서만이 아니라, 바로 그 수난을 통해서도 아버지와 자신을 드러내셨다. 처음에 나무에서 일어났던 사람의 불순종을 풀어 없애시면서, “죽음에 이르기까지, 곧 십자가의 죽음에 이르기까지 순종하셨다.” 나무에서 일어났던 그 불순종을 나무에서 이루어진 순종으로 치유하신 것이다. 만일 그분이 다른 아버지를 선포하셨다면, 우리를 빚으신 분께 저지른 불순종을 바로 그 형상을 통해 풀러 오셨을 리는 없다. 우리가 하나님께 순종하지 않고 그분의 말씀을 믿지 않았던 바로 그 일들을 통해, 그분은 순종을 가져오셨고, 그분의 말씀에 동의하게 하셨다. 이를 통해 그 하나님을 분명히 드러내셨다. 우리는 첫 아담 안에서 그분의 계명을 행하지 않아 그분의 뜻을 거슬렀지만, 둘째 아담 안에서는 화해하게 되었다. 죽음에 이르기까지 순종하게 된 것이다. 우리가 빚진 분은 다른 누군가가 아니라, 처음에 우리가 그 계명을 어겼던 바로 그분이셨기 때문이다.

Et non solum autem per ea quae praedicta sunt, et Patrem et semetipsum manifestavit Dominus, sed etiam per ipsam passionem. Dissolvens enim eam quae ab initio in ligno facta fuerat hominis inobedientiam, obediens factus est usque ad mortem, mortem autem crucis, eam quae in ligno facta fuerat inobedientiam, per eam quae in ligno fuerat obedientiam sanans. Non autem per eandem venisset exsolvere eam, quae fuerat erga plasmatorem nostrum inobedientiam, si alterum annuntiabat Patrem. Quoniam autem per haec, per quae non obedivimus Deo, et non credidimus ejus verbo, per haec eadem obedientiam introduxit, et eam quae esset erga Verbum ejus assensionem, per quae manifeste ipsum ostendit Deum: quem in primo quidem Adam offendimus, non facientes ejus praeceptum; in secundo autem Adam reconciliati sumus, obedientes usque ad mortem facti. Neque enim alteri cuidam eramus debitores, sed illi, cujus et praeceptum transgressi fueramus ab initio.

17.1

이분이 바로 창조주이시다. 사랑으로는 아버지이시고, 능력으로는 주님이시며, 지혜로는 우리를 만드시고 빚으신 분이시다. 우리는 그분의 계명을 어겨 그분의 원수가 되었다. 이 때문에 마지막 시대에 주님께서는 육신이 되심으로 우리를 다시 벗의 관계로 회복시키셨다. 하나님과 사람들 사이의 중보자가 되셔서, 우리가 죄를 지은 아버지를 우리를 위해 달래시고, 우리의 불순종을 자신의 순종으로 바로잡으셨다. 우리에게는 우리를 만드신 분과 사귀며 그분께 복종하도록 은혜를 베푸셨다. 그래서 기도할 때에도 이렇게 말하도록 가르치셨다. “우리의 빚을 용서해 주십시오.” 이분이 참으로 우리 아버지이시며, 우리가 그 계명을 어겨 그분께 빚을 졌기 때문이다. 이분은 누구신가? 아무도 모르고 누구에게도 계명을 주신 적이 없는 어떤 아버지인가? 아니면 성경이 선포하는 하나님, 우리가 그 계명을 어겨 빚을 졌던 바로 그분인가? 사람은 말씀을 통해 계명을 받았다. 성경은 “아담이 주 하나님의 음성을 들었다.”라고 말한다. 그러므로 그분의 말씀이 사람에게 하신 이 말씀은 옳다. “네 죄가 용서되었다.” 처음에 우리가 죄를 지었던 바로 그분이 마지막에 죄의 용서를 베푸신 것이다. 만일 우리가 어느 한 분의 계명을 어겼는데, 다른 누군가가 “네 죄가 용서되었다.”라고 말했다면, 그런 자는 선하지도, 참되지도, 의롭지도 않다. 자기 것이 아닌 것을 주는 자가 어떻게 선할 수 있는가? 남의 것을 빼앗는 자가 어떻게 의로울 수 있는가? 또 어떻게 죄가 참으로 용서되겠는가? 우리가 죄를 지은 바로 그분이 용서를 베푸신 것이 아니라면, “우리 하나님의 깊은 자비를 통해”, 그 자비로 자기 아들을 통해 우리를 찾아오신 것이 아니라면 말이다.

Est autem hic Demiurgus, qui secundum dilectionem quidem, Pater est; secundum autem virtutem, Dominus; secundum autem sapientiam, factor et plasmator noster: cujus et praeceptum transgredientes, inimici facti sumus ejus. Et propter hoc in novissimis temporibus, in amicitiam restituit nos Dominus per suam incarnationem, mediator Dei et hominum factus; propitians quidem pro nobis Patrem, in quem peccaveramus, et nostram inobedientiam per suam obedientiam consolatus; nobis autem donans eam quae est ad factorem nostrum conversationem et subjectionem. Quapropter et in oratione dicere nos docuit: Et remitte nobis debita nostra; utique quoniam hic est Pater noster, cujus eramus debitores, transgressi ejus praeceptum. Quis est autem hic? Utrumne incognitus aliquis, et nulli unquam praeceptum dans Pater? An vero qui a Scripturis praedicatur Deus, cui et debitores eramus, transgressi ejus praeceptum? Datum est autem praeceptum homini per Verbum: Audivit enim Adam, ait, vocem Domini Dei. Bene igitur Verbum ejus ad hominem dicit: Remittuntur tibi peccata; idem ille, in quem peccaveramus in initio, remissionem peccatorum in fine donans. Aut si alterius quidem transgressi sumus praeceptum, alius autem erat qui dixit, Remittuntur tibi peccata tua, neque bonus, neque verax, neque justus est hujusmodi. Quomodo enim bonus, qui non ex suis donat? Aut quomodo justus, qui aliena rapit? Quomodo autem vere remissa sunt peccata, nisi ille ipse in quem peccavimus donavit remissionem, per viscera misericordiae Dei nostri, in quibus visitavit nos per Filium suum?

17.2

그래서 중풍병자를 고치신 뒤에도 “무리가 이를 보고 사람들에게 그러한 권능을 주신 하나님께 영광을 돌렸다.”라고 말한다. 그렇다면 둘러서 있던 무리는 어느 하나님께 영광을 돌렸는가? 이단자들이 만들어 낸, 알려지지 않은 아버지인가? 자기들이 전혀 알지 못하는 분께 어떻게 영광을 돌릴 수 있었겠는가? 그러므로 분명하다. 이스라엘 사람들이 영광을 돌린 분은 율법과 예언자들이 선포한 하나님이시다. 이분이 우리 주님의 아버지이시다. 그래서 주님께서는 사람들이 감각으로 깨달아 자신이 행하시는 표징을 통해 하나님께 영광을 돌리도록 가르치셨다. 만일 그분 자신은 다른 아버지에게서 오셨는데, 사람들이 그분의 능력 있는 일들을 보고 또 다른 아버지께 영광을 돌렸다면, 그분은 치유를 보내신 아버지께 사람들이 감사하지 않도록 만드신 셈이 된다. 그러나 외아들께서는 하나님이신 그분에게서 오셨다. 사람들을 구원하시려고 오신 것이다. 자신이 행하시는 능력 있는 일들을 통해 믿지 않는 사람들까지도 아버지께 영광을 돌리도록 이끄셨다. 그 아들의 오심을 받아들이지 않고, 이 때문에 그분이 베푸시는 용서를 믿지 않는 바리새인들에게는 이렇게 말씀하셨다. “인자가 죄를 용서할 권능이 있음을 너희가 알도록 하겠다.” 이 말씀을 하신 뒤 중풍병자에게 자리를 들라고 명하셨다. 자기가 누워 있던 그 자리를 들고 자기 집으로 가게 하신 것이다. 이렇게 행하심으로 믿지 않는 사람들을 부끄럽게 하시고, 자신이 바로 하나님의 음성이심을 밝히셨다. 사람은 그 음성을 통해 계명들을 받았으나, 그것들을 어겨 죄인이 되었다. 죄 뒤에 마비가 따랐기 때문이다.

Quapropter et curato paralytico: Videntes, inquit, populi clarificaverunt Deum, qui dedit potestatem talem hominibus. Quem igitur Deum clarificaverunt circumstantes populi? Numquidnam ab haereticis inventum, incognitum Patrem? Et quomodo eum qui in totum non cognoscebatur ab eis glorificabant? Manifestum est ergo, quoniam eum, qui a lege et prophetis praedicatus est Deus, glorificabant Israelitae, qui et est Pater Domini nostri: et propter hoc docebat homines in sensu per ea signa quae faciebat, dare gloriam Deo. Si autem ab altero quidem Patre ipse venisset, alterum autem Patrem glorificabant homines videntes ejus virtutes, ingratos eos in eum Patrem qui miserat curationem efficiebat. Sed quoniam ab eo, qui est Deus, unigenitus Filius venerat ad salutem hominum, et incredulos per eas quas faciebat virtutes provocabat dare gloriam Patri: et non recipientibus adventum Filii ejus, et propter hoc non credentibus quae ab eo fiebat remissioni, Pharisaeis dicebat: Ut sciatis quoniam potestatem habet Filius Hominis remittere peccata; et hoc cum dixisset, jussit paralyticum hominem tollere grabbatum super quem jacebat, et ire in domum suam: per hoc quod efficit, confundens incredulos, et significans quoniam ipse est vox Dei, per quam accepit homo praecepta, quae supergressus est, et factus est peccator: ex peccatis enim paralysis subsecuta est.

17.3

그러므로 그분은 죄를 용서하시면서 사람을 고치셨고, 자신이 누구신지 분명하게 드러내셨다. 오직 하나님만이 죄를 용서하실 수 있는데, 주님께서 죄를 용서하시고 사람들을 고치셨다면, 그분이 인자가 되신 하나님의 말씀이심은 분명하다. 아버지께 죄를 용서할 권능을 받으셨으니, 그분은 사람이시며 하나님이시기 때문이다. 사람으로서 우리와 함께 고통을 겪으셨듯이, 하나님으로서 우리를 불쌍히 여기시고 우리의 빚을 용서하시려는 것이다. 그 빚은 우리를 만드신 하나님께 우리가 진 빚이다. 그래서 다윗도 미리 말했다. “불법을 용서받고 죄가 덮인 사람들은 복되다. 주님께서 죄를 돌리지 않으신 사람은 복되다.” 그분이 오심으로 이루어질 용서를 미리 드러낸 것이다. 그 용서를 통해 그분은 우리의 빚 문서를 지우셨고, 그것을 십자가에 못 박으셨다. 우리가 나무를 통해 하나님께 빚진 자가 되었듯이, 나무를 통해 우리 빚의 용서를 받게 하시려는 것이다.

Peccata igitur remittens, hominem quidem curavit, semetipsum autem manifeste ostendit quis esset. Si enim nemo potest remittere peccata, nisi solus Deus; remittebat autem haec Dominus, et curabat homines; manifeste quoniam ipse erat Verbum Dei Filius hominis factus, a Patre potestatem remissionis peccatorum accipiens, quoniam homo, et quoniam Deus, ut quomodo homo compassus est nobis, tanquam Deus misereatur nostri et remittat nobis debita nostra, quae factori nostro debemus Deo. Et propter hoc David praedixit: Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata. Beatus homo, cui non imputavit Dominus peccatum; eam quae per adventum ejus est, remissionem praemonstrans, per quam delevit chirographum debiti nostri, et affixit illud cruci: uti quemadmodum per lignum facti sumus debitores Deo, per lignum accipiamus nostri debiti remissionem.

17.4

이 일은 다른 많은 사람들을 통해서도, 특별히 예언자 엘리사를 통해서도 뜻이 드러나게 제시되었다. 그와 함께 있던 예언자들이 나무를 베고 있었다. 거처를 지으려는 것이었다. 그런데 도끼에서 쇠가 빠져 요르단강에 떨어졌고, 그들은 그것을 찾지 못했다. 엘리사는 그곳에 와서 무슨 일이 있었는지 알고, 나무를 물에 던졌다. 그가 이렇게 하자 도끼의 쇠가 떠올랐고, 앞서 그것을 잃었던 사람들이 물 위에서 그것을 건져 올렸다. 예언자는 이 행위를 통해 드러냈다. 우리가 나무를 통해 부주의하게 잃어버렸던 하나님의 견고한 말씀을, 찾지 못하고 있던 그 말씀을, 나무의 경륜을 통해 다시 받게 되리라는 것이다. 하나님의 말씀이 도끼와 같다는 것은 세례자 요한이 그 말씀에 관해 한 말에서 드러난다. “이미 도끼가 나무들의 뿌리에 놓였다.” 예레미야도 마찬가지로 말한다. “주님의 말씀은 바위를 쪼개는 양날 도끼와 같다.” 그러므로 우리에게 감추어져 있던 이 말씀을 드러낸 것은, 앞서 말했듯이 나무의 경륜이었다. 우리가 나무를 통해 그 말씀을 잃었기에, 그 말씀은 다시 나무를 통해 모든 이에게 드러나셨다. 자신 안에 높이와 길이와 넓이를 드러내시고, 또 장로들 가운데 한 사람이 말했듯이, 두 손을 펼치심으로 두 백성을 한 하나님께 모으셨다. 손이 둘인 것은 땅끝까지 흩어진 백성도 둘이기 때문이다. 가운데 머리는 하나인데, 모든 이 위에, 모든 이를 통해, 우리 모두 안에 계신 하나님도 한 분이시기 때문이다.

Hoc et per alios quidem multos, jam autem et per Heliseum prophetam significanter ostensum est. Cum enim hi qui cum illo erant prophetae conciderent ligna ad fabricationem tabernaculi, et ferrum excussum de securi cecidisset in Jordanem, et non inveniretur ab ipsis, veniens Heliseus ad ipsum locum, cum didicisset quid esset factum, lignum in aquam misit: hoc autem cum fecisset, supernatavit ferrum securis, et de superficie aquae sumserunt illud qui ante amiserant: per operationem ostendente propheta, quod firmum verbum Dei, quod per lignum negligenter amiseramus, nec inveniebamus, recepturi essemus iterum per ligni dispositionem. Quoniam autem securi similis est verbum Dei, Johannes Baptista ait de eo: Jam autem securis ad radicem arborum posita est. Et Hieremias autem similiter ait: Verbum Domini, quemadmodum bipennis caedens petram. Hoc ergo Verbum absconditum a nobis manifestavit, quemadmodum praediximus, ligni dispositio. Quoniam enim per lignum amisimus illud, per lignum iterum manifestum omnibus factum est, ostendens altitudinem, et longitudinem, et latitudinem in se: et (quemadmodum dixit quidam de senioribus) per extensionem manuum, duos populos ad unum Deum congregans. Duae quidem manus, quia et duo populi dispersi in fines terrae: unum autem medium caput, quoniam et unus Deus super omnes, et per omnes, et in omnibus nobis.

18.1

그분은 이와 같은, 이토록 큰 경륜을 남의 피조물을 통해 이루신 것이 아니라, 자신의 피조물을 통해 이루셨다. 무지와 결함에서 생긴 것들을 통해서가 아니라, 자기 아버지의 지혜와 능력에서 실체를 얻은 것들을 통해 이루셨다. 그분은 불의하여 남의 것을 탐내는 분이 아니시다. 또 자기 것으로 자기에게 속한 이들에게 생명을 주실 수 없을 만큼 궁핍한 분도 아니시다. 그분은 사람의 구원을 위해 자신의 피조물을 사용하신다. 피조물이 무지와 결함에서 나온 산물이었다면 그분을 떠받칠 수 없었을 것이다. 육신이 되신 하나님의 말씀 자체가 나무에 달리셨다는 것은 우리가 여러 증거로 밝혔다. 이단자들 자신도 그분이 십자가에 못 박히셨음을 인정한다. 그렇다면 무지와 결함에서 나온 산물이 어떻게 만물에 관한 앎을 지니시며 참되고 완전하신 분을 떠받칠 수 있었겠는가? 또 아버지께 감추어져 있고 그분에게서 멀리 떨어진 피조물이 어떻게 그분의 말씀을 떠받쳤겠는가? 만일 이것이 천사들에게 만들어졌다면, 그 천사들이 만물 위에 계신 하나님을 알았든 몰랐든, 주님께서 이렇게 말씀하셨으니, “나는 아버지 안에 있고 아버지는 내 안에 계신다.” 천사들이 만든 것이 어떻게 아버지와 아들을 함께 떠받치는 일을 견뎠겠는가? 플레로마 밖에 있는 피조물이 어떻게 온 플레로마를 담으시는 분을 담았겠는가? 이 모든 일은 불가능하며 증거도 없으므로, 교회의 이 선포만이 참되다. 곧 하나님의 능력과 솜씨와 지혜로 존재하게 된 그분 자신의 피조물이 그분을 떠받쳤다는 것이다. 그 피조물은 보이지 않는 방식으로 아버지께 떠받쳐지면서, 반대로 보이는 방식으로는 그분의 말씀을 떠받친다. 그리고 이는 참되다. 아버지께서는 피조물과 자신의 말씀을 함께 떠받치시며, 아버지께 떠받쳐지는 말씀은 모든 이에게 영을 베푸신다. 아버지께서 원하시는 대로, 어떤 이들에게는 창조에 따라 피조물에 속한 것, 곧 만들어진 것을 베푸시고, 다른 이들에게는 양자 됨에 따라 하나님에게서 오는 것, 곧 태어남을 베푸신다. 이렇게 한 분 하나님 아버지께서 드러나신다. 만물 위에, 만물을 통해, 만물 안에 계신 분이시다. 만물 위에 계신 분은 아버지이시며, 그분은 그리스도의 머리이시다. 만물을 통해 계신 분은 말씀이시며, 그분은 교회의 머리이시다. 우리 모두 안에 계신 분은 영이시며, 그분은 주님께서 베푸시는 살아 있는 물이시다. 주님은 자신을 바르게 믿고 사랑하는 이들에게, 그리고 아버지가 한 분이심을 아는 이들에게 이 물을 베푸신다. 그 아버지는 만물 위에, 만물을 통해, 우리 모두 안에 계신다.

Et talem vel tantam dispositionem non per alienas, sed per suas efficiebat conditiones: neque per ea quae ex ignorantia et labe facta sunt, sed per ea quae ex sapientia et virtute Patris ejus substantiam habuerunt. Neque enim iniquus, ut aliena concupiscat; neque indigens, ut non per sua propria suis propriis efficiat vitam, sua utens conditione ad hominis salutem. Neque enim portasset illum conditio, si ignorantiae et labis erat emissio. Quoniam enim ipsum Verbum Dei incarnatum suspensum est super lignum, per multa ostendimus: et ipsi autem haeretici crucifixum confitentur. Quomodo igitur ignorantiae et labis emissio eum qui continet universorum agnitionem, et sit verus et perfectus, portare potuit? Aut quomodo ea quae absconsa est a Patre et multum separata conditio, portavit ejus Verbum? Si autem et ab angelis haec facta est, sive ignorantibus eum qui super omnia est Deus, sive scientibus, cum dixerit Dominus, Quoniam ego in Patre, et Pater in me est, quomodo Patrem et Filium simul fabricatio angelorum portare sustinuit? Quomodo autem ea quae extra pleroma est conditio cepit eum, qui continet universum pleroma? Cum igitur haec omnia impossibilia sint, et probationem non habeant, illud solum verum est Ecclesiae praeconium, quoniam propria conditio, quae ex virtute et arte et sapientia Dei substitit, portavit eum; quae quidem secundum invisibilitatem a Patre portatur, secundum visibile autem e contrario portat ejus Verbum: et hoc est verum. Pater enim conditionem simul et Verbum suum portans, et Verbum portatum a Patre praestat Spiritum omnibus, quemadmodum vult Pater: quibusdam quidem secundum conditionem, quod est conditionis, quod est factum: quibusdam autem secundum adoptionem, quod est ex Deo, quod est generatio. Et sic unus Deus Pater ostenditur, qui est super omnia, et per omnia, et in omnibus. Super omnia quidem Pater, et ipse est caput Christi: per omnia autem Verbum, et ipse est caput Ecclesiae: in omnibus autem nobis Spiritus, et ipse est aqua viva, quam praestat Dominus in se recte credentibus, et diligentibus se, et scientibus, quia unus Pater, qui est super omnia, et per omnia, et in omnibus nobis.

18.2

주님의 제자 요한도 이 일들을 증언한다. 그는 복음서에서 이렇게 말한다. “처음에 말씀이 계셨고, 말씀은 하나님과 함께 계셨으며, 말씀은 하나님이셨다. 이 말씀이 처음에 하나님과 함께 계셨다. 모든 것이 그분을 통해 생겨났고, 그분 없이 생겨난 것은 하나도 없다.” 이어서 그는 바로 그 말씀에 관해 말했다. “그분이 이 세상에 계셨고 세상은 그분을 통해 생겨났으나, 세상은 그분을 알아보지 못했다. 그분이 자기 것들 가운데 오셨으나, 자기 사람들이 그분을 받아들이지 않았다. 그러나 그분을 받아들인 모든 이에게는 하나님의 자녀가 될 권능을 주셨다. 그분의 이름을 믿는 이들에게 주신 것이다.” 또 그분이 사람으로서 이루신 경륜을 밝히며 말했다. “말씀이 육신이 되어 우리 가운데 거하셨다.” 그리고 다시 덧붙였다. “우리는 그분의 영광을 보았다. 아버지에게서 오신 외아들에게 어울리는 영광이었고, 그분은 은혜와 진리가 충만하셨다.” 그는 들으려는 이들, 곧 귀가 있는 이들에게 분명히 밝혔다. 모든 이 위에 계신 하나님 아버지는 한 분이시고, 모든 이를 통해 계시는 하나님의 말씀도 한 분이시며, 모든 것은 그분을 통해 생겨났다는 것이다. 이 세상은 그분 자신의 것이며, 아버지의 뜻에 따라 그분을 통해 생겨났다. 천사들을 통해 생겨난 것도, 배교와 결함과 무지를 통해 생겨난 것도, 어떤 이들이 어머니라고도 부르는 프루니코스의 어떤 능력을 통해 생겨난 것도, 아버지를 모르는 다른 어떤 세계의 제작자를 통해 생겨난 것도 아니다. 세계를 만드신 분은 참으로 하나님의 말씀이시다. 이분이 우리 주님이시다. 그분은 마지막 시대에 사람이 되셨고, 이 세상 안에 계시면서, 보이지 않는 방식으로 생겨난 모든 것을 붙드신다. 온 피조물 가운데 굳게 자리하시며, 하나님의 말씀으로서 모든 것을 다스리고 질서 있게 배치하신다. 그래서 자기 것들 가운데 보이지 않게 오셨고, 육신이 되셨으며 나무에 달리셨다. 모든 것을 자신 안에 총괄하시려는 것이었다. 그분 자신의 사람들이 그분을 받아들이지 않았다는 것은 모세가 백성 가운데서 바로 이 일을 밝힌 것과 같다. “네 생명이 네 눈앞에 달려 있을 것이나, 너는 네 생명을 믿지 않을 것이다.” 그러므로 그분을 받아들이지 않은 이들은 생명을 받지 못했다. 그러나 그분을 받아들인 모든 이에게는 하나님의 자녀가 될 권능을 주셨다. 그분이 아버지께 만물에 대한 권능을 받으신 분이기 때문이다. 그분은 하나님의 말씀이시며 참된 사람이시기에, 보이지 않는 것들과는 이성의 방식으로 교통하시고, 감각으로 알 수 있게 법을 세우셔서, 모든 것이 저마다 자신의 질서를 지키게 하신다. 보이는 것들과 사람의 일들을 드러나게 다스리시며, 모든 이에게 합당한 의로운 심판을 내리신다. 다윗도 이를 분명히 밝히며 말한다. “우리 하나님께서 드러나게 오실 것이며 잠잠히 계시지 않을 것이다.” 이어서 그분이 내리시는 심판도 이렇게 밝혔다. “그분 앞에서 불이 타오르고, 그분 둘레에는 거센 폭풍이 있을 것이다. 그분은 자기 백성을 심판하시려고 위로부터 하늘을, 그리고 땅을 부르실 것이다.”

Testimonium perhibet his et Johannes Domini discipulus, in Evangelio dicens sic: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Deinde de ipso Verbo dixit: In hoc mundo erat, et mundus per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit. In sua propria venit, et sui eum non receperunt. Quotquot autem receperunt eum, dedit illis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus. Et iterum significans ejus secundum hominem dispensationem, dixit: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Et iterum intulit: Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratia et veritate. Manifeste ostendens audire volentibus, id est, aures habentibus, quoniam unus Deus Pater super omnes, et unum Verbum Dei quod per omnes, per quem omnia facta sunt: et quoniam hic mundus proprius ipsius, et per ipsum factus est voluntate Patris, et non per angelos; neque per apostasiam et defectionem et ignorantiam; neque per virtutem aliquam Prunici, quam et Matrem appellant quidam; neque per alium quendam mundi factorem ignorantem Patrem. Mundi enim factor vere Verbum Dei est: hic autem est Dominus noster, qui in novissimis temporibus homo factus est, in hoc mundo exsistens, et secundum invisibilitatem continet quae facta sunt omnia, et in universa conditione infixus, quoniam Verbum Dei gubernans et disponens omnia; et propter hoc in sua invisibiliter venit, et caro factum est, et pependit super lignum, uti universa in semetipsum recapituletur. Et sui proprii illum non receperunt homines, quemadmodum Moyses hoc ipsum manifestavit in populo: Et erit vita tua pendens ante oculos tuos, et non credes vitae tuae. Qui igitur non receperunt illum, non acceperunt vitam. Quotquot autem receperunt illum, dedit illis potestatem filios Dei fieri. Ipse est enim qui universorum potestatem habet a Patre, quoniam Verbum Dei, et homo verus, invisibilibus quidem participans rationabiliter, et sensuabiliter legem statuens, universa quaeque in suo perseverare ordine; super visibilia autem et humana regnans manifeste, et omnibus dignum superducens justum judicium: quemadmodum et David manifeste significans, ait: Deus noster manifeste veniet, et non tacebit. Deinde et quod ab eo superinducitur judicium, manifestavit, dicens: Ignis in conspectu ejus ardebit, et in circuitu ejus tempestas valida. Advocabit caelum de sursum, et terram discernere populum suum.

19.1

이처럼 주님께서 분명히 자신의 것으로 오시고, 그분께 떠받쳐지는 그분 자신의 피조물이 그분을 떠받들며, 나무에서 일어난 불순종을 나무에서 이루어진 순종을 통해 다시 하나로 모으시고, 이미 한 남자와 약혼한 처녀 하와를 불행히 속였던 그 속임수도 풀린다는 이 소식은 이미 한 남자와 맺어진 동정녀 마리아에게 천사를 통해 진리로 기쁘게 전해졌다. 하와는 천사의 말에 속아 하나님의 말씀을 어기고 그분에게서 달아났고, 마리아는 천사의 말로 기쁜 소식을 받아 하나님의 말씀에 순종하여 그분을 품게 되었다. 하와가 하나님께 불순종했다면, 마리아는 하나님께 순종하도록 설득되었다. 그리하여 동정녀 마리아가 처녀 하와의 변호자가 되었다. 한 처녀를 통해 인류가 죽음에 묶인 것처럼, 한 처녀를 통해 인류가 구원받는다. 처녀의 불순종은 처녀의 순종으로 저울의 균형을 이루었다. 처음 지음 받은 이의 죄도 맏아들의 바로잡으심을 통해 고쳐졌으며, 뱀의 영리함은 비둘기의 순박함에 패배했고, 우리를 죽음에 묶어 두었던 사슬도 풀렸다.

Manifeste itaque in sua propria venientem Dominum, et sua propria eum bajulante conditione, quae bajulatur ab ipso, et recapitulationem ejus quae in ligno fuit inobedientiae, per eam quae in ligno est obedientiam, facientem, et seductione illa soluta, qua seducta est male illa, quae jam viro destinata erat virgo Eva, per veritatem evangelisata est bene ab angelo jam sub viro Virgo Maria. Quemadmodum enim illa per angelicum sermonem seducta est, ut effugeret Deum praevaricata verbum ejus, ita et haec per angelicum sermonem evangelisata est, ut portaret Deum obediens ejus verbo. Et si ea inobediret Deo, sed et haec suasa est obedire Deo, uti virginis Evae virgo Maria fieret advocata. Et quemadmodum adstrictum est morti genus humanum per virginem, salvatur per virginem: aequa lance disposita virginalis inobedientia per virginalem obedientiam; adhuc enim protoplasti peccatum per correptionem primogeniti emendationem accipiens, et serpentis prudentia devicta in columbae simplicitate, vinculis autem illis resolutis, per quae alligati eramus morti.

19.2

모든 이단자는 배움이 없고 하나님의 계획을 알지 못하며, 인간으로 오신 경륜에도 무지하다. 그들은 진리에 눈이 멀어 스스로 자기 구원에 맞선다. 어떤 이들은 창조주 외에 다른 아버지를 끌어들인다. 어떤 이들은 세상과 그 실체를 몇몇 천사가 만들었다고 한다. 또 어떤 이들은 그 실체가 자신들이 말하는 아버지에게서 멀리 떨어져 스스로 피어나고 스스로 생겨났다고 한다. 어떤 이들은 아버지께서 포괄하는 것들 안에서 결핍과 무지로부터 그 실체가 생겼다고 한다. 어떤 이들은 주님께서 드러나게 오신 일을 업신여기며, 그분의 성육신을 받아들이지 않는다. 또 어떤 이들은 동정녀를 통한 경륜을 알지 못하여 그분이 요셉에게서 태어났다고 한다. 어떤 이들은 자기 영혼도 몸도 영원한 생명을 받을 수 없으며, 오직 속사람만 받을 수 있다고 말한다. 그들은 이 속사람이 자기들 안에 있는 지성이라고 주장하며, 오직 그것만 완전한 것에까지 올라간다고 정한다. 또 어떤 이들은 영혼이 구원받아도 자기 몸은 하나님에게서 오는 구원에 참여하지 못한다고 한다. 이는 우리가 제1권에서 말한 대로이다. 그 책에서 우리는 그들 모두의 논설을 자세히 설명했고, 제2권에서는 그 논설이 무력하고 일관성이 없음을 밝혔다.

Indocti omnes haeretici, et ignorantes dispositiones Dei, et inscii ejus quae est secundum hominem dispensationis, quippe caecutientes circa veritatem, ipsi suae contradicunt saluti. Alii quidem alterum introducentes, praeter Demiurgum, Patrem. Alii autem ab angelis quibusdam dicentes factum esse mundum, et substantiam ejus. Alii quidem porro et longe separatam ab eo, qui est secundum ipsos Patre, a semetipsa floruisse, et esse ex se natam. Alii autem in his quae continentur a Patre, de Labe et ignorantia substantiam habuisse. Alii autem manifestum adventum Domini contemnunt, incarnationem ejus non recipientes. Alii autem rursus ignorantes Virginis dispensationem, ex Joseph dicunt eum generatum. Et quidam quidem neque animam suam, neque corpus recipere posse dicunt aeternam vitam, sed tantum hominem interiorem. Esse autem hunc eum qui in eis sit sensus volunt, quem et solum ascendere ad perfectum decernunt. Alii autem anima salvata, non participari corpus ipsorum eam quae est a Deo salutem, quemadmodum in primo diximus libro. In quo et argumenta eorum omnium enarravimus, et invalidum ipsorum, et inconstabile in secundo ostendimus.

20.1

그들은 모두 감독들보다 훨씬 뒤에 나타났다. 그 감독들에게 사도들이 교회들을 맡겼다. 우리는 이 사실을 제3권에서 매우 자세하게 밝혔다. 그러므로 앞서 말한 이단자들은 진리에 눈이 멀었기에 바른길에서 벗어나 이 길 저 길로 걸어갈 수밖에 없다. 그래서 그 가르침의 발자취도 조화와 일관성 없이 흩어져 있다. 교회에 속한 이들의 길은 온 세상을 두르며, 사도들에게서 받은 확고한 전승을 지닌다. 그 길에서 우리는 모두의 믿음이 하나이며 동일함을 볼 수 있다. 모두가 하나이며 동일한 하나님 아버지를 가르치고, 하나님의 아들의 성육신에 관한 같은 경륜을 믿으며, 같은 성령의 선물을 알고, 같은 계명들을 익히며, 교회를 세우는 같은 질서의 형태를 지키고, 같은 주님의 오심을 기다리며, 온 인간, 곧 영혼과 몸의 같은 구원을 기다리기 때문이다.

Omnes enim ii valde posteriores sunt quam Episcopi, quibus Apostoli tradiderunt Ecclesias: et hoc in tertio libro cum omni diligentia manifestavimus. Necessitatem ergo habent praedicti haeretici, quoniam sint caeci ad veritatem, alteram et alteram ambulare exorbitantes viam: et propter hoc inconsonanter et inconsequenter dispersa sunt vestigia doctrinae ipsorum. Eorum autem qui ab Ecclesia sunt semita, circumiens mundum universum, quippe firmam habens ab Apostolis traditionem, et videre nobis donans omnium unam et eandem esse fidem, omnibus unum et eundem Deum Patrem praecipientibus, et eandem dispositionem incarnationis Filii Dei credentibus, et eandem donationem Spiritus scientibus, et eadem meditantibus praecepta, et eandem figuram ejus quae est erga Ecclesiam ordinationis custodientibus, et eundem exspectantibus adventum Domini, et eandem salutem totius hominis, id est animae et corporis, sustinentibus.

20.2

교회의 선포는 참되고 확고하다. 교회 안에서 하나이며 동일한 구원의 길이 온 세상에 드러난다. 하나님께서 교회에 자신의 빛을 맡기셨기 때문이다. 그래서 하나님의 지혜, 곧 모든 사람을 구원하시는 지혜가 “나가는 곳에서 노래되고, 광장에서 담대히 행하며, 높은 성벽 위에서 선포되고, 성문에서 거침없이 말한다.” 교회는 어디에서나 진리를 선포한다. 교회는 일곱 불구멍이 있는 등잔이며, 그리스도의 빛을 받쳐 든다. 그러므로 교회의 선포를 버리는 이들은 거룩한 장로들이 무식하다고 비난한다. 그들은 경건한 평범한 신자가 얼마나 더 나은지 헤아리지 못한다. 신성 모독을 일삼는 뻔뻔한 궤변가와 비교해서 말이다. 모든 이단자와 진리 밖에서 무언가 더 찾아냈다고 생각하는 이들이 이와 같다. 그들은 앞서 말한 것들을 따르며, 이리저리 여러 모양으로 힘없이 길을 가고, 같은 일에 대해서도 늘 같은 견해를 지니지 못한다. 눈먼 이들이 눈먼 이들에게 이끌리듯 끌려다니니, 숨어 있는 무지의 구덩이에 떨어져 마땅하다. 늘 찾으면서도 참된 것을 결코 발견하지 못한다. 그러므로 우리는 그들의 견해를 피하고, 그들에게 해를 입지 않도록 더욱 주의해야 한다. 교회로 피하여 그 품에서 자라고, 주님의 성경으로 양육받아야 한다. 교회는 이 세상에 낙원으로 심겼기 때문이다. “그러므로 낙원의 모든 나무에서 먹을 것을 먹어라.” 하나님의 영께서 말씀하신다. 이는 주님의 모든 성경에서 먹으라는 뜻이다. 교만한 생각으로 먹지 말고, 이단의 온갖 불화에 손대지 말아야 한다. 그들은 자신에게 선과 악을 아는 지식이 있다고 주장하며, 자신들을 만드신 하나님 위로 불경한 자기 생각을 쏘아 올리기 때문이다. 이처럼 그들은 생각이 미칠 분량을 넘어 생각한다. 그래서 사도도 말한다. “마땅히 생각할 것보다 더 생각하지 말고, 분별에 이르도록 생각하라.” 그들의 지식을 먹다가, 곧 마땅한 것보다 더 안다고 하는 그 지식을 먹다가, 생명의 낙원에서 쫓겨나지 않도록 하려는 것이다. 주님께서는 이 낙원으로 사람들을 이끄신다. 자신의 선포에 순종하는 이들을 이끄시며, 하늘에 있는 것들과 땅에 있는 모든 것을 자신 안에 하나로 모으신다. 하늘에 있는 것들은 영적인 것들이고, 땅에 있는 것들은 인간에 관한 경륜이다. 그분께서는 이것들을 자신 안에 하나로 모으셨다. 인간을 영과 결합시키고, 영을 인간 안에 두시며, 친히 영의 머리가 되시고, 영이 인간의 머리가 되게 하셨다. 우리는 영을 통해 보고 듣고 말하기 때문이다.

Et Ecclesiae quidem praedicatio vera et firma, apud quam una et eadem salutis via in universo mundo ostenditur. Huic enim creditum est lumen Dei, et propter hoc sapientia Dei, per quam salvat omnes homines, in exitu canitur, in plateis autem fiducialiter agit, in summis muris praedicatur, in portis autem civitatis constanter loquitur. Ubique enim Ecclesia praedicat veritatem: et haec est ἑπτάμυχος lucerna, Christi bajulans lumen. Qui ergo relinquunt praeconium Ecclesiae imperitiam sanctorum presbyterorum arguunt, non contemplantes quanto pluris sit idiota religiosus a blasphemo et impudente sophista. Tales sunt autem omnes haeretici, et qui se plus aliquid praeter veritatem invenire putant, sequentes ea quae praedicta sunt, varie et multiformiter et imbecille facientes iter, de iisdem non semper easdem sententias habentes, velut caeci a caecis circumducuntur, juste cadent in sublatentem ignorantiae foveam, semper quaerentes et nunquam verum invenientes. Fugere igitur oportet sententias ipsorum, et intentius observare necubi vexemur ab ipsis: confugere autem ad Ecclesiam, et in ejus sinu educari, et dominicis Scripturis enutriri. Plantata est enim Ecclesia Paradisus in hoc mundo. Ab omni ergo ligno Paradisi escas manducabitis, ait Spiritus Dei, id est, ab omni Scriptura dominica manducate: super elato autem sensu ne manducaveritis, neque tetigeritis universam haereticam dissensionem. Ipsi enim confitentur semetipsos agnitionem habere boni et mali: et super Deum qui fecit eos, jaculantur sensus suos impios. Supra igitur sentiunt quam est mensura sensationis. Quapropter et Apostolus ait: Non plus sapere, quam oportet sapere, sed sapere ad prudentiam; ut non illorum manducantes agnitionem, eam quae plus quam oportet sapit, projiciamur de Paradiso vitae: in quem Dominus inducit eos, qui obediunt praeconio ejus, recapitulans in se omnia quae in coelis, et quae in terra; sed quae in coelis spiritalia sunt, quae autem in terris secundum hominem est dispositio. Haec igitur in semetipsum recapitulatus est, adunans hominem spiritui, et spiritum collocans in homine, ipse caput spiritus factus est, et spiritum dans esse hominis caput: per illum enim videmus, et audimus, et loquimur.

21.1

그러므로 그분께서는 모든 것을 다시 하나로 모아 이루셨다. 우리의 원수를 상대로 싸움을 일으키셨고, 태초에 아담 안에서 우리를 포로로 끌고 간 자를 짓누르셨으며, 그의 머리를 밟으셨다. 창세기에서 하나님께서 뱀에게 하신 말씀을 읽을 수 있다. “내가 너와 여자 사이에 적의를 두고, 네 씨와 여자의 씨 사이에도 적의를 두겠다. 그가 네 머리를 노릴 것이며, 너는 그의 발꿈치를 노릴 것이다.” 그때부터 여자 곧 동정녀에게서 아담을 닮아 태어나실 분이 뱀의 머리를 노릴 이로 선포되었다. 바로 그 씨이다. 사도는 갈라디아인들에게 보낸 편지에서 그 씨에 관하여 말한다. “행위의 율법이 세워진 것은 약속을 받은 씨가 올 때까지이다.” 그는 같은 편지에서 더욱 분명하게 말한다. “때가 차자, 하나님께서 여자에게서 나신 자신의 아들을 보내셨다.” 원수가 정당하게 패배하려면, 그를 이긴 분이 여자에게서 난 사람이어야 했다. 원수는 태초에 여자를 통해 인간을 지배했고, 자신을 인간의 적대자로 세웠기 때문이다. 그래서 주님께서도 자신을 인자라고 선언하신다. 여자가 빚어져 나온 그 처음 인간을 자신 안에 다시 하나로 모으시는 것이다. 패배한 인간을 통해 우리 인류가 죽음으로 내려간 것처럼, 승리한 인간을 통해 우리가 다시 생명으로 올라가게 하시려는 것이다. 죽음이 인간을 통해 우리를 상대로 승리의 종려가지를 얻었듯이, 우리도 인간을 통해 죽음을 상대로 승리의 종려가지를 얻게 하시려는 것이다.

Omnia ergo recapitulans recapitulatus est, et adversus inimicum nostrum bellum provocans, et elidens eum qui, in initio in Adam captivos duxerat nos, et calcans ejus caput, quemadmodum habes in Genesi dixisse serpenti Deum: Et inimicitiam ponam inter te et inter mulierem, et inter semen tuum et semen ejus: ipse tuum observabit caput, et tu observabis ejus calcaneum. Ex eo enim qui ex muliere Virgine habebat nasci secundum similitudinem Adam, praeconabatur observans caput serpentis, id est semen, de quo ait Apostolus in epistola quae est ad Galatas: Legem factorum positam, donec veniret semen cui promissum est. Manifestius autem adhuc in eadem ostendit epistola, sic dicens: Cum autem venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum, factum de muliere. Neque enim juste victus fuisset inimicus, nisi ex muliere homo esset, qui vicit eum. Per mulierem enim homini dominatus est ab initio, semetipsum contrarium statuens homini. Propter hoc et Dominus semetipsum Filium Hominis confitetur, principalem hominem illum, ex quo ea quae secundum mulierem est plasmatio facta est, in semetipsum recapitulans: uti quemadmodum per hominem victum descendit in mortem genus nostrum, sic iterum per hominem victorem ascendamus in vitam. Et quemadmodum accepit palmam mors per hominem adversus nos, sic iterum nos adversus mortem per hominem accipiamus palmam.

21.2

주님께서 뱀을 향한 그 오래된 최초의 적의를 자신 안에 다시 하나로 모아 이루시고, 창조주의 약속과 계명을 이루신 일은 다른 아버지에게서 오셨다면 가능하지 않았을 것이다. 그러나 아버지는 하나이며 동일한 분이시다. 태초에 우리를 빚으신 분이며, 마지막 때에 자신의 아들을 보내신 분이시다. 그래서 주님께서는 그분의 계명을 이루셨다. 여자에게서 나시고, 우리의 대적을 무너뜨리며, 하나님의 형상과 닮음에 따라 인간을 완전하게 하셨다. 그래서 그분께서는 다른 곳에서 가져온 것으로 대적을 무너뜨리지 않으시고, 율법의 말씀으로 무너뜨리셨다. 아버지의 계명을 도움으로 삼아 배교한 천사를 무너뜨리고 그 정체를 드러내셨다. 먼저 사십 일 동안 금식하셨으며, 모세와 엘리야처럼 그 뒤에 굶주리셨다. 우리가 그분을 참되고 실제적인 인간으로 알게 하시려는 것이었다. 금식하면 굶주리는 것은 인간의 고유한 일이기 때문이다. 또 대적이 맞붙을 기회를 얻게 하시려는 것이었다. 태초에 대적은 먹을 것을 통해 굶주리지 않은 인간을 속여 하나님의 계명을 어기게 했다. 마지막 때에는 굶주린 그분을 설득하여 하나님에게서 오는 양식을 기다리는 일을 그만두게 하지 못했다. 대적이 시험하며 말했다. “네가 하나님의 아들이라면, 이 돌들이 빵이 되라고 말해 보아라.” 주님께서는 율법의 계명으로 그를 물리치며 말씀하셨다. “기록되어 있다. 사람은 빵만으로 살지 않는다.” “네가 하나님의 아들이라면”이라는 말에는 침묵하셨다. 인간임을 고백하여 대적의 눈을 가리셨고, 아버지의 말씀으로 그의 첫 공격을 무력하게 하셨다. 낙원에서 두 사람이 맛봄으로 인간이 배불렀던 일은 이 세상에서 그분께서 겪은 굶주림으로 풀렸다. 율법에 따라 쫓겨난 대적은 자신도 계명을 이용하여 다시 율법에 따라 맞붙으려 했다. 그분을 성전의 가장 높은 꼭대기로 데리고 가서 말했다. “네가 하나님의 아들이라면 아래로 몸을 던져라. 이렇게 기록되어 있다. ‘하나님께서 너를 두고 자신의 천사들에게 명하셨다. 그들이 손으로 너를 받들어, 네 발이 돌에 부딪히지 않게 할 것이다.’” 그는 성경을 이용하여 거짓말을 감추었다. 모든 이단자가 하는 일도 이것이다. 그분을 두고 “자신의 천사들에게 명하셨다”는 말씀은 기록되어 있었다. 그러나 “아래로 몸을 던져라”라는 말은 어떤 성경도 그분에 관해 말하지 않았다. 악마가 스스로 이런 권유를 내놓은 것이다. 주님께서는 율법에 따라 그를 논박하며 말씀하셨다. “이렇게도 기록되어 있다. 너의 하나님이신 주님을 시험하지 말라.” 율법에 있는 이 말씀으로 인간에게 해당하는 것을 밝히셨다. 인간은 하나님을 시험해서는 안 된다는 것이다. 대적에게 해당하는 것은, 눈앞에 보이는 그 인간 안에서 자신의 하나님이신 주님을 시험해서는 안 된다는 것이었다. 뱀 안에 있던 교만한 생각은 그 인간 안에 있던 겸손으로 풀렸다. 악마는 이제 성경으로 두 번 패배했다. 하나님의 계명에 어긋나는 것을 권한 사실이 드러났고, 자신의 생각에 따라 하나님의 원수임이 드러났다. 그처럼 크게 논박당한 대적은 자신을 추스르듯이, 가진 힘을 모두 거짓말에 동원하여 세 번째로 세상의 모든 나라와 그 영광을 그분께 보여 주었다. 그리고 누가가 전한 대로 말했다. “이 모든 것을 네게 주겠다. 이것들이 내게 넘겨졌고, 내가 원하는 자에게 주기 때문이다. 네가 엎드려 나를 경배하면 말이다.” 주님께서는 그가 누구인지 드러내셨다. “물러가라, 사탄아. 이렇게 기록되어 있다. 너의 하나님이신 주님을 경배하고, 그분만 섬겨라.” 이 이름으로 그의 정체를 벗겨 내셨고, 자신이 누구신지도 드러내셨다. 사탄이라는 히브리어 말은 배교자를 뜻하기 때문이다. 이렇게 세 번째로 대적을 이기시고, 율법에 따라 패배한 자로서 그를 완전히 물리치셨다. 아담 안에서 일어난 하나님의 계명에 대한 범법은 율법의 계명을 통해 풀렸다. 인자께서 그 계명을 지키시고, 하나님의 계명을 어기지 않으셨기 때문이다.

Non autem Dominus antiquam illam et primam adversus serpentem inimicitiam in semetipso recapitulatus fuisset, adimplens promissionem Demiurgi, et perficiens praeceptum ejus, si ab alio venisset patre. Sed quoniam unus et idem est, qui ab initio plasmavit nos, et in fine Filium suum misit, praeceptum ejus perfecit Dominus, factus ex muliere, et destruens adversarium nostrum, et perficiens hominem secundum imaginem et similitudinem Dei. Et propter hoc non aliunde eum destruxit, nisi ex dictionibus Legis, et Patris praecepto adjutore usus ad destructionem et traductionem apostatae angeli. Primo quidem diebus XL. jejunans, similiter ut Moyses et Helias, postea esuriit, ut hominem eum verum et firmum intelligamus: proprium enim est hominis, jejunantem esurire: deinde autem, ut haberet adversarius ubi congrederetur. Quoniam enim in principio per escam, non esurientem hominem seduxit transgredi praeceptum Dei, in fine esurientem non potuit dissuadere, eam quae a Deo esset, sustinere escam. Tentante enim eo, et dicente: Si filius Dei es, dic ut lapides isti panes fiant; Dominus autem per praeceptum Legis repulit eum, dicens: Scriptum est, Non in pane tantum vivit homo. Ad illud quidem quod ait, Si filius Dei es, tacuit: excaecavit autem eum hominis confessione, et per paternam dictionem primum ejus impetum evacuavit. Quae ergo fuit in Paradiso repletio hominis per duplicem gustationem, dissoluta est per eam, quae fuit in hoc mundo, indigentiam. Ille autem legaliter explosus, tentabat et ipse per mandatum rursus legitime facere congressionem. In altissimum enim templi pinnaculum ducens eum, dixit: Si filius Dei es, mitte te deorsum. Scriptum est enim: Quoniam Angelis suis Deus mandavit de te, et in manibus tollent te, ne forte offendas ad lapidem pedem tuum, mendacium abscondens per Scripturam, quod faciunt omnes haeretici. Illud enim, quod Angelis suis mandavit de eo, scriptum erat; Mitte te autem deorsum, de eo nulla dicebat Scriptura; sed a semetipso hanc suasionem Diabolus afferebat. Dominus itaque legitime confutavit eum, dicens: Item scriptum est, Non tentabis Dominum Deum tuum; per eam vocem quae est in Lege ostendens id quidem quod est secundum hominem, quoniam non debet homo tentare Deum; quantum autem ad illum, quoniam in eo homine qui videbatur, non tentaret Dominum Deum suum. Elatio itaque sensus quae fuit in serpente, dissoluta est per eam quae fuit in homine humilitas: et bis jam victus erat de Scriptura Diabolus, cum est traductus, contraria praecepto Dei suadens, et secundum sententiam suam Dei hostis ostensus. Qui et magne confutatus, et quasi semetipsum colligens, universam quam habebat virtutem in mendacium ordinans, tertio ostendit ei saeculi regna omnia, et gloriam ipsorum, dicens, quemadmodum meminit Lucas: Haec omnia tibi dabo, quoniam mihi tradita sunt, et cui volo do ea, si procidens adoraveris me. Dominus itaque traducens eum qui esset: Vade, inquit, Satana; scriptum est enim: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies. Denudans eum per hoc nomen, et se ostendens qui erat. Satana enim verbum Hebraicum, Apostatam significat. Et tertio itaque vincens eum, in reliquum repulit a semetipso quasi legitime victum: et soluta est ea quae fuerat in Adam praecepti Dei praevaricatio, per praeceptum legis, quod servavit Filius hominis non transgrediens praeceptum Dei.

21.3

그렇다면 그리스도께서 증언하신 하나님이신 주님은 누구신가? 아무도 시험해서는 안 되며, 모두가 경배하고 오직 그분만 섬겨야 하는 분은 누구신가? 의심할 여지 없이 율법을 주신 바로 그 하나님이시다. 이 말씀들이 율법에 미리 기록되었기 때문이다. 주님께서는 율법의 말씀으로 밝히셨다. 율법이 아버지에게서 오는 주님의 말씀을 선포한다는 것이다. 하나님을 떠난 천사는 그 음성으로 무너지고, 누구인지 정체가 드러나며, 하나님의 계명을 지키시는 인자께 패배한다. 태초에 그는 인간에게 창조주의 계명을 어기도록 권하여 인간을 자기 권세 아래 두었다. 그의 권세는 범법과 배교이며, 이것들로 인간을 묶었다. 그러므로 이제 인간 자신을 통해 그가 패배하고, 인간을 묶었던 바로 그 사슬로 거꾸로 묶여야 했다. 인간이 풀려나 자기 주님께 돌아가고, 자신을 묶었던 사슬을 버리도록 하려는 것이다. 그 사슬은 곧 범법이다. 그가 묶이는 것이 인간의 해방이 되었기 때문이다. “아무도 강한 자의 집에 들어가 그의 물건들을 빼앗을 수 없다. 먼저 그 강한 자를 묶어야 한다.” 그러므로 만물을 만드신 하나님의 말씀에 그가 어긋남을 주님께서 드러내셨으며, 계명으로 그를 굴복시키셨다. 율법은 하나님의 계명이다. 하나님의 인간이신 분은 그가 도망자이며 율법을 어긴 자임을, 또 하나님에게서 떠난 배교자임을 밝히셨다. 그 뒤 말씀께서 그를 단단히 묶으셨다. 자신에게서 달아난 자로 묶으시고, 그의 물건들을 빼앗으셨다. 곧 그에게 붙잡혀 있던 사람들, 그가 부당하게 부려 먹던 사람들이었다. 그가 정당하게 포로로 끌려갔다. 인간을 부당하게 포로로 끌고 갔던 그가 그렇게 되었다. 앞서 포로로 끌려갔던 인간은 자신을 소유했던 자의 권세에서 건져졌다. 하나님 아버지의 자비에 따른 일이었다. 그분께서는 자신이 빚으신 것을 불쌍히 여기시고, 그것에 구원을 주셨다. 말씀 곧 그리스도를 통해 새롭게 회복시키셨다. 그리하여 인간이 경험으로 배우게 하셨다. 썩지 않음은 자신에게서 얻는 것이 아니며, 하나님의 선물로 받는다는 것이다.

Quis ergo Dominus Deus, cui Christus testimonium perhibet; quem nemo tentabit, et quem omnes adorare oportet, et ipsi soli servire? Omnimodo ille est sine dubio, qui et Legem dedit Deus. Haec enim in Lege praedicta fuerant, et per Legis sententiam ostendit Dominus, quoniam Lex quidem a Patre Verbum Domini annuntiat: apostata autem Dei angelus per illius destruitur vocem, traductus quis esset, et victus a Filio hominis servante Dei praeceptum. Quoniam enim in initio homini suasit transgredi praeceptum factoris, ideo eum habuit in sua potestate; potestas autem ejus est transgressio et apostasia, et his colligavit hominem; per hominem ipsum iterum oportebat victum eum contrario colligari iisdem vinculis, quibus alligavit hominem, ut homo solutus revertatur ad suum Dominum, illa vincula relinquens, per quae ipse fuerat alligatus, id est transgressionem. Illius enim colligatio, solutio facta est hominis, quoniam non potest aliquis introire in domum fortis, et vasa ejus diripere, nisi primum ipsum fortem alligaverit. Contraria ergo in sermone ejus, qui omnia fecit Dei, traducens eum Dominus, et subjiciens per praeceptum, praeceptum autem Dei, lex; fugitivum eum Homo ejus et legis transgressorem, et apostatam Dei ostendens, postea jam Verbum constanter eum colligavit, quasi suum fugitivum, et diripuit ejus vasa, id est, eos qui ab eo detinebantur homines, quibus ipse injuste utebatur. Et captivus quidem ductus est juste is qui hominem injuste captivum duxerat; qui autem ante captivus ductus fuerat homo, extractus est a possessoris potestate, secundum misericordiam Dei Patris: qui miseratus est plasmati suo, et dedit salutem ei, per Verbum, id est per Christum redintegrans: ut experimento discat homo, quoniam non a semetipso, sed donatione Dei accipit incorruptelam.

22.1

주님께서는 이처럼 분명하게 밝히셨다. 율법이 알린 분이 참된 주님이며 한 분 하나님이시라는 것이다. 율법이 하나님으로 선포한 분을 그리스도께서 아버지로 드러내셨다. 그리스도의 제자들도 그분만 섬겨야 한다. 주님께서는 율법에 있는 말씀들로 우리의 대적을 무력하게 하셨다. 율법은 우리에게 창조주 하나님을 찬양하고, 그분만 섬기라고 명한다. 그러므로 다른 아버지를 찾아서는 안 된다. 이분 외에, 또는 이분 위에서 찾아서는 안 된다. “하나님은 한 분이시며, 할례받은 자를 믿음으로 의롭다 하시고, 할례받지 않은 자를 믿음을 통해 의롭다 하신다.” 이분 위에 또 다른 완전한 아버지가 계셨다면, 그리스도께서 이분의 말씀과 계명으로 사탄을 무너뜨리실 리 없었다. 무지를 다른 무지로 없앨 수는 없고, 결핍을 결핍으로 제거할 수도 없기 때문이다. 그러므로 율법이 무지와 결핍에서 나왔다면, 그 안의 말씀들이 어떻게 악마의 무지를 없애고 강한 자를 이길 수 있었겠는가? 강한 자는 자신보다 약하거나 자신과 대등한 자에게 패배할 수 없으며, 더 강한 자에게 패배한다. 하나님의 말씀은 만물보다 더 강하시다. 그분께서 율법에서 외치신다. “이스라엘아, 들어라. 너의 하나님이신 주님은 한 분 하나님이시다.” 또 “네 영혼을 다하여 너의 하나님이신 주님을 사랑하라.” 또 “그분을 경배하고 그분만 섬겨라.” 복음에서는 바로 이 말씀들로 배교를 무너뜨리시고, 아버지의 음성으로 강한 자를 이기셨다. 율법의 계명이 자신의 말씀임을 인정하시며 말씀하신다. “너의 하나님이신 주님을 시험하지 말라.” 그분께서는 다른 이의 말씀으로가 아니라, 자기 아버지께 속한 말씀으로 대적을 무너뜨리고 강한 자를 이기셨다.

Sic igitur manifeste ostendente Domino, quoniam Dominus verus et unus Deus, qui a lege declaratus fuerat, quem enim lex praeconaverat Deum, hunc Christus ostendit Patrem, cui et servire soli oportet discipulos Christi, et per eas quae sunt in lege sententias adversarium nostrum evacuante, lex autem Demiurgum laudare Deum, et ipsi soli servire jubet nobis: jam non oportet quaerere alium patrem, praeter hunc, aut super hunc: quoniam unus Deus qui justificat circumcisionem ex fide, et praeputium per fidem. Si enim alius quis erat super hunc perfectus pater, nequaquam per hujus sermones et praecepta destruxisset Satanam. Nec enim ignorantia per alteram potest dissolvi ignorantiam; quemadmodum neque per labem labes evacuari. Si igitur lex ex ignorantia et labe est, quomodo sententiae quae in ea sunt, diabolica ignorantia solvere poterant, et fortem vincere? Neque enim a minori, neque ab aequali fortis vinci potest; sed ab eo qui plus potest. Plus autem potest super omnia Verbum Dei, qui in lege quidem vociferatur: Audi Israel, Dominus Deus tuus, Deus unus est; et, Diliges Dominum Deum tuum ex tota anima tua; et, hunc adorabis, et huic soli servies. In Evangelio autem per has easdem sententias destruens apostasiam, et Patris voce devicit fortem, et legis praeceptum suas sententias confitetur, dicens: Non tentabis Dominum Deum tuum. Nec enim per alienam, sed per propriam Patris sui sententiam destruxit adversarium, et fortem vicit.

22.2

그분께서는 해방된 우리에게 같은 계명으로 가르치셨다. 굶주릴 때에는 하나님께서 주시는 양식을 기다리라고 하셨다. 온갖 은사를 받아 높은 자리에 놓이거나, 의로운 행위를 신뢰하거나, 뛰어난 봉사로 빛나더라도, 결코 교만해지거나 하나님을 시험하지 말라고 하셨다. 모든 일에서 겸손하게 생각하고, 이 말씀을 늘 가까이 두라고 하셨다. “너의 하나님이신 주님을 시험하지 말라.” 사도도 이렇게 가르쳤다. “높은 것을 생각하지 말고, 낮은 것들과 마음을 같이하라.” 재물이나 세상의 영광이나 눈앞의 화려함에 사로잡히지 말라고 하셨다. 너의 하나님이신 주님을 경배해야 하며, 그분만 섬겨야 함을 알고, 그자를 믿지 말라고 하셨다. 자기 것도 아닌 것을 주겠다고 거짓으로 약속하며 이렇게 말한 자이다. “이 모든 것을 네게 주겠다. 네가 엎드려 나를 경배한다면 말이다.” 그는 스스로 인정한 셈이다. 자신을 경배하고 자기 뜻을 행하는 것이 하나님의 영광에서 떨어지는 일임을 말이다. 떨어진 자가 어떤 즐겁고 선한 것을 누릴 수 있겠는가? 그런 자가 죽음 외에 무엇을 바라고 기다리겠는가? 떨어진 자 곁에는 죽음이 있기 때문이다. 더구나 그자는 약속한 것들도 주지 못할 것이다. 떨어진 자에게 어떻게 그것들을 주겠는가? 하나님께서는 인간들과 그자 자신을 다스리시며, 하늘에 계신 우리 아버지께서 원하지 않으시면 참새 한 마리도 땅에 떨어지지 않는다. 그러므로 그자가 한 말, “이 모든 것이 내게 넘겨졌고, 내가 원하는 자에게 준다”는 말은 교만에 부풀어 한 말이었다. 피조 세계는 그의 권세 아래 있지 않다. 그 자신도 피조물 가운데 하나이기 때문이다. 그자가 인간의 통치권을 사람들에게 주는 것도 아니다. 하나님 아버지의 정하심에 따라 인간에 관한 일들과 그 밖의 모든 일이 배치된다. 주님께서 말씀하셨다. “악마는 태초부터 거짓말쟁이이며, 진리에 서 있지 않았다.” 그러므로 거짓말쟁이이며 진리에 서 있지 않은 그자가 참말을 했을 리 없다. “이 모든 것이 내게 넘겨졌고, 내가 원하는 자에게 준다”는 말은 거짓말이었다.

Nos autem solutos per ipsum praeceptum docuit, esurientes quidem sustinere eam quae a Deo datur, escam; in sublimitate autem positos universi charismatis, vel in operibus justitiae confidentes, vel ministrationis supereminentia adornatos, nequaquam extolli, neque tentare Deum, sed humilia sentire in omnibus, et prae manu habere, Non tentabis Dominum Deum tuum; quemadmodum et Apostolus docuit, Non alta, dicens, sentientes, sed humilibus consentientes: nec divitiis, nec gloria mundana, neque praesenti phantasia capi: scire autem, quoniam Dominum Deum tuum adorare oportet, et ipsi soli servire, et non credere ei, qui falso promisit ea quae non sunt sua, dicens: Haec omnia tibi dabo, si procidens adoraveris me. Ipse enim confitetur, quoniam adorare eum et voluntatem ejus facere, cadere est a gloria Dei. Et quid aut suave aut bonum participare potest qui cecidit ? Aut quid aliud sperare vel exspectare qui talis est, nisi mortem? Ei enim qui cecidit, proxima mors est. Deinde nec illa itaque quae promisit praestabit. Quomodo enim praestabit ei, qui cecidit? Deinde quoniam dominatur hominibus, et ei ipsi Deus, et nolente Patre nostro qui est in coelis neque passer cadet in terram, illud igitur quod ait, Haec omnia mihi tradita sunt, et cui volo do ea, ut in superbiam elatus ait. Neque enim conditio sub ejus potestate est: quandoquidem et ipse unus de creaturis est. Neque ipse hominum regnum attribuet hominibus; sed secundum ordinationem Dei Patris, et caetera quaeque, et quae sunt erga homines, disponuntur. Dominus autem ait: Quoniam Diabolus mendax est ab initio, et in veritate non stetit. Si itaque mendax est, et non stans in veritate, videlicet non verum dicebat: Quoniam haec omnia mihi tradita sunt, et cui volo do ea; sed mendacium loquens.

23.1

그는 사람들을 미혹하려고 하나님을 거슬러 거짓말하는 데 이미 익숙했다. 태초에 하나님께서 인간에게 풍성한 먹을 것을 주시고, 오직 한 나무에서만 먹지 말라고 명하셨다. 성경은 하나님께서 아담에게 이렇게 말씀하셨다고 전한다. “낙원에 있는 모든 나무에서 먹을 것을 먹어라. 그러나 선과 악을 아는 나무에서는, 너희가 그 나무에서는 먹지 말아라. 너희가 그것에서 먹는 날에 반드시 죽을 것이다.” 그는 주님을 거슬러 거짓말하며 인간을 시험했다. 성경은 뱀이 여자에게 이렇게 말했다고 전한다. “그러면 하나님께서 무엇이라고 하셨느냐? 낙원의 모든 나무에서 먹지 말라고 하셨느냐?” 여자는 그 거짓말을 드러내고, 계명을 꾸밈없이 전했다. 이렇게 말했다. “우리는 낙원의 모든 나무에서 먹을 것이다. 그러나 낙원 가운데 있는 나무의 열매에 대해서는 하나님께서 말씀하셨다. ‘너희는 그것을 먹지도 만지지도 말아라. 죽지 않도록 하여라.’” 그는 여자에게서 하나님의 계명을 알게 되자, 꾀를 부려 다시 거짓말로 여자를 속였다. “너희는 결코 죽지 않을 것이다. 하나님께서는 알고 계셨다. 너희가 그것에서 먹는 날에 너희 눈이 열리고, 선과 악을 아는 신들처럼 되리라는 것을 말이다.” 먼저 그는 하나님의 낙원에서 하나님에 관해 논하며, 마치 하나님께서 안 계신 것처럼 굴었다. 하나님의 크심을 몰랐기 때문이다. 그런 다음 여자에게서 주님의 말씀을 알게 되었다. 그 나무에서 맛보면 그들이 죽으리라는 말씀이었다. 그는 세 번째 거짓말을 하며 말했다. “너희는 결코 죽지 않을 것이다.” 하나님은 참되시며 뱀은 거짓말쟁이라는 사실이 그 결과로 드러났다. 먹은 이들에게 죽음이 뒤따랐기 때문이다. 그들은 먹을 것과 함께 죽음도 받아들였다. 불순종하며 먹었기 때문이다. 하나님께 대한 불순종은 죽음을 가져온다. 그래서 그때부터 그들은 죽음에 넘겨졌으며, 죽음의 빚진 자들이 되었다.

Assuetus enim erat jam ad seductionem hominum mentiri adversus Deum. Ab initio enim homini escam multam cum Deus dedisset, ex una autem tantum arbore praecepisset ne manducaret, quemadmodum Scriptura dicit dixisse Deum ad Adam: Ab omni ligno quod est in paradiso escam manducabis; a ligno autem cognoscendi bonum et malum, ab eo non manducabitis: qua autem die manducaveritis ab eo, morte moriemini; ille mentiens adversus Dominum, tentavit hominem, quemadmodum Scriptura dicit dixisse serpentem mulieri: Quid itaque dixit Deus: Ne manducaveritis ab omni ligno paradisi? Et cum illa traduxisset mendacium, et simpliciter retulisset praeceptum, in eo quod diceret: Ab omni ligno paradisi manducabimus: a fructu autem ligni quod est in medio paradiso, dixit Deus, ex eo non manducabitis, neque tetigeritis, ne moriamini; cum didicisset a muliere praeceptum Dei, astutia usus decepit eam denuo per falsiloquium, dicens: Non morte moriemini. Sciebat enim Deus, quoniam qua die manducaveritis ex eo, aperientur oculi vestri, et eritis sicut dii, scientes bonum et malum. Primo quidem in Dei paradiso disputabat de Deo, quasi absente eo: magnitudinem enim ignorabat Dei. Post deinde ab ipsa discens dixisse Dominum, morituros eos si gustassent de praedicto ligno, tertium mendacium loquens dixit: Non morte moriemini. Sed quoniam Deus verax est, mendax autem serpens, de effectu ostensum est, morte subsecuta eos qui manducaverant. Simul enim cum esca et mortem adsciverunt, quoniam inobedientes manducabant: inobedientia autem Dei mortem infert. Propter hoc ex eo traditi sunt ei, debitores mortis effecti.

23.2

그러므로 그들은 바로 그날 죽었다. 그들이 먹은 날에 죽었으며, 죽음의 빚진 자들이 되었다. 창조의 날은 한 날이기 때문이다. 성경은 “저녁이 되었고, 아침이 되니 한 날이었다”라고 말한다. 그들은 바로 이날 먹었으며, 바로 이날 죽었다. 날들이 순환하고 흘러가는 순서에 따라, 어느 날은 첫째, 다른 날은 둘째, 또 다른 날은 셋째라고 불린다. 누군가 일곱 날 가운데 어느 날에 아담이 죽었는지 자세히 알고자 한다면, 주님의 경륜에서 알아낼 수 있다. 그분께서는 처음부터 끝까지 온 인간을 자신 안에 하나로 모으시면서, 인간의 죽음도 하나로 모으셨기 때문이다. 그러므로 분명한 것은, 주님께서 아버지께 순종하여 죽음을 겪으신 날이 아담이 하나님께 불순종하여 죽은 날이라는 사실이다. 아담이 죽은 날은 그가 먹은 바로 그날이다. 하나님께서 말씀하셨기 때문이다. “너희가 그것에서 먹는 날에 반드시 죽을 것이다.” 주님께서는 이날을 자신 안에 다시 하나로 모으시며, 안식일 전날에 수난을 당하러 오셨다. 그날은 창조의 여섯째 날이며, 인간이 빚어진 날이다. 그분께서는 인간에게 두 번째 빚어짐, 곧 죽음에서 나오는 빚어짐을 자신의 수난을 통해 주셨다. 어떤 이들은 아담의 죽음을 천 년이라는 기간에 연결한다. “주님의 하루는 천 년과 같기” 때문이다. 아담은 천 년을 넘기지 못하고, 그 기간 안에 죽어, 범법에 대한 판결을 이루었다. 죽음인 불순종의 뜻으로 보든, 그때부터 죽음에 넘겨져 죽음의 빚진 자들이 되었다는 뜻으로 보든, 하나이며 동일한 날의 뜻으로 보든, 그들은 그날 먹었고 그날 죽었다. 창조의 날은 한 날이기 때문이다. 또는 이러한 날들의 순환에 따라 보든, 그들은 먹은 날에 죽었다. 그날은 곧 준비일, ‘정결한 만찬’이라고 불리는 날, 곧 주간의 여섯째 날이다. 주님께서도 그날 수난을 겪으심으로 그날을 드러내셨다. 또는 아담이 천 년을 넘기지 못하고, 그 기간 안에 죽었다는 뜻으로 보든, 이 모든 뜻에서 하나님은 참되시다. 그 나무에서 맛본 이들이 죽었기 때문이다. 뱀은 거짓말쟁이이며 살인자로 드러났다. 주님께서 그에 관해 말씀하셨다. “그는 태초부터 살인자이며, 진리에 서 있지 않았다.”

In ipsa itaque die mortui sunt, in qua et manducaverunt, et debitores facti sunt mortis, quoniam conditionis dies unus. Factum est enim, inquit, vespere, et factum est mane dies unus. In ipsa autem hac die manducaverunt; in ipsa autem et mortui sunt. Secundum autem circulum et cursum dierum, secundum quem alia quidem prima, alia autem secunda, et alia tertia vocatur, si quis velit diligenter discere qua die ex septem diebus mortuus est Adam, inveniet ex Domini dispositione. Recapitulans enim universum hominem in se ab initio usque ad finem, recapitulatus est et mortem ejus. Manifestum est itaque, quoniam in illa die mortem sustinuit Dominus obediens Patri, in qua mortuus est Adam inobediens Deo. In qua autem mortuus est, in ipsa et manducavit. Dixit enim Deus: In qua die manducabitis ex eo, morte moriemini. Hunc itaque diem recapitulans in semetipsum Dominus, venit ad passionem pridie ante sabbatum, quae est sexta conditionis dies, in qua homo plasmatus est, secundam plasmationem ei, eam quae est a morte, per suam passionem donans. Quidam autem rursus in millesimum annum revocant mortem Adae: quoniam enim dies Domini, sicut mille anni, non superposuit autem mille annos, sed intra eos mortuus est, transgressionis adimplens sententiam. Sive ergo secundum inobedientiam, quae est mors: sive quod exinde traditi sint, et facti sint debitores mortis: sive secundum unum et eundem diem, in quo manducaverunt, et mortui sunt; quoniam una conditionis dies: sive secundum hunc circulum dierum, quia in ipsa mortui sunt in qua et manducaverunt, hoc est Parasceve, quae dicitur coena pura, id est sexta feria, quam et Dominus ostendit passus in ea: sive secundum quod non sit supergressus mille annos, sed in ipsis mortuus sit: secundum omnia ergo quae significantur, Deus quidem verax; mortui enim sunt, qui gustaverunt de ligno: serpens autem mendax ostensus est et homicida, sicut Dominus ait de eo: Quoniam ab initio homicida est, et in veritate non stetit.

24.1

그가 태초에 거짓말한 것처럼, 마지막 때에도 거짓말하며 말했다. “이 모든 것이 내게 넘겨졌고, 내가 원하는 자에게 준다.” 이 세상의 나라들을 정하신 분은 그자가 아니며, 하나님이시다. “왕의 마음은 하나님의 손에 있기” 때문이다. 말씀께서도 솔로몬을 통해 말씀하신다. “나를 통해 왕들이 다스리고, 권세 있는 자들이 정의를 지킨다. 나를 통해 지도자들이 높아질 것이며, 통치자들이 나를 통해 땅을 다스린다.” 사도 바울도 바로 이 일에 관해 말한다. “더 높은 모든 권세에 복종하라. 하나님에게서 나지 않은 권세가 없기 때문이다. 지금 있는 권세들도 하나님께서 정하신 것이다.” 또 그들에 관해 말한다. “그는 까닭 없이 칼을 차고 있는 것이 아니다. 그는 하나님의 일꾼이며, 악을 행하는 자에게 진노로 보복하는 자이다.” 이 말씀은 천사들의 권세나 보이지 않는 지배자들에 관한 것이 아니다. 어떤 이들은 감히 그렇게 풀이하지만, 사도는 인간에게 속한 권세들을 두고 이렇게 말했다. “너희가 세금을 내는 것도 이 때문이다. 그들은 하나님의 일꾼이며, 바로 이 일에 힘쓰는 자들이다.” 주님께서도 이를 확증하셨다. 악마가 권한 일은 행하지 않으셨고, 세금을 거두는 이들에게는 자신과 베드로의 몫을 내라고 명하셨다. 그들은 “하나님의 일꾼이며, 바로 이 일에 힘쓰는 자들”이기 때문이다.

Sicut ergo in principio mentitus est, ita et in fine mentiebatur, dicens: Haec omnia mihi tradita sunt, et cui volo do ea. Non enim ipse determinavit hujus saeculi regna, sed Deus: Regis enim cor in manu Dei. Et per Salomonem autem ait Verbum: Per me reges regnant, et potentes tenent justitiam. Per me principes exaltabuntur, et tyranni per me regnant terram. Et Paulus autem Apostolus in hoc ipsum ait: Omnibus potestatibus sublimioribus subjecti estote: non est enim potestas nisi a Deo. Quae autem sunt, a Deo dispositae sunt. Et iterum de ipsis ait: Non enim sine causa gladium portat; Dei enim minister est, vindex in iram ei qui male operatur. Quoniam haec autem non de angelicis potestatibus, nec de invisibilibus principibus dixit, quomodo quidam audent exponere, sed de his quae sunt secundum homines potestates, ait: Propter hoc enim et tributa praestatis, ministri enim Dei sunt, in hoc ipsum deservientes. Hoc autem et Dominus confirmavit, non faciens quidem quod a Diabolo suadebatur; tributorum autem exactoribus jubens pro se, et pro Petro dari tributum: quoniam ministri Dei sunt, in hoc ipsum deservientes.

24.2

하나님을 떠난 인간은 그토록 사나워져, 자기 혈육까지 원수로 여기고, 온갖 소란과 살인과 탐욕 속에서 두려움 없이 살았다. 그래서 하나님께서는 인간에게 사람에 대한 두려움을 부과하셨다. 사람들이 하나님을 두려워할 줄 몰랐기 때문이다. 사람들이 인간의 권세에 복종하고, 그 법에 묶여, 어느 정도 정의에 이르고, 서로에 대해 절제하도록 하셨다. 눈앞에 내놓인 칼을 두려워하게 하신 것이다. 사도가 말한다. “그는 까닭 없이 칼을 차고 있는 것이 아니다. 그는 하나님의 일꾼이며, 악을 행하는 자에게 진노로 보복하는 자이다.” 그래서 관리들 자신도, 정의를 입는 옷으로 법을 가지고, 정의롭고 합법적으로 행한 모든 일에 관해서는 심문받거나 벌을 받지 않을 것이다. 그러나 정의를 무너뜨리고자, 불의하고 불경하게 법을 어기며, 폭군처럼 행한 모든 일로 인해, 그들은 멸망할 것이다. 하나님의 의로운 심판은 모든 사람에게 똑같이 미치며, 누구도 빠뜨리지 않기 때문이다. 그러므로 지상의 통치는 민족들의 유익을 위해 하나님께서 세우셨다. 악마가 세운 것이 아니다. 그는 결코 잠잠하지 않으며, 민족들이 평온하게 사는 것조차 원하지 않는다. 하나님께서는 사람들이 인간의 통치를 두려워하여, 물고기처럼 서로 잡아먹지 않도록 하셨다. 법을 세움으로써 민족들 사이의 온갖 불의를 막도록 하셨다. 이런 뜻에서 “하나님의 일꾼들”이라 불리는 이들이 우리에게서 세금을 거두는 사람들이다. 그들은 “바로 이 일을 위해 섬긴다.”

Quoniam enim absistens a Deo homo in tantum efferavit, ut etiam consanguineum hostem sibi putaret, et in omni inquietudine, et homicidio, et avaritia sine timore versaretur; imposuit illi Deus humanum timorem, non enim cognoscebant timorem Dei, ut potestati hominum subjecti, et lege eorum astricti, ad aliquid assequantur justitiae, et moderentur ad invicem, in manifesto propositum gladium timentes, sicut Apostolus ait: Non enim sine causa gladium portat: Dei enim minister est, vindex in iram ei qui male operatur. Et propter hoc etiam ipsi magistratus indumentum justitiae leges habentes, quaecunque juste et legitime fecerint, de his non interrogabuntur, neque poenas dabunt. Quaecunque autem ad eversionem justi, inique et impie et contra legem, et more tyrannico exercuerint, in his et peribunt; justo judicio Dei ad omnes aequaliter perveniente, et in nullo deficiente. Ad utilitatem ergo gentilium terrenum regnum positum est a Deo; sed non a diabolo, qui nunquam omnino quietus est, imo qui ne ipsas quidem gentes vult in tranquillo agere; ut timentes regnum hominum, non se alterutrum homines vice piscium consumant, sed per legum positiones repercutiant multiplicem gentilium injustitiam. Et secundum hoc ministri Dei sunt, qui tributa exigunt a nobis, in hoc ipsum servientes.

24.3

“지금 있는 권세들은 하나님께서 정하신 것이다.” 그러므로 악마가 다음과 같이 거짓말한 것이 분명하다. “이것들이 내게 넘겨졌고, 내가 원하는 자에게 준다.” 사람들이 태어나게 하시는 분의 명령으로 왕들도 세워진다. 그때 그들의 다스림을 받는 사람들에게 맞추어 세워진다. 어떤 왕들은 백성을 바로잡고 그들에게 유익을 주며, 정의를 보전하도록 주어진다. 어떤 왕들은 두려움과 형벌과 책망을 위해 주어진다. 또 어떤 왕들은 기만과 모욕과 교만을 위해 주어진다. 백성들이 마땅히 받을 바에 따라서이다. 앞서 말했듯 하나님의 의로운 심판은 모든 사람 위에 똑같이 미친다. 악마는 배교한 천사이기에, 할 수 있는 것이 이것뿐이다. 태초에도 그가 했던 일, 곧 인간의 마음을 미혹하고 끌어내어 하나님의 계명을 어기게 하는 일이다. 그는 사람들의 마음을 조금씩 어둡게 한다. 자신을 섬기려고 애쓰는 이들의 마음을 그렇게 하여, 참된 하나님을 잊고, 자신을 하나님처럼 경배하게 한다.

Quae sunt potestates, a Deo ordinatae sunt; manifestum est quoniam mentitur Diabolus, dicens: Mihi tradita sunt, et cui volo, do ea. Cujus enim jussu homines nascuntur, hujus jussu et reges constituuntur, apti his qui illo tempore ab ipsis regnantur. Quidam enim illorum ad correptionem et utilitatem subjectorum dantur, et conservationem justitiae: quidam autem ad timorem et poenam et increpationem: quidam autem ad illusionem et contumeliam et superbiam, quemadmodum et digni sunt; Dei justo judicio, sicut praediximus, in omnibus aequaliter supergrediente. Diabolus autem, quippe apostata exsistens angelus, hoc tantum potest, quod et egit in principio, seducere et abstrahere mentem hominis ad transgredienda praecepta Dei, et paulatim obcaecare corda eorum qui conarentur servire ei, ad obliviscendum quidem verum Deum; ipsum autem quasi Deum adorare.

24.4

반역자가 어느 지역을 무력으로 차지하고, 그곳 사람들을 괴롭힌다고 해 보자. 그는 왕의 영광을 자기 것으로 차지하려 한다. 자신이 반역자이며 강도임을 모르는 이들 앞에서 그렇게 한다. 악마도 이와 같다. 그는 천사들 가운데 하나, 공중의 영을 다스리도록 세워진 천사들 가운데 하나였다. 사도 바울이 에베소인들에게 보낸 편지에서 밝힌 대로이다. 그는 인간을 질투하여 하나님의 법을 떠난 배교자가 되었다. 질투는 하나님께 속하지 않기 때문이다. 인간을 통해 그의 배교가 드러나고, 인간이 그의 생각을 밝혀내는 계기가 되었기에, 그는 더욱더 인간의 적대자로 나섰다. 인간의 생명을 질투하며, 자기 배교의 권세 안에 인간을 가두고자 했다. 그러나 만물을 지으신 하나님의 말씀께서는 인간을 통해 그를 이기시고, 그가 배교자임을 밝히시며, 거꾸로 그를 인간에게 복종시키셨다. 그분께서 말씀하신다. “보라, 내가 너희에게 권세를 준다. 뱀과 전갈을 밟고, 원수의 모든 힘을 밟을 권세이다.” 그가 배교를 통해 인간을 지배했던 것처럼, 이제는 하나님께 돌아오는 인간을 통해 그의 배교가 무력해지도록 하신 것이다.

Quemadmodum autem si quis apostata regionem aliquam hostiliter capiens, perturbet eos qui in ea sunt, ut Regis gloriam sibi vindicet apud ignorantes quod apostata et latro sit: sic etiam Diabolus, cum sit unus ex angelis his, qui super spiritum aeris praepositi sunt, quemadmodum Paulus Apostolus in ea quae est ad Ephesios manifestavit, invidens homini, apostata a divina factus est lege: invidia enim aliena est a Deo. Et quoniam per hominem traducta est apostasia ejus, et examinatio sententiae ejus, homo factus est, ad hoc magis magisque semetipsum contrarium constituit homini, invidens vitae ejus, et in sua potestate apostatica volens concludere eum. Omnium autem artifex Verbum Dei, per hominem vincens eum, et apostatam ostendens, e contrario subjecit eum homini: Ecce, dicens, do vobis potestatem calcandi super serpentes, et scorpiones, et super omnem virtutem inimici; ut quemadmodum dominatus est homini per apostasiam, sic iterum per hominem recurrentem ad Deum, evacuetur apostasia ejus.

25.1

앞서 말한 일들만이 아니라, 적그리스도 아래서 일어날 일들을 통해서도 그자가 배교자이며 강도이면서도 하나님처럼 경배받기를 원한다는 사실이 드러난다. 그는 종이면서도 자신이 왕으로 선포되기를 원한다. 적그리스도는 악마의 모든 힘을 받아 의로운 왕으로 오지 않으며, 하나님께 복종하는 합법적인 왕으로도 오지 않는다. 불경하고 불의하며 법도 없이, 배교자와 불법자와 살인자로 올 것이다. 강도처럼 악마의 배교를 자신 안에 하나로 모을 것이다. 우상들은 치워 버리며, 자신이 하나님이라고 설득하려 할 것이다. 자신을 유일한 우상으로 높이고, 나머지 우상들의 온갖 오류를 자신 안에 지닐 것이다. 여러 가증한 것들을 통해 악마를 경배하던 이들이 이 하나의 우상을 통해 그를 섬기게 하려는 것이다. 사도는 데살로니가인들에게 보낸 둘째 편지에서 그에 관해 이렇게 말한다. “먼저 배교가 일어나고, 죄의 사람 곧 멸망의 아들이 드러나야 한다. 그는 맞서며 자신을 높인다. 신이라 불리거나 경배받는 모든 것 위로 자신을 높여, 하나님의 성전에 앉아서, 자신이 하나님인 것처럼 드러낸다.” 사도는 이처럼 그의 배교를 분명하게 밝혔으며, 그가 신이라 불리거나 경배받는 모든 것 위로 자신을 높임을 밝혔다. 곧 모든 우상 위로 자신을 높인다는 것이다. 우상들은 사람들이 신이라 부르는 것들이지만, 실제로 신들은 아니기 때문이다. 사도는 그자가 폭군처럼 자신을 하나님으로 드러내려 할 것임도 밝혔다.

Et non tantum autem per ea quae dicta sunt, sed et per ea quae erunt sub Antichristo, ostenditur, quoniam exsistens apostata et latro, quasi Deus vult adorari; et cum sit servus, regem se vult praeconari. Ille enim omnem suscipiens diaboli virtutem, veniet non quasi rex justus, nec quasi in subjectione Dei legitimus; sed impius et injustus et sine lege, quasi apostata et iniquus et homicida; quasi latro, diabolicam apostasiam in se recapitulans: et idola quidem seponens, ad suadendum quod ipse sit Deus; se autem extollens unum idolum, habens in semetipso reliquorum idolorum varium errorem: ut hi qui per multas abominationes adorant diabolum, hi per hoc unum idolum serviant ipsi, de quo Apostolus in epistola, quae est ad Thessalonicenses secunda, sic ait: Quoniam nisi venerit abscessio primum, et revelatus fuerit homo peccati, filius perditionis, qui adversatur et extollit se super omne quod dicitur Deus, aut colitur: ita ut in templo Dei sedeat, ostendens semetipsum tanquam sit Deus. Manifeste igitur Apostolus ostendit apostasiam ejus, et quoniam extollitur super omne quod dicitur Deus, vel quod colitur, hoc est super omne idolum, hi enim sunt qui dicuntur quidem ab hominibus, non sunt autem dii, et quoniam ipse se tyrannico more conabitur ostendere Deum.

25.2

사도는 이뿐 아니라 다음 사실도 밝혔다. 우리가 여러 가지로 밝힌 사실, 곧 예루살렘 성전이 참된 하나님의 계획에 따라 지어졌다는 것이다. 사도 자신이 자기 입장에서 말하면서, 그 성전을 분명하게 하나님의 성전이라고 불렀기 때문이다. 우리는 제3권에서도 밝혔다. 사도들은 자기 입장에서 말할 때 어느 누구도 하나님이라고 부르지 않는다. 참으로 하나님이신 분, 우리 주님의 아버지만 그렇게 부른다. 예루살렘에 있는 이 성전도 그분의 명령으로 지어졌다. 그 이유들은 우리가 이미 말했다. 그 성전에 대적이 앉아, 자신을 그리스도로 드러내려 할 것이다. 주님께서도 말씀하셨다. “너희가 황폐하게 하는 가증한 것을 보거든, 예언자 다니엘을 통해 전해진 그것이 거룩한 곳에 서 있는 것을 보거든, 읽는 이는 깨달아라. 그때 유대에 있는 이들은 산으로 달아나라. 지붕 위에 있는 이는 집에서 무엇을 가져오려고 내려가지 말아라. 그때에는 큰 환난이 있을 것이다. 세상이 시작된 때부터 지금까지 그런 환난이 없었고, 앞으로도 없을 것이다.” 다니엘도 마지막 나라의 끝을 바라보았다. 곧 마지막 열 왕을 바라보았다. 그들에게 그 나라가 나뉘어 돌아가고, 그들 위로 멸망의 아들이 올 것이다. 다니엘은 그 짐승에게 열 뿔이 생겨나고, 그 가운데 또 다른 작은 뿔이 생겨나며, 앞선 뿔 가운데 셋이 그 앞에서 뿌리 뽑힌다고 말한다. 그는 말한다. “보라, 이 뿔에는 사람의 눈 같은 눈들이 있었고, 큰소리치는 입이 있었으며, 그 모습은 나머지 것들보다 컸다. 내가 보니, 그 뿔이 성도들을 상대로 싸워 그들을 압도하고 있었다. 마침내 옛날부터 계신 분이 오셔서, 지극히 높으신 하나님의 성도들에게 판결을 베푸셨다. 때가 이르렀고, 성도들이 나라를 차지했다.” 뒤이어 환상에 대한 해석에서 그에게 이런 말씀이 주어졌다. “넷째 짐승은 땅에 있을 넷째 나라이다. 그 나라는 다른 나라들 위로 솟아 온 땅을 먹어 치우고, 짓밟고 산산이 부술 것이다. 그 열 뿔은 일어날 열 왕이다. 그들 뒤에 다른 하나가 일어나, 악행으로 자기 앞에 있던 모든 왕을 능가하고, 세 왕을 낮출 것이다. 지극히 높으신 하나님을 거슬러 말하고, 지극히 높으신 하나님의 성도들을 짓누르며, 때와 율법을 바꾸려고 꾀할 것이다. 그의 손에 넘겨질 것이다. 때들의 한 때와 반 때까지 그러할 것이다.” 이는 삼 년 육 개월 동안이라는 뜻이다. 그는 와서 그 기간 동안 땅을 다스릴 것이다. 사도 바울도 데살로니가인들에게 보낸 둘째 편지에서 그에 관해, 그가 오는 까닭까지 함께 알리며 이렇게 말한다. “그때 불법자가 드러날 것이다. 주 예수께서 자기 입의 숨으로 그를 죽이시고, 자신이 오셔서 나타나심으로 멸하실 것이다. 그 불법자가 오는 것은 사탄의 활동에 따른 것으로, 온갖 능력과 표적과 거짓 기적을 동반하며, 멸망하는 이들을 온갖 악의 속임수로 미혹한다. 그들은 진리에 대한 사랑을 받아들이지 않았기 때문이다. 그것을 받았다면 구원받았을 것이다. 그러므로 하나님께서 그들에게 미혹의 활동을 보내실 것이며, 그들은 거짓을 믿게 될 것이다. 진리를 믿지 않은 모든 이가 심판받도록 하려는 것이다. 그들은 불의에 동의했다.”

Super haec autem manifestavit et illud, quod a nobis per multa ostensum est, quoniam in Hierosolymis templum dispositione veri Dei factum est. Ipse enim Apostolus ex sua persona diffinitive templum illud dixit Dei. Ostendimus autem et in tertio libro, nullum ab Apostolis ex sua persona Deum appellari, nisi eum qui vere sit Deus, Patrem Domini nostri: cujus jussu hoc quod est in Hierosolymis factum est templum, ob eas causas quae a nobis dictae sunt: in quo adversarius sedebit, tentans semetipsum Christum ostendere, sicut et Dominus ait: Cum autem videritis abominationem desolationis, quae dicta est per Danielem Prophetam, stantem in loco sancto, qui legit intelligat, tunc qui in Judaea sunt, fugiant in montes: et qui in tecto est, non descendat tollere quicquam de domo. Erit enim tunc pressura magna, qualis non est facta ab initio saeculi usque nunc, sed neque fiet. Daniel autem novissimi regni finem respiciens, id est, novissimos decem reges, in quos dividitur regnum illorum, super quos filius perditionis veniet, cornua dicit decem nasci bestiae; et alterum cornu pusillum nasci in medio ipsorum, et tria cornua de prioribus eradicari a facie ejus. Et ecce, inquit, oculi, quasi oculi hominis in cornu hoc, et os loquens magna, et aspectus ejus major reliquis. Videbam, et cornu illud faciebat bellum adversus sanctos, et valebat adversus eos: quoadusque venit Vetustus Dierum, et judicium dedit sanctis altissimi Dei, et tempus pervenit, et regnum obtinuerunt sancti. Postea in exsolutione visionum dictum est ei: Bestia quarta, regnum quartum erit in terra, quod eminebit super reliqua regna et manducabit omnem terram, et conculcabit eam, et concidet. Et decem cornua ejus, decem reges exsurgent: et post eos surget alius, qui superabit malis omnes qui ante eum fuerunt, et reges tres deminorabit, et verba adversus altissimum Deum loquetur, et sanctos altissimi Dei conteret, et cogitabit demutare tempora et legem: et dabitur in manu ejus, usque ad tempus temporum et dimidium tempus; hoc est per triennium et sex menses, in quibus veniens regnabit super terram. De quo iterum et Apostolus Paulus in secunda ad Thessalonicenses, simul et causam adventus ejus annuntians, sic ait: Et tunc revelabitur iniquus, quem Dominus Jesus interficiet spiritu oris sui, et destruet praesentia adventus sui, cujus est adventus secundum operationem Satanae, in omni virtute et signis et portentis mendaciorum, et omni seductione malitiae, pereuntibus, pro eo quod dilectionem veritatis non receperunt, ut salvi fierent. Et ideo mittet eis Deus operationem erroris, ut credant mendacio, ut judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati.

25.3

주님께서도 자신을 믿지 않는 이들에게 이렇게 말씀하셨다. “나는 내 아버지의 이름으로 왔지만, 너희는 나를 받아들이지 않았다. 다른 이가 자기 이름으로 오면, 너희는 그를 받아들일 것이다.” 여기서 다른 이란 적그리스도를 가리킨다. 그는 주님께 속하지 않기 때문이다. 그는 바로 불의한 재판관이기도 하다. 주님께서 말씀하신 재판관, “하나님을 두려워하지도 않고 사람을 존중하지도 않던” 자이다. 하나님을 잊은 과부가 그에게 달려간다. 곧 지상의 예루살렘이, 원수에게 보복해 달라고 달려간다. 그는 자신의 통치 때에 그 일을 할 것이다. 통치권을 그 도성으로 옮기고, 하나님의 성전에 앉아, 자신을 경배하는 이들을 속여, 자신이 그리스도인 것처럼 행할 것이다. 그래서 다니엘은 또 말한다. “거룩한 곳이 황폐해질 것이며, 죄가 제물로 주어졌고, 정의가 땅에 내던져졌으며, 그는 행하여 형통했다.” 가브리엘 천사는 그 환상을 풀어 주며, 바로 이 자에 관해 말했다. “그들의 통치가 끝날 무렵에 얼굴이 몹시 흉악한 왕이 일어날 것이다. 그는 수수께끼를 이해하고, 그 힘은 강하고 놀라울 것이다. 그는 파괴하고 뜻을 이루며 일을 행하고, 강한 자들과 거룩한 백성을 멸할 것이다. 그가 씌우는 목테의 멍에는 곧게 펼쳐질 것이다. 그의 손에는 속임수가 있으며, 마음으로 자신을 높이고, 속임수로 많은 이를 멸하며, 많은 이를 멸망시키려고 나설 것이다. 달걀처럼 그들을 손으로 으스러뜨릴 것이다.” 이어서 다니엘은 그 폭정의 기간도 알린다. 그때에는 성도들이 쫓겨날 것이다. 하나님께 정결한 제사를 드리는 이들이 그렇게 될 것이다. 그는 말한다. “한 이레의 절반에, 제사와 전제가 없어질 것이며, 성전에는 황폐하게 하는 가증한 것이 들어올 것이다. 정해진 때가 끝날 때까지, 황폐함 위에 종결이 주어질 것이다.” 한 이레의 절반은 삼 년 육 개월이다.

Et Dominus autem hoc item non credentibus sibi dicebat: Ego veni in nomine Patris mei, et non recepistis me: cum alius venerit in nomine suo, illum recipietis; alium dicens Antichristum, quoniam alienus est a Domino, et ipse est iniquus judex, qui a Domino dictus est, qui Deum non timebat, neque hominem reverebatur, ad quem fugit vidua oblita Dei, id est, terrena Hierusalem, ad ulciscendum de inimico. Quod et faciet in tempore regni sui: transferet regnum in eam, et in templo Dei sedebit, seducens eos qui adorant eum, quasi ipse sit Christus. Quapropter ait Daniel iterum: Et sanctum desolabitur: et datum est in sacrificium peccatum, et projecta est in terra justitia, et fecit, et prospere cessit. Et Gabriel angelus exsolvens ejus visionem de hoc ipso dicebat: Et in novissimo regni ipsorum exsurget rex improbus facie valde, et intelligens quaestiones, et valida virtus ejus, et admirabilis, et corrumpet, et diriget, et faciet, et exterminabit fortes, et populum sanctum; et jugum torquis ejus dirigetur; dolus in manu ejus, et in corde suo exaltabitur, et dolo disperdet multos, et ad perditionem multorum stabit, et quomodo ova manu conteret. Deinde et tempus tyrannidis ejus significat, in quo tempore fugabuntur sancti, qui purum sacrificium offerunt Deo: Et in dimidio hebdomadis, ait, tolletur sacrificium et libatio, et in templum abominatio desolationis, et usque ad consummationem temporis consummatio dabitur super desolationem; dimidium autem hebdomadis tres sunt anni et menses sex.

25.4

이 모든 말씀에서 배교에 관한 일들뿐 아니라, 그자에 관한 일들도 드러난다. 그는 악마의 모든 오류를 자신 안에 하나로 모으는 자이다. 또 하나님 아버지께서 하나이며 동일한 분이심도 드러난다. 예언자들이 전한 그분을 그리스도께서 드러내셨다. 다니엘이 마지막 때에 관해 예언한 것을 주님께서 확증하셨기 때문이다. “너희가 황폐하게 하는 가증한 것을 보거든, 예언자 다니엘을 통해 전해진 그것을 보거든”이라고 말씀하셨다. 다니엘에게는 가브리엘 천사가 환상들을 해석해 주었다. 이 천사는 창조주의 대천사이며, 바로 그가 마리아에게 기쁜 소식을 전했다. 그리스도께서 드러나게 오심과 성육신의 소식이었다. 이처럼 하나님께서 하나이며 동일한 분이심이 매우 분명하게 드러난다. 그분께서 예언자들을 보내셨고, 아들을 먼저 보내셨으며, 우리가 자신을 알도록 부르셨다.

Ex quibus omnibus non tantum quae sunt apostasiae manifestantur, et quae sunt ejus, qui in se recapitulatur omnem diabolicum errorem; sed et quoniam unus et idem Deus Pater, qui a prophetis annuntiatus, a Christo autem manifestatus. Si enim quae a Daniele prophetata sunt de fine, Dominus comprobavit: Cum videritis, dicens, abominationem desolationis, quae dicta est per Danielem prophetam, Danieli autem angelus Gabriel exsolutionem visionum fecit: hic autem est archangelus Demiurgi, et hic idem Mariae evangelisavit manifestum adventum et incarnationem Christi; unus et idem Deus manifestissime ostenditur, qui prophetas misit, et Filium praemisit, et nos vocavit in agnitionem suam.

26.1

요한은 주님의 제자들에게 묵시록에서 마지막 때와 지금 지배하는 제국이 나뉘어 속하게 될 그때의 열 왕에 관해 더욱 분명하게 알려 주었다. 다니엘이 본 열 뿔이 무엇인지 설명하면서, 자신에게 다음과 같이 말씀이 주어졌다고 한다. “네가 본 열 뿔은 열 왕이다. 그들은 아직 나라를 받지 못했지만, 짐승과 함께 한 시간 동안 왕처럼 권세를 받을 것이다. 그들은 한 뜻을 품고, 자신들의 힘과 권세를 짐승에게 준다. 그들이 어린양과 싸울 것이나, 어린양이 그들을 이길 것이다. 그분은 주들의 주님이며 왕들의 왕이시기 때문이다.” 그러므로 다음은 분명하다. 장차 올 자가 이들 가운데 셋을 죽일 것이며, 나머지는 그에게 굴복할 것이고, 그 자신이 그들 가운데 여덟째가 될 것이다. 그들은 바빌론을 황폐하게 하고 불로 태울 것이며, 자기들의 나라를 짐승에게 주고 교회를 쫓아낼 것이다. 그 뒤 우리 주님께서 오시면 그들은 멸망할 것이다. 나라가 나뉘어야 하고 그렇게 멸망해야 한다고 주님께서 말씀하셨다. “어느 나라든 내부에서 갈라지면 황폐해질 것이며, 어느 도시나 집이든 내부에서 갈라지면 서지 못할 것이다.” 그러므로 나라와 도시와 집은 열로 나뉘어야 한다. 그래서 주님은 이미 그 분할과 분열을 미리 나타내셨다. 다니엘도 정확하게 말한다. 넷째 나라의 마지막은 네부카드네자르가 본 그 형상의 발가락들이며, 손으로 깎지 않은 돌이 그 발가락들에 부딪혔다. 그 자신이 이렇게 말한다. “발은 한 부분은 쇠이고 한 부분은 진흙이었는데, 마침내 손으로 깎지 않은 돌이 떨어져 나와 쇠와 진흙으로 된 그 형상의 발을 쳐서 완전히 부수었다.” 그 뒤 해석하면서 말한다. “네가 본 발과 발가락들이 한 부분은 진흙이고 한 부분은 쇠였으니, 나라는 나뉠 것이다. 네가 쇠가 구운 진흙과 섞인 것을 본 것처럼, 그 나라 안에는 쇠의 뿌리에서 나온 것이 있을 것이다. 발가락들도 한 부분은 쇠이고, 한 부분은 진흙이다.” 그러므로 열 발가락은 바로 열 왕이며, 나라가 나뉘어 그들에게 속할 것이다. 그들 가운데 어떤 이들은 강하고 민첩하며, 달리 말하면 유능할 것이고, 다른 이들은 게으르고 쓸모없을 것이며, 서로 뜻이 맞지 않을 것이다. 다니엘도 이렇게 말한다. “그 나라의 한 부분은 강할 것이며, 다른 부분은 그 나라에서 부서져 나갈 것이다. 네가 쇠가 구운 진흙과 섞인 것을 본 것처럼, 사람의 씨를 통해 뒤섞일 것이다. 쇠가 구운 진흙과 섞이지 않는 것처럼, 그들은 서로 결합하지 못할 것이다.” 끝이 올 것을 두고 그는 말한다. “그 왕들의 시대에 하늘의 하나님께서 한 나라를 일으키실 것이며, 그 나라는 영원히 무너지지 않을 것이다. 그분의 나라는 다른 백성에게 넘겨지지 않을 것이다. 그 나라는 모든 나라를 부수고 흩어 버릴 것이며, 그 자체는 영원히 높아질 것이다. 네가 보았듯이 손으로 깎지 않은 돌이 산에서 떨어져 나와 구운 진흙과 쇠와 구리와 은과 금을 부수었다. 위대하신 하나님께서 이 뒤에 일어날 일들을 왕에게 알려 주셨다. 그 꿈은 참되며, 그 해석은 믿을 만하다.”

Manifestius adhuc etiam de novissimo tempore, et de his qui sunt in eo decem regibus, in quos dividetur quod nunc regnat imperium, significavit Johannes Domini discipulis in Apocalypsi, edisserens quae fuerint decem cornua, quae a Daniele visa sunt, dicens sic dictum esse sibi: Et decem cornua quae vidisti, decem reges sunt, qui regnum nondum acceperunt, sed potestatem quasi reges una hora accipient cum bestia. Hi unam sententiam habent, et virtutem et potestatem suam bestiae dant. Hi cum agno pugnabunt, et agnus vincet eos, quoniam Dominus Dominorum est, et Rex Regum. Manifestum est itaque, quoniam ex his tres interficiet ille qui venturus est, et reliqui subjicientur ei, et ipse octavus in eis: et vastabunt Babylonem, et comburent eam igni, et dabunt regnum suum bestiae, et effugabunt Ecclesiam: post deinde ab adventu Domini nostri destruentur. Quoniam enim oportet dividi regnum, et sic deperire, Dominus ait: Omne regnum divisum in se, desolabitur: et omnis civitas vel domus divisa in se, non stabit. Dividi igitur et regnum, et civitatem, et domum oportet in decem: et propterea jam partitionem et divisionem praefiguravit. Et diligenter Daniel finem quarti regni digitos ait pedum esse ejus imaginis, quae a Nabuchodonosor visa est, in quos venit lapis sine manibus praecisus, et quemadmodum ipse ait: Pedes pars quidem aliqua ferrea, et pars aliqua fictilis, quoadusque abscissus est lapis sine manibus, et percussit imaginem in pedes ferreos et fictiles, et comminuit eos usque ad finem. Post deinde in exsolutione ait: Et quoniam vidisti pedes et digitos, partem quidem fictilem, partem autem ferream, regnum divisum erit, et a radice ferrea erit in eo, quemadmodum vidisti ferrum commixtum testo. Et digiti pedum pars quidem aliqua ferrea, pars autem aliqua fictilis. Ergo decem digiti pedum, hi sunt decem reges, in quibus dividetur regnum: ex quibus quidam quidem fortes et agiles, sive efficaces; alii autem pigri et inutiles erunt, et non consentient; quemadmodum et Daniel ait: Pars aliqua regni erit fortis, et ab ipsa pars erit minuta. Quoniam vidisti ferrum commixtum testo, commixtiones erunt in semine hominum, et non erunt adjuncti invicem, quemadmodum ferrum non commiscetur cum testo. Et quoniam finis fiet, inquit: Et in diebus regum illorum excitabit Deus coeli regnum, quod in aeternum non corrumpetur, et regnum ejus alteri populo non relinquetur. Comminuet et ventilabit omnia regna, et ipsum exaltabitur in aeternum. Quemadmodum vidisti, quoniam de monte praecisus est lapis sine manibus, et comminuit testum, ferrum, et aeramentum, et argentum, et aurum; Deus magnus significavit regi, quae futura sunt post haec: et verum est somnium, et fidelis interpretatio ejus.

26.2

그러므로 위대하신 하나님께서 다니엘을 통해 장래의 일들을 알려 주시고 아들을 통해 확증하셨으며, 그리스도께서 손으로 깎지 않은 돌이시고, 그분께서 일시적인 나라들을 무너뜨리고 영원한 나라를 세우실 것이라면, 곧 의인들의 부활이 이루어질 것이라면, 그가 말한 대로 “하늘의 하나님께서 영원히 결코 무너지지 않을 나라를 일으키실 것”이라면, 창조주를 배척하고, 주님께서 오신 바로 그 아버지께서 예언자들을 미리 보내셨음을 인정하지 않으며, 예언들이 서로 다른 권능들로부터 나왔다고 주장하는 자들은 이 반박을 듣고 정신을 차려야 한다. 창조주께서 모든 예언자를 통해 한결같이 예고하신 일들을 그리스도께서 마지막에 이루셨으며, 자기 아버지의 뜻을 섬기시고 인류를 위한 경륜들을 완성하셨기 때문이다. 마르키온에게 속한 자들처럼 말 자체로 드러내 놓고든, 발렌티누스에게 속한 자들과 영지주의자라고 거짓되이 불리는 모든 자들처럼 뜻을 뒤집어서든, 창조주를 모독하는 자들은 하나님을 섬기는 모든 사람에게 사탄의 도구들로 알려져야 한다. 그들을 통해 사탄이 전에는 하지 못했던 저주를 이제 하는 모습이 드러났으니, 온갖 배교에 대해 영원한 불을 마련하신 하나님을 저주하는 것이다. 사탄 자신은 드러내 놓고 직접 자기 주님을 모독할 엄두를 내지 못했기 때문이다. 처음에도 그는 뱀을 통해 사람을 속였으며, 마치 하나님을 피해 숨어 있는 듯했다.

Si ergo Deus magnus significavit per Danielem futura, et per Filium confirmavit; et Christus est lapis, qui praecisus est sine manibus, qui destruet temporalia regna, et aeternum inducet, quae est justorum resurrectio; Resuscitabit, ait, Deus coeli regnum, quod in aeternum nunquam corrumpetur, confutati resipiscant qui Demiurgum respuunt, et non consentiunt ab eo Patre praemissos prophetas, a quo et Dominus venit; sed asseverant ex differentibus virtutibus factas esse prophetias. Quae enim a Demiurgo praedicta sunt similiter per omnes prophetas, haec Christus in fine perfecit, ministrans Patris sui voluntati, et adimplens secundum humanum genus dispositiones. Qui ergo blasphemant Demiurgum, vel ipsis verbis et manifeste, quemadmodum qui a Marcione sunt; vel secundum eversionem sententiae, quemadmodum qui a Valentino sunt, et omnes qui falso dicuntur esse Gnostici; organa Satanae ab omnibus Deum colentibus cognoscantur esse, per quos Satanas nunc, et non ante, visus est maledicere Deo, et qui ignem aeternum praeparavit omni apostasiae. Nam ipse per semetipsum nude non audebat blasphemare suum Dominum; quemadmodum et initio per serpentem seduxit hominem, quasi latens Deum.

26.3

주님께서 오시기 전에는 사탄이 감히 하나님을 모독한 적이 없었다고 유스티누스는 옳게 말했다. 사탄이 자신에게 내릴 유죄 선고를 아직 몰랐기 때문이다. 그것은 비유와 알레고리로 예언자들을 통해 그에 관하여 말씀되었다. 그러나 주님께서 오신 뒤 사탄은, 그리스도와 그분의 사도들의 말씀을 통해 자기 뜻으로 하나님을 떠난 자신과 회개하지 않은 채 배교에 머무는 모든 자를 위해 영원한 불이 마련되었음을 분명하게 알게 되자, 이미 유죄 선고를 받은 자처럼 그런 사람들을 통해 심판을 내리시는 하나님을 모독한다. 자기 배교의 죄를 자기를 지으신 분에게 돌리며, 자신의 의지와 판단에는 돌리지 않는다. 법을 어긴 뒤 벌을 받는 자들이 입법자들에게 불평하고 자기 자신에게는 불평하지 않는 것과 같다. 이처럼 악마의 영으로 가득 찬 그들도 우리에게 생명의 영을 주시고 모든 사람에게 알맞은 법을 세워 주신 우리 창조주께 헤아릴 수 없이 많은 비난을 쏟아 내며, 하나님의 심판이 의롭다는 것을 받아들이려 하지 않는다. 그래서 그들은 또 다른 어떤 아버지를 지어낸다. 우리에게 일어나는 일들을 돌보지도 보살피지도 않거나, 심지어 모든 죄를 승인하는 아버지다. 아버지가 심판하지 않는다면, 심판이 그분께 속하지 않거나, 일어나는 모든 일을 그분께서 승인하시는 셈이기 때문이다. 그분께서 심판하지 않으시면 모든 사람이 똑같아지고 동일한 처지에 있는 것으로 여겨질 것이다. 그러므로 그리스도께서 심판하지 않으신다면, 그분의 오심은 쓸모없고 모순된 일이 될 것이다.

Bene Justinus dixit, quoniam ante Domini adventum nunquam ausus est Satanas blasphemare Deum, quippe nondum sciens suam damnationem: quoniam et in parabolis, et allegoriis, a prophetis de eo sic dictum est. Post autem adventum Domini ex sermonibus Christi et Apostolorum ejus discens manifeste, quoniam ignis aeternus ei praeparatus est ex sua voluntate abscedenti a Deo, et omnibus qui sine poenitentia perseverant in apostasia: per hujusmodi homines blasphemat eum Deum, qui judicium importat, quasi jam condemnatus, et peccatum suae apostasiae conditori suo imputat, et non suae voluntati et sententiae: quemadmodum et qui supergrediuntur leges, et postea poenas dant, queruntur de legislatoribus, sed non de semetipsis. Sic autem et hi diabolico spiritu pleni, innumeras accusationes inferunt factori nostro, qui et Spiritum vitae nobis donaverit, et legem omnibus aptam posuerit; et nolunt justum esse judicium Dei. Quapropter et alterum quendam excogitant patrem, neque curantem, neque providentem eorum quae sunt erga nos, aut etiam consentientem omnibus peccatis. Si enim non judicat pater, aut non pertinet ad eum, aut consentit his quae fiunt omnibus: et si non judicat, omnes in aequo erunt, et in eodem dinumerabuntur statu. Supervacuus ergo erit adventus Christi, et contrarius, in eo quod non judicet.

27.1

그분께서는 나누러 오셨기 때문이다. “사람을 그 아버지와 맞서게 하고, 딸을 그 어머니와, 며느리를 그 시어머니와 맞서게 하려고” 오셨다. 두 사람이 같은 침상에 있을 때, 하나는 데려가고 다른 하나는 남겨 두며, 두 여자가 맷돌을 갈 때, 하나는 데려가고 다른 하나는 남겨 두려고 오셨다. 마지막에는 추수꾼들에게 먼저 가라지를 거두어 다발로 묶고 꺼지지 않는 불에 태우되, 밀은 곳간에 모으라고 명하시며, 어린양들은 마련된 나라로 부르시고, 자기 아버지께서 악마와 그 천사들을 위해 마련하신 영원한 불로 염소들을 보내려고 오셨다. 그렇다면 어찌 된 일인가? 말씀께서는 많은 사람이 넘어지고 부활하게 하려고 오셨는가? 그분을 믿지 않는 자들을 넘어지게 하려고 오셨으며, 심판 때 그들에게 소돔과 고모라보다 더 큰 유죄 선고가 내릴 것이라고 경고하셨다. 믿는 자들과 하늘에 계신 그분의 아버지 뜻을 행하는 자들을 부활하게 하려고 오셨다. 그러므로 아들의 오심이 모든 사람에게 똑같이 이르렀으면서도, 믿는 자들과 믿지 않는 자들을 심판하고 가르는 것이라면, 곧 믿는 자들이 자신의 선택에 따라 그분의 뜻을 행하고, 불순종하는 자들이 자신의 선택에 따라 그분의 가르침에 다가가지 않는 것이라면, 그분의 아버지께서도 모든 사람을 똑같이 지으셨음이 분명하다. 사람마다 자신의 선택과 자유로운 생각을 지니도록 지으셨다. 그분은 모든 것을 살피시고 모든 사람을 보살피시며, “악한 사람들과 선한 사람들 위에 자신의 해가 떠오르게 하시고, 의로운 사람들과 불의한 사람들 위에 비를 내리신다.”

Venit enim dividere hominem adversus patrem suum, et filiam adversus matrem, et nurum adversus socrum: et cum duo sint in eodem lecto, unum assumere, et alterum relinquere: et duabus molentibus in mola, alteram assumere, et alteram relinquere: ad finem jubere messoribus colligere primum zizania, et fasciculos alligare, et comburere igni inexstinguibili; triticum autem colligere in horreum: et agnos quidem vocare in praeparatum regnum; haedos autem in aeternum ignem mittere, qui praeparatus est a Patre ejus diabolo et angelis ejus. Et quid enim? Verbum venit in ruinam et in resurrectionem multorum? In ruinam quidem non credentium ei, quibus et majorem damnationem, quam Sodomorum et Gomorrhae in judicio comminatus est: in resurrectionem autem credentium, et facientium voluntatem Patris ejus qui est in coelis. Si ergo adventus Filii super omnes quidem similiter advenit, judicialis est autem, et discretor credentium et non credentium, quoniam ex sua sententia credentes faciunt ejus voluntatem, et ex sua sententia indicto audientes non accedunt ad ejus doctrinam: manifestum, quoniam et Pater ejus omnes quidem similiter fecit, propriam sententiam unumquemque habentem, et sensum liberum; respicit autem omnia, et providet omnibus, Solem suum oriri faciens super malos et bonos, et pluens super justos et injustos.

27.2

그분을 향한 사랑을 지키는 모든 사람에게 그분은 자신과의 교제를 베푸신다. 하나님과의 교제는 생명과 빛이며, 그분께 있는 좋은 것들을 누리는 것이다. 자신의 선택에 따라 그분에게서 떠나는 사람들에게는 그들 스스로 선택한 분리를 가져오신다. 하나님에게서 떨어져 나감은 죽음이며, 빛에서 떨어져 나감은 어둠이다. 하나님에게서 떨어져 나감은 그분께 있는 모든 좋은 것을 잃는 것이다. 그러므로 배교로 앞서 말한 것들을 잃은 자들은 모든 좋은 것을 빼앗긴 채 온갖 형벌 가운데 살아간다. 하나님께서 먼저 직접 그들을 벌하시는 것이 아니라, 그들이 모든 좋은 것을 잃었기에 형벌이 그들을 뒤따르는 것이다. 하나님께서 주시는 좋은 것들은 영원하며 끝이 없다. 그래서 그것들을 잃는 일도 영원하며 끝이 없다. 한없이 넓게 퍼지는 빛 가운데서, 스스로 눈멀게 했거나 다른 이들로 인해 눈먼 사람들은 언제나 빛의 즐거움을 누리지 못하는 것과 같다. 빛이 그들에게 눈먼 형벌을 내리는 것이 아니라, 눈먼 상태 자체가 그들에게 불행을 가져오는 것이다. 그래서 주님은 이렇게 말씀하셨다. “나를 믿는 사람은 심판받지 않는다.” 곧 하나님에게서 떨어져 나가지 않는다는 뜻이다. 그는 믿음을 통해 하나님과 결합되어 있기 때문이다. 또 말씀하신다. “그러나 믿지 않는 사람은 이미 심판받았다. 하나님의 외아들의 이름을 믿지 않았기 때문이다.” 곧 그가 자발적인 선택으로 자신을 하나님에게서 떼어 놓았다는 뜻이다. “심판은 이것이다. 빛이 이 세상에 왔으나, 사람들이 빛보다 어둠을 더 사랑했다. 악을 행하는 사람은 누구나 빛을 미워하며, 자신의 행위가 드러날까 봐 빛으로 오지 않는다. 그러나 진리를 행하는 사람은 하나님 안에서 행한 자신의 행위가 드러나도록 빛으로 온다.”

Et quicunque erga eum custodiunt dilectionem, suam his praestat communionem. Communio autem Dei, vita et lumen, et fruitio eorum quae sunt apud eum bonorum. Quicunque autem absistunt secundum sententiam suam ab eo, his eam quae electa est ab ipsis separationem inducit. Separatio autem Dei, mors; et separatio lucis, tenebrae; et separatio Dei, amissio omnium quae sunt apud eum bonorum. Qui ergo per apostasiam amiserunt quae praedicta sunt, quippe desolati ab omnibus bonis, in omni poena conversantur; Deo quidem principaliter non a semetipso eos puniente, prosequente autem eos poena, quoniam sint desolati ab omnibus bonis. Aeterna autem et sine fine sunt a Deo bona: et propter hoc et amissio eorum aeterna et sine fine est: quemadmodum in immenso lumine, qui excaecaverunt semetipsos, vel ab aliis excaecati sunt, semper privati sunt jucunditate luminis; non quod lumen poenam eis inferat caecitatis, sed quod ipsa caecitas superinducat eis calamitatem. Et propter hoc Dominus dicebat: Qui credit in me, non judicatur, id est, non separatur a Deo: adunitus est enim per fidem Deo. Qui autem non credit, ait, jam judicatus est, quoniam non credidit in nomine unigeniti Filii Dei, id est, separavit semetipsum a Deo voluntaria sententia. Hoc est enim judicium, quoniam lumen venit in hunc mundum, et dilexerunt homines magis tenebras, quam lumen. Omnis enim qui male agit, odit lumen, et non venit ad lumen, ne traducantur opera ejus. Qui autem facit veritatem, venit ad lumen, ut manifestentur opera ejus, quoniam in Deo est operatus.

28.1

이 세상에서 어떤 이들은 빛을 향해 달려가고 믿음으로 자신을 하나님과 결합한다. 다른 이들은 빛에서 물러나 자신을 하나님에게서 떼어 놓는다. 그러므로 하나님의 말씀이 오셔서 모두에게 알맞은 거처를 마련하신다. 빛 가운데 있는 이들에게는 그 빛과 그 안에 있는 좋은 것들을 누리게 하시고, 어둠 가운데 있는 이들에게는 그 안에 있는 재앙을 겪게 하신다. 그래서 그분은 오른쪽에 있는 이들은 아버지의 나라로 부름을 받고, 왼쪽에 있는 이들은 영원한 불 속으로 보내시겠다고 말씀하신다. 그들이 자신에게서 모든 좋은 것을 빼앗아 버렸기 때문이다.

Quoniam igitur in hoc mundo quidam quidem accurrunt lumini, et per fidem uniunt se Deo; alii autem absistunt a lumine, et separant seipsos a Deo: venit Verbum Dei, omnibus aptam habitationem inferens; his quidem qui in lumine sunt, ut fruantur eo, et his quae in eo sunt bonis: his autem qui in tenebris sunt, ut participentur eas calamitates quae in eis sunt. Et propter hoc ait, hos quidem qui sunt ad dexteram vocari in regnum Patris: illos autem qui sunt a sinistra in aeternum ignem missurum. Semetipsos enim omnibus privaverunt bonis.

28.2

그래서 사도는 말한다. “그들이 구원받도록 하나님의 사랑을 받아들이지 않았기에, 하나님께서 그들에게 미혹의 작용을 보내실 것이다. 그리하여 그들은 거짓을 믿게 되고, 진리를 믿지 않고 불의에 동의한 모든 이가 심판받게 될 것이다.” 그가 와서 스스로 내린 결정에 따라 배교를 자기 안에 총괄하고, 자기가 하려는 모든 일을 자기 의지와 판단에 따라 행하며, 하나님의 성전에 앉아 자기에게 미혹될 이들이 자기를 그리스도처럼 경배하게 할 것이기 때문이다. 그러므로 그가 불못에 던져지는 것은 정당하다. 하나님은 섭리에 따라 모든 것을 미리 아시고 알맞은 때에 그런 자가 될 사람을 보내신다. “그리하여 그들은 거짓을 믿게 되고, 진리를 믿지 않고 불의에 동의한 모든 이가 심판받게 될 것이다.” 요한은 묵시록에서 그의 출현을 이렇게 알렸다. “내가 본 짐승은 표범과 같았고, 발은 곰의 발 같았으며, 입은 사자의 입 같았다. 용은 그에게 자기의 능력과 자기 왕좌와 큰 권세를 주었다. 그의 머리 가운데 하나는 죽임을 당한 듯했는데, 그 치명상이 나았다. 온 땅이 놀라며 그 짐승을 따랐다. 사람들은 짐승에게 권세를 준 용을 경배했고, 짐승도 경배하며 말했다. ‘누가 저 짐승과 같으며, 누가 그와 싸울 수 있는가?’ 그에게 큰소리와 모독의 말을 하는 입이 주어졌고, 마흔두 달 동안 권세가 주어졌다. 그는 하나님을 모독하려고 입을 열어 하나님의 이름과 그분의 장막과 하늘에 사는 이들을 모독했다. 그에게 모든 지파와 백성과 언어와 민족을 다스릴 권세가 주어졌다. 땅에 사는 모든 이가 그를 경배했으니, 그들은 생명의 책에 이름이 기록되지 않은 이들이다. 그 책은 세상이 세워질 때부터 죽임당하신 어린양의 것이다. 귀 있는 사람은 들어라. 누구든 남을 포로로 끌고 가면 자신도 포로로 끌려갈 것이다. 누구든 칼로 죽이면 자신도 칼로 죽임을 당해야 한다. 여기에 성도들의 인내와 믿음이 있다.” 이어서 그의 무기를 들고 따르는 자에 관해서도 말한다. 요한은 그를 거짓 예언자라고도 부른다. “그는 용처럼 말했고, 첫째 짐승의 모든 권세를 그 앞에서 행사했다. 그는 땅과 그곳에 사는 이들이 치명상이 나은 첫째 짐승을 경배하게 한다. 그는 큰 표징을 행할 것이며, 사람들 앞에서 불까지 하늘에서 땅으로 내려오게 하고, 땅에 사는 이들을 미혹할 것이다.” 이 표징들을 그가 하나님의 능력으로 행한다고 생각해서는 안 된다. 그는 마술의 작용으로 행한다. 이것은 놀랄 일이 아니다. 귀신들과 배교한 영들이 그를 섬긴다면, 그가 그들을 통해 표징들을 행하고 그것으로 땅에 사는 이들을 미혹할 수 있기 때문이다. 요한은 또 말한다. “그는 짐승의 형상을 만들도록 명령하고, 그 형상에 숨을 주어 형상이 말도 하게 하며, 그것을 경배하지 않은 이들을 죽게 할 것이다.” 그는 또 이렇게 말한다. “그는 표가 이마와 오른손에 찍히게 할 것이다. 아무도 사거나 팔 수 없게 하되, 짐승의 이름을 나타내는 표나 그 이름의 수를 지닌 사람만 할 수 있게 할 것이다. 그 수는 육백육십육이다.” 곧 백이 여섯 번, 십이 여섯 번, 낱개가 여섯이다. 이 수는 그의 모든 배교를 총괄하며, 그 배교는 육천 년 동안 일어났다.

Et propter hoc Apostolus ait: Pro eo quod dilectionem Dei non receperunt, ut salvi fierent, et ideo mittet eis Deus operationem erroris, ut credant mendacio, ut judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati: illo enim veniente, et sua sententia apostasiam recapitulante in semetipsum, et sua voluntate et arbitrio operante quaecunque operabitur, et in templo Dei sedente, ut sicut Christum adorent illum qui seducentur ab illo; quapropter et juste in stagnum projicietur ignis; Deo autem secundum suam providentiam praesciente omnia, et apto tempore eum qui talis futurus erat immittente, ut credant falso, ut judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati. Cujus adventum Johannes in Apocalypsi significavit ita: Et bestia quam videram, similis erat pardo, et pedes ejus quasi ursi, et os ejus quasi os leonis; et dedit ei draco virtutem suam, et thronum suum, et potestatem magnam; et unum ex capitibus ejus quasi occisum in mortem, et plaga mortis ejus curata est, et admirata est universa terra post bestiam: et adoraverunt draconem, quoniam dedit potestatem bestiae; et adoraverunt bestiam dicentes: Quis similis bestiae illi, et quis potest pugnare cum ipsa? Et datum est ei os loquens magna et blasphemiam, et data est ei potestas mensibus XL. et duobus. Et aperuit os suum ad blasphemium adversus Deum, blasphemare nomen ejus, et tabernaculum ejus, et eos qui in coelo habitant. Et data est ei potestas super omnem tribum, et populum, et linguam, et gentem. Et adoraverunt eum omnes qui habitant super terram, cujus non est scriptum nomen in libro vitae Agni occisi a constitutione mundi. Si quis habet aures, audiat. Si quis in captivitatem duxerit, in captivitatem ibit. Si quis gladio occiderit, oportet eum in gladio occidi. Hic est sustinentia et fides sanctorum. Post deinde et de armigero ejus, quem et pseudoprophetam vocat: Loquebatur, inquit, quasi draco, et potestatem primae bestiae omnem faciebat in conspectu ejus: et facit terram, et qui habitant in ea, ut adorarent bestiam primam, cujus curata est plaga mortis ejus. Et faciet signa magna, ut et ignem faciat de coelo descendere in terram in conspectu hominum; et seducet inhabitantes super terram. Haec ne quis eum divina virtute putet signa facere, sed magica operatione. Et non est mirandum, si daemoniis et apostaticis spiritibus ministrantibus ei, per eos faciat signa, in quibus seducat habitantes super terram. Et imaginem, ait, jubebit fieri bestiae, et spiritum dabit imagini, uti et loquatur imago, et eos qui non adoraverint eam faciet occidi. Et characterem autem, ait, in fronte, et in manu dextra faciet dari, ne possit aliquis emere vel vendere, nisi qui habet characterem nominis bestiae, vel numerum nominis ejus: et esse numerum sexcentos sexaginta sex, quod est, sexies centeni, et deni sexies, et singulares sex; in recapitulationem universae apostasiae ejus, quae facta est in sex millibus annorum.

28.3

이 세상이 지어진 날수만큼, 그와 같은 수의 천 년이 지나면 세상은 끝에 이르기 때문이다. 그래서 창세기의 성경 말씀은 이러하다. “하늘과 땅이 완성되었고, 그것들을 꾸미는 모든 것도 완성되었다. 하나님께서는 여섯째 날에 자신이 하신 모든 일을 마치셨고, 일곱째 날에 자신이 하신 모든 일에서 쉬셨다.” 이는 이전의 일들이 어떻게 이루어졌는지를 서술하면서 앞으로 일어날 일들도 예언한다. 주님의 하루가 천 년과 같고, 지어진 것들이 엿새 만에 완성되었으므로, 그것들이 끝에 이르는 때는 육천 년째임이 분명하다. 그래서 모든 시대를 거치며 처음에 하나님의 두 손으로 빚어진 사람은, 곧 아들과 영을 통해 빚어진 사람은 하나님의 형상과 모양을 따라 이루어진다. 배교를 가리키는 겨는 버려지고, 밀은 곳간에 거두어지는데, 이는 믿음으로 하나님을 향해 열매를 맺는 이들이다. 그러므로 구원받는 이들에게는 환난이 필요하다. 그들이 이를테면 부서지고 곱게 빻아지며, 인내를 통해 하나님의 말씀으로 반죽되고, 불에 구워져 왕의 잔치에 어울리게 되기 위해서다. 우리 가운데 한 사람이 이렇게 말했다. 그는 하나님을 증언한 일로 짐승들에게 넘겨지는 형벌을 선고받았다. “나는 그리스도의 밀이고, 짐승들의 이빨로 갈린다. 하나님의 깨끗한 빵으로 드러나기 위해서다.”

Quotquot enim diebus hic factus est mundus, tot et millenis annis consummatur. Et propter hoc ait Scriptura Geneseos: Et consummata sunt coelum et terra, et omnis ornatus eorum. Et consummavit Deus die sexto omnia opera sua quae fecit, et requievit in die septimo ab omnibus operibus suis quae fecit. Hoc autem est et antefactorum narratio, quemadmodum facta sunt, et futurorum prophetia. Etenim dies Domini quasi mille anni; in sex autem diebus consummata sunt quae facta sunt: manifestum est quoniam consummatio ipsorum sextus millesimus annus est. Et propter hoc in omni tempore, plasmatus initio homo per manus Dei, id est, Filii et Spiritus, fit secundum imaginem et similitudinem Dei, paleis quidem abjectis, quae sunt apostasia; frumento autem in horreum assumto, quod est hi qui ad Deum fide fructificant. Et propterea tribulatio necessaria est his qui salvantur, ut quodammodo contriti, et attenuati, et conspersi per patientiam Verbo Dei, et igniti, apti sint ad convivium Regis. Quemadmodum quidam de nostris dixit, propter martyrium in Deum adjudicatus ad bestias: Quoniam frumentum sum Christi, et per dentes bestiarum molor, ut mundus panis Dei inveniar.

29.1

우리는 앞선 책들에서 하나님이 이 일들이 이렇게 이루어지도록 허락하신 이유를 설명했다. 또 이러한 모든 것이 구원받는 사람을 위해 이루어졌음을 밝혔다. 하나님은 스스로 판단하고 자기 권한을 지닌 존재를 불멸에 이르도록 성숙하게 하시고, 하나님께 영원히 복종하기에 더욱 알맞도록 준비시키신다. 그러므로 창조 세계는 사람을 위해 쓰인다. 사람이 창조 세계를 위해 지어진 것이 아니라, 창조 세계가 사람을 위해 지어졌기 때문이다. 이방 민족들 가운데 스스로 눈을 들어 하늘을 보지도 않고, 자기들을 지으신 분께 감사하지도 않으며, 진리의 빛을 보려고도 하지 않고, 눈먼 쥐처럼 어리석음의 깊은 곳에 숨은 이들이 있다. 말씀은 그들을 마땅히 “물동이에서 떨어지는 물방울처럼”, “저울을 조금 기울이는 무게처럼”, 또 “아무것도 아닌 것처럼” 여겼다. 그들이 의인들에게 쓸모 있고 도움이 되는 정도는 밀의 줄기가 밀알이 자라는 데 쓸모가 있고, 그 겨를 태워 금을 다루는 일에 쓰는 것과 같다. 그러므로 마지막에 교회가 갑자기 여기에서 들어 올려질 때, “처음부터 일어난 적이 없고 앞으로도 일어나지 않을 환난이 있을 것이다”라고 하신다. 이는 의인들의 마지막 싸움이며, 그들은 여기서 이겨 썩지 않음의 관을 쓰기 때문이다.

Causas autem reddidimus in his qui sunt ante hunc libris, propter quas passus est Deus haec ita fieri: et ostendimus quoniam omnia quae sunt talia, pro eo qui salvatur homine facta sunt, illud quod est sui arbitrii et suae potestatis maturans ad immortalitatem, et aptabiliorem eum ad aeternam subjectionem Deo praeparans. Et propter hoc conditio insumitur homini: non enim homo propter illam, sed conditio facta est propter hominem. Gentes autem quae et ipsae non allevaverunt oculos ad coelum, neque gratias egerunt factori suo, neque lumen veritatis videre voluerunt, sed sicut mures caeci absconditi in profundo insipientiae, juste sermo ut stillicidium de cado, et sicut momentum staterae, et sicut nihil deputavit; in tantum utiles et aptabiles justis, quantum utilitatis praestat stipula ad tritici augmentum; et palea ejus in ustionem, ad operationem auri. Et propterea cum in fine repente hinc Ecclesia assumetur: Erit, inquit, tribulatio qualis non est facta ab initio, neque fiet. Novissimus enim agon hic justorum, in quo vincentes coronantur incorruptela.

29.2

그러므로 앞으로 올 짐승 안에 모든 불의와 온갖 속임수가 총괄된다. 배교한 모든 권세가 그 안으로 흘러들어 갇힌 채 불가마에 던져지게 하려는 것이다. 그에 걸맞게 그의 이름에 해당하는 수는 육백육십육이 될 것이다. 그는 홍수 전에 일어난 온갖 악의 뒤섞임을 자기 안에 총괄하며, 그것은 천사들의 배교에서 생겨났다. 노아가 육백 세였을 때 홍수가 땅에 닥쳐, 땅의 반란을 쓸어 버렸기 때문이다. 노아 시대에 살던 지극히 악한 세대 때문에 일어난 일이었다. 그는 홍수 이후 우상을 지어낸 모든 오류와 예언자들의 살해와 의인들을 불태운 일도 총괄한다. 네부카드네자르가 세운 그 형상은 높이가 육십 큐빗, 너비가 육 큐빗이었다. 그 형상 때문에 하나냐와 아사랴와 미사엘은 그것을 경배하지 않아 불가마에 던져졌다. 그들은 자신들이 겪은 일을 통해 마지막에 의인들이 불태워질 일을 예언했다. 그 형상 전체가 이 자의 출현을 미리 나타냈기 때문이다. 그것은 모든 사람이 예외 없이 오직 그만 경배하도록 명했다. 그러므로 노아의 육백 년, 곧 그의 시대에 배교 때문에 홍수가 일어났던 그 나이와, 그 형상을 큐빗으로 잰 수, 곧 의인들이 그 때문에 불가마에 던져졌던 형상의 치수는 그 자의 이름의 수를 가리킨다. 육천 년 동안의 모든 배교와 불의와 악행, 거짓 예언과 속임수가 그 안에 총괄된다. 이 일들 때문에 불의 홍수도 닥칠 것이다.

Et propter hoc in bestia veniente recapitulatio fit universae iniquitatis et omnis doli, ut in ea confluens et conclusa omnis virtus apostatica, in caminum mittatur ignis. Congruenter autem et nomen ejus habebit numerum, sexcentos sexaginta sex, recapitulans in semetipso omnem quae fuit ante diluvium malitiae commixtionem, quae facta est ex angelica apostasia. Noe enim fuit annorum sexcentorum, et diluvium advenit terrae, delens inresurrectionem terrae propter nequissimam generationem, quae fuit temporibus Noe. Recapitulans autem et omnem qui fuit a diluvio errorem commentatorem idolorum, et prophetarum interfectionem et succensionem justorum. Illa enim quae fuit a Nabuchodonosor instituta imago, altitudinem quidem habuit cubitorum sexaginta, latitudinem autem cubitorum sex: propter quam et Ananias, et Azarias, et Misael, non adorantes eam, in caminum missi sunt ignis, per id, quod eis evenit, prophetantes eam quae in finem futura est justorum succensio. Universa enim imago illa praefiguratio fuit hujus adventus, ab omnibus omnino hominibus ipsum solum decernens adorari. Sexcenti itaque anni Noe, sub quo fuit diluvium propter apostasiam, et numerus cubitorum imaginis, propter quam justi in caminum ignis missi sunt, numerum nominis significat illius, in quem recapitulatur sex millium annorum omnis apostasia, et injustitia, et nequitia, et pseudoprophetia, et dolus: propter quae et diluvium superveniet ignis.

30.1

사정이 이러하고, 오래되고 가장 신뢰받는 모든 옛 사본에 이 숫자가 적혀 있으며, 요한을 얼굴을 맞대고 본 이들도 이를 증언한다. 이성도 우리에게 가르쳐 준다. 짐승의 이름의 수를 그 안에 있는 글자들에 따라 그리스인들의 방식으로 계산하면 육백육십육이 된다는 것이다. 곧 십의 수가 백의 수와 같고, 백의 수가 일의 수와 같다는 뜻이다. 한 자리 수인 육이 똑같이 유지되는 것은 처음에 있었고 중간 시대에 있었으며 마지막에 있을 그의 모든 배교가 되풀이되어 집약됨을 나타낸다. 그런데 어찌하여 어떤 이들이 통속적인 표현을 따라 오류에 빠졌는지 나는 모르겠다. 그들은 이름의 수에서 가운데 수를 훼손하여 오십을 빼 버리고, 십이 여섯 번 있는 자리에 하나만 있어야 한다고 주장한다. [나는 이것이 필사자들의 잘못이었다고 생각한다. 흔히 일어나는 일이다. 숫자도 글자로 표시하기 때문에, 육십을 나타내는 그리스 글자가 쉽게 그리스 글자 이오타로 늘여 쓰였던 것이다.] 그 뒤 어떤 이들은 이를 조사하지 않고 받아들였으며, 또 어떤 이들은 순진하고 무지하게 십이라는 숫자를 사용했다. 어떤 이들은 무지한 탓에 감히 이름들을 찾아 나서기까지 했다. 그 잘못된 거짓 숫자를 가진 이름들이다. 우리는 순진하고 악의 없이 이렇게 한 이들에게는 하나님께서 용서해 주신다고 생각한다. 그러나 헛된 영광을 좇아 거짓 숫자를 담은 이름들을 정해 놓고, 자신이 찾아낸 그 이름이 장차 올 자의 것이라고 확정한 이들은 해를 입지 않고 벗어나지는 못할 것이다. 자기 자신과 자기를 믿은 이들을 속였기 때문이다. 첫 번째 해는 진리에서 벗어나는 것이며, 존재하지 않는 것을 존재하는 듯이 여기는 것이다. 그다음으로 성경에 더하거나 성경에서 빼는 자에게는 적지 않은 형벌이 있을 것이므로, 그런 사람은 반드시 그 형벌에 빠지게 된다. 그의 이름을 안다고 거짓되게 자신하는 이들에게는 또 다른 심각한 위험이 뒤따를 것이다. 그들이 생각한 이름과 그가 지니고 나타날 이름이 다르면, 경계해야 할 그자가 아직 오지 않았다고 여기면서 쉽게 그에게 속아 넘어갈 것이기 때문이다.

His autem sic se habentibus, et in omnibus antiquis et probatissimis et veteribus scripturis numero hoc posito, et testimonium perhibentibus his, qui facie ad faciem Johannem viderunt, et ratione docente nos, quoniam numerus nominis bestiae secundum Graecorum computationem per literas quae in eo sunt, sexcentos habebit, et sexaginta, et sex; hoc est, decadas aequales hecatontasin, et hecatontadas aequales monasin; Numerus enim qui digitus sex, similiter custoditus, recapitulationes ostendit universae apostasiae ejus quae initio, et quae in mediis temporibus, et quae in fine erit; ignoro quomodo erraverunt quidam sequentes idiotismum, et medium frustrantes numerum nominis, quinquaginta numeros deducentes, pro sex decadis unam decadem volentes esse. [Hoc autem arbitror scriptorum peccatum fuisse, ut solet fieri, quoniam et per literas numeri ponuntur, facile literam Graecam, quae sexaginta enuntiat numerum, in iota Graecorum literam expansam;] post deinde quidam sine exquisitione hoc acceperunt; alii quidem simpliciter et idiotice usurpaverunt denarium numerum: quidam autem per ignorantiam ausi sunt et nomina exquirere, habentia falsum erroris numerum. Sed his quidem qui simpliciter et sine malitia hoc fecerunt, arbitramur veniam dari a Deo. Quotquot autem secundum inanem gloriam statuunt nomina continentia falsum numerum, et quod a se fuerit adinventum nomen, definierunt esse illius qui venturus est; non sine damno tales exient, quippe qui et semetipsos, et credentes sibi seduxerunt. Et primum quidem damnum est excidere a veritate, et quod non sit, quasi arbitrari: post deinde, apponenti vel auferenti de Scriptura poenam non modicam fore, in quam incidere necesse est eum qui sit talis. Subsequetur autem et aliud non quodlibet periculum eos, qui falso praesumunt scire nomen ejus. Si enim aliud quidem hi putant, aliud autem ille habens adveniet, facile seducentur ab eo, quasi necdum adsit ille, quem cavere convenit.

30.2

그러므로 그런 이들은 배워야 하며, 그 이름의 참된 수로 돌아가야 한다. 거짓 예언자들 가운데 들지 않기 위해서이다. 성경이 알린 확실한 숫자, 곧 육백육십육을 알고, 먼저 왕국이 열로 갈라지기를 기다려야 한다. 그다음 그들이 왕으로 다스리면서 자기들의 일을 바로잡고 자기 왕국을 키우기 시작할 때, 갑자기 나타나 왕국을 자기 것이라 주장하며 앞서 말한 이들을 두렵게 하고, 앞서 말한 숫자를 담은 이름을 가진 자, 그자가 참으로 멸망의 가증한 것임을 알아야 한다. 사도도 이렇게 말한다. “그들이 ‘평화와 보장이다’라고 말할 때, 갑작스러운 멸망이 그들에게 닥칠 것이다.” 예레미야는 그가 갑자기 온다는 것뿐 아니라 그가 나올 지파까지 드러내며 이렇게 말하였다. “단에서 우리는 그의 말들이 달려오는 소리를 들을 것이다. 그의 말들이 질주하며 울부짖는 소리에 온 땅이 흔들릴 것이다. 그가 와서 땅과 그 안에 가득한 것을, 성읍과 그 안에 사는 이들을 삼킬 것이다.” 이 때문에 이 지파는 묵시록에서 구원받는 이들과 함께 열거되지 않는다. 아무 이름이나 추측하고 점쳐 보는 것보다 예언의 성취를 기다리는 편이 더 확실하고 위험이 없다. 앞서 말한 숫자를 가진 이름을 많이 찾을 수 있고, 그래도 똑같은 문제가 남기 때문이다. 찾아낸 이름들 가운데 이 숫자를 가진 것이 많다면, 장차 올 자가 그중 어느 이름을 지닐 것인지가 문제이다.

Oportet itaque tales discere, et ad verum recurrere nominis numerum; ut non in pseudoprophetarum loco deputentur. Sed scientes firmum numerum qui a Scriptura annuntiatus est, id est, sexcentorum sexaginta sex, sustineant primum quidem divisionem regni in decem: post deinde illis regnantibus, et incipientibus corrigere sua negotia, et augere suum regnum, qui de improviso advenerit regnum sibi vindicans, et terrebit praedictos, habens nomen continens praedictum numerum, hunc vere cognoscere esse abominationem desolationis. Hoc et Apostolus ait: Cum dixerint, Pax, et munitio, tunc subitaneus illis superveniet interitus. Hieremias autem non solum subitaneum ejus adventum, sed et tribum ex qua veniet, manifestavit dicens: Ex Dan audiemus vocem velocitatis equorum ejus: a voce hinnitus decursionis equorum ejus commovebitur tota terra: et veniet, et manducabit terram, et plenitudinem ejus, et civitatem, et qui habitant in ea. Et propter hoc non annumeratur tribus haec in Apocalypsi cum his quae salvantur. Certius ergo et sine periculo est, sustinere adimpletionem prophetiae, quam suspicari et divinare nomina quaelibet; quando multa nomina inveniri possunt habentia praedictum numerum; et nihilominus quidem erit haec eadem quaestio. Si enim multa sunt quae inveniuntur nomina, habentia numerum hunc, quod ex ipsis portabit qui veniet, quaeritur?

30.3

우리가 이렇게 말하는 까닭은 그의 이름의 수를 가진 이름이 부족해서가 아니라, 하나님을 두려워하고 진리를 열망하기 때문이다. 에우안타스(ΕΥΑΝΘΑΣ)라는 이름은 우리가 찾는 숫자를 가지고 있다. 그러나 우리는 그 이름에 관해 아무것도 확언하지 않는다. 라테이노스(ΛΑΤΕΙΝΟΣ)라는 이름도 육백육십육이라는 수를 가지고 있다. 마지막 왕국이 이 명칭을 가지고 있으므로 매우 그럴듯하다. 지금 다스리는 이들이 라틴인들이기 때문이다. 그러나 우리는 이것을 자랑하지 않을 것이다. 테이탄(TEITAN)도 있다. [첫 음절은 그리스 모음 두 개, 곧 ε와 ι로 쓴다.] 우리가 찾아낸 모든 이름 가운데 이것은 더욱 믿을 만하다. 그 안에 앞서 말한 숫자를 가지고 있고, 여섯 글자로 이루어져 있으며, 각 음절이 세 글자로 구성되기 때문이다. 오래되고 흔히 쓰이지 않는 이름이기도 하다. 우리 시대의 왕 가운데 티탄이라 불린 사람은 아무도 없으며, 공개적으로 숭배되는 우상들 중에도, 그리스인들과 이민족들에게 이 명칭을 가진 것은 없기 때문이다. 많은 이들은 이 이름을 신적인 것으로 여긴다. 지금 권력을 쥔 이들은 태양까지도 티탄이라고 부를 정도이다. 이 이름에는 보복의 과시와 응징하는 자의 모습도 얼마간 들어 있다. 그자는 학대받은 이들을 위해 원수를 갚는 시늉을 하기 때문이다. 그 밖에도 이 이름은 오래되고, 믿을 만하며 왕에게 어울리고, 그보다 더 참주에게 어울리는 이름이다. 그러므로 티탄이라는 이 이름에는 이처럼 설득력 있는 점이 많고, 그럴듯한 점도 많아서, 우리는 여러 이름 가운데 장차 올 자가 혹 티탄이라 불리지 않을까 추론할 수 있다. 그럼에도 우리는 그 일로 위험을 무릅쓰지 않을 것이며, 그가 이 이름을 가질 것이라고 단호하게 선언하지도 않을 것이다. 지금 그의 이름을 분명히 알릴 필요가 있었다면, 묵시록의 환상을 본 바로 그 사람을 통해 틀림없이 드러났을 것임을 알기 때문이다. 그것이 보인 것은 그리 오래전이 아니라, 거의 우리 시대, 도미티아누스의 통치 말엽이었다.

Quoniam autem non propter inopiam nominum habentium numerum nominis ejus dicimus haec, sed propter timorem erga Deum, et zelum veritatis: ΕΥΑΝΘΑΣ enim nomen habet numerum de quo quaeritur: sed nihil de eo affirmamus. Sed et ΛΑΤΕΙΝΟΣ nomen habet sexcentorum sexaginta sex numerum: et valde verisimile est, quoniam novissimum regnum hoc habet vocabulum. Latini enim sunt qui nunc regnant: sed non in hoc nos gloriabimur. Sed et TEITAN, [prima syllaba per duas Graecas vocales ε et ι scripta,] omnium nominum quae apud nos inveniuntur, magis fide dignum est. Etenim praedictum numerum habet in se, et literarum est sex, singulis syllabis ex ternis literis constantibus, et vetus et semotum; neque enim eorum regum qui secundum nos sunt, aliquis vocatus est Titan, neque eorum quae publice adorantur idolorum apud Graecos et barbaros habet vocabulum hoc: et divinum putatur apud multos esse hoc nomen, ut etiam sol Titan vocetur ab his qui nunc tenent: et ostentationem quandam continet ultionis, et vindictam inferentis, quod ille simulat se male tractatos vindicare. Et alias autem et antiquum, et fide dignum, et regale, magis autem et tyrannicum nomen. Cum igitur tantam suasionem habeat hoc nomen Titan, tantam habet verisimilitudinem, ut ex multis colligamus ne forte Titan vocetur, qui veniet; nos tamen non periclitabimur in eo, nec asseverantes pronuntiabimus hoc eum nomen habiturum: scientes, quoniam si oporteret manifeste praesenti tempore praeconari nomen ejus, per ipsum utique editum fuisset, qui et Apocalypsim viderat. Neque enim ante multum temporis visum est, sed pene sub nostro saeculo, ad finem Domitiani imperii.

30.4

이제 그는 그 이름의 수를 밝혀, 우리가 그자가 누구인지 알고 그가 올 때 경계하게 하였다. 그러나 그의 이름은 말하지 않았다. 성령께서 선포하실 만한 이름이 아니기 때문이다. 성령께서 그 이름을 선포하셨다면, 아마 오랫동안 남아 있었을 것이다. 그런데 그는 “있었으나 지금은 없으며, 심연에서 올라와 멸망으로 들어가는” 자이므로, 존재하지 않는 자와 같이 그의 이름도 선포되지 않았다. 존재하지 않는 것의 이름은 선포되지 않기 때문이다. 이 적그리스도가 이 세상의 모든 것을 황폐하게 하고 나면, 삼 년 육 개월 동안 다스리며 예루살렘 성전에 앉을 것이다. 그때 주님께서 하늘에서 구름에 싸여, 아버지의 영광 가운데 오셔서, 그자와 그에게 복종하는 이들을 불못에 던지실 것이다. 의인들에게는 왕국의 때, 곧 안식인 거룩하게 된 일곱째 날을 가져다주시고, 아브라함에게 상속의 약속을 되돌려 주실 것이다. 주님은 그 왕국에서 동쪽과 서쪽에서 오는 많은 이가 아브라함과 이삭과 야곱과 함께 식탁에 자리 잡을 것이라고 말씀하셨다.

Nunc autem numerum nominis ostendit, ut caveamus illum venientem, scientes quis est: nomen autem ejus tacuit, quoniam dignum non est praeconari a Spiritu sancto. Si enim praeconatum ab eo fuisset, fortassis et in multum permaneret. Nunc autem quoniam fuit, et non est, et ascendet ab abysso, et in perditionem vadit, quasi qui non sit; sic nec nomen ejus praeconatum est: ejus enim quod non est, nomen non praeconatur. Cum autem vastaverit Antichristus hic omnia in hoc mundo, regnabit annis tribus et mensibus sex, et sedebit in templo Hierosolymis; tunc veniet Dominus de coelis in nubibus, in gloria Patris, illum quidem, et obedientes ei in stagnum ignis mittens; adducens autem justis regni tempora, hoc est requietionem, septimam diem sanctificatam; et restituens Abrahae promissionem haereditatis: in quo regno ait Dominus, multos ab oriente et occidente venientes, recumbere cum Abraham, Isaac, et Jacob.

31.1

바르게 믿었다고 여겨지는 이들 가운데 어떤 사람들은 의인들이 나아가는 순서를 뛰어넘고, 썩지 않음에 이르도록 준비하는 방식을 알지 못하여, 이단적인 생각을 품고 있다. 이단자들은 하나님께서 빚으신 것을 업신여기며, 자기 육신의 구원을 받아들이지 않고, 하나님의 약속마저 경멸하며, 생각으로 하나님을 완전히 넘어서서, 자신들이 죽자마자 하늘들과 데미우르고스를 넘어 어머니에게로 가거나, 자신들이 꾸며 낸 아버지에게로 간다고 말하기 때문이다. 그러므로 부활 전체를 배척하고, 자신들의 힘이 닿는 대로 그것을 없애 버리는 사람들이 부활의 순서조차 알지 못한다고 해서 무엇이 놀라운가? 그들은 이것이 정말 자기들 말과 같다면, 자기들이 믿는다고 말하는 주님께서도 사흘째 되는 날 부활하신 것이 아니라, 십자가에서 숨을 거두시자마자 곧바로 위로 올라가시고, 몸은 땅에 남겨 두셨을 것임을 이해하려 하지 않는다. 실제로 주님께서는 죽은 이들이 있는 곳에서 사흘 동안 머무르셨다. 예언자가 그분에 관하여 말한 것과 같다. “주님께서 자신의 죽은 성도들을 기억하셨다. 전에 매장의 땅에서 잠든 이들을 기억하시고, 그들에게 내려가셔서 그들을 끌어내고 구원하셨다.” 주님께서도 친히 “요나가 큰 바다짐승의 뱃속에서 사흘 낮과 사흘 밤을 머물렀듯이, 사람의 아들도 땅의 심장부에 있으리라.”라고 말씀하셨다. 사도도 말한다. “올라가셨다는 것은 무엇인가? 땅의 더 낮은 곳으로 내려가셨다는 뜻이 아니겠는가?” 다윗도 그분을 두고 예언하며 이렇게 말했다. “당신은 내 영혼을 아래 깊은 음부에서 건져 내셨습니다.” 주님께서는 사흘째 되는 날 부활하시고, 자신을 처음으로 보고 경배한 마리아에게 말씀하셨다. “나를 만지지 마라. 나는 아직 아버지께 올라가지 않았다. 제자들에게 가서 이렇게 말하여라. ‘나는 내 아버지이자 너희 아버지께 올라간다.’”

Quoniam autem quidam ex his qui putantur recte credidisse, supergrediuntur ordinem promotionis justorum, et modos meditationis ad incorruptelam ignorant, haereticos sensus in se habentes: haeretici enim despicientes plasmationem Dei, et non suscipientes salutem carnis suae, contemnentes autem et repromissionem Dei, et totum supergredientes Deum sensu, simul atque mortui fuerint, dicunt se supergredi coelos et Demiurgum, et ire ad matrem, vel ad eum qui ab ipsis affingitur, patrem. Qui ergo universam reprobant resurrectionem, et quantum in ipsis est auferunt eam de medio, quid mirum est, si nec ordinem resurrectionis sciunt, nolentes intelligere, quoniam si haec ita essent, quemadmodum dicunt, ipse utique Dominus, in quem se dicunt credere, non in tertia die fecisset resurrectionem; sed super crucem exspirans, confestim utique abiisset sursum, relinquens corpus terrae? Nunc autem tribus diebus conversatus est ubi erant mortui, quemadmodum propheta ait de eo: Commemoratus est Dominus sanctorum mortuorum suorum, eorum qui ante dormierunt in terra sepelitionis, et descendit ad eos, extrahere eos, et salvare eos. Et ipse autem Dominus: Quemadmodum, ait, Jonas in ventre ceti tres dies, et tres noctes mansit, sic erit et Filius Hominis in corde terrae. Sed et Apostolus ait: Ascendit autem, quid est, nisi quia et descendit in inferiora terrae? Hoc et David in eum prophetans dixit: Et eripuisti animam meam ex inferno inferiori. Resurgens autem tertia die, et Mariae quae se prima vidit et adoravit dicebat: Noli me tangere, nondum enim ascendi ad Patrem, sed vade ad discipulos, et dic eis: Ascendo ad Patrem meum, et Patrem vestrum.

31.2

그러므로 주님께서 죽은 이들의 법을 지키셔서, 죽은 이들 가운데 맏아들이 되시고, 사흘째 되는 날까지 땅의 더 낮은 곳에서 머무르신 뒤, 육신으로 일어나셔서, 제자들에게 못 자국까지 보여 주시고, 그렇게 아버지께 올라가셨다면, 어찌 그들이 부끄러움을 당하지 않겠는가? 그들은 음부가 바로 이 세상, 곧 우리가 사는 세상이며, 자신들의 속사람은 여기에 몸을 남겨 두고 하늘 위의 장소로 올라간다고 말한다. 주님께서는 죽음의 그늘 한가운데로 가셨고, 그곳에는 죽은 이들의 영혼들이 있었다. 그 후 몸으로 부활하셨고, 부활하신 뒤에 들려 올라가셨다. 그러므로 그분의 제자들도 마찬가지임이 분명하다. 주님께서는 그들을 위하여 이 일들을 행하셨으며, 그들의 영혼은 보이지 않는 장소, 하나님께서 그들에게 정해 주신 곳으로 가서, 부활 때까지 그곳에 머무르며, 부활을 기다릴 것이다. 그 후 몸을 되받아 온전히 부활하고, 곧 몸으로 일어나서, 주님께서 부활하셨듯이, 그렇게 하나님 앞에 나아갈 것이다. “스승보다 높은 제자는 아무도 없으며, 온전해진 사람은 누구나 자기 스승과 같게 될 것이다.” 그러므로 우리 스승께서 곧바로 날아올라 떠나지 않으시고, 아버지께서 정하신 자신의 부활 때를 기다리셨듯이, 곧 요나를 통해서도 드러난 대로, 사흘 뒤에 부활하시고 들려 올라가셨듯이, 우리도 기다려야 한다. 하나님께서 정하신 우리 부활의 때, 예언자들이 미리 알린 그때를 기다려야 하며, 그렇게 부활하여 들려 올라가야 한다. 주님께서 이 일에 합당하다고 여기신 사람은 모두 그러하다.

Si ergo Dominus legem mortuorum servavit, ut fieret primogenitus a mortuis, et commoratus usque in tertiam diem in inferioribus terrae, post deinde surgens in carne, ut etiam fixuras clavorum ostenderet discipulis, sic ascendit ad Patrem, quomodo non confundantur, qui dicunt inferos quidem esse hunc mundum, qui sit secundum nos; interiorem autem hominem ipsorum derelinquentem hic corpus, in supercoelestem ascendere locum? Cum enim Dominus in medio umbrae mortis abierit, ubi animae mortuorum erant, post deinde corporaliter resurrexit, et post resurrectionem assumtus est: manifestum est quia et discipulorum ejus, propter quos et haec operatus est Dominus, animae abibunt in invisibilem locum, definitum eis a Deo, et ibi usque ad resurrectionem commorabuntur, sustinentes resurrectionem: post recipientes corpora, et perfecte resurgentes, hoc est corporaliter, quemadmodum et Dominus resurrexit, sic venient ad conspectum Dei. Nemo enim est discipulus super magistrum: perfectus autem omnis, erit sicut magister ejus. Quomodo ergo magister noster non statim evolans abiit, sed sustinens definitum a Patre resurrectionis suae tempus, quod et per Jonam manifestatum est, post triduum resurgens assumtus est; sic et nos sustinere debemus definitum a Deo resurrectionis nostrae tempus, praenuntiatum a prophetis, et sic resurgentes assumi, quotquot Dominus ad hoc dignos habuerit.

32.1

어떤 사람들의 생각은 이단적인 말에 이끌려 바뀌며, 그들은 하나님의 경륜을 알지 못하고, 의인들의 부활과 나라의 신비도 알지 못한다. 그 나라는 썩지 않음의 시작이며, 그 나라를 통해 합당한 이들은 점차 하나님을 받아들이는 데 익숙해진다. 그러므로 이 일들에 관하여 말해야 한다. 의인들은 새로워지는 이 창조 세계에서 먼저, 하나님께서 나타나실 때 부활하여, 상속의 약속을 받아야 한다. 이는 하나님께서 조상들에게 약속하신 것이며, 그들은 그곳에서 왕 노릇 해야 한다. 그 후에 심판이 이루어져야 한다. 그들이 수고하거나 고난을 당한 바로 그 창조 세계에서, 온갖 방식으로 인내를 통해 시험받았으니, 그곳에서 인내의 열매를 받는 것이 마땅하다. 하나님을 사랑하여 죽임을 당한 그 창조 세계에서 다시 생명을 얻고, 종살이를 견딘 그 창조 세계에서 왕 노릇 하는 것이 마땅하다. 하나님께서는 모든 것에 부요하시며, 모든 것이 그분의 것이기 때문이다. 그러므로 창조 세계 자체도 처음의 상태로 회복되어, 아무 방해 없이 의인들을 섬겨야 한다. 사도는 이를 분명히 밝혔다. 로마인들에게 보낸 편지에서 이렇게 말한다. “피조물의 기다림은 하나님의 아들들이 드러나기를 기다린다. 피조물이 헛됨에 굴복한 것은 스스로 원해서가 아니라, 희망 가운데 굴복시키신 분 때문이다. 피조물 자체도 썩음의 종살이에서 풀려나, 하나님의 아들들이 누리는 영광의 자유에 이를 것이다.”

Quoniam igitur transferuntur quorundam sententiae ab haereticis sermonibus, et sunt ignorantes dispositiones Dei, et mysterium justorum resurrectionis et regni, quod est principium incorruptelae, per quod regnum qui digni fuerint paulatim assuescunt capere Deum: necessarium est autem dicere de illis, quoniam oportet justos primos in conditione hac quae renovatur, ad apparitionem Dei resurgentes recipere promissionem haereditatis, quam Deus promisit patribus, et regnare in ea: post deinde fieri judicium. In qua enim conditione laboraverunt, sive afflicti sunt, omnibus modis probati per sufferentiam, justum est in ipsa recipere eos fructus sufferentiae: et qua conditione interfecti sunt propter Dei dilectionem, in ipsa vivificari: et in qua conditione servitutem sustinuerunt, in ipsa regnare eos. Dives enim in omnibus Deus, et omnia sunt ejus. Oportet ergo et ipsam conditionem reintegratam ad pristinum, sine prohibitione servire justis: et hoc Apostolus fecit manifestum in ea quae est ad Romanos, sic dicens: Nam exspectatio creaturae revelationem filiorum Dei exspectat. Vanitati enim creatura subjecta est, non volens, sed propter eum qui subjecit in spe: quoniam et ipsa creatura liberabitur a servitute corruptelae, in libertatem gloriae filiorum Dei.

32.2

이처럼 하나님께서 아브라함에게 하신 약속도 굳게 유지된다. 그분께서 말씀하셨기 때문이다. “눈을 들어, 이곳, 네가 지금 있는 곳에서 북쪽과 남쪽, 동쪽과 바다 쪽을 바라보아라. 네가 보는 모든 땅을 너와 네 씨에게 영원히 주겠다.” 다시 말씀하신다. “일어나 그 땅을 길이로도 너비로도 다녀 보아라. 내가 그것을 너에게 주겠다.” 그러나 그는 그 땅에서 발을 디딜 만큼의 유산도 받지 못했고, 언제나 그곳에서 나그네와 이주민으로 살았다. 그의 아내 사라가 죽었을 때, 헷 사람들이 그에게 땅을 거저 주어, 그녀를 묻게 하려 했으나, 그는 받지 않고 무덤을 샀다. 은 사백 디드라크마를 주고, 헷 사람 소알의 아들 에프론에게서 샀다. 그는 하나님의 약속을 기다렸으며, 하나님께서 그에게 주겠다고 약속하신 것을 사람에게서 받는 것처럼 보이기를 원하지 않았다. 하나님께서 그에게 다시 이렇게 말씀하셨다. “이 땅을 네 씨에게 주겠다. 이집트 강에서 큰 강 유프라테스까지 주겠다.” 그러므로 하나님께서 그에게 땅의 상속을 약속하셨으나, 그가 나그네로 사는 동안 그것을 받지 못했다면, 그는 자기 씨와 함께 그것을 받아야 한다. 곧 하나님을 경외하고 그분을 믿는 이들과 함께, 의인들의 부활 때에 받아야 한다. 그의 씨는 주님을 통해 양자 됨을, 곧 하나님의 자녀가 됨을 받는 교회이다. 세례자 요한이 말한 것과 같다. “하나님께서는 돌들로도 아브라함의 자녀들을 일으키실 수 있다.” 사도도 갈라티아인들에게 보낸 편지에서 말한다. “형제들이여, 여러분은 이삭처럼 약속의 자녀들입니다.” 그는 같은 편지에서 다시 분명하게 말한다. 그리스도를 믿은 이들이 그리스도를, 곧 아브라함에게 주어진 약속을 받는다고, 이렇게 말한다. “약속들은 아브라함과 그의 씨에게 말씀하신 것입니다. ‘씨들에게’라고 말하여 여럿을 가리키지 않고, 하나를 가리켜 ‘네 씨에게’라고 말합니다. 그 씨는 그리스도이십니다.” 그는 앞서 말한 것을 확증하며 다시 말한다. “아브라함이 하나님을 믿었고, 그것이 그에게 의로 여겨진 것과 같습니다. 그러므로 믿음에 속한 이들이 아브라함의 자녀들임을 아십시오. 성경은 하나님께서 믿음으로 민족들을 의롭게 하심을 미리 내다보고, ‘모든 민족이 네 안에서 복을 받을 것이다.’라고 아브라함에게 미리 알렸습니다. 그러므로 믿음에 속한 이들은 믿음의 아브라함과 함께 복을 받을 것입니다.” 이처럼 믿음에 속한 이들은 믿음의 아브라함과 함께 복을 받으며, 이들이 아브라함의 자녀들이다. 하나님께서는 아브라함과 그의 씨에게 땅의 상속을 약속하셨다. 아브라함도 그의 씨도, 곧 믿음으로 의롭게 되는 이들도, 지금 그 땅에서 유산을 받지는 않는다. 그들은 의인들의 부활 때에 그것을 받을 것이다. 하나님께서는 참되시고 신실하시기 때문이다. 그런 까닭에 그분께서는 온유한 이들이 복되다고 하셨다. 그들이 땅을 상속받을 것이기 때문이다.

Sic ergo et promissio Dei, quam promisit Abrahae, firma perseverat. Dixit enim: Respice sursum oculis, et vide a loco hoc ubi nunc tu es, ad Aquilonem, et Africum, et Orientem, et Mare, quoniam omnem terram, quam tu vides, tibi dabo et semini tuo usque in sempiternum. Et iterum ait: Surgens ingredere terram in longitudinem ejus, et in latitudinem, quoniam tibi dabo eam: et non accepit in illa haereditatem, nec vestigium pedis, sed semper peregrinus et advena in ea fuit. Et quando mortua est Sara uxor ejus, volentibus Ethaeis gratuito locum dare ei, ut sepeliret eam, noluit accipere, sed emit monumentum, quadringentas dans didrachmas argenti, ab Effron filio Seor Ethaeo, sustinens promissionem Dei, et nolens videri accipere ab hominibus, quod ei promiserat dare Deus, dicens ei iterum sic: Semini tuo dabo terram hanc, a flumine Aegypti, usque ad flumen magnum Euphratem. Si ergo huic promisit Deus haereditatem terrae, non accepit autem in omni suo incolatu, oportet eum accipere cum semine suo, hoc est, qui timent Deum et credunt in eum, in resurrectione justorum. Semen autem ejus Ecclesia per Dominum adoptionem quae est ad Deum accipiens, sicut dicebat Johannes Baptista: Quoniam potens est Deus de lapidibus suscitare filios Abrahae. Sed et Apostolus ait in ea quae est ad Galatas: Vos autem, fratres, secundum Isaac repromissionis filii estis. Et iterum manifeste in eadem ait, eos qui in Christo crediderunt percipere Christum, Abrahae promissionem, sic dicens: Abrahae dictae sunt promissiones, et semini ejus. Et non dicit, et seminibus, quasi de multis, sed quasi de uno, et semini tuo, quod est Christus. Et iterum confirmans quae dicta sunt, ait: Quemadmodum Abraham credidit Deo, et deputatum est ei ad justitiam. Cognoscitis ergo, quoniam quidem qui ex fide sunt, ii sunt filii Abrahae. Providens autem Scriptura, quia ex fide justificat gentes Deus, praenuntiavit Abrahae, quia benedicentur in te omnes gentes. Itaque qui ex fide sunt, benedicentur cum fideli Abraham. Sic ergo qui sunt ex fide, benedicentur cum fideli Abraham, et hi sunt filii Abraham. Repromisit autem Deus haereditatem terrae Abrahae et semini ejus: et neque Abraham neque semen ejus, hoc est qui ex fide justificantur, nunc sumunt in ea haereditatem: accipient autem eam in resurrectione justorum. Verus enim et firmus Deus: et propter hoc beatos dicebat mites, quoniam ipsi haereditabunt terram.

33.1

그러므로 주님께서는 수난에 이르실 때, 아브라함과 그와 함께 있는 이들에게 상속의 길이 열림을 기쁜 소식으로 알리려고, 잔을 들고 감사를 드리시고, 그 잔을 마시고 제자들에게 주시며, 그들에게 말씀하셨다. “너희는 모두 이것을 마셔라. 이것은 새 언약의 내 피, 죄 사함을 위해 많은 이들을 위하여 흘릴 피다. 내가 너희에게 말한다. 이제부터 이 포도나무의 소출을 마시지 않으리라. 그날, 내 아버지의 나라에서 너희와 함께 그것을 새롭게 마시는 날까지 그러하리라.” 그분께서는 친히 땅의 상속을 새롭게 하시고, 아들들의 영광의 신비를 회복하실 것이다. 다윗이 말한 것과 같다. “그분께서 땅의 얼굴을 새롭게 하셨다.” 주님께서는 자신의 제자들과 포도나무의 소출을 마시겠다고 약속하셨다. 이로써 두 가지를 드러내셨다. 새 포도나무의 소출을 마시는 땅의 상속과, 제자들의 육신의 부활이다. 새롭게 부활하는 육신이 바로 새 잔을 받았던 그 육신이기 때문이다. 그분께서 자기 사람들과 위로, 하늘 위의 장소에 자리 잡고서, 포도나무의 소출을 마신다고 이해할 수는 없다. 그것을 마시는 이들에게 육신이 없는 것도 아니다. 그것은 영의 일이 아니라 육신의 일이기 때문이다. 곧 포도나무에서 얻은 것을 마시는 일 말이다.

Propter hoc autem ad passionem veniens, ut evangelisaret Abrahae, et iis qui cum eo, apertionem haereditatis, cum gratias egisset tenens calicem, et bibisset ab eo, et dedisset discipulis, dicebat eis: Bibite ex eo omnes. Hic est sanguis meus novi Testamenti, qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum. Dico autem vobis, a modo non bibam de generatione vitis hujus, usque in diem illum, quando illum bibam vobiscum novum in regno Patris mei. Utique haereditatem terrae ipse novabit, et reintegrabit mysterium gloriae filiorum; quemadmodum David ait: Qui renovavit faciem terrae. Promisit bibere de generatione vitis cum suis discipulis, utrumque ostendens, et haereditatem terrae in qua bibitur nova generatio vitis, et carnalem resurrectionem discipulorum ejus. Quae enim nova resurgit caro, ipsa est quae et novum percepit poculum. Neque autem sursum in supercoelesti loco constitutus cum suis, potest intelligi bibens vitis generationem; neque rursus sine carne sunt, qui bibunt illud: carnis enim proprium est et non spiritus, qui ex vite accipitur potus.

33.2

그러므로 주님께서 말씀하셨다. “점심이나 저녁 잔치를 베풀 때, 부자들이나 친구들, 이웃들, 친척들을 부르지 마라. 그들이 너를 답례로 초대하여, 그들에게 보답을 받을 수 있기 때문이다. 다리를 저는 이들, 눈먼 이들, 구걸하는 이들을 불러라. 그러면 복될 것이다. 그들은 네게 보답할 수 없기 때문이다. 의인들의 부활 때에 네가 보답받을 것이다.” 그분께서는 다시 말씀하신다. “누구든지 밭이나 집이나 부모, 형제나 자녀를 나 때문에 떠난 사람은 이 시대에 백 배를 받고, 오는 시대에 영원한 생명을 상속받을 것이다.” 이 시대에 받는 백 배는 무엇이며, 가난한 이들에게 베푼 점심 잔치와, 보답으로 받는 저녁 잔치는 무엇인가? 이것은 그 나라의 때에 이루어지는 일들이다. 곧 거룩하게 된 일곱째 날, 하나님께서 자신이 하신 모든 일에서 쉬신 날이며, 의인들의 참된 안식일이다. 그날에는 땅의 일을 하나도 하지 않고, 하나님께서 마련하신 식탁을 곁에 둘 것이며, 그 식탁에서 온갖 음식으로 배부를 것이다.

Et propter hoc dicebat Dominus: Cum facis prandium, vel coenam, noli vocare divites, neque amicos et vicinos et cognatos, ne ipsi invicem vocent te, et fiat retributio ab eis: sed voca claudos caecos, mendicos, et beatus eris, quoniam non habent retribuere tibi: retribuetur enim tibi in resurrectione justorum. Et iterum ait: Quicunque dimiserit agros, aut domos, aut parentes, aut fratres, aut filios propter me, centuplum accipiet in hoc saeculo, et in futuro vitam aeternam haereditabit. Quae enim sunt in hoc saeculo centupla, et prandia exhibita pauperibus, et coenae quae redduntur? Haec sunt in Regni temporibus, hoc est in septima die, quae est sanctificata, in qua requievit Deus ab omnibus operibus quae fecit, quae est verum justorum sabbatum, in qua non facient omne terrenum opus; sed adjacentem habebunt paratam mensam a Deo, pascentem eos epulis omnibus.

33.3

이삭의 축복도 같은 뜻을 담고 있다. 그는 작은아들 야곱을 축복하며 “보라, 내 아들의 향기는 하나님께서 복 주신 풍성한 들의 향기와 같다.”라고 말했다. “들은 세상이다.” 그러므로 그는 덧붙였다. “하나님께서 하늘의 이슬과 땅의 기름짐으로 너에게 많은 밀과 포도주를 주시기를. 민족들이 너를 섬기고, 통치자들이 너에게 절하기를. 너는 네 형제의 주인이 되고, 네 아버지의 아들들이 너에게 절할 것이다. 너를 저주하는 자는 저주받을 것이며, 너를 축복하는 자는 복을 받을 것이다.” 그러므로 누군가 이것을 그 나라에 정해진 일로 받아들이지 않으면, 커다란 모순과 불일치에 빠질 것이다. 유대인들이 거기에 빠져 온갖 난관에 처한 것과 같다. 이 삶에서 민족들이 야곱을 섬기지 않았을 뿐만 아니라, 그 자신이 축복을 받은 뒤 길을 떠나, 외삼촌인 시리아 사람 라반을 이십 년 동안 섬겼기 때문이다. 그는 형제의 주인이 되지 못했을 뿐 아니라, 자기 형제 에사우에게 직접 절하기까지 했다. 메소포타미아에서 아버지에게로 돌아왔을 때, 그에게 많은 선물도 바쳤다. 그가 어떻게 많은 밀과 포도주를 상속받았는가? 그는 자기가 살던 땅에 기근이 들어, 이집트로 이주하여, 그때 이집트를 다스리던 파라오에게 복종했는데 말이다. 그러므로 앞서 말한 축복은 분명 그 나라의 때에 속한다. 그때 의인들은 죽은 이들 가운데서 일어나 왕 노릇 할 것이다. 그때 피조물도 새로워지고 해방되어, 온갖 먹을거리를 풍성히 열매 맺을 것이다. 하늘의 이슬과 땅의 기름짐으로 그렇게 될 것이다. 장로들이 기억하여 전한 것과 같다. 그들은 주님의 제자 요한을 보았고, 그에게 들었다고 한다. 주님께서 그때에 관하여 가르치며 이렇게 말씀하셨다는 것이다. “포도나무들이 자라는 날들이 올 것이다. 나무마다 가지 만 개를 달고, 가지 하나마다 곁가지 만 개를 달며, 참된 가지 하나마다 덩굴 만 개를 달고, 덩굴 하나마다 송이 만 개를 달며, 송이 하나마다 포도알 만 개를 달 것이다. 포도알 하나를 짜면 포도주 이십오 메트레테스가 나올 것이다. 성도 가운데 누군가 그 송이 하나를 잡으면, 다른 송이가 외칠 것이다. ‘내가 더 좋은 송이다. 나를 따서, 나를 통해 주님을 찬미하라.’ 마찬가지로 밀 한 알은 이삭 만 개를 내고, 이삭 하나마다 낟알 만 개를 달 것이며, 낟알 하나마다 맑고 깨끗한 고운 가루 십 리브라를 낼 것이다. 다른 과일과 씨앗과 풀도 그에 맞는 비율로 열매를 낼 것이다. 모든 짐승은 그러한 먹을거리, 땅에서 얻는 것을 먹으며, 서로 평화롭게 어울릴 것이고, 온전히 사람에게 복종할 것이다.”

Quemadmodum et Isaac continet benedictio, qua benedixit filium minorem Jacob: Ecce, dicens, odor filii mei, quasi odor agri pleni, quem benedixit Deus. Ager autem mundus est, et propterea addidit: Det tibi Deus de rore caeli, et a fertilitate terrae, multitudinem tritici, et vini. Et serviant tibi gentes, et adorent te principes, et esto dominus fratris tui, et adorabunt te filii patris tui. Qui maledicet te, maledictus erit; et qui benedicet te, benedictus erit. Haec ergo si non quis accipiat ad praefinita Regni, in grandem contradictionem et contrarietatem incidet, quemadmodum Judaei incidentes in omni aporia constituuntur. Non solum enim in hac vita huic Jacob non servierunt gentes; sed et post benedictionem ipse profectus, servivit avunculo suo Laban Syro annos viginti: et non tantum non est factus dominus fratris sui, sed et ipse Esau adoravit fratrem suum, quando reversus est a Mesopotamia ad patrem, et munera multa obtulit ei. Multitudinem autem tritici et vini quomodo haereditavit hic, qui propter famem factam in terra, in qua habitabat, in Aegyptum transmigravit, subjectus Pharaoni, qui tunc regnabat in Aegypto? Praedicta itaque benedictio ad tempora Regni sine contradictione pertinet, quando regnabunt justi surgentes a mortuis: quando et creatura renovata, et liberata, multitudinem fructificabit universae escae, ex rore coeli, et ex fertilitate terrae: quemadmodum Presbyteri meminerunt, qui Johannem discipulum Domini viderunt, audisse se ab eo, quemadmodum de temporibus illis docebat Dominus et dicebat: Venient dies, in quibus vineae nascentur, singulae decem millia palmitum habentes, et in uno palmite dena millia brachiorum, et in uno vero palmite dena millia flagellorum, et in unoquoque flagello dena millia botruum, et in unoquoque botro dena millia acinorum, et unumquodque acinum expressum dabit vigintiquinque metretas vini. Et cum eorum apprehenderit aliquis sanctorum botrum, alius clamabit: Botrus ego melior sum, me sume, per me Dominum benedic. Similiter et granum tritici decem millia spicarum generaturum, et unamquamque spicam habituram decem millia granorum, et unumquodque granum quinque bilibres similae clarae mundae: et reliqua autem poma, et semina, et herbam secundum congruentiam iis consequentem: et omnia animalia iis cibis utentia quae a terra accipiuntur, pacifica et consentanea invicem fieri, subjecta hominibus cum omni subjectione.

33.4

이 일은 요한에게 들은 사람이자 폴리카르포스의 동료인 옛사람 파피아스도 글로 증언한다. 자기 저술의 넷째 책에 기록했으며, 그가 쓴 책은 모두 다섯 권이다. 그는 덧붙여 말했다. “이것들은 믿는 이들에게 믿을 만하다.” 또 배신자 유다가 믿지 않고 묻기를, “그러면 어떻게 주님께서 이와 같은 소출을 이루시겠습니까?”라고 하자, 주님께서 말씀하셨다고 한다. “그때에 이를 이들이 보게 될 것이다.” 그러므로 이사야는 이때를 예언하며 말한다. “늑대가 어린양과 함께 먹고, 표범이 새끼 염소와 함께 쉬며, 송아지와 황소와 사자가 함께 먹고, 어린아이가 그들을 이끌 것이다. 소와 곰이 함께 먹으며, 그 새끼들도 함께 있을 것이다. 사자와 소는 짚을 먹을 것이다. 젖먹이 아이가 독사의 굴에, 독사 새끼들의 보금자리에 손을 넣을 것이다. 그들은 해를 끼치지 않고, 내 거룩한 산에서 아무도 해칠 수 없을 것이다.” 그는 이를 다시 요약하여 말한다. “그때 늑대들과 어린양들이 함께 먹고, 사자는 소처럼 짚을 먹으며, 뱀은 흙을 빵처럼 먹을 것이다. 그들은 내 거룩한 산에서 해치거나 괴롭히지 않을 것이다. 주님께서 말씀하신다.” 나는 어떤 사람들이 이 말을 사나운 사람들이며 여러 민족 출신이고, 여러 행실에서 돌아와 믿게 된 이들, 믿은 뒤 의인들과 뜻을 같이하는 이들에게 적용하려 한다는 것을 안다. 지금 어떤 사람들에게 이런 일이 일어나, 여러 민족이 하나의 신앙으로 뜻을 모으고 있다 하더라도, 의인들의 부활 때에는 그 짐승들에게도 그대로 이루어진다. 이미 말한 것과 같다. 하나님께서는 모든 것에 부요하시다. 창조 세계가 회복되면, 모든 짐승이 사람에게 순종하고 복종해야 하며, 처음 하나님께서 주신 먹이로 돌아가야 한다. 곧 아담에게 순종하며 복종했던 것처럼, 땅의 열매를 먹어야 한다. 게다가 지금은 사자가 짚을 먹는 모습을 볼 수도 없다. 이것은 열매가 얼마나 크고 풍성한지를 가리켰다. 사자라는 짐승이 짚을 먹는다면, 밀 자체는 얼마나 훌륭하겠는가? 그 짚마저 사자들의 먹이에 알맞을 정도라면 말이다.

Haec autem et Papias Johannis auditor, Polycarpi autem contubernalis, vetus homo, per scripturam testimonium perhibet, in quarto librorum suorum: sunt enim illi quinque libri conscripti. Et adjecit, dicens: Haec autem credibilia sunt credentibus. Et Juda, inquit, proditore non credente, et interrogante: Quomodo ergo tales geniturae a Domino perficientur? dixisse Dominum: Videbunt qui venient in illa. Haec ergo tempora prophetans Esaias ait: Et compascetur lupus cum agno, et pardus conquiescet cum haedo, et vitulus et taurus et leo simul pascentur, et puer pusillus ducet eos. Et bos et ursus simul pascentur, et simul infantes eorum erunt: et leo et bos manducabunt paleas. Et puer infans in cavernam aspidum, et in cubile filiorum aspidum manum mittet, et non male facient, nec poterunt perdere aliquem in monte sancto meo. Et iterum recapitulans ait: Tunc lupi et agni pascentur simul, et leo quasi bos vescetur paleis, serpens autem terram quasi panem: et non nocebunt, neque vexabunt in monte sancto meo, dicit Dominus. Non ignoro autem, quoniam quidam haec in feros et ex diversis gentibus, et variis operibus credentes, et cum crediderint consentientes justis, tentent transferre. Sed etsi nunc hoc sit in quibusdam hominibus, ex variis gentibus in unam sententiam fidei venientibus, nihilominus in resurrectione justorum super iis animalibus, quemadmodum dictum est: Dives enim in omnibus Deus. Et oportet conditione revocata, obedire et subjecta esse omnia animalia homini, et ad primam a Deo datam reverti escam, (quemadmodum autem in obedientia subjecta erant Adae,) fructum terrae. Alias autem et non est nunc ostendere leonem paleis vesci. Hoc autem significabat magnitudinem et pinguedinem fructuum. Si enim leo animal paleis vescitur; quale ipsum triticum erit, cujus palea ad escam congrua erit leonum?

34.1

이사야 자신도 분명히 알렸다. 의인들의 부활 때 이와 같은 기쁨이 있을 것이라고, 이렇게 말했다. “죽은 이들이 부활하고 무덤에 있는 이들이 일어나며, 땅에 있는 이들이 기뻐할 것이다. 당신에게서 내리는 이슬이 그들에게 치유가 되기 때문이다.” 에제키엘도 같은 말을 한다. “보라, 내가 너희 무덤을 열고, 너희를 너희 무덤에서 끌어내겠다. 내 백성을 무덤에서 끌어낼 때, 너희 안에 영을 주면 너희가 살 것이며, 너희를 너희 땅 위에 두겠다. 그러면 너희는 내가 주님임을 알 것이다.” 그는 다시 이렇게 말한다. “주님께서 이렇게 말씀하신다. 내가 이스라엘을 모든 민족 가운데서, 그들이 흩어져 있는 그곳들에서 모으겠다. 민족들의 자손들 앞에서 그들을 통해 나의 거룩함을 드러내겠다. 그들은 자기 땅에 살 것이다. 내가 내 종 야곱에게 준 그 땅에서, 희망 가운데 살며, 집을 짓고 포도원을 심으며, 희망 가운데 살 것이다. 그들을 모욕한 모든 이에게 내가 심판을 행할 때, 곧 그들 주위에 있는 이들에게 행할 때 그러할 것이다. 그들은 내가 주님, 자기들의 하나님이며, 자기 조상들의 하나님임을 알 것이다.” 우리는 조금 앞서 교회가 아브라함의 씨임을 밝혔다. 그래서 우리가 다음 사실을 알도록, 새 언약에서 이루실 일을 옛적부터 정하신 분, 모든 민족 가운데서 구원받을 이들을 모으실 분이 돌들로 아브라함의 자녀들을 일으키신다는 것을 알도록, 예레미야는 말한다. “보라, 날들이 온다. 주님께서 말씀하신다. 이제 더는 이렇게 말하지 않을 것이다. ‘이스라엘 자손들을 이끌어 내신 주님께서 살아 계신다. 북쪽에서, 그들이 쫓겨났던 모든 지역에서 이끌어 내셨다.’ 그분께서는 그들을 그들의 땅으로 돌려보내실 것이다. 그들의 조상들에게 주신 그 땅으로 말이다.”

Ipse autem Esaias manifeste annuntiavit tale gaudium in resurrectione justorum futurum, sic dicens: Resurgent mortui, et surgent qui in monumentis sunt, et laetabuntur qui sunt in terra. Ros enim qui a te sanitas est eis. Hoc idem et Ezechiel ait; Ecce ego aperiam monumenta vestra, et educam vos de monumentis vestris, in quo educam de sepulchris populum meum, et dabo spiritum in vobis et vivetis, et ponam vos super terram vestram, et cognoscetis quoniam ego sum Dominus. Et iterum idem sic ait: Haec dicit Dominus: Colligam Israel ab omnibus gentibus, ubi dispersi sunt illic, et sanctificabor in eis in conspectu filiorum gentium: et habitabunt super terram suam, quam dedi servo meo Jacob, et inhabitabunt super eam in spe, et aedificabunt domos, et plantabunt vineas, et inhabitabunt in spe, quando faciam judicium in omnibus qui inhonoraverunt eos, in iis qui in circuitu sunt eorum, et cognoscent quoniam ego sum Dominus Deus ipsorum, et Deus Patrum ipsorum. Ostendimus autem paulo ante, quoniam Ecclesia est semen Abrahae: et propter hoc, ut sciamus quoniam in novo Testamento a veteri, qui ex omnibus gentibus colliget eos qui salvabuntur, ex lapidibus suscitans filios Abrahae, Jeremias ait: Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et non dicent adhuc, Vivit Dominus, qui eduxit filios Israel ab Aquilone, et ab omni regione quo expulsi fuerant, restituet illos in terram ipsorum, quam dedit patribus ipsorum.

34.2

모든 피조물이 그 뜻에 따라 자라고 풍성해져, 그와 같은 열매를 맺고 기를 것임을 이사야는 말한다. “모든 높은 산 위에, 모든 솟은 언덕 위에 그날 물이 흘러갈 것이다. 많은 이들이 죽고 성벽들이 무너질 때 그러할 것이다. 달빛은 햇빛과 같고, 낮빛의 일곱 배가 될 것이다. 그분께서 자기 백성의 상처를 고치시고, 자신이 치신 상처의 아픔을 고치실 때 그러할 것이다.” 그 상처의 아픔은 처음에 아담 안에서 불순종한 사람이 맞은 상처, 곧 죽음이다. 하나님께서는 우리를 죽은 이들 가운데서 일으키시고, 조상들의 유산으로 돌려보내시어 그것을 고치실 것이다. 이사야가 다시 말한 것과 같다. “너는 주님을 신뢰할 것이며, 그분께서는 네가 온 땅 위를 다니게 하시고, 네 조상 야곱의 유산으로 너를 먹이실 것이다.” 주님께서 하신 말씀이 이것이다. “주인이 와서 깨어 있는 모습을 보게 되는 종들은 복되다. 진실로 너희에게 말한다. 주인이 허리띠를 두르고, 그들을 식탁에 기대앉게 하고, 다가가 시중들 것이다. 저녁 경점에 와서 그들이 그렇게 있는 것을 보게 되면 그들은 복되다. 그들을 식탁에 기대앉게 하고 시중들 것이기 때문이다. 둘째 경점이든 셋째 경점이든 그들은 복되다.” 요한도 묵시록에서 같은 말을 한다. “첫째 부활에 참여하는 이는 복되고 거룩하다.” 이사야는 이 일들이 이루어질 때도 알렸다. 그는 “내가 ‘주님, 언제까지입니까?’라고 말했다. ‘도시들이 황폐해져 아무도 살지 않고, 집들에 사람이 없어지며, 땅이 버려져 황무지가 될 때까지다. 그 뒤에 하나님께서 우리 사람들을 멀리 떠나게 하실 것이며, 남은 이들은 땅 위에서 많아질 것이다.’”라고 말한다. 다니엘도 같은 말을 한다. “나라와 권세와 하늘 아래 있는 것들의 위대함이 지극히 높으신 하나님의 성도들에게 주어졌으며, 그분의 나라는 영원하고, 모든 통치권은 그분을 섬기고 복종할 것이다.” 이 약속이 지금 이때를 가리킨다고 여기지 않도록, 예언자에게 이런 말씀이 주어졌다. “너는 와서 네게 배정된 몫에 서라. 날들이 완성될 때에 그러하여라.”

Quoniam creatura omnis secundum voluntatem ad incrementum et augmentum erit, ut tales afferat et nutriat fructus, Esaias ait: Et erit super omnem montem altum, et super omnem collem editum aqua pertransiens in die illa, quando perient multi, quando concident muri. Et erit lumen lunae quasi lumen solis, septuplum diei, quando sanabit contritionem populi sui, et dolorem plagae suae sanabit. Dolor autem plagae est, per quam percussus est homo initio in Adam inobediens, hoc est, mors, quam sanabit Deus resuscitans nos a mortuis, et restituens in patrum haereditatem, quemadmodum iterum Esaias ait: Et eris fidens in Domino, et faciet te ingredi supra omnem terram, et cibabit te haereditate Jacob patris tui. Hoc est quod a Domino dictum est: Beati servi illi, quos veniens Dominus inveniet vigilantes. Amen dico vobis, quoniam praecingetur, et recumbere eos faciet, et transiens ministrabit eis. Et si venerit vespertina vigilia, et invenerit sic, beati sunt, quoniam recumbere eos faciet, et ministrabit eis: licet secunda, et licet tertia, beati sunt. Hoc autem idem et Johannes in Apocalypsi ait: Beatus et sanctus, qui habet partem in resurrectione prima. Et tempus autem annuntiavit Esaias in quo haec erunt: Et dixi, inquit, Usquequo Domine? Quoadusque desolentur civitates ad non inhabitandum, et domus ut non sint homines, et terra derelinquetur deserta. Et post haec longe nos faciet Deus homines, et qui remanserint multiplicabuntur super terram. Sed et Daniel hoc ipsum ait: Et regnum et potestas et magnitudo eorum quae sub coelo sunt, datum est sanctis altissimi Dei, et regnum ejus sempiternum, et omnes principatus servient ei et obedient. Et ne ad hoc tempus putetur dicta repromissio, dictum est prophetae: Et tu veni, et sta in sorte tua in consummatione dierum.

34.3

약속들은 예언자들과 조상들에게만 아니라, 민족들 가운데서 모인 교회들에게도 전해졌다. 영께서는 그 교회들을 섬들이라고도 부르신다. 그들은 소란 한가운데 자리 잡고, 모독의 폭풍을 견디며, 위험에 처한 이들에게 구원의 항구가 되어 주고, 높은 곳을 사랑하며 뷔토스, 곧 오류의 깊은 구렁에서 벗어나려는 이들의 피난처가 되기 때문이다. 예레미야는 이렇게 말한다. “민족들아, 주님의 말씀을 들어라. 멀리 있는 섬들에 알리며 이렇게 말하여라. ‘하나님께서 이스라엘을 흩으시고, 그를 모으고 지키실 것이다. 자기 양 떼를 먹이는 이처럼 하실 것이다.’ 주님께서 야곱을 속량하시고, 그보다 강한 자의 손에서 건져 내셨기 때문이다. 그들은 와서 시온산에서 기뻐하며, 좋은 것들을 향해, 밀과 포도주와 열매의 땅, 가축들과 양들의 땅으로 올 것이다. 그들의 영혼은 열매 맺는 나무 같고, 더는 굶주리지 않을 것이다. 그때 처녀들은 젊은이들의 모임에서 기뻐하고, 노인들도 기뻐할 것이다. 나는 그들의 슬픔을 기쁨으로 바꾸고, 그들을 환희에 넘치게 하며 높이겠다. 레위의 자손들인 제사장들의 영혼을 흠뻑 채우고, 내 백성은 나의 좋은 것들로 가득 찰 것이다.” 우리는 앞선 책에서 밝혔다. 주님의 제자들이 모두 레위인들이며 제사장들이라는 사실을 밝혔다. 그들은 성전에서 안식일을 범하고도, 죄가 없다. 그러므로 이러한 약속들은 의인들의 나라에서 이 창조 세계의 잔치를 누릴 것을 아주 분명하게 가리킨다. 하나님께서는 친히 그 잔치를 차려 주겠다고 약속하신다.

Quoniam autem repromissiones non solum prophetis et patribus, sed Ecclesiis ex gentibus coadunatis annuntiabantur, quas et insulas nuncupat Spiritus, et quod in medio turbulae sint constitutae, et tempestatem blasphemiorum sufferant, et salutaris portus periclitantibus exsistant, et refugium sunt eorum, qui altitudinem ament: et Bythum, id est profundum, erroris conantur effugere, Jeremias ita ait: Audite verbum Domini gentes, et annuntiate insulis quae longe sunt: dicite, Quia ventilabit Deus Israel, congregabit eum, et custodiet eum, sicut pascens gregem ovium suarum: quoniam redemit Dominus Jacob, et eripuit eum de manu fortioris ejus. Et venient, et laetabuntur in monte Sion, et venient ad bona, et in terram tritici et vini et fructuum, et animalium et ovium, et erit anima eorum sicut lignum fructiferum, et non esurient adhuc. Et tunc gaudebunt virgines in congregatione juvenum, et seniores gaudebunt, et convertam luctum eorum in gaudium, et faciam eos in exultatione, et magnificabo, et inebriabo animam sacerdotum filiorum Levi, et populus meus bonis meis adimplebitur. Ostendimus autem in superiori libro, quoniam Levitae et sacerdotes sunt discipuli omnes Domini: qui et sabbatum in templo profanabant, et sine culpa sunt. Tales itaque promissiones manifestissime in regno justorum istius creaturae epulationem significant, quam Deus repromittit ministraturum se.

34.4

이사야는 예루살렘과 그곳에서 다스리는 이에 관하여 더 말한다. “주님께서 이렇게 말씀하신다. 시온에 씨를 두고, 예루살렘에 집안사람들을 둔 이는 복되다. 보라, 의로운 왕이 다스리고, 통치자들이 공정하게 통치할 것이다.” 그는 예루살렘이 재건될 준비에 관하여 말한다. “보라, 내가 너에게 붉은 보석을 마련하고, 네 기초를 사파이어로 놓으며, 네 성가퀴를 벽옥으로, 네 문들을 수정으로, 네 둘레 성벽을 고른 보석들로 만들겠다. 네 모든 아들은 하나님의 가르침을 받고, 네 아들들은 큰 평화를 누리며, 너는 의로 세워질 것이다.” 그는 다시 말한다. “보라, 내가 예루살렘과 내 백성을 환희로 만들겠다. 그곳에서 울음소리도 부르짖는 소리도 들리지 않을 것이다. 그곳에는 어린아이나 노인이나 자기 수명을 채우지 못하는 이가 없을 것이다. 백 살 된 이가 젊은이일 것이며, 백 살에 죽는 죄인은 저주받을 것이다. 그들이 집을 지어 직접 거기 살고, 포도원을 심어, 직접 그 열매를 먹고 포도주를 마실 것이다. 그들이 짓고 다른 이들이 사는 일이 없으며, 그들이 심고 다른 이들이 먹는 일도 없을 것이다. 네 안에 있는 백성의 날들은 생명나무의 날들과 같을 것이며, 그들이 수고하여 만든 것들은 오래갈 것이다.”

Adhuc de Hierusalem, et de regnante in ea, Esaias ait: Haec dicit Dominus: Beatus qui habet in Sion semen, et domesticos in Hierusalem. Ecce Rex justus regnabit, et principes cum judicio principabunt. Et de praeparatione, in qua reaedificabitur, ait: Ecce ego praeparabo tibi carbunculum lapidem, et fundamenta tua sapphirum, et ponam propugnacula tua jasphin, et portas tuas lapidem crystallum, et circumvallum tuum lapides electos, et omnes filios tuos docibiles Dei, et in multa pace filios tuos, et in justitia aedificaberis. Et iterum idem ipse ait: Ecce ego facio Hierusalem exultationem et plebem meam: etiam non audietur in ea vox fletus neque vox clamoris, etiam non fiet ibi immaturus et senior, qui non impleat tempus suum. Erit enim juvenis annorum centum: moriens autem peccator centum annorum, et maledictus erit. Et aedificabunt domus, et ipsi inhabitabunt: et plantabunt vineas, et ipsi manducabunt fructus earum, et vinum bibent. Et non ipsi aedificabunt, et alii inhabitabunt: neque ipsi pastinabunt, et alii comedent. Secundum enim dies ligni vitae erunt dies plebis in te: opera enim laborum eorum veterascent.

35.1

그런데 어떤 이들이 이런 말씀들을 알레고리로 해석하려 한다면, 모든 점에서 자기 말과 일치할 수 없을 것이다. 말씀 자체가 밝히는 내용에 그들의 해석이 반박될 것이다. 곧 “이방 민족들의 성읍들이 황폐해져 사람이 살지 않고, 집들에도 사람이 없으며, 땅이 버려져 황무지가 될 때”라고 하셨기 때문이다. 이사야는 말한다. “보라, 돌이킬 수 없는 주님의 날이 온다. 그날은 격분과 진노로 가득하여 땅의 성읍을 황폐하게 하고 그곳의 죄인들을 없앨 것이다.” 또 이렇게 말한다. “그를 없애 버려 주님의 영광을 보지 못하게 하라.” 이 일들이 이루어지면 이렇게 될 것이라고 한다. “하나님께서 사람들을 멀리 보내시고, 남은 이들은 땅에서 번성할 것이다. 그들은 집을 지어 그 안에 살고, 포도원을 가꾸어 그 열매를 먹을 것이다.” 이 모든 말씀과 다른 말씀들은 분명 의인들의 부활을 두고 하신 말씀이다. 그 부활은 적그리스도가 온 뒤, 그의 지배 아래 있는 모든 민족이 멸망한 뒤에 일어난다. 그때 의인들은 땅에서 왕 노릇 하며, 주님을 뵈면서 성장하고, 그분을 통해 아버지 하나님의 영광을 받아들이는 데 익숙해질 것이다. 그들은 거룩한 천사들과 함께 살며 교제하고, 그 왕국에서 영적 존재들과 하나가 될 것이다. 이 말씀은 육신을 지니고 살아 있다가 주님을 맞이할 이들에게도 해당한다. 그들은 하늘에서 오실 그분을 기다리며, 환난을 견디고 불법한 자의 손에서 벗어난 이들이다. 예언자는 바로 이들을 두고 말한다. “남은 이들은 땅에서 번성할 것이다.” 하나님께서 믿는 이들 가운데 이를 위해 준비하신 모든 사람, 곧 땅에 남은 이들을 번성하게 하시려고 준비하신 사람들은 성도들의 왕국 아래 있게 되며 이 예루살렘을 섬기고, 그곳에 왕국이 있게 될 것이다. 예언자 예레미야는 이를 가리켜 이렇게 말하였다. “예루살렘아, 동쪽을 바라보아라. 하나님에게서 너에게 오는 기쁨을 보아라. 보라, 네가 떠나보낸 자녀들이 올 것이다. 그 거룩하신 분의 말씀에 따라 동쪽에서 서쪽까지 모여 올 것이다. 그들은 네 하나님에게서 오는 광채를 기뻐할 것이다. 예루살렘아, 네 슬픔과 고난의 옷을 벗고, 네 하나님에게서 오는 영광의 아름다움을 영원히 입어라. 네 하나님에게서 오는 의의 겹옷을 두르고, 머리에 영원한 영광의 관을 써라. 하나님께서 하늘 아래 온 땅에 네 광채를 보이실 것이다. 하나님께서 친히 네 이름을 영원히 이렇게 부르실 것이다. ‘의의 평화와 하나님을 섬기는 이에게 주어지는 영광’. 예루살렘아, 일어나 높은 곳에 서서 동쪽을 바라보아라. 그 거룩하신 분의 말씀에 따라 해 뜨는 곳에서 서쪽까지 모여 온 네 자녀들을 보아라. 그들은 하나님께서 기억해 주심을 기뻐한다. 그들은 원수들에게 끌려갈 때 너에게서 걸어서 떠났다. 하나님께서는 그들을 영광스럽게 실어 너에게 데려오실 것이다. 왕국의 보좌처럼 그들을 옮기실 것이다. 하나님께서 모든 높은 산을 낮추기로 정하셨다. 태고의 언덕들도 낮추고, 골짜기들은 메워 땅을 평평하게 하시려는 것이다. 그리하여 이스라엘이 하나님의 영광 가운데 안전하게 걷게 하시려는 것이다. 숲들은 그늘을 드리웠고, 향기로운 모든 나무도 이스라엘을 위해 그늘을 드리웠다. 하나님의 명령에 따른 것이다. 하나님께서 당신 영광의 빛 가운데 기쁨으로 앞서 가시며, 당신에게서 나오는 자비와 의로 이끄실 것이다.”

Si autem quidam tentaverint allegorisare haec quae ejusmodi sunt, neque de omnibus poterunt consonantes sibimetipsis inveniri, et convincentur ab ipsis dictionibus disserentibus, quoniam cum desolatae fuerint civitates gentium, et quod non inhabitentur, et domus, eo quod non sint homines, et derelinquetur terra deserta; Ecce enim, Esaias ait, dies Domini insanabilis venit, furore et ira plenus, ponere urbem terrae desertam, et peccatores perdere ex ea. Et iterum ait: Tollatur, ut non videat gloriam Domini, et cum haec facta fuerint, elongabit, inquit, Deus homines, et derelicti multiplicabuntur in terra. Et aedificabunt domus, et ipsi inhabitabunt, et pastinabunt vineas, et ipsi manducabunt. Haec enim alia universa in resurrectionem justorum sine controversia dicta sunt, quae fit post adventum Antichristi, et perditionem omnium gentium sub eo exsistentium, in qua regnabunt justi in terra, crescentes ex visione Domini, et per ipsum assuescent capere gloriam Dei Patris, et cum sanctis angelis conversationem et communionem, et unitatem spiritalium in regno capient: et illos quos Dominus in carne inveniet, exspectantes eum de coelis, et perpessos tribulationem, qui et effugerint iniqui manus. Ipsi autem sunt de quibus ait propheta: et derelicti multiplicabuntur in terra. Et quotquot ex credentibus ad hoc praeparavit Deus, ad derelictos multiplicandos in terra, et sub Regno Sanctorum fieri, et ministrare huic Hierusalem, et regnum in ea, significavit Jeremias propheta: Circumspice, dicens, ad Orientem Hierusalem, et vide laetitiam quae adventat tibi ab ipso Deo. Ecce venient filii tui quos emisisti, venient collecti ab Oriente usque ad Occidentem verbo illius sancti, gaudentes ea quae a Deo tuo est claritate. Exuere Hierusalem habitum luctus et afflictionis tuae, et induere decorem ejus quae a Deo tuo est claritatis in aeternum: circumdare amictum duplicem ejus quae a Deo tuo est justitiae, impone mitram super caput tuum gloriae aeternae. Deus enim demonstrabit ei quae sub coelo est universae tuum fulgorem. Vocabitur namque nomen tuum ab ipso Deo in aeternum, pax justitiae et gloriae colenti Deo. Surge Hierusalem, et sta in excelso, et circumspice ad Orientem, et vide collectos filios tuos a Solis ortu usque ad Occidentem verbo illius sancti, gaudentes ipsam Dei recordationem. Profecti sunt enim a te pedites, dum adducerentur ab inimicis. Introducet illos Deus ad te portatus cum gloria tanquam thronus regni. Decrevit enim Deus ut humilietur omnis mons excelsus, et congeries aeternae, et ut valles impleantur, ad redigendam planitiem terrae, ut ambulet Israel tute Dei gloria. Umbracula autem intexuerunt sylvae, et omne lignum boni odoris ipsi Israel praecepto Dei. Praeibit enim Deus cum laetitia lumine claritatis suae, cum misericordia et justitia, quae ab ipso est.

35.2

이런 모든 일은 하늘 너머의 일로 이해할 수 없다. 이렇게 말씀하셨기 때문이다. “하나님께서 하늘 아래 온 땅에 네 광채를 보이실 것이다.” 오히려 왕국의 시대에 그리스도께서 땅을 회복하시고, 위에 있는 예루살렘의 모습을 따라 예루살렘이 다시 세워질 때 이루어질 일이다. 예언자 이사야는 그 예루살렘을 두고 말한다. “보라, 내가 내 손에 네 성벽들을 그려 놓았고, 너는 언제나 내 눈앞에 있다.” 사도도 갈라티아인들에게 보낸 편지에서 같은 뜻으로 말한다. “위에 있는 예루살렘은 자유로우며, 우리 모두의 어머니이다.” 그는 방황하는 아이온을 생각하며 이 말을 한 것이 아니며, 플레로마에서 떨어져 나온 어떤 권능이나 프루니코스를 두고 한 것도 아니다. 그분의 손에 그려진 예루살렘을 두고 한 말이다. 요한은 묵시록에서 그 새 예루살렘이 땅 위로 내려오는 것을 보았다. 그는 왕국의 시대가 지난 뒤의 일을 이렇게 말한다. “나는 크고 흰 보좌와 그 위에 앉으신 분을 보았다. 그분의 얼굴 앞에서 땅과 하늘이 달아났으며, 그들이 있을 자리가 없었다.” 이어 그는 모든 이의 부활과 심판에 관한 일들을 보았다고 설명하며, “큰 자들이든 작은 자들이든 죽은 이들”을 말한다. 그는 이렇게 말한다. “바다는 그 안에 있던 죽은 이들을 내주었고, 죽음과 음부도 그 안에 있던 죽은 이들을 내주었으며, 책들이 펼쳐졌다.” 그는 이어 말한다. “생명의 책도 펼쳐졌으며, 그 책들에 기록된 대로 각자의 행위에 따라 죽은 이들이 심판을 받았다. 죽음과 음부은 불못에 던져졌으니, 이는 둘째 죽음이다.” 이것이 게헨나라고 불리는 것이며, 주님께서 영원한 불이라고 말씀하신 것이다. 그는 또 말한다. “누구든 생명의 책에 이름이 기록되어 있지 않으면 불못에 던져졌다.” 그 뒤에 그는 이렇게 말한다. “나는 새 하늘과 새 땅을 보았다. 처음 하늘과 땅이 사라졌고, 바다도 더는 없었다. 또 거룩한 성, 새 예루살렘이 하늘에서 내려오는 것을 보았다. 그 성은 남편을 위해 단장한 신부처럼 준비되어 있었다.” 그는 말한다. “나는 보좌에서 나오는 큰 음성이 이렇게 말하는 것을 들었다. ‘보라, 하나님의 장막이 사람들과 함께 있다. 그분께서 그들과 함께 사실 것이며, 그들은 그분의 백성들이 될 것이다. 하나님께서 친히 그들과 함께 계시며 그들의 하나님이 되실 것이다. 그분께서 그들의 눈에서 모든 눈물을 닦아 주실 것이다. 죽음이 더는 없고, 슬픔도 울부짖음도 고통도 더는 없을 것이다. 이전 것들이 사라졌기 때문이다.’” 이사야도 같은 일을 말한다. “새 하늘과 새 땅이 있을 것이다. 이전 것들은 기억하지 않을 것이며, 마음에 떠오르지도 않을 것이다. 그들은 그곳에서 기쁨과 즐거움을 찾을 것이다.” 이것이 사도가 다음과 같이 말한 내용이다. “이 세상의 모습은 지나간다.” 주님께서도 같은 뜻으로 말씀하셨다. “땅과 하늘은 지나갈 것이다.” 그러므로 이 모든 것이 지나가면, 주님의 제자 요한이 말한 대로 위에 있는 새 예루살렘이 땅 위로 내려온다. 남편을 위해 단장한 신부처럼 내려오는 것이다. 이것이 하나님의 장막이며, 하나님께서 그 안에서 사람들과 함께 사실 것이다. 이전 땅에 있던 예루살렘은 이 예루살렘의 모상이다. 의인들은 그곳에서 썩지 않을 삶을 미리 익히며, 구원을 위해 준비된다. 모세는 산에서 이 장막의 모형을 받았다. 이 가운데 어느 것도 알레고리로 해석할 수 없으며, 모두 확고하고 참되며 실체를 지닌다. 하나님께서 의로운 사람들이 누리도록 만드신 것들이다. 사람을 다시 살리시는 분이 참으로 하나님이시듯이, 사람도 참으로 죽은 이들 가운데서 일어난다. 알레고리로 일어나는 것이 아니다. 우리가 그토록 많은 근거로 밝혔듯이 그러하다. 사람이 참으로 다시 일어나는 것처럼, 참으로 썩지 않을 삶을 미리 익힐 것이며, 왕국의 시대에 성장하고 힘을 얻어, 아버지의 영광을 받아들일 수 있게 될 것이다. 그다음 만물이 새로워지면, 그는 참으로 하나님의 도성에서 살 것이다. 보좌에 앉으신 분께서 이렇게 말씀하셨다고 한다. “보라, 내가 만물을 새롭게 한다.” 주님께서 또 말씀하신다. “모두 기록하여라. 이 말들은 믿을 만하고 참되다.” 그리고 내게 말씀하셨다. “다 이루어졌다.” 이는 이치에도 맞는다.

Haec autem talia universa non in supercoelestibus possunt intelligi: Deus enim, ait, demonstrabit ei quae sub coelo est, universae tuum fulgorem; sed in Regni temporibus, revocata terra a Christo, et reaedificata Hierusalem, secundum characterem quae sursum est Hierusalem, de qua ait propheta Esaias: Ecce in manibus meis depinxi muros tuos, et in conspectu meo es semper. Et Apostolus autem scribens ad Galatas similiter ait: Illa autem quae sursum est Hierusalem libera est, quae est mater omnium nostrum; non ex cogitatione erratici Aeonis dicens hoc, neque de virtute aliqua, quae abscessit Pleromate, et Prunico; sed de Hierusalem quae in manibus descripta est. Et ipsam descendentem in Apocalypsi vidit Johannes super terram, novam. Post enim Regni tempora, Vidi, inquit, thronum album magnum, et sedentem in eo, cujus a facie fugit terra et coelum, et locus non est eis. Et illa jam quae sunt generalis resurrectionis et judicii exponit vidisse, dicens mortuos magnos et minores. Dedit, inquit, mare mortuos quos in se habuit, et mors et inferi dederunt mortuos quos apud se habuerunt: et libri adaperti sunt. Sed et vitae, ait, apertus est liber, et judicati sunt mortui ex iis quae scripta erant in libris, secundum opera sua: et mors et inferi missi sunt in stagnum ignis, secundam mortem. Hoc autem est quod vocatur Gehenna, quod Dominus dixit ignem aeternum. Et si quis, inquit, non est inventus in libro vitae scriptus, missus est in stagnum ignis. Et post haec ait: Vidi coelum novum et terram novam: Primum enim coelum et terra abierunt, etiam mare non est. Et civitatem sanctam Hierusalem novam vidi descendentem de coelo, praeparatam ut sponsam ornatam viro suo. Et audivi, inquit, vocem magnam de throno dicentem: Ecce tabernaculum Dei cum hominibus, et habitabit cum eis, et ipsi populi ejus erunt, et ipse Deus cum eis erit eorum Deus. Et delebit omnem lacrymam ab oculis eorum, et mors non erit amplius, non luctus non clamor neque dolor ulterius erit, quia prima abierunt. Et Esaias autem hoc ipsum ait: Erit enim coelum novum et terra nova, et non erunt memores priorum, neque obveniet eis in cor; sed laetitiam et exultationem invenient in ea. Hoc autem est quod ab Apostolo dictum est: Praeterit enim habitus hujus mundi. Similiter autem et Dominus ait: Terra et coelum transiet. His itaque praetereuntibus super terram, novam superiorem Hierusalem ait Domini discipulus Johannes descendere, quemadmodum sponsam ornatam viro suo; et hoc esse tabernaculum Dei, in quo inhabitabit Deus cum hominibus. Hujus Hierusalem imago illa, quae in priori terra Hierusalem, in qua justi praemeditantur incorruptelam, et parantur in salutem. Et hujus tabernaculi typum accepit Moyses in monte: et nihil allegorisari potest, sed omnia firma et vera, et substantiam habentia, ad fruitionem hominum justorum a Deo facta. Quomodo enim vere Deus est, qui resuscitat hominem; sic et vere resurgit homo a mortuis, et non allegorice, quemadmodum per tanta ostendimus. Et sicut vere resurgit, sic et vere praemeditabitur incorruptelam, et augebitur, et vigebit in regni temporibus, ut fiat capax gloriae Patris. Deinde omnibus renovatis, vere in civitate habitabit Dei. Dixit, enim inquit, sedens super thronum: Ecce nova facio omnia. Et dicit Dominus; Omnia scribe, quomodo ii sermones fideles, et veri sunt. Et dixit mihi, Facta sunt. Et secundum rationem.

36.1

사람들이 참으로 존재하므로, 그들이 뿌리내릴 자리도 참으로 존재해야 한다. 그들은 존재하지 않는 것들 속으로 사라져서는 안 되며, 존재하는 것들 안에서 나아가야 한다. 창조 세계의 실체나 질료가 소멸하는 것은 아니다. (그것을 세우신 분은 참되고 확고하시다.) 다만 “이 세상의 형태가 지나간다.” 곧 범법이 일어난 것들이 지나간다는 뜻이다. 사람이 그 안에서 낡아졌기 때문이다. 그래서 이 형태는 잠시 동안만 지속하도록 만들어졌다. 하나님께서는 모든 것을 미리 아셨다. 우리는 앞선 책에서 이 점을 밝혔고, 세상이 시간에 속한 것들로 만들어진 까닭도 가능한 만큼 밝혔다. 이 형태가 지나가고, 사람이 새로워져 썩지 않는 생명으로 힘차게 자라서, 더는 낡아질 수 없게 되면, 새 하늘과 새 땅이 있을 것이다. 새로워진 사람은 그 안에 줄곧 머물며, 언제나 하나님과 새로운 이야기를 나눌 것이다. 이것들이 끝없이 영원히 지속되리라는 사실을 이사야는 이렇게 말한다. “새 하늘과 새 땅, 곧 내가 만드는 것들이 내 앞에 계속 머무르듯, 주님께서 말씀하신다. 너희 자손과 너희 이름도 그렇게 굳게 설 것이다.” 장로들이 말하듯, 그때 하늘에서 살기에 합당한 이들은 그곳으로, 곧 하늘로 옮겨 갈 것이다. 다른 이들은 안전하게 낙원의 즐거움을 누리고, 또 다른 이들은 도성의 아름다움을 차지할 것이다. 어디에서나 하나님을 뵙게 될 것이며, 그분을 보는 이들은 각자 합당한 만큼 뵙게 될 것이다. 백 배의 열매를 맺은 이들과 예순 배를 맺은 이들, 서른 배를 맺은 이들의 거처에는 이러한 차이가 있다고 한다. 그들 가운데 어떤 이들은 하늘로 들려 올라가고, 어떤 이들은 낙원에서 살며, 어떤 이들은 도성에 거주할 것이다. 주님께서 아버지 곁에 거할 곳이 많다고 말씀하신 것도 이 때문이다. 모든 것은 하나님의 것이며, 그분은 모두에게 알맞은 거처를 마련해 주신다. 그분의 말씀이신 분께서 이르셨듯, 각자가 지금 합당한 만큼, 또는 앞으로 합당해질 만큼 아버지께서 모두에게 나누어 주셨다는 것이다. 이것이 바로 잔칫자리이며, 혼인 잔치에 초대받아 먹는 이들이 거기에 기대앉을 것이다. 사도들의 제자인 장로들은 이것이 구원받는 이들의 순서와 배치라고 말한다. 이들은 이러한 단계를 따라 나아가며, 성령을 통해 아들에게로, 아들을 통해 아버지께로 올라간다고 한다. 그 뒤 아들은 자신이 이루신 일을 아버지께 넘겨 드린다. 사도도 이렇게 말했다. “그분은 왕으로 다스리셔야 한다. 모든 원수가 그분의 발아래 놓일 때까지다. 마지막 원수인 죽음이 멸망할 것이다.” 왕국의 시대에는 땅 위에 사는 의로운 사람이 이제 죽는 것을 잊어버릴 것이기 때문이다. 사도는 말한다. “‘만물이 복종하게 되었다’고 말할 때에는, 만물을 복종하게 하신 분이 제외됨은 분명하다. 만물이 그분께 복종하게 되면, 자기에게 만물을 복종하게 하신 분께 그때 아들 자신도 복종하실 것이다. 그리하여 하나님께서 만물 안에서 모든 것이 되실 것이다.” 그러므로 요한은 의인들의 첫째 부활과 왕국에서 땅을 상속받는 일을 분명히 내다보았다. 예언자들도 그 일에 관해 일치하여 예언했다. 주님께서도 이것들을 가르치셨으며, 왕국에서 제자들과 함께 잔에 새로 섞은 것을 나누시겠다고 약속하셨다. 사도도 피조물이 썩어짐의 종살이에서 해방되어 하나님의 자녀들이 누리는 영광의 자유에 이를 것이라고 고백했다. 이 모든 일 안에서, 또 모든 일을 통해 동일하신 하나님 아버지께서 드러나신다. 그분은 사람을 빚으시고, 조상들에게 땅의 상속을 약속하셨으며, 의인들의 부활 때에 그것을 이끌어 내셨다. 또한 당신 아들의 왕국에 이르도록 약속들을 이루신다. 그 뒤에는 아버지로서 그것들을 베풀어 주신다. 곧 “눈이 보지 못하고 귀가 듣지 못했으며, 사람의 마음에 떠오르지 못한” 것들이다. 아버지의 뜻을 이루신 아들은 한 분이시며, 하나님의 신비들이 이루어지는 인류도 하나이기 때문이다. 천사들은 그분을 보기를 간절히 바라며, 하나님의 지혜를 다 헤아릴 수 없다. 그 지혜로 하나님께서 빚으신 것은 아들을 닮게 빚어지고 아들과 한 몸이 되어 완성된다. 그리하여 그분에게서 나신 맏아들 말씀이 피조물에게로, 곧 빚어진 것에게로 내려오셔서 그 안에 받아들여지시고, 피조물은 다시 말씀을 받아들여, 천사들을 넘어 그분께 올라가며, 하나님의 형상과 모양을 따라 이루어질 것이다.

Cum sint enim veri homines, veram esse oportet et plantationem ipsorum, sed non excedere in ea quae non sunt; sed in iis quae sunt, proficere. Non enim substantia, neque materia conditionis exterminatur; (verus enim et firmus qui constituit illam:) sed figura transit mundi hujus, hoc est, in quibus transgressio facta est; quoniam veteratus est homo in ipsis. Et propter hoc figura haec temporalis facta est, praesciente omnia Deo; quemadmodum ostendimus in eo libro qui ante hunc est, et causam temporalium mundi fabricationis, secundum quod potuit, ostendimus. Praetereunte autem figura hac, et renovato homine, et vigente ad incorruptelam, ut non possit jam veterascere, erit coelum novum et terra nova, in quibus novus perseverabit homo, semper nova confabulans Deo. Et quoniam haec semper perseverabunt sine fine, Esaias ait sic: Quemadmodum enim coelum novum et terra nova, quae ego facio, perseverant in conspectu meo, dicit Dominus, sic stabit semen vestrum et nomen vestrum. Et quemadmodum Presbyteri dicunt, tunc qui digni fuerint coelorum conversatione, illuc transibunt, id est, in coelos; alii tute Paradisi deliciis utentur; alii autem speciositatem civitatis possidebunt: ubique autem Deus videbitur, et quemadmodum digni erunt videntes eum. Esse autem distantiam hanc habitationis eorum qui centum fructificaverunt, et eorum qui sexaginta, et eorum qui triginta: quorum quidam in coelum assumentur, alii in paradiso conversabuntur, alii in civitate inhabitabunt: et propter hoc dixisse Dominum, multas esse apud Patrem mansiones. Omnia enim Dei sunt, qui omnibus aptam habitationem praestat. Quemadmodum Verbum ejus ait, omnibus divisum esse a Patre secundum quod quis est dignus, aut erit. Et hoc est triclinium, in quo recumbent ii, qui epulantur vocati ad nuptias. Hanc esse adordinationem et dispositionem eorum qui salvantur, dicunt Presbyteri Apostolorum discipuli, et per hujusmodi gradus proficere, et per Spiritum quidem ad Filium, per Filium autem ascendere ad Patrem; Filio deinceps cedente Patri opus suum, quemadmodum et ab Apostolo dictum est: Quoniam oportet regnare eum, quoadusque ponat omnes inimicos sub pedibus ejus. Novissima inimica destruetur mors. In temporibus enim Regni justus homo super terram exsistens, obliviscetur mori jam. Quando autem dixerit, inquit, omnia subjecta sunt, scilicet absque eo qui subjecit omnia. Cum autem ei fuerint subdita omnia, tunc ipse Filius subjectus erit ei, qui sibi subjecit omnia, ut sit Deus omnia in omnibus. Diligenter ergo Johannes praevidit primam justorum resurrectionem, et in Regno terrae haereditatem: consonanter autem et prophetae prophetaverunt de ea. Haec enim et Dominus docuit, mixtionem calicis novam in regno cum discipulis habiturum se pollicitus. Et Apostolus autem liberam futuram creaturam a servitute corruptelae in libertatem gloriae filiorum Dei confessus est. Et in omnibus iis et per omnia idem Deus Pater ostenditur, qui plasmavit hominem, et haereditatem terrae promisit patribus, qui eduxit illam in resurrectione justorum, et promissiones adimplet in Filii sui regnum: postea praestans illa paternaliter, quae neque oculus vidit, neque auris audivit, neque in cor hominis ascendit. Etenim unus Filius, qui voluntatem Patris perfecit; et unum genus humanum, in quo perficiuntur mysteria Dei, quem concupiscunt angeli videre, et non praevalent investigare sapientiam Dei, per quam plasma ejus conformatum et concorporatum Filio perficitur: ut progenies ejus primogenitus Verbum descendat in facturam, hoc est in plasma, et capiatur ab eo; et factura iterum capiat Verbum, et ascendat ad eum, supergrediens angelos, et fiet secundum imaginem et similitudinem Dei.

번역 메모
  1. 서두 1 본문으로

    서문의 quatuor libris는 이 책에 앞서 쓴 네 권을, hoc libro quinto는 현재의 다섯째 권을 가리킨다.

    지식의 참됨을 문제 삼는 falso cognominatae agnitionis를 “거짓으로 지식이라 불리는 것”으로 옮겼다. 이 표현은 저술 전체의 목적을 설명한다.

    끝 문장은 말씀이 우리와 같은 존재가 되신 일과, 우리를 그분과 같은 존재로 완성하시는 일을 연결한다. esse quod et ipse는 그분과 같이 된다는 관계를 직접 표현한다.

  2. 1.1 본문으로

    initium facturae는 피조물의 시작 또는 첫 열매를 뜻한다. 인쇄314쪽 각주5가 야고보서1:18과 연결하여 제시하는 첫 열매의 뜻을 따랐다.

    accepimus는 받았다는 동사만 있고 목적어가 생략되어 있다. 앞의 썩지 않음의 선물과 이어 읽어 “선물을 받았다”로 옮겼다.

    apostasia는 배교가 사람들을 지배하고 자기 제자로 삼는다는 의인화된 주어이다. 뒤의 하나님의 말씀은 그 지배에 맞서는 별도 주어이다.

    secundum suadelam은 설득의 방식이다. 의로움과 옛 지으심을 함께 보전한다는 마지막 목적절이 이 방식을 설명한다.

  3. 1.2 본문으로

    animam suam pro nostra anima는 자신의 혼과 우리의 혼을 대응시킨다. 이어지는 자신의 육신과 우리의 육신도 같은 구조이다.

    perseveravit Spiritus Dei는 그분이 하나님의 영으로 머무는 관계를 말한다. 병렬 그리스어도 그분이 참으로 계셨던 것이 하나님의 영이라고 표현한다.

    putative와 in substantia veritatis는 겉으로 보이는 모습과 참된 실재를 대조한다. 이어지는 예언적 환상의 예는 실제 성육신을 설명하는 논거이다.

    recapitulasset는 아담의 옛 지으심을 그분 자신 안에 총괄한다는 뜻이다. 이 총괄과 그분의 참된 피와 육신을 연결한다. per quam은 앞의 여성명사 carnem을 받아 그 육신을 통한 속량을 표현한다.

  4. 1.3 본문으로

    옛 출생과 새로운 출생은 각각 죽음과 생명의 상속에 연결된다. 성육신의 주체인 아들과 그것을 이루시는 아버지가 구분되어 있다.

    하늘의 포도주와 세상의 물은 결합을 설명하는 비유이다. 인쇄316쪽 각주4는 잔에 물을 섞는 관행 및 물만 사용하는 집단과 이 표현을 연결한다.

    in animali와 in spiritali는 혼에 속한 이와 영에 속한 이를 대조한다. 두 표현 모두 안에서 죽거나 살아난다는 관계를 가진다.

    하나님의 손은 복수이다. 아버지가 그 손들을 향해 창세기1:26을 말씀하시며, 그 손들이 사람을 살아 있는 존재로 완성한다.

  5. 2.1 본문으로

    aliena와 sua propria는 남의 것과 자신의 것을 대조한다. 피조물을 지으신 분과 구원하시는 분의 관계가 이 대조의 중심이다.

    성찬의 잔과 빵에 관한 세 부정문은 육신이 구원받지 못한다는 가정에 달려 있다. 구원과 실제 피와 몸을 연결하는 반문이다.

    318쪽의 별표 둘은 시리아어 단편의 범위를 표시한다. 범위는 Vani autem omnimodo에서 communicatio corporis ejus est까지이다.

    qua vere factum의 qua는 앞의 인간 실체를 가리킨다. 하나님의 말씀이 실제로 그 실체가 되셨다는 문장이다.

  6. 2.2 본문으로

    319쪽 라틴어는 잔을 자신의 흘려진 피라 부르고 auget로 피의 성장을 말한다. 병렬 그리스어에는 피라고 고백하셨다는 동사와 적신다는 동사가 있다.

    320쪽 라틴어 성찬 표현에는 피와 몸이 함께 나온다. 그리스어 병렬문의 같은 자리는 그리스도의 몸을 적는다.

    섞은 잔의 mixtus는 잔 안의 혼합을 뜻한다. 이어지는 factus panis는 만들어진 빵이다.

    에베소서 인용에는 “그분의 살과 뼈에서”라는 구절이 포함되어 있다. 321쪽 각주4는 이 구절의 전승 차이를 설명한다.

    nervi는 몸을 이루는 힘줄을 뜻한다. 참된 사람의 경륜을 살, 힘줄, 뼈로 이루어진 몸과 연결한다.

  7. 2.3 본문으로

    포도나무 줄기와 밀알의 성장, 성찬, 몸의 부활이 한 비유의 흐름을 이룬다. 이 본문의 Spiritus Dei는 식물이 다시 자라는 과정의 주체이다.

    라틴어는 썩을 것에 썩지 않음을 “거저” 주신다고 한다. gratuito에 대응하는 한국어는 하나님의 선물이 값없이 주어짐을 표현한다.

    resolutio는 몸이 풀어지는 해체이다. 마지막 질문은 이 해체를 통해 하나님과 인간의 관계를 배우는 일을 설명한다.

  8. 3.1 본문으로

    고린도후서12장 인용에서 육신의 가시와 사탄의 사자는 같은 대상을 설명한다. 주님께 드린 간청의 횟수는 세 번이다.

    능력이 약함에서 완성된다는 인용문에는 라틴어 mea가 없다. 앞의 은혜에는 mea가 있어 “내 은혜”라고 한다.

    325쪽 각주5에 실린 Grabe의 교정문은 교만이 진리와 창조주를 향한 사랑을 빼앗는다는 뜻이다. 인쇄문의 nec와 ab eo 뒤의 et가 삭제되어 있다.

    두 가지의 경험은 인간의 약함과 하나님의 능력을 경험하는 일이다. 그 경험이 지식과 사랑의 성장으로 이어진다.

  9. 3.2 본문으로

    처음의 창조와 이미 지어진 몸의 회복을 비교한다. 뼈와 힘줄과 핏줄이 없던 데서 사람을 만드는 일이 비교문의 더 어려운 항목이다.

    동맥과 정맥을 피와 숨의 통로라고 부르는 표현은 이 문헌의 신체 설명이다. spiritus는 여기서 혈관과 연결된 숨 또는 기운을 가리킨다.

    inviscera는 인쇄된 내장 명칭이고, copulatio animae et corporis는 피를 혼과 몸의 연결로 설명한다.

  10. 3.3 본문으로

    해면과 횃불의 비유는 이미 물과 불을 머금은 물건을 들고서 그것을 담을 수 없다고 주장하는 모순을 나타낸다.

    현재의 생명과 영원한 생명은 육신을 살리는 능력으로 비교된다. 하나님께서 원하시는 동안 산다는 조건이 반복된다.

    끝의 라틴어 longa et sine fine는 “길고 끝없는” 생명이다. 그리스어 병렬문은 μακαρία를 사용하여 복된 생명이라 표현한다.

  11. 4장 본문으로

    Demiurgus는 창조주를 가리킨다. 이 장의 논쟁 상대는 창조주와 그보다 높은 아버지를 구분한다.

    영과 혼이 본성상 불멸한다는 주장은 논쟁 상대가 내세우는 전제다. 이레나이오스는 그 전제로부터 그들의 아버지가 몸을 살리지 않는 이유를 묻는다.

    obtinentem benignitatem ejus는 선의를 지배하거나 억누르는 원인을 가리킨다. 329쪽 주9는 그리스어 ἐπικρατοῦντα와 비교한다.

    Harvey판에는 이 장의 절 번호가 없다. 통상 4장 1-2절이 이 한 단위에 들어 있다.

  12. 5.1 본문으로

    라틴어 patrum은 조상들을 뜻한다. 병렬 그리스어 πνευματικῶν은 영적인 사람들을 가리키며, 330쪽 주4는 두 독법을 대조한다.

    translatio와 assumtio를 각각 옮겨짐과 들려 올라감으로 옮겼다. 에녹과 엘리야의 몸이 함께 보존된다는 논지다.

    장로들은 사도들의 제자들로 소개된다. 옮겨진 이들이 낙원에 머문다는 전승의 전달자다.

    coauspicantes incorruptelam은 썩지 않을 삶을 함께 시작한다는 표현이다. 병렬 그리스어 προοιμιαζομένους는 서막을 연다는 뜻을 지닌다.

    낙원에 관한 괄호는 장로들의 전승을 설명한다. 말로 전할 수 없다는 제한은 현재 우리의 처지에 관한 것이다.

  13. 5.2 본문으로

    아나니아, 아자리아, 미사엘은 다니엘서 세 인물의 이름이다. 본문은 바빌로니아식 이름 대신 이 이름들을 사용한다.

    하나님의 손은 이어지는 문장에서 하나님의 아들로 밝혀진다. 같은 손이 창조와 보존에 관여한다는 논지다.

    넷째 인물을 가리키는 인용문은 Filio Dei, 곧 하나님의 아들이라고 한다.

    이 절과 다음 절이 통상 5장 2절을 이룬다. Harvey판은 Neque igitur에서 3절을 시작한다.

  14. 5.3 본문으로

    fidem Dei는 여기서 약속을 지키시는 하나님의 신실하심을 뜻한다. 사람들의 incredulitas, 곧 불신과 마주 놓인다.

    dispositio는 하나님이 창조와 구원을 이루시는 경륜을 가리킨다.

    영원한 존속의 대상은 다시 일으켜진 몸이다. 라틴어 corpora와 eis가 이 관계를 연결한다.

  15. 6.1 본문으로

    puer는 아이 또는 종을 뜻하며, 여기서는 그리스도를 가리킨다. 333쪽 난외에는 이사야 42:1과 마태복음 12:18이 제시되어 있다.

    imago와 similitudo를 형상과 닮음으로 구분했다. 이 대목은 빚어진 몸의 형상과 영을 통해 받는 닮음을 함께 논한다.

    animalis는 anima에서 나온 말로 혼에 속함을 뜻한다. 영적인 사람과 육적인 사람을 논하는 문맥에서 사용된다.

    라틴어 audivimus는 우리가 들었다는 완료형이다. 에우세비오스 교회사 5.7로 표시된 그리스어 병렬문에는 현재형 ἀκούομεν이 있다.

    Spiritus는 하나님의 영과 사람의 영을 가리키며 문맥에 따라 수식어가 달라진다. 아버지의 영이 혼과 육신을 온전한 사람으로 결합한다는 것이 이 단락의 설명이다.

    테살로니카인들에게 보낸 첫째 편지의 인용문은 영, 혼, 몸을 열거한다. 뒤의 논증은 이 셋이 함께 보존되고 같은 구원을 받는다는 데 집중한다.

  16. 6.2 본문으로

    템플룸 크리스티(templum Christi)는 그리스도의 성전이다. 이어지는 성경 인용에서는 몸을 그리스도의 지체라고 부른다.

    살아 있는 몸을 가리키는 corpus와 육신을 가리키는 caro가 이 단락에서 서로 설명한다.

    자기 실체에서가 아니라 하나님의 능력으로라는 표현은 몸을 일으키는 능력의 근원을 설명한다.

  17. 7.1 본문으로

    anima, spiritus, caro를 각각 혼, 영, 육신으로 옮겼다. 죽을 몸과 대비되는 혼의 비물질성에는 quantum ad comparationem mortalium corporum이라는 비교의 한정이 붙는다.

    창세기 인용은 생명의 숨을 사람의 얼굴(in faciem hominis)에 불어 넣으셨다고 한다. 시편 인용의 illi vivet는 그분을 위하여 살 것이라는 미래형이다.

    337쪽 본문은 immobilem과 neque spiritus를 채택한다. 각주에는 immemorabilem 및 neque spiritus의 탈락이나 et spiritus 독법이 실려 있다.

  18. 7.2 본문으로

    corpus animale는 혼에 참여하는 몸, corpus spiritale는 영을 통해 일어나 생명을 얻는 몸으로 풀이된다. 혼과 영의 구별에 따라 혼에 속한 몸과 영에 속한 몸으로 옮겼다.

    semper permanentem은 Spiritum을 수식한다. 언제나 머무시는 영을 통해 몸이 생명을 얻는다는 문장이다.

    베드로전서 인용에는 exultabitis라는 미래형이 있다. 마지막 suum gaudium은 주님의 얼굴을 보는 기쁨을 이어받아 자신의 기쁨이신 분으로 옮겼다.

  19. 8.1 본문으로

    pignus는 장차 받을 상속을 미리 확증하는 보증이다. 이레나이우스는 이를 하나님께서 약속하신 영예의 일부라고 풀이한다.

    339쪽 본문의 voluntate Patris는 아버지의 뜻에 따라라는 표현이다. 같은 쪽 각주 9는 voluntatem에 해당하는 독법을 제안한다.

    340쪽 병렬 그리스어는 판본이 바실레이오스의 성령론 29장(다른 구분 72장)에 귀속시키는 인용문이다. 라틴어의 aspirationem은 이 병렬문의 ἐπιθυμίαν과 이어져 갈망으로 옮겼다.

    라틴어 본문은 animae et carnis adunatio, 곧 혼과 육신의 결합이라고 한다. 이 결합이 하나님의 영을 받아 영에 속한 사람을 이룬다.

  20. 8.2 본문으로

    갈라진 굽은 아버지와 아들을 향한 믿음의 굳건함에, 되새김질은 하나님의 말씀을 묵상하는 일에 각각 대응한다.

    secundum suam causam은 340쪽 각주 5에서 자신의 잘못이라는 뜻으로 풀이된다. 짐승과 같아지는 원인을 그 사람의 삶에 연결하는 표현이다.

    341쪽의 ejiciunt se vivificans Verbum은 생명을 주는 말씀을 자기에게서 내쫓는다는 구문으로 옮겼다. 같은 쪽 각주 4에는 vivificantes 독법과 자신들을 생명을 주는 말씀으로부터 내쫓는다는 그리스어 구문이 함께 제시된다.

  21. 9.1 본문으로

    342쪽에는 psalmationem이라고 인쇄되어 있다. 문맥의 plasma 및 판본 각주의 plasmationem과 연결되는 말로, 하나님께서 빚으신 것으로 옮겼다.

    혼은 영과 육신 사이에 놓인다. 영을 따르면 높이 들리고 육신에 동조하면 땅의 욕망으로 떨어진다는 두 방향을 설명한다.

    juste homines dicentur의 juste는 불린다는 동사를 수식한다. 따라서 의로운 사람들이라고 불린다는 뜻보다 마땅히 사람들이라고 불린다는 뜻에 가깝다.

  22. 9.2 본문으로

    promptus와 promptum은 기꺼이 하려는 태도와 힘을 가리킨다. 이레나이우스는 육신의 약함을 이기는 영의 힘과 순교자들의 증언을 연결한다.

    sanguis rationalis와 sanguis irrationalis를 각각 이성 있는 피와 이성 없는 피로 옮겼다. 피에 붙는 이 표현은 영에 참여하는 사람과 영이 없는 사람의 대비 안에 있다.

    고린도전서 인용의 portemus는 권유형이다. 하늘에서 오신 이의 형상도 지니자는 뜻으로 옮겼다.

  23. 9.3 본문으로

    possidet와 possidetur는 차지하다와 차지되다의 능동·수동 대조이다. 육신은 영이 상속받는 재산이라는 다음 절의 비유로 이어진다.

    343쪽에는 판본이 다마스쿠스의 요한과 바실레이오스에게 귀속시키는 그리스어 병렬문이 실려 있다. 그리스어 본문의 θεῖον πνεῦμα와 라틴어의 sanctus Spiritus는 각각 하나님의 영과 거룩한 영이라는 표현이다.

  24. 9.4 본문으로

    상속받는 영과 상속재산이 되는 육신의 관계를 신랑과 신부, 살아 있는 상속자와 죽은 이의 재산에 빗댄다.

    testamentum Evangelii는 이 문맥에서 복음의 유언으로 옮겼다. 그리스도의 죽음, 유언의 공개, 종들의 해방, 상속자의 지위가 한 문장에 이어진다.

    344쪽 병렬 그리스어의 시작에는 생략 표시가 있다. 그 인용은 신부의 비유에서 시작하여 사람의 지체가 하늘나라로 옮겨지는 문장까지 이어진다.

  25. 10.1 본문으로

    접붙임(insertionem)은 사람이 하나님의 영을 받아들이는 일을 올리브나무의 접붙이기에 빗댄 말이다. 믿음을 통해 나아짐, 영을 받아들임, 그 열매를 맺음이 함께 이어진다.

    육신과 피(caro et sanguis)는 여기서 영을 거부하고 이전 상태에 머무는 사람을 가리킨다. 이어지는 단락은 접붙임 뒤에도 육신의 실체가 유지된다고 설명한다.

    왕의 동산(paradisus regis)과 하나님의 동산(paradisus Dei)이 차례로 나온다. 왕의 동산에 심긴 열매 맺는 나무가 영을 받은 사람의 비유가 된다.

  26. 10.2 본문으로

    자기 잘못으로(secundum suam causam)는 방치된 나무에 빗댄 사람의 책임을 나타낸다. 346쪽 각주 3은 causam을 culpam으로 풀이한다.

    나무와 육신의 실체(substantia)는 유지되고 열매의 성질(qualitas)이 달라진다는 구조가 두 번 반복된다. 사람의 경우 그 열매는 행위의 열매이다.

    하나님의 형상과 닮음(imaginem et similitudinem)에 따라 지어진 본성이 사람의 처음 상태로 제시된다. 영의 접붙임으로 이 본성에 돌아온다고 설명한다.

  27. 10.3 본문으로

    로마서 인용의 incipietis mori는 미래를 나타내며 여기서는 죽게 될 것이라는 뜻이다. 347쪽 각주 2는 시작을 뜻하는 라틴어와 그리스어 μέλλετε ἀποθνήσκειν의 관계를 설명한다.

    로마서 8장 인용은 죽을 몸도 살아난다는 문장까지 이어진다. 인용에서 예수를 일으키신 분과 그리스도를 일으키신 분은 동일한 주체이다.

    육신 안의 생활(conversatio in carne)과 사람을 죽이는 육신의 욕망(concupiscentiae carnis)을 구별한다. 바울 자신이 육신 안에서 편지를 썼다는 사실이 그 설명의 근거이다.

  28. 11.1 본문으로

    갈라티아서의 악덕 목록에는 경쟁심(aemulationes), 격분(animositates), 자극하는 말(irritationes)이 각각 실려 있다. 347쪽 각주 5는 irritationes를 분쟁을 일으키는 언어와 관련해 풀이한다.

    영의 열매 목록은 절제(continentia) 다음에 순결(castitas)을 덧붙여 열 항목을 제시한다. 348쪽 각주 1은 castitas의 전승 문제를 논한다.

    유약한 자(molles)는 문자적으로 부드럽거나 연약한 사람을 가리키는 말이다. 여기서는 성적 악덕을 열거하는 문맥에 있으며, 뒤의 masculorum concubitores는 남자와 동침하는 자를 뜻한다.

    씻음, 거룩해짐, 의롭게 됨은 세 개의 수동형으로 나열된다. 주 예수 그리스도의 이름과 하나님의 영이 구원의 근거로 함께 제시된다.

  29. 11.2 본문으로

    하늘에서 오신 분의 형상을 지닙시다(portemus)는 권유형이다. 앞의 지녔다(portavimus)와 시제 및 문장 기능이 다르다.

    우리가 씻어낸 것은 이전의 헛된 생활이라는 문장에서 abluti sumus는 뒤의 목적어들과 연결된다. 349쪽 각주 2도 그리스어 중간태와 타동적 용법을 설명한다.

  30. 12.1 본문으로

    첫 문장은 통상 5권 11장 2절의 끝에 해당한다. 같은 지체들로 썩음의 일을 하던 사람이 영의 일을 하며 살아난다는 설명이다.

    이사야 인용의 Devoravit mors potens는 죽음이 주어인 문장이다. 350쪽의 그리스어 병렬문도 강해진 죽음이 삼켰다는 형태로 전한다.

    생명이 사람을 하나님께 돌려드린다는 restituet는 미래형이다. 죽음이 생명을 쫓아냈다는 앞의 과거 서술과 대비된다.

  31. 12.2 본문으로

    숨(afflatus), 혼(anima), 영(spiritus)이 구별된다. 생명의 숨을 받은 사람은 혼에 속하고, 생명을 주는 영을 받아들이는 사람은 영에 속한다고 설명한다.

    땅을 밟는 이들(calcant illam)이라는 이사야의 표현이 이어지는 해석에서는 땅의 욕망을 짓밟는 이들(conculcant terrenas concupiscentias)로 연결된다.

    하나님의 자녀가 됨(adoptio filiorum)은 영이 인류에게 부어진 경로와 연결된다. 본문은 마지막 때에 하나님께서 영을 부어주셨다고 말한다.

    첫 아담과 둘째 아담(secundus Adam)이 대조된다. 먼저 빚어지고 혼을 받은 사람이 뒤에 영에 참여한다는 순서가 설명의 중심이다.

    그리스어 병렬문은 창세기 카테나와 다마스쿠스의 요한에게 연결된 인용을 나누어 싣는다. 카테나 인용 뒤의 생명을 주는 영을 받는 문장은 별도의 다마스쿠스 요한 표제 아래 이어진다.

  32. 12.3 본문으로

    죽었다가 다시 살아나는 육신은 생명의 숨을 잃었던 바로 그 육신이다. 잃어버린 바로 그 양을 찾는다는 비유가 이 동일성을 설명한다.

    옛 사람을 벗는다는 골로새서 인용은 음행과 욕망과 탐욕을 벗는 일에 연결된다. 혼이 땅에 속한 욕망으로 내려가 그 욕망과 같은 이름을 얻는다는 설명도 이어진다.

    그리스어 병렬문의 ἀποβαλοῦσα는 잃어버렸다는 뜻이다. 352쪽 각주 1은 전승의 ἀπολαβοῦσα를 이 독법으로 바로잡았다고 설명한다.

  33. 12.4 본문으로

    영이 일하신 열매는 육신의 구원이라는 설명과 필리피서의 육신 안에서 사는 것이라는 인용이 연결된다. 353쪽 각주 1에는 두 문장의 순서를 바꾸는 Grabe의 제안이 실려 있다.

    다시 하나로 모으심(recapitulatio)은 처음에 하나님의 형상으로 지어진 바로 그 사람의 회복을 가리킨다. 하나님을 알지 못하던 사람이 하나님을 알아 새로워진다는 설명에 이어진다.

    마른 손을 고친 이를 말하는 라틴어 curavit는 능동형이다. 354쪽 각주 3은 curatus와 그리스어 치유받은 자를 제시한다. 번역의 손이 말랐다가 치유받은 사람은 이 구문 설명에 따른다.

    모태에서 태어난 바울과 하나님의 아들을 전하는 바울, 보지 못하던 눈과 치유된 눈의 동일성이 나란히 설명된다. 처음의 육신과 지체를 그대로 건강하게 되찾는다는 논증이다.

  34. 12.5 본문으로

    손상된(labefactatum)은 354쪽 본문과 각주 4의 채택 독법이다. 같은 각주는 다른 판본의 labefactum을 함께 기록한다.

    치유, 생명, 썩지 않음이 차례로 이어진다. 각 지체의 치유와 사람 전체의 회복은 부활을 위해 사람을 온전하게 준비시키는 일로 연결된다.

  35. 13.1 본문으로

    라틴어 summi Sacerdotis는 대제사장이다. 이 대목은 야이로의 딸을 가리키며, Harvey판 355쪽 주석 2는 마가복음의 회당장 표현을 함께 제시한다.

    죽은 사람의 손을 잡음, 젊은이에게 일어나라고 명함, 먹을 것을 주라고 명함, 어머니에게 돌려줌이 하나의 인용 안에 이어진다. Harvey판 355쪽 주석 6은 회당장 딸과 과부 아들의 소생 이야기가 결합되어 있다고 설명한다.

    인자의 음성은 라틴어 Filii Hominis에 따른 표현이다. 356쪽 주석 1은 이 인용에 죽은 이들과 인자의 명칭이 들어온 경위를 논한다.

    치유와 소생은 이전과 같은 지체와 몸에 일어난다. 이 동일성이 마지막 부활에 관한 논증의 근거이다.

  36. 13.2 본문으로

    오이디푸스는 스스로 눈을 멀게 한 비극 속 인물이다. 이어지는 씨름 비유는 상대의 한 지체만 붙들고 넘어지면서도 승리했다고 여기는 모습을 묘사한다.

    두 표현은 인용문의 육과 피를 가리킨다. 표현의 뜻과 사도의 논지를 함께 읽어야 한다는 논증이다.

    356쪽에는 이 문단의 그리스어 병렬문이 실려 있다. 판본은 다마스쿠스의 요한의 병행구 모음과 Halloix의 이레네우스 전기 496쪽을 출처로 적는다.

  37. 13.3 본문으로

    썩지 않음과 죽지 않음은 각각 incorruptela와 immortalitas이다. 육의 실체가 자체 능력으로 불멸해지는 것이 아니라 주님의 작용으로 변화한다는 문맥이다.

    고린도전서 인용은 죽음아를 두 번 부르며 독침과 승리를 묻는다. 빌립보서 인용의 ita ut possit secundum operationem virtutis suae는 그분의 권능이 작용하는 대로 그 일을 하실 수 있다는 뜻으로 옮겼다.

    라틴어 conversatio는 삶의 방식과 공동체적 생활을 나타낸다. 하늘의 시민권이라는 번역은 이 빌립보서 인용의 시민적 소속을 표현한다.

    357-358쪽 그리스어 병렬문은 육의 변화에서 하나님을 찬양하는 대목까지 이어진다. 라틴어 본문은 고린도인들에게 보낸 둘째 편지라는 인용 위치도 덧붙인다.

    영혼과 영은 죽을 것이 아니라는 문장은 죽음에 사로잡힌 육이 생명을 받는다는 논증 속에 있다.

  38. 13.4 본문으로

    고린도후서 인용은 Si enim으로 조건을 세운다. Harvey판 358쪽 주석 5는 이 독법과 다른 판본의 semper를 비교한다.

    하나님을 고백하여 죽임당하는 몸과 부활할 몸의 동일성이 강조된다. 고린도전서 인용은 죽은 이들이 부활하지 않는다는 가정 아래 그리스도의 부활과 믿음의 관계를 반복해 논한다.

    359쪽 주석 3에 따르면 Clermont와 Voss 사본에는 potest에서 다음 장의 vocalis est까지 긴 결락이 있다. 채택 판본은 다른 사본 증거를 바탕으로 해당 본문을 싣는다.

  39. 13.5 본문으로

    한 말씀과 많은 말씀의 대비는 육과 피에 관한 한 문장을 읽는 방식에 관한 것이다. 육의 부활을 말하는 다른 구절들의 뜻도 함께 보존되어야 한다는 결론으로 이어진다.

  40. 14.1 본문으로

    피에 대한 책임을 묻다는 inquirere와 exquirere를 옮긴 말이다. 처음에는 카인의 살인과 의인들의 피를 가리키며, 뒤에서는 그 피의 구원과 연결된다.

    요약하여 하나로 모음은 recapitulationem의 의미이다. 여기서는 처음부터 흘려진 의인과 예언자의 피가 그리스도 안에 모이고, 그분을 통해 책임을 묻는다는 뜻이다.

    창세기 인용 pro sanguine ejus effundetur는 흘린 피에 대한 응보를 말한다. 360쪽 주석 8은 일부 사본이 생략된 주어 sanguis를 넣는다고 기록한다.

  41. 14.2 본문으로

    육은 최초에 진흙으로 빚어진 사람을 이어받는 것으로 설명된다. conspersio는 물질을 섞어 만든 반죽을 뜻한다.

    말씀께서 잃어버린 사람이 지녔던 그것이 되셨다는 문장은 성육신과 구원을 연결한다. salutare는 구원하는 성격을 나타내며, 뒤의 교통과 구원의 찾음이 그 작용을 풀어 준다.

    골로새서 인용의 cogitationi ejus는 그분의 뜻에 적대하였다는 표현이다. 362쪽 주석 2에는 cogitationis라는 다른 사본 독법도 실려 있다.

  42. 14.3 본문으로

    이 문단은 죄의 유무에 따른 차이와 육의 실체에 따른 차이를 구별한다. 그리스도의 죄 없는 육이 죄에 붙들린 우리의 육을 화해시킨다는 논증이다.

    그분의 영혼에 속임수가 발견되지 않았다는 표현은 라틴어 in anima ejus에 따른 것이다.

    교통은 communicatio를 옮긴 말이며, 그리스도께서 사람과 육을 함께하시는 관계를 가리킨다. 에페소서 인용은 피를 통한 속량과 용서, 가까워짐을 잇는다.

  43. 14.4 본문으로

    육적인 행위는 사람을 죄로 돌이켜 생명을 빼앗는 행위들이다. 같은 몸의 지체가 죄의 도구에서 의의 도구로 쓰인다는 로마서 인용이 이어진다.

    피로 되돌려졌다는 redhibitus를 옮긴 것이다. 363쪽 주석 3은 이 단어를 회복과 반환의 뜻으로 설명한다.

    머리를 붙든다는 권면에서 머리는 육으로 오신 하나님의 아들을 가리킨다. 그분이 하나님이심과 사람이심을 함께 받아들이라는 권면으로 이어진다.

  44. 15.1 본문으로

    다시 태어남은 secunda generatio이다. 이 대목에서는 땅으로 돌아간 몸이 부활하는 일을 가리킨다.

    위로하다로 옮긴 advocare는 부르다와 권면하다의 뜻도 지닌다. 이사야 인용에서는 예루살렘에서 기뻐하며 회복되는 문맥에 놓인다.

    에제키엘 인용의 spiritus는 하나님의 영, 생명을 주는 숨, 사방의 바람을 함께 가리킨다. 각 문장의 생명과 호흡 문맥에 따라 영, 숨, 바람으로 옮겼다.

    이것들을 만드신 주님께서 아십니다에는 qui fecisti haec가 포함된다. Harvey판 364쪽 주석 4는 이 표현이 저자나 번역자를 통해 인용에 들어왔다고 설명한다.

    생명나무의 날과 같다는 이사야 인용에서 lignum vitae는 생명나무이다. 364쪽 주석 8은 이 표현의 칠십인역과 히브리어 본문 차이를 논한다.

  45. 15.2 본문으로

    하나님의 손은 처음 사람을 빚으시고 모태에서도 빚으시는 말씀을 가리킨다. 진흙으로 눈을 고치신 행위가 창세기의 사람 창조와 연결된다.

    모태에서 빚지 않은 채 두셨던 것은 praetermisit plasmare를 옮긴 표현이다. 보이지 않는 창조와 사람들 앞에서 이루어진 치유가 이어진다.

    생명의 무리는 cohortem vitae이다. 잃어버린 양을 어깨에 메어 되찾는 목자의 장면으로 구원을 묘사한다.

  46. 15.3 본문으로

    부분으로 전체를 드러낸다는 말에서 부분은 시력의 형성이며, 전체는 사람 전체의 창조이다.

    다시 태어나는 씻음은 lavacrum regenerationis이다. 실로암에서 씻고 보게 된 사건을 몸의 회복과 새로 남에 연결한다.

    갈라디아서 인용은 하나님을 가리키는 ei와 그분을 전한다는 eum으로 이어진다. 인용문은 때에 해당하는 종속절 형태로 끝난다.

  47. 15.4 본문으로

    흘러 퍼지는 물질은 fluida materia et effusa이다. 이레네우스는 눈과 몸이 같은 땅의 흙에서 빚어졌다는 논거로 발렌티누스 계열의 인간 창조 설명에 답한다.

    아담으로부터 눈멀어 있던 사람은 ab Adam caecus를 옮긴 것이다. 태어날 때부터 보지 못하던 사람의 치유를 아담에게서 이어진 인류의 회복과 연결하는 표현이다.

    처음에 아담을 찾으신 하나님과 마지막 때 그의 후손을 찾으신 말씀이 같은 음성으로 연결된다. 저녁이라는 시간 표현도 두 장면을 잇는다.

  48. 16.1 본문으로

    plasma와 plasmatio는 흙을 재료로 빚는 행위와 그 결과를 가리킨다. 여기서는 사람이 죽어 돌아가는 땅과 창조 때 몸의 재료가 된 땅의 동일성을 논한다.

    imago는 형상, similitudo는 닮음이다. 말씀의 성육신은 형상이 눈에 드러나는 사건이며, 사람이 그 말씀을 통해 아버지를 닮게 되는 사건으로 서술된다.

    ipse hoc fiens, quod erat imago ejus는 말씀이 자신의 형상이었던 인간이 되셨다는 뜻이다. 368쪽 각주 4에는 fiens 대신 faciens가 있는 사본도 제시되어 있다.

    368쪽의 그리스어 병렬문은 참되게라는 부사 ἀληθῶς를 쓰고, 라틴어 본문은 참된 형상이라는 imaginem veram을 쓴다.

  49. 16.2 본문으로

    나무를 뜻하는 lignum은 아담의 불순종이 일어난 나무와 그리스도의 십자가를 연결한다. 죽음까지 순종했다는 문구는 빌립보서 2:8의 인용이다.

    per eandem의 지시 대상은 문장 안에 명사로 반복되지 않는다. 368쪽 각주 6은 앞 절의 형상, 곧 εἰκών을 지시 대상으로 설명한다.

    첫 아담 안에서 범죄하고 둘째 아담 안에서 화해한 주어는 우리다. 여기서 빚을 진 대상은 처음에 계명을 주신 창조주다.

  50. 17.1 본문으로

    Demiurgus는 만들고 빚는 이를 뜻하는 창조주다. 이어지는 문장은 같은 분을 사랑의 관점에서 아버지, 능력의 관점에서 주님, 지혜의 관점에서 제작자와 조형자로 부른다.

    consolatus는 달래거나 위로한다는 말이다. 자신의 순종으로 인간의 불순종을 바로잡아 아버지와의 관계를 회복한다는 문맥이다.

    conversationem은 함께 지내거나 사귀는 관계를 가리킨다. 이 문장의 다른 선물인 subjectio는 창조주에게 복종함이다.

    빚을 용서해 달라는 기도는 마태복음 6:12와 연결된다. 이어지는 죄의 용서와 같은 채무의 비유를 이룬다.

  51. 17.2 본문으로

    in sensu는 감각으로 알아차리는 방식을 가리킨다. 중풍병자의 치유라는 눈에 보이는 표징과 죄의 용서에 관한 권능이 연결된다.

    ex peccatis enim paralysis subsecuta est는 죄 뒤에 마비가 따랐다는 저자의 설명이다. 이 문장의 마비는 앞서 등장한 중풍병자의 상태를 가리킨다.

    두 아버지를 가정하는 질문은 치유를 보내신 분과 영광을 받는 분을 분리할 때 생기는 모순을 묻는다.

  52. 17.3 본문으로

    compassus est nobis는 우리와 함께 고통을 겪었다는 뜻이다. 사람으로 겪은 고통과 하나님으로 베푸는 자비가 이어진다.

    빚 문서라는 chirographum은 채무를 적은 증서다. 골로새서 2:14의 문구를 나무에서 생긴 채무와 나무에서 이루어진 용서에 연결한다.

  53. 17.4 본문으로

    tabernaculum은 예언자들이 지으려는 거처를 가리킨다. 도끼의 쇠가 떠오른 이야기는 열왕기하 6장의 엘리사 이야기다.

    예레미야 인용의 bipennis는 양날 도끼다. 본문의 도끼 비유는 요한의 나무뿌리에 놓인 도끼와 엘리사의 쇠도끼를 이어 준다.

    372쪽 라틴어 본문은 높이, 길이, 넓이 세 가지를 열거한다. 그리스어 병렬문에는 깊이를 뜻하는 βάθος도 있다.

    장로들 가운데 한 사람은 quidam de senioribus의 번역이다. 이 인용의 인물 이름은 본문에 없다. 펼친 두 손은 두 백성을 한 하나님께 모으는 모습으로 해석된다.

  54. 18.1 본문으로

    피조물이 말씀을 떠받친다는 portare는 성육신하신 말씀이 나무에 달리셨다는 앞 문장과 이어진다. 피조물 자체는 보이지 않는 방식으로 아버지께 떠받쳐진다.

    플레로마는 상대 학설의 충만한 신적 영역을 일컫는다. 무지와 결함에서 피조물이 나왔다는 설명도 여기서 검토하는 상대 학설이다.

    373쪽의 quod est conditionis, quod est factum은 피조물에 속한 것과 만들어진 것을 나란히 둔다. 다음 문장의 ex Deo와 generatio는 하나님에게서 오는 것과 태어남을 나란히 둔다.

    Spiritus는 영이다. 이 단락은 만물 위의 아버지, 만물을 통한 말씀, 우리 안의 영을 차례로 서술하며 영을 살아 있는 물과 연결한다.

    et hoc est verum은 이는 참되다는 뜻으로 옮겼다. 373쪽 각주 4는 hoc를 앞의 Verbum과 연결하여 그 말씀이 참되시다는 해석을 제시한다.

  55. 18.2 본문으로

    요한복음의 자기 것들인 sua propria와 자기 사람들인 sui가 구별된다. 저자는 이 차이를 창조된 세계와 말씀을 받아들이는 사람들의 관계에 적용한다.

    374쪽 본문의 invisibiliter는 보이지 않게라는 뜻이다. 같은 쪽 각주 4는 보이게라는 visibiliter를 교정 독법으로 제시한다. 번역은 인쇄 본문의 invisibiliter에 따른다.

    신명기 28:66의 달려 있는 생명은 이 문맥에서 나무에 달리신 말씀과 연결된다. 모세의 말을 소개하는 인용과 저자의 십자가 해석이 이어진다.

    participans rationabiliter는 보이지 않는 것들과 이성의 방식으로 교통함을 뜻한다. sensuabiliter는 감각으로 알 수 있는 방식을 가리킨다. 375쪽 각주 5에는 이 두 낱말의 다른 판본 독법이 제시되어 있다.

    recapitulari는 여러 것을 하나로 총괄한다는 뜻이다. 여기서는 육신이 되어 나무에 달리신 말씀이 모든 것을 자신 안에 모으는 일을 가리킨다.

  56. 19.1 본문으로

    bajulante conditione는 피조물이 주님을 떠받드는 관계이고, quae bajulatur ab ipso는 그 피조물이 주님께 떠받쳐지는 관계이다. 두 동사의 행위 주체가 서로 바뀐다.

    advocata는 하와를 위한 마리아의 변호자 역할을 가리킨다. 불순종과 순종을 같은 저울에 놓는 비유가 이 관계를 설명한다.

    protoplastus는 처음 지음 받은 아담이고 primogenitus는 맏아들이다. correptio를 바로잡음으로 옮겨, 아담의 죄가 맏아들을 통해 고쳐진다는 문장을 이었다.

    뱀의 prudentia는 영리함, 비둘기의 simplicitas는 순박함이다. 본문은 이 둘을 맞세우고 죽음의 사슬이 풀리는 일로 문단을 마친다.

  57. 19.2 본문으로

    porro et longe는 멀리 떨어짐을 나타내는 채택 독법이다. 377쪽 각주 1은 porro 자리에 per Horum을 제안하며 경계자 호로스를 거론한다.

    substantia는 앞 문장의 세상과 그 실체를 잇는다. 뒤따르는 여러 설명은 이레나이오스가 열거하는 이단자들의 우주 기원설이다.

    속사람을 지성(sensus)과 동일시하고 그것만 완전한 것(ad perfectum)에 오른다는 주장은 이단자들의 견해로 소개된다.

  58. 20.1 본문으로

    praecipientibus는 가르치는 행위로 읽었다. 378쪽 각주 3에는 recipientibus라는 독법도 실려 있다.

    ordinatio는 교회를 세우는 질서로 옮겼다. 이어지는 문장은 같은 신앙, 성육신의 경륜, 성령의 선물, 계명과 구원에 대한 기대를 함께 열거한다.

    totius hominis는 온 인간이다. 저자는 곧바로 영혼과 몸이라고 풀어 쓴다.

  59. 20.2 본문으로

    ἑπτάμυχος는 일곱 불구멍을 가진 등잔을 수식하는 그리스어이다. 379쪽 본문은 이 단어를 그리스 문자로 싣고, 각주 1은 라틴 문자로 전해진 형태들을 설명한다.

    idiota religiosus는 전문적인 수사 교육과 대비되는 경건한 평범한 신자를 가리킨다. sophista는 문맥상 궤변가로 옮겼다.

    낙원에서 먹는다는 표현은 주님의 성경을 읽고 양육받는 일로 풀이된다. 선악의 지식을 내세우는 이단자들의 주장도 같은 낙원 비유 안에 놓인다.

    마지막 문장에서 그리스도는 영의 머리가 되시고 영은 인간의 머리가 된다. 라틴어 spiritus를 영으로 옮겼으며, 보고 듣고 말하는 일은 per illum, 곧 영을 통해 이루어진다고 읽었다.

  60. 21.1 본문으로

    창세기 인용의 observabit는 노리다로 옮겼다. 이 인용 직전에는 머리를 밟는다는 calcans가 별도로 나온다.

    갈라디아서 인용의 채택 본문은 Legem factorum, 곧 행위의 율법이다. 381쪽 각주 4가 이 독특한 독법을 논한다.

    principalem hominem은 여자가 빚어져 나온 처음 인간을 가리킨다. 그리스도께서 인자를 자칭하는 일과 아담을 자신 안에 하나로 모으는 일이 연결된다.

    palma는 승리자에게 주는 종려가지를 뜻한다. 죽음이 얻은 승리와 인간이 얻을 승리를 같은 낱말로 맞세운다.

  61. 21.2 본문으로

    dissuadere는 어떤 일을 하지 않도록 설득한다는 뜻이다. 대적은 굶주린 그리스도께서 하나님에게서 오는 양식을 기다리는 일을 그만두게 하지 못했다.

    repletio는 배부름이고 duplex gustatio는 두 사람의 맛봄으로 읽었다. 낙원의 배부름과 그리스도의 굶주림을 대응시키는 채택 라틴어 본문이다. 382쪽 각주 4는 repletio의 번역 전승을 논한다.

    “아래로 몸을 던져라”와 천사들이 받든다는 성경 구절은 서로 다른 발화이다. 본문은 악마가 자기 권유를 성경 인용과 이어 붙였다고 설명한다.

    quantum autem ad illum 이하는 대적을 향한 적용으로 읽었다. 그가 눈앞의 인간 안에서 자기 하나님이신 주님을 시험해서는 안 된다는 뜻이다.

    본문은 사탄을 히브리어로 배교자라고 풀이한다. 이 어원 풀이는 저자의 논증에 속한다.

    세 차례의 시험은 빵, 성전 꼭대기, 세상 나라들의 순서이다. 마지막 시험의 대사는 누가를 언급하면서 엎드려 경배하라는 표현도 함께 싣는다.

  62. 21.3 본문으로

    Homo ejus와 Verbum이 이어진다. 하나님께 속한 인간이신 그리스도께서 악마의 정체를 드러내고 말씀으로서 도망자를 묶으시는 논증이다. 384쪽 각주 3도 두 표현의 관계를 논한다.

    강한 자의 물건들(vasa)은 악마에게 붙잡힌 사람들로 곧바로 풀이된다.

    incorruptela는 썩지 않음이다. 인간이 경험으로 배울 내용은 그것을 하나님의 선물로 받는다는 사실이다.

  63. 22.1 본문으로

    diabolica ignorantia는 385쪽의 채택 표기이다. 같은 쪽 각주 2는 Grabe의 diabolicam ignorantiam도 제시한다. 번역에서는 악마의 무지를 없애는 문맥으로 읽었다.

    신명기 인용의 사랑하라는 명령에는 ex tota anima tua, 곧 네 영혼을 다하여가 실려 있다.

    labes는 여기서 결핍으로 옮겼다. 창조주와 율법이 결핍과 무지에서 나왔다는 반대자들의 설명을 전제로 반문하는 문장이다.

  64. 22.2 본문으로

    높은 은사, 의로운 행위에 대한 자신감, 뛰어난 봉사가 교만의 계기가 될 수 있다는 문장이다. 셋 모두 하나님을 시험하지 말라는 계명에 연결된다.

    cadere는 엎드림과 떨어짐을 이어 주는 동사이다. 악마에게 엎드려 경배하는 행위가 하나님의 영광에서 떨어지는 일로 풀이된다.

    386쪽 요한복음 인용은 mendax, 곧 거짓말쟁이를 태초부터라고 수식한다. 뒤의 23장 말미에서는 homicida, 곧 살인자가 같은 자리에 나온다.

  65. 23.1 본문으로

    창세기 인용은 처음에는 단수 명령 manducabis를 쓰고, 금지와 죽음의 예고에서는 복수형 manducabitis와 moriemini를 쓴다.

    하와가 전한 금지에는 먹는 일뿐 아니라 만지는 일도 포함된다. 본문의 인용은 하와의 발화 속에 하나님의 발화를 넣는 형태이다.

    tertium mendacium은 세 번째 거짓말이다. 하나님께서 낙원에 안 계신 듯 논한 일과 죽음의 예고를 뒤집은 일이 이어서 설명된다.

  66. 23.2 본문으로

    저자는 먹은 날과 죽은 날의 관계를 불순종, 죽음에 대한 빚, 창조의 한 날, 주간의 순환, 천 년의 기간으로 차례로 설명한다.

    Parasceve는 준비일이다. 본문은 이를 coena pura, 곧 정결한 만찬이라고 부르고, 다시 sexta feria, 곧 주간의 여섯째 날로 풀이한다.

    secunda plasmatio는 두 번째 빚어짐이다. 그리스도의 수난이 인간에게 주는 죽음에서의 새 빚어짐을 가리킨다.

    아담의 죽음을 천 년과 연결하는 해석은 Quidam, 곧 어떤 이들의 해석으로 소개된다. 주님의 하루와 천 년을 비교한 뒤 아담이 그 기간 안에 죽었다는 설명이 이어진다.

  67. 24.1 본문으로

    잠언 인용의 tyranni는 여기서 왕들과 지도자들에 병행되는 통치자들로 옮겼다. 이어지는 more tyrannico는 폭군처럼 행한다는 부정적 표현이다.

    로마서 13장의 권세들은 세금 징수와 연결되는 인간 통치 권세들로 해석된다.

    주님과 베드로의 세금을 낸 일은 앞의 악마의 요구와 대비된다. 주님께서 세금 징수자들의 직무를 인정하셨다는 논증이다.

  68. 24.2 본문으로

    관리들의 책임은 행위에 따라 갈린다. 정의롭고 합법적인 행위와 폭정으로 정의를 무너뜨리는 행위가 하나님의 심판 아래 구별된다.

    물고기처럼 서로 잡아먹는다는 비유는 인간 통치와 법이 억제할 폭력을 가리킨다.

    gentiles는 이 문단에서 민족들로 옮겼다. 지상의 통치가 사람들의 평온과 정의에 주는 유익을 논한다.

  69. 24.3 본문으로

    correptio는 백성을 바로잡는 일이다. 왕이 주어지는 목적은 유익과 정의의 보전, 두려움과 형벌과 책망, 기만과 모욕과 교만으로 나뉘어 열거된다.

    악마의 능력은 인간의 마음을 미혹하여 하나님의 계명을 어기게 하는 일로 설명된다. 하나님을 잊는 것과 악마를 하나님처럼 경배하는 것이 그 결과로 이어진다.

  70. 24.4 본문으로

    같은 apostata를 영토를 빼앗은 자의 비유에서는 반역자, 하나님의 법을 떠난 천사에게서는 배교자로 옮겼다.

    examinatio sententiae ejus, homo factus est는 인간이 악마의 생각을 밝혀내는 계기가 되었다는 뜻으로 읽었다. 이 문장의 homo는 인간이며, 직후에도 악마가 인간을 적대한다는 설명이 이어진다.

    에베소서에 대한 설명에는 공중의 영을 다스리도록 세워진 천사들 가운데 하나라는 복수 표현이 실려 있다. 누가복음 인용에서는 그 악마의 권세를 밟는 일이 이어진다.

  71. 25.1 본문으로

    적그리스도는 여러 우상을 치우고 자신을 하나의 우상으로 높이는 자로 묘사된다. 여러 우상에 흩어졌던 오류가 그 안에 모인다는 논증이다.

    데살로니가후서 인용은 Quoniam nisi로 시작하는 생략된 조건문이다. 번역에서는 배교와 죄의 사람이 먼저 나타나야 한다는 선행 조건을 드러냈다.

    homo peccati와 filius perditionis는 각각 죄의 사람과 멸망의 아들이다. 저자는 하나님의 성전에 앉는 이 인물을 적그리스도와 연결한다.

  72. 25.2 본문으로

    다니엘의 열 뿔과 작은 뿔, 뽑힌 세 뿔은 마지막 왕국과 왕들에 대응된다. 이레나이오스는 마태복음과 다니엘과 데살로니가후서를 같은 적그리스도 논증에 잇는다.

    본문의 기간 표현은 tempus temporum et dimidium tempus이다. 이를 때들의 한 때와 반 때로 옮겼으며, 저자는 곧바로 삼 년 육 개월로 풀이한다.

    주 예수의 spiritus oris는 입의 숨으로 옮겼다. 불법자를 죽이는 행위와 자신이 오셔서 나타나심으로 멸하는 행위가 병행된다.

    mittet는 보내실 것이다라는 미래형이다. 진리에 대한 사랑을 거절한 이들에게 하나님께서 미혹의 활동을 보내시는 것으로 서술된다.

  73. 25.3 본문으로

    하나님을 잊은 과부는 지상의 예루살렘으로, 불의한 재판관은 적그리스도로 풀이된다. 이는 저자가 누가복음의 비유에 붙인 해석이다.

    다니엘 인용의 datum est in sacrificium peccatum은 죄가 제물로 주어졌다는 형태이다. 이어지는 justitia는 정의로 옮겼다.

    jugum torquis ejus는 그의 목테의 멍에라는 표현이다. 393쪽 각주 5는 멍에를 나타내는 그리스어 구문과 동사의 연결을 논한다.

    달걀처럼 손으로 으스러뜨리는 비유가 인용문에 포함된다. 같은 문단 끝의 한 이레의 절반은 저자 자신이 삼 년 육 개월로 풀이한다.

  74. 25.4 본문으로

    praemisit는 먼저 보내셨다는 채택 독법이다. 393쪽 각주 9는 promisit, 곧 약속하셨다는 교정을 제안한다.

    가브리엘은 다니엘의 환상을 해석하고 마리아에게 그리스도의 오심을 알린 동일한 천사로 연결된다. 이를 통해 예언자들을 보내신 하나님과 그리스도의 아버지가 같은 분이라는 논증을 마친다.

  75. 26.1 본문으로

    주님의 제자들에게는 Domini discipulis를 옮긴 말이다. 이 문장에서 요한은 묵시록으로 제자들에게 마지막 때의 일을 알려 주는 주어다.

    열 왕, 그 가운데 죽임당할 셋, 여덟째가 될 자를 구별한다. 한 시간은 계시록 인용의 una hora에 해당한다.

    손으로 깎지 않은 돌을 그리스도로 읽는 다니엘 해석이 이어진다. 다니엘 인용에는 쇠의 뿌리, 구운 진흙, 사람의 씨를 통한 혼합이라는 표현이 있다.

    구운 진흙은 testo와 testum을 옮긴 말이다. 395쪽 주석 4는 사본의 다른 형태와 편집 본문의 독법을 설명한다.

  76. 26.2 본문으로

    영원한 나라에 이어 의인들의 부활이 설명으로 붙는다. 일시적인 나라들과 영원한 나라를 대조하는 문맥이다.

    창조주는 Demiurgus, 권능들은 virtutes에 해당한다. 서로 다른 권능들에서 예언들이 나왔다는 주장은 이레나이오스가 비판하는 이들의 견해다.

    뜻을 뒤집어서라는 말은 secundum eversionem sententiae를 옮겼다. 마르키온 추종자들의 명시적인 모독과 발렌티누스 추종자들의 의미 변형을 구별한다.

    뱀을 통한 유혹과 후대의 사람들을 통한 모독에는 사탄이 다른 행위자를 도구로 삼는다는 연결이 있다.

  77. 26.3 본문으로

    유스티누스의 발언은 그가 쓴 정확한 저작명이 제시되지 않은 인용이다. 396쪽 주석 4에는 그라베와 마수에의 서로 다른 저작 추정이 나온다.

    라틴어 본문은 그리스도와 그분의 사도들의 말씀, 하나님을 모독한다고 적는다. 병렬 그리스어에는 그분과 사도들의 말씀, 주님을 모독한다는 독법이 있다.

    생명의 영은 Spiritum vitae를 옮긴 말이다. 창조주가 생명을 주고 법을 세운 분이라는 서술에 이어 하나님의 심판을 논한다.

    아버지가 심판하지 않는다면으로 시작하는 마지막 두 문장은 통상 27장 1절의 시작이다. Harvey판에서는 26장 3절에 속한다.

  78. 27.1 본문으로

    이 절은 가족의 분열, 두 사람의 분리, 가라지와 밀, 어린양과 염소를 함께 열거한다. 꺼지지 않는 불과 영원한 불을 각각 구별한다.

    불순종하는 자들은 indicto audientes에 해당한다. 398쪽 주석 3에는 inobedientes라는 사본 독법이 제시된다.

    자신의 선택은 ex sua sententia, 자유로운 생각은 sensus liber를 옮긴 말이다. 믿음과 불순종 모두 각자의 선택과 연결된다.

  79. 27.2 본문으로

    교제는 communio, 떨어져 나감은 separatio를 옮긴 말이다. 하나님과의 관계를 생명과 빛, 죽음과 어둠으로 설명한다.

    하나님께서 먼저 직접 벌하신다는 설명과 좋은 것을 잃은 데서 형벌이 뒤따른다는 설명을 구별하는 문장이다. principaliter는 여기서 먼저라는 말로 옮겼다.

    하나님께서 주시는 좋은 것들과 그것들의 상실에 모두 영원하며 끝이 없다는 표현이 붙는다.

    빛의 비유에서 라틴어 immenso는 한없이 넓게 퍼지는 빛을, 병렬 그리스어 διηνεκοῦς는 계속되는 빛을 가리킨다.

    마지막 요한복음 인용의 라틴어 est operatus는 그 사람이 행했다는 단수형이다. 399쪽 주석 5에는 행위들을 가리키는 복수형 그리스어가 제시된다.

  80. 28.1 본문으로

    말씀의 도래를 나타내는 라틴어 venit에 그리스어 병렬문은 ἐκδέχεται를 쓴다. 400쪽 각주 1에는 ἔρχεται라는 독법도 제시된다.

    라틴어의 regnum Patris는 아버지의 나라이다. 병렬 그리스어는 하늘들의 나라라고 표현한다.

    빛이나 어둠 가운데 있는 이들에게 각각 알맞은 거처가 주어진다. 마지막 문장의 semetipsos는 좋은 것들을 잃도록 스스로 만든 사람들을 가리킨다.

  81. 28.2 본문으로

    데살로니가후서 인용은 dilectionem Dei, 곧 하나님의 사랑으로 되어 있다. 400쪽 각주 6은 진리를 뜻하는 veritatis를 대안으로 제시한다.

    recapitulare는 여러 시대의 배교를 한 존재 안에 모아 총괄한다는 뜻으로 쓰인다. 본문은 그의 결정과 의지와 판단을 거듭 명시한다.

    요한계시록 인용은 과거형과 현재형과 미래형이 이어진다. 마흔두 달의 권세, 형상의 말함, 매매를 제한하는 표가 차례로 나온다.

    a constitutione mundi는 세상이 세워질 때부터라는 뜻이다. 바로 앞의 occisi와 연결하면 어린양이 죽임당한 때를 나타낸다.

    armiger는 무기를 들고 따르는 자이며, 같은 인물을 거짓 예언자라고 부른다. 형상에 주는 spiritus는 숨, 곧 생기를 나타낸다.

    육백육십육은 백 여섯, 십 여섯, 일 여섯으로 풀어 쓴다. 이어지는 육천 년은 이 수로 총괄되는 배교의 기간이다.

  82. 28.3 본문으로

    Harvey판 28장 3절은 통상 28장 3-4절에 해당한다. Et propter hoc in omni tempore부터 통상 4절이다.

    창세기 인용은 하나님이 여섯째 날에 일을 마치셨다고 적는다. 이레나이우스는 엿새와 육천 년을 대응시킨다.

    하나님의 두 손은 본문 자체가 아들과 영으로 풀어 쓴다. 이어지는 겨와 밀의 비유에서는 각각 배교와 믿음으로 열매 맺는 사람들을 가리킨다.

    contriti, attenuati, conspersi, igniti는 빻고 곱게 만들고 반죽하고 굽는 과정을 잇는다. 구원받는 사람들이 겪는 환난을 왕의 잔치에 올릴 빵에 비유한다.

    이그나티우스 인용의 라틴어는 그리스도의 밀과 하나님의 빵이다. 이 페이지의 그리스어 병렬문은 하나님의 밀과 깨끗한 빵으로 적는다. 인쇄본의 난외 표시는 로마인들에게 보낸 편지 4장을 가리킨다.

  83. 29.1 본문으로

    sui arbitrii와 suae potestatis는 스스로 판단하고 자기 권한을 지닌 존재를 가리킨다. 하나님이 이를 불멸에 이르도록 성숙하게 하신다는 문장이 이어진다.

    conditio는 이 대목에서 창조 세계이다. insumitur는 사람을 위해 쓰인다는 뜻이며, 다음 문장은 창조 세계가 사람을 위해 지어졌다고 설명한다.

    물동이의 물방울과 저울의 작은 무게는 이사야서 인용에 속한다. 줄기와 겨의 비유는 의인들에게 도움이 되는 정도를 설명한다.

    assumetur는 들어 올려질 것이라는 미래 수동형이다. 이 문장은 교회가 여기에서 들어 올려지는 일, 환난, 의인들의 마지막 싸움을 차례로 말한다.

  84. 29.2 본문으로

    육백육십육은 노아의 나이 육백, 형상의 높이 육십 큐빗과 너비 육 큐빗에 연결된다. 육천 년은 그 자 안에 총괄되는 배교의 기간이다.

    인쇄된 inresurrectionem terrae의 표기는 이례적이며, 이 문맥에서는 땅의 반란을 가리킨다. 405쪽 각주 2는 ἐπανάστασιν과 insurrectionem을 제안하고, 병렬 그리스어는 죄를 뜻하는 ἁμαρτίας를 쓴다.

    a diluvio는 홍수 이후이며, 각주에는 홍수 이전이라는 다른 독법도 있다. 본문은 홍수 이전의 천사들의 배교와 이후의 우상 제작을 이어 다룬다.

    Ananias, Azarias, Misael은 하나냐, 아사랴, 미사엘이다. succensio는 불태움을 가리키며, 세 사람이 겪은 불가마의 일을 마지막 의인들의 고난과 연결한다.

    그리스어 병렬문에는 여러 생략 구간이 있다. 라틴어는 예언자 살해, 의인들을 불태움, 거짓 예언과 속임수를 포함하여 논의를 이어 간다.

  85. 30.1 본문으로

    육백육십육의 각 자리에는 육이 되풀이된다. hecatontasin과 monasin은 각각 백과 일을 가리키는 그리스어 계열 표현이다.

    육십에서 오십을 빼면 십이 된다. 이레나이오스가 비판하는 수는 육백십육이다.

    필사자의 실수에 관한 대괄호 문장은 라틴어 편집 본문에 있으며 그리스어 병렬 인용에는 빠져 있다. Harvey는 407쪽 주석 3에서 이를 삽입문으로 설명한다.

    이오타로 늘여 썼다는 라틴어 표현은 문자 변형을 설명한다. 407쪽 주석 3은 이를 Ξ가 EI로 변한 것으로 풀이한다.

    사본이라는 번역의 대본 표현은 antiquis et probatissimis et veteribus scripturis이다. 이어지는 증언자는 요한을 직접 보았던 이들이다.

  86. 30.2 본문으로

    단 지파와 장차 올 자를 연결하는 논증은 예레미야 8:16의 단이라는 지명과 묵시록의 지파 목록을 함께 읽은 것이다.

    보장은 munitio의 번역이다. 408쪽 주석 3은 데살로니가전서 5:3 인용의 여러 역본 표현을 비교한다.

    Harvey판 2절 후반의 예언 성취를 기다리라는 문장은 통상 30장 3절의 시작에 해당한다.

  87. 30.3 본문으로

    에우안타스와 라테이노스는 인쇄본의 그리스 철자 ΕΥΑΝΘΑΣ와 ΛΑΤΕΙΝΟΣ에 대응한다. 숫자 계산에는 철자가 중요하다.

    첫 음절을 ε와 ι로 적는다는 대괄호 설명은 인쇄본 409쪽에 있다. Harvey는 같은 쪽 주석 4에서 이 설명을 삽입문으로 표시한다.

    이름의 수는 그리스 문자 수가를 합한 것이다. 라테이노스는 30+1+300+5+10+50+70+200, 테이탄은 300+5+10+300+1+50으로 각각 666이 된다.

    그것이 보였다는 라틴어 visum est는 중성형이다. 앞의 묵시록을 보았다는 진술에 이어진다. 그리스어 병렬문은 ἑωράθη라고 적혀 있다.

    그 환상을 본 때는 도미티아누스 통치 말엽으로 서술된다. 이 구절의 그리스어 병렬문 옆에는 에우세비오스 교회사 5.8이 표기되어 있다.

  88. 30.4 본문으로

    삼 년 육 개월의 통치와 예루살렘 성전에 앉음 뒤에 주님의 도래가 이어진다. 인쇄본의 regnabit와 sedebit는 미래형이다.

    일곱째 날은 왕국의 때와 안식을 풀어 설명하는 표현이다. 아브라함의 상속 약속과 동서에서 오는 이들의 잔치가 같은 문맥에 놓인다.

  89. 31.1 본문으로

    promotionis와 meditationis는 의인들이 단계적으로 나아가며 썩지 않음에 이르도록 준비하는 과정이다.

    ceti는 큰 바다짐승을 가리킨다. 요나 인용은 이 문헌에 적힌 사흘 낮과 사흘 밤의 순서를 따른다.

    죽은 성도들을 기억하고 내려오셨다는 인용의 예언자 이름은 이 대목에 적혀 있지 않다.

    inferno inferiori는 죽은 이들의 아래 깊은 거처를 가리켜 음부로 옮겼다.

  90. 31.2 본문으로

    invisibilem locum은 하나님께서 영혼들에게 정하신 보이지 않는 장소이다. 바로 아래의 그리스어 병렬문은 해당 형용사가 빠진 자리에 생략점을 찍는다.

    perfecte resurgentes에 이어 hoc est corporaliter가 붙어 온전한 부활을 몸의 부활로 풀이한다.

    413쪽의 Cod. Arund. explicit 표시는 아룬델 사본의 끝이다. Harvey판 본문은 이어지는 32-36장을 싣는다. 편집 주석은 그 사본 끝에 빈 칸이 있다고 설명한다.

    fixuras clavorum은 못이 박힌 자국이다. 412쪽 주석 5는 figuras라는 다른 독법도 기록한다.

  91. 32.1 본문으로

    capere Deum은 하나님을 받아들임이다. 이어지는 assuescunt와 paulatim은 그 수용에 점차 익숙해지는 과정을 나타낸다.

    conditione는 의인들이 수고하고 박해받던 창조 세계를 가리킨다. 같은 곳에서 인내의 열매를 받고 왕 노릇 한다는 반복이 이어진다.

    로마서 8장 인용은 피조물의 해방과 하나님의 아들들이 누리는 영광의 자유를 연결한다.

    414쪽의 sive afflicti sunt는 편집 주석 1에서 방주로 설명하는 어구이며 인쇄 본문에 실려 있다.

  92. 32.2 본문으로

    창세기 인용의 Mare는 바다 쪽인 서쪽을 가리킨다.

    quadringentas didrachmas argenti는 은 사백 디드라크마이다. 디드라크마는 두 드라크마짜리 단위이며 414쪽 주석 3은 사백이라는 독법을 설명한다.

    아브라함의 씨를 교회와 연결한 뒤, 갈라티아서 인용에서 복수 seminibus와 단수 semini를 대비하여 그리스도를 가리킨다.

    갈라티아서 4장 인용은 Vos와 estis로 너희를 가리킨다. 415쪽 주석 1은 우리를 가리키는 다른 전승도 기록한다.

  93. 33.1 본문으로

    잔을 들고 감사드린 다음 그 잔을 마셨다는 bibisset ab eo가 본문에 있다.

    nova resurgit caro와 novum percepit poculum은 새롭게 일어나는 육신과 이미 받았던 새 잔을 연결한다.

    포도나무의 소출이라는 generatione vitis는 뒤에서 육신으로 마시는 행위와 땅의 상속을 설명하는 근거가 된다.

  94. 33.2 본문으로

    이 인용에는 잔치에 부르지 말라는 대상 가운데 divites, 부자들도 들어 있다.

    일곱째 날과 의인들의 참된 안식일을 그 나라의 때와 연결한다. 백 배의 보상과 잔치도 그때의 일로 설명한다.

    prandium과 coena는 각각 점심과 저녁 식사이다. 이 문맥에서는 손님을 초대하는 잔치를 가리킨다.

  95. 33.3 본문으로

    창세기 27장 인용은 fratris tui와 filii patris tui, 곧 네 형제와 네 아버지의 아들들이라는 독법이다.

    장로들의 증언은 주님의 제자 요한을 보았고 그에게 들었다는 두 관계를 명시한다.

    포도나무의 가지를 나타내는 palmes가 두 번 나온다. 뒤의 vero palmite는 인쇄 본문의 참된 가지라는 표현이며 417쪽 주석 4는 이 반복과 시리아어 어형의 관계를 논한다.

    포도알 하나의 포도주는 vigintiquinque metretas, 이십오 메트레테스이다. 고대 용량 단위의 이름을 보존했다.

    quinque bilibres는 두 리브라짜리 다섯 몫, 곧 십 리브라이다. simila는 고운 밀가루이며 clarae와 mundae 두 수식어가 붙는다.

    417-418쪽의 별표는 이 풍요 묘사에 대응하는 아르메니아어 단편을 부록 448쪽에서 참조하게 한다.

  96. 33.4 본문으로

    파피아스는 요한에게 들은 사람, 폴리카르포스의 동료, 옛사람으로 소개된다. 해당 증언의 위치는 그의 다섯 책 가운데 넷째 책이다.

    418쪽의 그리스어 병렬문은 에우세비오스 『교회사』 3.39에서 인용한 파피아스 증언으로 표시되어 있다.

    이사야 11장 인용은 사자와 소가 짚을 먹는다고 함께 열거한다. 418쪽 주석 4는 소처럼 먹는다는 다른 독법을 제안한다.

    저자는 여러 민족의 신앙적 화합에 이 말을 적용하는 해석을 언급한 뒤, 부활 때 짐승들에게도 이루어질 회복을 설명한다.

  97. 34.1 본문으로

    Harvey판 419쪽에 CAP. XXXIV와 1절 시작이 인쇄되어 있다.

    에제키엘 인용은 in spe, 희망 가운데 산다는 어구를 두 번 사용한다.

    in novo Testamento a veteri의 연결은 420쪽 주석 1에서 새 경륜을 옛적부터 정하셨다는 뜻으로 설명한다. qui 대신 quae, a 대신 ac라는 다른 독법도 함께 기록된다.

    예레미야 인용은 이집트에서 데리고 나오셨다는 구절과 이어지는 대조문 일부가 빠진 형태이다. 420쪽 주석 2는 반복된 Israel 때문에 빠진 어구로 e terra Aegypti: sed, Vivit Dominus, qui eduxit et adduxit semen domus Israel을 제시한다.

  98. 34.2 본문으로

    이사야 30장 인용은 달빛, 햇빛, 낮빛의 일곱 배를 짧게 연결한다.

    상처의 아픔을 아담의 불순종으로 닥친 죽음으로 풀이하고, 부활을 그 치유와 연결한다.

    종들이 기다리는 때는 저녁 경점과 둘째 경점, 셋째 경점으로 나뉜다. 421쪽 주석 1은 저녁 경점 어구의 전승을 설명한다.

    longe nos faciet Deus homines에는 nos가 있어 우리 사람들을 멀리 떠나게 하신다는 표현이 된다.

  99. 34.3 본문으로

    교회들을 섬, 항구, 피난처로 묘사한다. altitudinem과 Bythum은 높은 곳과 깊은 구렁을 대비한다.

    Bythum 뒤에는 id est profundum, 곧 깊은 곳이라는 풀이가 붙는다.

    ventilabit는 흩으실 것이라는 미래형이다. 421쪽 주석 6은 qui ventilavit라는 다른 독법을 제안한다.

    주님의 모든 제자를 레위인과 제사장이라고 부르는 논의는 앞선 책을 가리킨다. 422쪽 주석 3의 인쇄본 참조 위치는 168쪽이다.

  100. 34.4 본문으로

    도성의 재료는 붉은 보석, 사파이어, 벽옥, 수정, 고른 보석들로 열거된다.

    docibiles Dei는 하나님께 가르침을 받는 이들이라는 뜻이다.

    이사야 인용은 백 살 된 이를 젊은이라고 부르고, 백 살에 죽는 죄인이 저주받는다고 말한다.

    in te는 네 안에 있는 백성을 가리킨다. 422쪽 주석 4는 meae라는 교정안을 제시한다.

    opera laborum eorum veterascent는 수고의 결과물이 오래 지속됨을 나타내며, 앞의 직접 집에 살고 수확을 먹는 약속과 이어진다.

  101. 35.1 본문으로

    알레고리로 해석한다는 allegorisare는 예언된 땅과 예루살렘을 다른 차원의 실재로 풀어 읽는 것을 가리킨다. 이어지는 논증은 부활한 의인들의 지상 왕국과 그 뒤의 새 예루살렘을 구별한다.

    “돌이킬 수 없는”은 insanabilis에 해당한다. 인용된 이사야 13:9의 문구는 주님의 날을 치유하거나 돌이킬 수 없는 날로 묘사한다.

    “예언자 예레미야”라는 소개 뒤의 긴 인용은 바룩 4:36-5:9에 해당한다. Harvey판 424쪽 난외와 각주 1도 바룩서를 가리킨다.

    “의의 겹옷”은 amictum duplicem justitiae를 옮긴 말이다. “영원한 영광의 관”의 mitra는 머리에 두르는 관을 뜻한다.

    예루살렘의 이름에는 pax justitiae et gloriae colenti Deo라는 라틴어가 쓰인다. colenti Deo는 하나님을 섬기는 이에게 향하는 표현이다. 424쪽 각주 2에 인용된 그리스어는 καὶ δόξα θεοσεβείας, 곧 하나님을 경외함의 영광이다.

    “영광스럽게 실어”의 대본은 portatus cum gloria이다. portatus는 인쇄본의 단수형이며, 앞의 illos는 돌아오는 자녀들을 가리키는 복수형이다. 한국어에서는 자녀들을 데려오는 문맥으로 연결된다.

    “하나님께서 기억해 주심”의 Dei recordationem은 하나님의 기억을 기뻐하는 표현이다. 본문의 숲과 향기로운 나무가 그늘을 드리우는 구절은 과거형 intexuerunt로 되어 있다.

  102. 35.2 본문으로

    “땅을 회복하시고”의 revocata terra는 땅을 다시 불러 회복한다는 표현이다. 425쪽 각주 1에는 Grabe가 제안한 renovata, 곧 새로워진이라는 독법도 실려 있다.

    “내 손에 네 성벽들을 그려 놓았다”는 이사야 49:16의 인용 형태이다. 이 인용에서는 성벽들이 손에 그려진 대상으로 직접 제시된다.

    아이온, 플레로마, 프루니코스는 앞 권들에서 다룬 영지주의적 우주론의 용어들이다. 이레나이우스는 위에 있는 예루살렘을 설명하면서 이 용어들을 다시 거론한다.

    요한계시록 21장의 인용은 “보좌에서” 나온 음성이라고 하며, populi라는 복수형으로 “그분의 백성들”이라고 한다. 425쪽 각주 2는 음성이 나오는 위치에 관한 다른 독법도 소개한다.

    “썩지 않을 삶을 미리 익힌다”의 praemeditantur는 앞으로 누릴 불멸을 미리 훈련하고 익힌다는 뜻이다. 426쪽 각주 1은 그리스어 προμελετῶνται를 함께 제시한다.

    426쪽 난외에는 사람의 실제 부활을 말하는 문장과 만물이 새로워진 뒤 하나님의 도성에 거한다는 문장에 시리아어 단편 참조가 붙어 있다. 판본 내 참조 위치는 각각 451쪽과 451-452쪽이다.

    마지막 “이는 이치에도 맞는다”는 Et secundum rationem이다. 이 짧은 문장은 바로 다음 장의 실제 인간과 그들의 실제 거처에 관한 설명으로 이어진다.

  103. 36.1 본문으로

    plantatio는 심어서 뿌리내리는 일을 가리킨다. 이 대목에서는 부활한 사람들이 실제로 자리 잡을 터전을 뜻하므로 “뿌리내릴 자리”로 옮겼다.

    substantia와 materia는 각각 “실체”와 “질료”, figura는 “형태”이다. 이레나이우스는 창조 세계의 존속과 그 형태의 변화를 구별한다.

    semper nova confabulans Deo는 하나님과 계속 새로운 이야기를 나눈다는 표현이다. 사람의 새로워짐과 하나님과의 교제가 이어진다.

    낙원의 즐거움을 누리는 방식에 붙은 tute는 “안전하게”이다. 428쪽 주석 3은 그리스어 사본들에 대응하는 단어가 없다고 설명한다.

    어디에서나 보게 될 분을 라틴어는 Deus(하나님), 그리스어 병렬문은 Σωτήρ(구원자)라고 부른다. 한국어는 라틴어의 Deus를 따른다.

    장로들은 백 배, 예순 배, 서른 배의 열매와 하늘, 낙원, 도성의 거처를 연결한다. triclinium은 식사하는 이들이 기대앉는 잔칫자리이다.

    Verbum ejus는 하나님의 말씀이신 아들을 가리킨다. 각 사람의 몫을 나눈다는 말씀의 정확한 성경 위치는 428쪽 주석 5에서도 여러 후보와 함께 논의된다.

    mixtionem calicis novam은 잔에 새롭게 섞는 것을 가리킨다. 포도주와 물을 섞은 잔을 배경으로 하는 표현이며, 이 문장에는 섞는 재료의 이름이 직접 나오지 않는다.

    eduxit illam의 illam은 여성 단수이다. 앞의 땅의 상속이나 피조물을 가리킬 수 있어 한국어에서는 “그것”으로 옮겼다. 동사 eduxit는 완료형이다.

    in Filii sui regnum은 “그분 아들의 왕국을 향하여”라는 목적격 표현이다. 429쪽 주석 3은 왕국 안에서를 뜻하는 in regno도 이문 가능성으로 제시한다.

    천사들이 보기를 바라는 대상을 가리키는 quem은 남성 단수로 인쇄되어 있다. 한국어의 “그분”은 앞의 하나님을 가리킨다.

    마지막 부분은 말씀이 피조물 안에 받아들여지고 피조물이 말씀을 받아들이는 상호 관계를 반복한다. capiatur와 capiat를 모두 “받아들이다”로 연결했다.

    본문은 “하나님의 형상과 모양을 따라 이루어질 것이다”로 끝난다. 이어지는 다섯 책의 종결문은 별도의 전승 정보이다.

    conformatum et concorporatum Filio는 아들을 닮게 빚어지고 아들과 한 몸이 됨을 함께 나타낸다. 두 분사는 모두 Filio와 연결된다.