이단 논박 · 4권

Ἔλεγχος καὶ ἀνατροπὴ τῆς ψευδωνύμου γνώσεως

이레네우스

서두 1

사랑하는 그대여, 거짓 지식을 드러내고 논박하는 이 저작의 제4권을 그대에게 보내며, 약속한 대로 주님의 말씀을 통해 앞서 말한 내용을 확증하려 한다. 그대도 요청한 대로 모든 이단자를 반박할 근거를 우리에게서 두루 얻도록 하려는 것이다. 그들을 모든 방면에서 물리쳐, 오류의 깊은 곳으로 더 나아가거나 무지의 바다에 빠져 숨 막히는 일을 막고, 진리의 항구로 돌이켜 그들이 자신의 구원을 얻게 하려는 것이다. 그들을 돌이키려는 사람은 그들의 원리와 논증을 잘 알아야 한다. 병든 이들이 어떤 질환을 앓는지 모르는 사람은 그들을 치료할 수 없기 때문이다. 그러기에 우리보다 앞선 이들은, 참으로 우리보다 훨씬 뛰어난 이들이었는데도, 발렌티노스를 따르는 자들을 충분히 논박하지 못했다. 그들의 원리를 알지 못했기 때문이다. 우리는 제1권에서 그 원리를 그대에게 전하며 온 힘을 기울였고, 그 권에서 그들의 가르침에 모든 이단자의 주장이 집약되어 있음도 밝혔다. 그래서 제2권에서는 전체 논박을 비추는 거울로 이들을 삼았다. 이들을 마땅한 방식으로 논박하는 사람은 잘못된 견해를 가진 모든 이를 논박하며, 이들의 주장을 무너뜨리는 사람은 모든 이단을 무너뜨리기 때문이다.

Hunc quartum librum, dilectissime, transmittens tibi operis quod est de detectione et eversione falsae cognitionis, quemadmodum promisimus, per Domini sermones ea quae praediximus confirmabimus, uti et tu, sicut postulasti, undique a nobis accipias occasiones ad confutandos omnes haereticos, et eos omnimodo retusos non longius sinas in erroris procedere profundum, neque ignorantiae praefocari pelago, sed convertens eos in veritatis portum, facias suam percipere salutem. Eum autem qui velit eos convertere, oportet diligenter scire regulas sive argumenta ipsorum. Nec enim possibile est alicui curare quosdam male habentes, qui ignorat passionem eorum qui male valent. Quapropter hi qui ante nos fuerunt, et quidem multo nobis meliores, non tamen satis potuerunt contradicere his qui sunt a Valentino, quia ignorabant regulam ipsorum, quam nos cum omni diligentia in primo libro tibi tradidimus; in quo et ostendimus doctrinam eorum recapitulationem esse omnium haereticorum. Quapropter et in secundo tamquam speculum habuimus eos totius eversionis. Qui enim his contradicunt secundum quod oportet, contradicunt omnibus qui sunt male sententiae; et qui hos evertunt, evertunt omnem haeresim.

서두 2

그들의 원리는 모든 것 가운데 가장 불경하다. 우리가 밝혔듯이, 유일하신 하나님이신 만드시고 지으신 분을 결함이나 이탈에서 유출되었다고 말하기 때문이다. 그들은 예수를 그리스도에게서 잘라 나누고, 그리스도를 구원자에게서, 구원자를 다시 말씀에게서, 말씀을 외아들에게서 나누어, 우리 주님도 모독한다. 창조자가 결함이나 이탈에서 유출되었다고 말하듯이, 그리스도와 성령도 그 결함 때문에 유출되었다고 가르쳤다. 결함에서 유출된 그 아이온들이 맺은 열매가 구원자라고도 가르쳤다. 그러니 그들에게는 모독이 없는 것이 하나도 없다. 이 때문에 바로 앞 권에서는 이 모든 것에 관한 사도들의 견해를 제시했다. 처음부터 진리의 말씀을 지켜보고 섬긴 이들은 이런 생각을 전혀 품지 않았을 뿐 아니라, 더 순박한 이들을 속일 자들을 성령으로 미리 내다보고, 우리에게 이런 견해들을 피하라고 선포했다.

Super omnes est enim blasphema regula ipsorum, quandoquidem factorem et fabricatorem, qui est unus Deus, secundum quod ostendimus, de labe sive defectione eum emissum dicunt. Blasphemant autem et in Dominum nostrum, abscindentes et dividentes Jesum a Christo, et Christum a Salvatore, et Salvatorem rursum a Verbo, et Verbum ab Unigenito. Et quemadmodum fabricatorem ex labe sive defectione emissum dicunt, sic et Christum et Spiritum sanctum propter labem emissum docuerunt, et Salvatorem ab his Aeonibus qui a labe emissi sunt, fructificationem esse; ut nil sit apud eos sine blasphemia. In eo igitur qui ante hunc est libro ostensa est de his omnibus sententia Apostolorum, quoniam non solum nihil tale senserunt qui ab initio speculatores et ministri fuerunt verbi veritatis; sed et praedicaverunt nobis fugere hujusmodi sententias, Spiritu providentes eos qui seducturi erant simpliciores.

서두 3

뱀은 자신에게 없는 것을 하와에게 약속하며 그녀를 속였다. 이들도 그와 같이 더 높은 지식과 말로 다 할 수 없는 신비를 내세우고, 플레로마 안에 받아들여진다는 그들의 약속을 들려주며, 자기들을 믿는 이들을 죽음에 빠뜨리고, 그들을 만드신 분에게서 떠나게 한다. 그때 배반한 천사는 뱀을 통해 사람들이 불순종하게 만들고도, 주님께 들키지 않았다고 생각했다. 그래서 하나님께서는 그에게 뱀과 같은 형태와 이름을 주셨다. 이제는 마지막 때이므로, 악이 사람들 사이에 퍼져 그들을 배반자로 만들 뿐 아니라, 여러 계략으로 그들을 빚으신 분을 모독하는 자로 만든다. 곧 앞서 말한 모든 이단자를 통해 그렇게 한다. 이들은 모두 서로 다른 곳에서 나와 서로 다른 것을 가르치면서도, 같은 모독의 목적에 모여든다. 우리를 만들고 먹이시는 하나님을 모독하도록 가르치고, 사람의 구원을 깎아내리며, 치명적인 상처를 입힌다. 사람은 혼과 육신이 섞여 이루어진 존재로, 하나님의 닮은 모습을 따라 형성되었고, 그분의 손들을 통해 빚어졌다. 곧 아들과 성령을 통해 빚어진 것이다. 그분께서는 이들에게 “우리가 사람을 만들자”라고도 말씀하셨다. 우리의 생명을 시기하는 자가 목적으로 삼는 것은 이것이다. 사람들이 자신의 구원을 믿지 못하게 하고, 자신들을 빚으신 하나님을 모독하게 하는 것이다. 모든 이단자가 아무리 엄숙하게 무슨 말을 하든, 끝내 도달하는 곳은 같다. 창조자를 모독하고, 하나님께서 빚으신 것의 구원을 반대하는 것이다. 그 빚으신 것이 바로 육신이다. 하나님의 아들께서 그 육신을 위해 모든 경륜을 이루셨음을 우리는 여러 방식으로 밝혔다. 만물의 아버지와 아들과 양자의 자격을 받은 이들 외에는 성경에서 아무도 하나님이라고 불리지 않는다는 점도 분명히 했다.

Quemadmodum enim serpens Evam seduxit, promittens ei quod non habebat ipse; sic et hi praetendentes majorem agnitionem et mysteria inenarrabilia, et promittentes eam quam dicunt intra Pleroma esse receptionem, in mortem demergunt sibi credentes, apostatas eos constituentes ab eo qui eos fecit. Et tunc quidem apostata angelus per serpentem inobedientiam hominum operatus, existimavit latere se Dominum: quapropter eandem ei formam et appellationem tribuit Deus. Nunc autem, quoniam novissima sunt tempora, extenditur malum in homines, non solum apostatas eos faciens, sed et blasphemos in plasmatorem instituit multis machinationibus, id est, per omnes haereticos qui praedicti sunt. Hi enim omnes, quamvis ex differentibus locis egrediantur, et differentia doceant, in idem tamen blasphemiae concurrunt propositum, letaliter vulnerantes, docendo blasphemiam in Deum factorem et nutritorem nostrum, et derogando salutem hominis. Homo est autem temperatio animae et carnis, qui secundum similitudinem Dei formatus est, et per manus ejus plasmatus est, hoc est, per Filium et Spiritum sanctum, quibus et dixit: Faciamus hominem. Hoc ergo propositum est ejus qui vitae nostrae invidet, incredulos suae salutis efficere homines, et blasphemos in plasmatorem Deum. Quaecunque enim cum gravitate summa dixerint omnes haeretici, in ultimum ad hoc deveniunt, ut blasphement fabricatorem, et contradicant saluti plasmatis Dei, quod quidem est caro: propter quam omnem dispositionem fecisse Filium Dei, multis modis ostendimus, et manifestavimus neminem alium Deum appellari a Scripturis, nisi Patrem omnium, et Filium, et eos qui adoptionem habent.

1.1

그러므로 다음은 확고하고 분명하다. 성령께서는 만물을 다스리시는 하나님과 그분의 말씀, 그리고 양자의 영을 받는 이들 외에는 다른 누구도 하나님이나 주님이라고 선포하지 않으셨다. 양자의 영을 받는 이들은 유일하신 참 하나님과 하나님의 아들 그리스도 예수를 믿는 이들이다. 사도들도 마찬가지로 자신의 말로 다른 누구를 하나님이라 부르거나 주님이라 일컫지 않았다. 우리 주님께서는 더욱 그러하셨다. 한 분 하나님이시며 한 분 아버지이신, 하늘에 계신 분 외에는 아무도 아버지로 고백하지 말라고 우리에게 명하셨다. 속이는 자들과 더없이 비뚤어진 궤변가들이 하는 말은 이로써 분명히 거짓으로 드러난다. 그들은 자기들이 지어낸 존재가 본성상 하나님이자 아버지라고 말한다. 반면 데미우르고스는 본성상 하나님도 아버지도 아니며, 피조물을 다스리기 때문에 말로만 그렇게 불린다고 한다. 이것이 비뚤어진 문법가들의 말이다. 그들은 하나님을 거스르는 생각을 꾸미고, 그리스도의 가르침을 제쳐 두며, 스스로 거짓을 점쳐 내어, 하나님의 경륜 전체를 거슬러 논증한다. 그들은 자기 아이온들이 신들이며 아버지들이며 주들이라 불리고, 그들의 어머니와 함께 하늘들이라 불리기까지 한다고 말한다. 그 어머니를 땅과 예루살렘이라고도 부르며, 다른 여러 이름도 붙인다.

Cum sit igitur hoc firmum et constans, neminem alterum Deum et Dominum a Spiritu praedicatum, nisi eum qui dominatur omnium Deus, cum Verbo suo, et eos qui adoptionis Spiritum accipiunt, hoc est, eos qui credunt in unum et verum Deum, et Christum Jesum Filium Dei; similiter et Apostolos neminem alium a semetipsis Deum appellasse, aut Dominum cognominasse; multo autem magis Dominum nostrum, qui et nobis praecepit neminem Patrem confiteri, nisi eum qui est in caelis, qui est unus Deus, et unus Pater: manifeste falsa ostenduntur ea quae dicunt circumventores et perversissimi sophistae, dicentes naturaliter et Deum et Patrem esse, quem ipsi adinvenerunt; Demiurgum vero naturaliter neque Deum, neque Patrem esse, sed verbo tenus dici, eo quod dominetur conditionis, sicut dicunt perversi grammatici, excogitantes in Deum: et doctrinam quidem Christi praetermittentes, et a semetipsis autem falsa divinantes, adversus universam Dei dispositionem argumentantur. Etenim Aeonas suos, et deos et patres et dominos, adhuc etiam et coelos vocari dicunt, cum Matre sua, quam et terram et Hierusalem appellant, multisque aliis vocabulis eam cognominantes.

1.2

누구에게 이것이 분명하지 않겠는가? 주님께서 여러 아버지와 신을 아셨다면, 제자들에게 한 분 하나님을 알고, 바로 그분만을 아버지라고 부르라고 명하지 않으셨을 것이다. 오히려 그분께서는 말로만 신이라 불리는 존재들과 참으로 하나님이신 분을 구별하셨다. 제자들이 그분의 가르침에 관해 잘못 생각하거나, 하나를 다른 것으로 알아듣는 일이 없게 하려는 것이다. 우리에게는 한 분을 아버지와 하나님이라고 부르라 명하시면서, 정작 자신은 때때로 같은 의미로 다른 아버지들과 신들을 인정하신다면, 제자들에게 명하는 것과 자신이 행하는 것이 달라 보일 것이다. 이는 선한 스승의 태도가 아니라, 속이고 시기하는 자의 태도이다. 데미우르고스만이 홀로 하나님이자 아버지이신 것이 아니라면, 그들의 주장대로는 사도들도 명령을 어긴 자로 드러난다. 우리가 밝혔듯이, 그들은 데미우르고스를 하나님이자 주님이자 아버지로 고백하기 때문이다. 그러면 예수는 그들에게 명령을 어기게 하는 장본인이자 스승이 될 것이다. 그분께서는 한 분을 아버지라고 부르라 명하시어, 앞서 밝힌 대로 그들이 데미우르고스를 자기 아버지로 고백할 수밖에 없게 하셨기 때문이다.

Cui autem non sit manifestum, quoniam si Dominus multos patres scisset et deos, non praecepisset discipulis suis unum scire Deum, et hunc eundem solum vocare Patrem? Sed potius distinxit eos qui sunt verbo tenus dii, ab eo qui sit vere Deus, ut non errent secundum doctrinam ejus, neque alterum pro altero audiant. Si autem nobis quidem praecepit unum vocare Patrem et Deum, ipse autem interdum alteros confitetur patres et deos eodem modo, alia quidem praecipiens videbitur discipulis, alia vero ipse faciens. Non est autem hoc magistri boni, sed seductoris et invidi. Et Apostoli autem secundum eos transgressores ostenduntur praecepti, Demiurgum Deum et Dominum et Patrem confitentes, quemadmodum ostendimus, si non hic solus est Deus et Pater. Jesus ergo transgressionis auctor et magister erit eis, qui praecepit unum vocari Patrem, imponens eis necessitatem Demiurgum confiteri suum Patrem, quemadmodum ostensum est.

2장

그러므로 모세는 데미우르고스에게서 받은 율법 전체를 요약하며 신명기에서 이렇게 말했다. “하늘아, 귀를 기울여라. 내가 말하겠다. 땅도 내 입에서 나오는 말을 들어라.” 다윗도 자신의 도움이 주님에게서 온다고 말하며, “나의 도움은 주님에게서, 하늘과 땅을 만드신 분에게서 온다”라고 했다. 이사야도 하늘과 땅을 만들고 다스리시는 하나님께서 말씀하신다고 고백했다. 그는 이렇게 말했다. “하늘아, 들어라. 땅아, 귀를 기울여라. 주님께서 말씀하셨다.” 또 이렇게 말했다. “하늘을 만들고 그것을 고정하신 분, 땅과 그 안에 있는 것들을 굳게 세우신 분, 그 위의 백성에게 숨을 주시고 땅을 밟는 이들에게 영을 주시는 주 하나님께서 이렇게 말씀하신다.” 우리 주 예수 그리스도께서도 바로 이분을 자신의 아버지라고 고백하며 이렇게 말씀하셨다. “하늘과 땅의 주님이신 아버지, 당신께 찬양드립니다.” 판도라의 더없이 비뚤어진 궤변가들은 우리가 어느 아버지를 생각하기를 바라는가? 그들이 스스로 꾸며 낸 뷔토스인가? 그들의 어머니인가? 외아들인가? 마르키온을 따르는 자들이나 다른 이들이 지어낸 신인가? (우리는 그것이 신이 아님을 여러 근거로 입증했다.) 아니면 실제로 그러하듯, 하늘과 땅을 지으신 분인가? 예언자들이 선포하고, 그리스도께서 자신의 아버지라 고백하며, 율법도 이렇게 알리는 분 말이다. “이스라엘아, 들어라! 주 너의 하나님은 한 분 하나님이시다.”

Moyses igitur recapitulationem universae legis, quam acceperat a Demiurgo, in Deuteronomio faciens, sic ait: Attende coelum, et loquar: et audiat terra verba ex ore meo. Rursum David adjutorium suum dicens a Domino fieri: Adjutorium, inquit, meum a Domino, qui fecit caelum et terram. Et Esaias confitetur a Deo, qui fecit caelum et terram et dominatur eorum, fieri sermones: Audi, inquit, coelum, et auribus percipe terra, quoniam Dominus locutus est. Et iterum: Sic ait Dominus Deus qui fecit coelum, et affixit illud; qui confirmavit terram, et quae in ea sunt: et qui dat afflatum populo, qui est super eam, et spiritum his qui calcant illam. Rursum Dominus noster Jesus Christus eundem hunc Patrem suum confitetur, in eo quod dicit: Confiteor tibi Pater, Domine caeli et terrae. Quem Patrem volunt nos audire hi, qui sunt Pandorae perversissimi sophistae? Utrumne Bythum, quem a semetipsis finxerunt; an Matrem eorum; an Unigenitum? An quem Marcionitae, vel caeteri adinvenerunt Deum? (quem quidem non esse Deum, per multa demonstravimus) an, quod est verum, fabricatorem caeli et terrae? quem et prophetae praedicaverunt, quem et Christus suum Patrem confitetur, quem et lex annuntiat, dicens: Audi Israel! Dominus Deus tuus Deus unus est.

3.1

모세의 글이 그리스도의 말씀이라는 사실을 두고, 요한이 복음서에 기록한 대로, 그분께서는 친히 유대인들에게 말씀하셨다. “너희가 모세를 믿었더라면 나도 믿었을 것이다. 그가 나에 관해 썼기 때문이다. 그의 글을 믿지 않는다면, 내 말도 믿지 않을 것이다.” 모세의 글이 자신의 말씀임을 더없이 분명히 가리키신 것이다. 그러므로 모세의 글이 그러하다면, 다른 예언자들의 말도 틀림없이 그분의 말씀이다. 우리가 이미 입증한 바와 같다. 또 주님께서는 친히 아직 살아 있는 모든 이에 관하여 아브라함이 부자에게 이렇게 말했다고 하셨다. “그들이 모세와 예언자들에게 순종하지 않는다면, 누군가 죽은 이들 가운데서 살아나 그들에게 가더라도, 그를 믿지 않을 것이다.”

Quoniam autem Moysi literae verba sint Christi, ipse ait ad Judaeos, quemadmodum Johannes in Evangelio commemoratus est: Si credidissetis Moysi, credidissetis et mihi: de me enim ille scripsit. Si autem illius literis non creditis, neque meis sermonibus credetis. Manifestissime significans Moysi literas suos esse sermones. Ergo si Moysi, et reliquorum sine dubio prophetarum sermones ipsius sunt, quemadmodum demonstravimus. Et iterum ipse Dominus ostendit Abraham dixisse diviti de his omnibus, qui adhuc erant in vita: Si Moysi et prophetis non obediunt, nec si quis a mortuis resurgens ad illos eat, credent ei.

3.2

그분께서 가난한 이와 부자에 관한 꾸며 낸 이야기를 우리에게 들려주신 것이 아니다. 먼저 그분께서는 누구도 향락을 누려서는 안 되며, 세속의 즐거움과 잦은 연회 속에서 살며 자기 쾌락의 종이 되고 하나님을 잊어서는 안 된다고 가르치셨다. 그분께서는 이렇게 말씀하셨다. “자주색 옷과 고운 아마포를 입고, 화려한 연회를 즐기는 부자가 있었다.” 성령께서도 이사야를 통해 이런 이들에 관하여 말씀하셨다. “수금과 북과 현악기와 피리 소리에 맞추어 포도주를 마시면서, 하나님의 일들은 살피지 않고, 그분의 손이 하신 일들도 헤아리지 않는다.” 우리가 그들과 같은 벌을 받지 않도록, 주님께서는 그들의 끝을 보여 주셨다. 동시에 다음을 가리키셨다. 모세와 예언자들에게 순종하면, 그들이 선포한 하나님의 아들을 믿게 된다는 것이다. 그분께서는 죽은 이들 가운데서 부활하시어 우리에게 생명을 주신다. 아브라함과 모세와 예언자들, 그리고 죽은 이들 가운데서 부활하신 주님 자신까지, 모두 같은 실체에서 나왔다는 것도 밝히신다. 할례받은 이들 가운데서도 많은 이가 그분을 믿는다. 그들은 모세와 예언자들이 하나님의 아들의 오심을 선포하는 것을 듣는다. 이를 업신여기는 자들은 이들이 다른 실체에서 나왔다고 말하며, 죽은 이들 가운데 맏이이신 분을 알지 못한다. 고난을 겪지 않는 채로 남아 있다고 여기는 그리스도와, 고난을 받으신 예수를 따로 생각하기 때문이다. 그들은 아들을 아는 지식을 아버지에게서 받지도, 아들에게서 아버지를 배우지도 않는다. 아들께서는 분명하게, 비유를 쓰지 않고, 참으로 계신 하나님을 가르치신다.

Non autem fabulam retulit nobis pauperis et divitis; sed primum quidem docuit neminem oportere deliciis uti, neque in secularibus oblectamentis et multis epulis degentes, servire suis voluptatibus, et oblivisci Deum. Erat enim, inquit, dives, qui vestiebatur purpuram et byssum, et delectabatur epulis splendidis. De talibus autem et per Esaiam dixit Spiritus: Cum citharis, et tympanis, et psalteriis, et tibiis vinum bibunt: opera autem Dei non intuentur, et opera manuum ejus non considerant. Ne ergo in eandem poenam cum his veniamus, finem eorum ostendit Dominus; simul significans, quod obedientes Moysi et prophetis crederent in eum quem ipsi praedicassent Dei Filium, qui resurrexit a mortuis, et vitam nobis donat, et demonstrat ex una substantia esse omnia, id est Abraham, et Moysem, et prophetas, etiam ipsum Dominum qui resurrexit a mortuis, in quem credunt et multi qui sunt ex circumcisione, qui et Moysem et prophetas audiunt praedicantes adventum Filii Dei. Qui autem spernunt, ab altera substantia eos esse dicunt, neque primogenitum mortuorum sciunt; separatim Christum intelligentes, tamquam impassibilem perseverantem, et separatim eum qui passus est Jesum. Non enim a Patre accipiunt cognoscere Filium, nec a Filio discunt Patrem, manifeste et sine parabolis eum Deum, qui est vere, docente.

4.1

그분께서는 말씀하신다. “도무지 맹세하지 마라. 하늘을 두고도 하지 마라. 하나님의 보좌이기 때문이다. 땅을 두고도 하지 마라. 그분의 발 받침이기 때문이다. 예루살렘을 두고도 하지 마라. 큰 왕의 성읍이기 때문이다.” 이 말씀들은 분명히 창조자를 두고 하신 말씀이다. 이사야도 이렇게 말한다. “하늘은 나의 자리이며, 땅은 내 발 받침이다.” 이분 외에 다른 하나님은 계시지 않는다. 그렇지 않다면 주님께서 그분을 하나님이나 큰 왕이라고 부르지 않으셨을 것이다. 그런 분은 누구와도 견줄 수 없고, 그보다 더 높은 이도 있을 수 없기 때문이다. 자기 위에 더 높은 누군가를 두고, 다른 이의 권한 아래 있는 이는 하나님이나 큰 왕이라고 불릴 수 없다. 그들은 이 말씀들이 비꼬는 뜻으로 쓰였다고도 말할 수 없다. 그 말씀들 자체가 참뜻으로 하신 말이라는 것을 입증하기 때문이다. 말씀하신 분 자신이 진리이셨으며, 참으로 자기 집을 지키셨다. 그곳에서 사고파는 돈 바꾸는 자들을 내쫓으시며, 그들에게 말씀하셨다. “내 집은 기도하는 집이라고 불릴 것이라 기록되어 있다. 그런데 너희는 그것을 강도들의 소굴로 만들었다.” 다른 신을 선포하셨다면, 이렇게 행하고 말씀하며 자기 집을 지키실 이유가 무엇이었겠는가? 그분은 아버지의 율법을 어기는 자들을 드러내려 하셨다. 그 집을 비난하거나, 자신이 이루러 오신 율법을 책망하지 않으셨다. 그 집을 잘못 사용하는 이들과 율법을 어기는 이들을 꾸짖으셨다. 율법의 시대부터 하나님을 업신여기기 시작한 율법학자들과 바리새인들은 그래서 그분의 말씀도 받아들이지 않았다. 곧 그리스도를 믿지 않았다. 이사야는 이들을 두고 말한다. “너의 지도자들은 불순종하며, 도둑들의 동료이다. 선물을 좋아하고, 대가를 좇으며, 고아들을 위해 재판하지 않고, 과부들의 소송에도 귀를 기울이지 않는다.” 예레미야도 마찬가지로 말한다. “내 백성을 이끄는 자들이 나를 알지 못했다. 그들은 지각없고 분별없는 자식들이다. 악을 행하는 데에는 지혜로우나, 선을 행할 줄은 몰랐다.”

Ne, inquit, juraveritis in totum, neque in caelum, quoniam thronus est Dei: neque in terram, quoniam scabellum est pedum ejus: neque per Hierusalem, quoniam civitas est magni regis. Haec enim in fabricatorem manifeste dicta sunt, quemadmodum et Esaias ait: Coelum mihi sedes est, terra suppedaneum pedum meorum. Et praeter hunc alius non est Deus; caeterum a Domino neque Deus, neque magnus rex diceretur: hujusmodi enim nec comparationem, nec ullam recipit superlationem. Qui enim super se habet aliquem superiorem, et sub alterius potestate est, hic neque Deus neque magnus rex dici potest. Sed nec per ironiam quidem haec dicta esse, poterunt dicere, cum convincantur ab ipsis dictis, quoniam in veritate dicta sunt. Etenim veritas erat ipse qui loquebatur, et vere vindicabat suam domum, projiciens ex ea nummularios, qui et emebant et vendebant, dicens eis: Scriptum est, Domus mea domus orationis vocabitur; vos autem fecistis eam speluncam latronum. Et quam causam habuit hoc facere et dicere, et domum suam vindicare, si alterum Deum annuntiabat? sed ut ostenderet transgressores paternae Legis; neque enim domum incusabat, neque legem reprehendebat, quam venerat adimplere; sed eos qui non bene utebantur domo, et eos qui legem transgrediebantur, arguebat. Et ideo Scribae et Pharisaei, qui coeperant a temporibus legis contemnere Deum, nec Verbum ejus receperunt, id est, non crediderunt Christo, de quibus Esaias ait: Principes tui indicto-audientes sunt, socii furum, diligentes munera, sectantes retributionem, pupillis non judicantes, et judicium viduarum non attendentes. Et Hieremias autem similiter: Qui praesunt, inquit, populo meo, me nesciebant: filii insensati et imprudentes sunt, sapientes sunt in malefaciendo, bene autem facere non cognoverunt.

4.2

하나님을 두려워하고 그분의 율법에 마음을 기울인 이들은 그리스도께 달려왔고, 모두 구원받았다. 그분께서는 제자들에게 “이스라엘 집의 잃어버린 양들에게 가라”라고 말씀하셨다. 사마리아인들에 대해서도 이렇게 전한다. 주님께서 그들 곁에 이틀 머무시자, 그분의 말씀 때문에 훨씬 더 많은 이가 믿었으며, 그 여자에게 말했다. “이제 우리는 당신의 말 때문에 믿는 것이 아닙니다. 우리가 직접 들었고, 이분께서 참으로 세상의 구원자이심을 알기 때문입니다.” 바울도 말한다. “이렇게 온 이스라엘이 구원받을 것입니다.” 또 그는 율법을 그리스도 예수께로 이끄는 우리의 양육자라고 했다. 그러므로 일부 사람의 불신앙을 율법 탓으로 돌리지 말아야 한다. 율법은 그들이 하나님의 아들을 믿는 것을 막지 않았다. 오히려 권고하며 이렇게 말했다. 죄의 육신과 같은 모습으로, 순교의 나무 위에 땅에서 들어 올려져, 모든 것을 자신에게 끌어당기고 죽은 이들을 살리시는 분, 그분을 믿지 않고서는 사람들이 뱀의 오래된 상처에서 구원받을 다른 길이 없다고 말이다.

Quotquot autem timebant Deum, et solliciti erant circa legem ejus, ipsi accucurrerunt Christo, et salvati sunt omnes: Ite, enim inquit discipulis, ad oves quae perierunt domus Israel. Et Samaritae autem, inquit, cum mansisset Dominus apud eos biduo, multo plures crediderunt propter sermones ejus, et mulieri dicebant, Jam non propter tuam loquelam credimus: ipsi enim audivimus, et scimus quoniam hic est vere Salvator mundi. Et Paulus autem ait: Et sic omnis Israel salvabitur. Sed et legem paedagogum nostrum in Christum Jesum dixit. Non ergo quorundam infidelitatem legi adscribant: non enim lex prohibebat eos credere in Filium Dei, sed et adhortabatur, dicens, non aliter salvari homines ab antiqua serpentis plaga, nisi credant in eum, qui secundum similitudinem carnis peccati in ligno martyrii exaltatur a terra, et omnia trahit ad se, et vivificat mortuos.

4.3

그들은 악의를 품고 이렇게 말한다. 하늘이 하나님의 보좌이고, 땅이 그분의 발 받침이며, 하늘과 땅이 지나간다고 했다면, 그것들이 지나갈 때 그 위에 앉으신 하나님도 지나가야 한다고 말이다. 그러니 그분은 만물 위에 계신 하나님이 아니라는 것이다. 먼저, 그들은 하늘이 보좌이고 땅이 발 받침이라는 말이 무슨 뜻인지 모른다. 하나님께서 어떤 분이신지 모르기 때문이다. 그들은 그분께서 사람처럼 앉아, 무엇 안에 담겨 계시며, 다른 것을 담고 계시는 것은 아니라고 생각한다. 하늘과 땅이 지나간다는 뜻도 모른다. 바울은 그 뜻을 알았기에 이렇게 말했다. “이 세상의 형체는 지나갑니다.” 다음으로 다윗이 그들의 의문을 풀어 준다. 이 세상의 형체가 지나갈 때, 하나님만 계속 계시는 것이 아니라, 그분의 종들도 그러하다고 하며, 시편 101편에서 이렇게 말한다. “주님, 처음에 당신께서 땅의 기초를 놓으셨고, 하늘들은 당신 손의 작품입니다. 그것들은 사라질 것이나, 당신은 계속 계실 것입니다. 그것들은 모두 옷처럼 낡을 것이며, 당신께서 덮개처럼 그것들을 바꾸시면, 그것들은 바뀔 것입니다. 당신은 한결같으시며, 당신의 햇수는 끝나지 않을 것입니다. 당신 종들의 자녀들은 거주할 것이며, 그들의 후손은 영원히 굳게 세워질 것입니다.” 무엇이 지나가는지, 누가 언제나 계속 계시는지를 분명히 밝힌 것이다. 그분의 종들과 함께 계시는 하나님이시다. 이사야도 마찬가지로 말한다. “눈을 들어 하늘을 보아라. 아래로 땅을 바라보아라. 하늘은 연기처럼 굳게 세워졌고, 땅은 옷처럼 낡을 것이다. 그 안에 사는 이들도 이것들처럼 죽을 것이다. 나의 구원은 영원할 것이며, 나의 의는 끝나지 않을 것이다.”

Quoniam malignantes dicunt: si enim caelum thronus Dei est, et terra suppedaneum ejus, dictum est autem praeterire coelum et terram, hisque praetereuntibus oportere etiam hunc Deum, qui super sedeat, praeterire; et ideo non hunc esse Deum qui sit super omnia; primo quidem nesciunt quid sit coelum thronus, et terra suppedaneum. Nec enim sciunt quid sit Deus, sed putant eum more hominis sedere, et contineri, non autem continere. Sed et praeteritionem caeli et terrae ignorant; Paulus autem non ignoravit, dicens: Praeterit enim figura hujus mundi. Deinde quaestionem ipsorum solvit David. Figura enim hujus mundi praetereunte, non solum Deum ait perseverare, sed et servos ejus, in centesimo primo psalmo dicens ita: Initio terram tu fundasti Domine, et opera manuum tuarum sunt caeli. Ipsi peribunt; tu autem perseverabis, et omnes sicut vestimentum veterascent, et sicut cooperimentum mutabis eos, et mutabuntur. Tu autem idem es, et anni tui non deficient. Filii servorum tuorum inhabitabunt, et semen eorum in aeternum dirigetur; manifeste ostendens quae sint quae praetereunt, et quis est qui semper perseverat, Deus cum servis suis. Et Esaias autem similiter: Allevate, inquit, oculos vestros in caelum, et attendite in terram deorsum, quoniam caelum sicut fumus confirmatum est, terra autem sicut vestimentum veterascet: qui autem inhabitant in eis, quemadmodum haec, morientur. Salutare autem meum in aeternum erit, justitia autem mea non deficiet.

5장

그들은 예루살렘과 주님에 관해서도 감히 말한다. 예루살렘이 큰 왕의 성읍이었다면 버림받지 않았을 것이라고 말이다. 이는 누군가 다음과 같이 말하는 것과 같다. 짚이 하나님의 피조물이라면 결코 밀알과 떨어져 남겨지지 않을 것이며, 포도나무 가지가 하나님께서 만드신 것이라면 포도송이가 없어진 채 잘려 나가지도 않을 것이라고 말이다. 이것들은 애초에 그 자체를 위해 만들어진 것이 아니라, 그 안에서 자라는 열매를 위해 만들어졌다. 열매가 익어 거두어지면, 이것들은 남겨지고, 열매 맺는 데 더 이상 쓸모없는 것들은 제거된다. 예루살렘도 마찬가지이다. 예루살렘은 자기 안에 종살이의 멍에를 짊어졌고, 그 멍에 아래서 사람은 길들여졌다. 죽음이 다스리던 때에 하나님께 복종하지 않았던 사람이 길들여져 자유에 걸맞게 된 것이다. 자유의 열매가 나타나 자라고, 거두어져 곳간에 들어가고, 열매 맺을 수 있는 이들이 그 성읍에서 옮겨져 온 세상에 흩어 뿌려졌을 때에도 그러하다. 이사야가 말한 바와 같다. “야곱의 자손들은 싹을 틔울 것이며, 이스라엘은 꽃필 것이고, 온 땅은 그 열매로 가득 찰 것이다.” 열매가 온 땅에 뿌려졌으므로, 한때 열매를 잘 맺었던 그 성읍은 마땅히 버림받고 제거되었다. 육신을 따라 그리스도와 사도들이 그곳에서 열매로 맺혔기 때문이다. 이제 그 성읍은 열매 맺는 데 더 이상 쓸모가 없다. 시간 속에서 시작된 모든 것은 시간 속에서 끝도 맺어야 하기 때문이다.

Adhuc et de Hierusalem, et de Domino audent dicere, quoniam si esset magni Regis civitas, non derelinqueretur. Simile autem est, si quis diceret, quoniam si esset stipula conditio Dei, nunquam a frumento derelinqueretur: et sarmenta vineae, si a Deo facta essent, nunquam a botris destituta abscinderentur. Quemadmodum autem haec non propter se principaliter facta sunt, sed propter crescentem in eis fructum, quo maturo facto et ablato, derelinquuntur, et e medio auferuntur quae jam non sunt utilia ad fructificationem: sic et Hierosolyma, quae jugum in se servitutis portaverat, in quo domitus est homo, qui antea non subjiciebatur Deo cum mors regnabat, et domitus habilis factus est ad libertatem, adveniente fructu libertatis, et aucto et demesso et in horreum recepto, et apportatis ab ea his qui fructificare possunt, et in omni mundo disseminatis. Quemadmodum Esaias ait: Filii Jacob germinabunt, et floriet Israel, et fructu ejus adimplebitur universa terra. In universa enim terra fructu disseminato, merito derelicta est, et de medio ablata est, quae aliquando quidem fructificaverat bene: ex ipsa enim secundum carnem Christus fructificatus est, et Apostoli; nunc autem jam utilis non est ad fructificationem. Quaecunque enim temporale initium habent, necesse est ea et finem habere temporalem.

6장

율법은 모세에게서 시작되었으므로, 그에 따라 요한에게서 끝났다. 그리스도께서 그것을 이루러 오셨기 때문이다. 그러기에 “그들에게 율법과 예언자들은 요한까지였다.” 예루살렘도 다윗에게서 시작되어 자신의 때를 다 채웠으므로, 새 언약이 드러났을 때 율법을 수여하는 일도 끝나야 했다. 하나님께서는 모든 것을 척도와 질서에 따라 행하시며, 그분께는 헤아려지지 않은 것이 하나도 없다. 질서 없이 놓인 것도 없기 때문이다. 이렇게 말한 사람은 옳았다. 헤아릴 수 없는 아버지 자신이 아들 안에서 헤아려지셨다고 말이다. 아들은 아버지의 척도이시며, 그분을 헤아리시기 때문이다. 그들에게 주어진 경륜이 일시적이었기에, 이사야는 말한다. “딸 시온이 남겨질 것이다. 포도원의 초막처럼, 오이밭의 망대처럼.” 이것들이 언제 남겨지겠는가? 열매가 거두어지고, 더 이상 열매를 맺을 수 없는 잎사귀만 남을 때가 아닌가? 그런데 예루살렘만을 말할 까닭이 무엇인가? 지나갈 때가 오면, 온 세계의 형체도 지나가야 한다. 열매는 곳간에 모이고, 남겨진 쭉정이는 불에 타게 하려는 것이다. “주님의 날은 타오르는 화덕과 같으며, 불의를 행하는 모든 죄인은 짚이 될 것이고, 다가오는 그날이 그들을 태울 것이다.”

Quoniam igitur a Moyse lex inchoavit, consequenter in Johannem desivit, ad impletionem ejus advenerat Christus: et propter hoc Lex et Prophetae apud eos usque ad Johannem. Et Hierusalem itaque inchoans a David, et adimplens tempora sua, legisdationis finem oportuit habere, manifestato novo Testamento; omnia enim mensura et ordine Deus facit, et nihil non mensum apud eum, quoniam nec incompositum. Et bene, qui dixit ipsum immensum Patrem in Filio mensuratum: mensura enim Patris Filius, quoniam et capit eum. Quoniam autem temporalis erat illorum administratio, Esaias ait: Derelinquetur filia Sion sicut casa in vinea, et velut custodiarium in cucumerario. Quando autem haec derelinquentur? Nonne cum fructus aufertur, et derelinquentur folia sola quae jam fructificare non possunt? Et quid de Hierusalem dicimus, quandoquidem et figuram mundi universi oporteat praeterire, adveniente tempore praeteritionis ipsius, ut fructus quidem in horreum colligatur, paleae autem derelictae comburantur? Dies enim Domini quasi clibanus ardens, et erunt stipula omnes peccatores, qui faciunt injusta, et comburet eos dies veniens.

7장

그런 날을 오게 하시는 이 주님이 누구신지는 세례자 요한이 밝혀 준다. 그는 그리스도를 두고 말한다. “그분께서 너희에게 성령과 불로 세례를 주실 것이다. 자신의 타작마당을 깨끗이 하려고 손에 키를 들고, 열매는 곳간에 모으시며, 쭉정이는 꺼지지 않는 불에 태우실 것이다.” 그러므로 밀알을 만드시는 분과 쭉정이를 만드시는 분이 따로 계시지 않는다. 한 분이시며 같은 분께서 이것들을 심판하시고, 곧 갈라놓으신다. 밀알과 쭉정이는 혼도 이성도 없는 것들로서, 본성상 그렇게 만들어졌다. 사람은 이성이 있으며, 이 점에서 하나님과 닮았다. 의지의 자유를 지니고 스스로 결정할 권한을 갖도록 만들어졌기에, 때로 밀알이 되기도 하고 때로 쭉정이가 되기도 하는 원인이 그 자신에게 있다. 그러므로 그는 의롭게 정죄받을 것이다. 이성을 지닌 존재로 만들어졌으면서도 참된 이성을 잃고, 이성 없이 살아 하나님의 정의를 거슬렀기 때문이다. 그는 땅에 속한 온갖 영에게 자신을 내맡기고, 모든 쾌락의 종이 되었다. 예언자가 말한 바와 같다. “사람은 존귀한 자리에 있으면서도 깨닫지 못하여, 지각없는 짐승들과 견주어졌고, 그것들과 같아졌다.”

Quis est autem hic Dominus, qui talem importat diem, Johannes Baptisator significat, dicens de Christo: Ipse vos baptisabit in Spiritu sancto et igni; palam habens in manu ejus ad emundandam aream suam, et fructum congregabit in horreum, paleas autem comburet igni inextinguibili. Non ergo alius est, qui frumentum facit, et alius qui paleas; sed unus et idem, et judicans ea, id est separans. Sed frumentum quidem et paleae, inanimalia et irrationabilia exsistentia, naturaliter talia facta sunt: homo vero rationabilis, et secundum hoc similis Deo, liber in arbitrio factus et suae potestatis, ipse sibi causa est ut aliquando quidem frumentum aliquando autem palea fiat. Quapropter et juste condemnabitur, quoniam rationabilis factus amisit veram rationem, et irrationabiliter vivens, adversatus est justitiae Dei, tradens se omni terreno spiritui, et omnibus serviens voluptatibus; quemadmodum propheta ait: Homo cum in honore esset non intellexit, comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis.

8장

하늘을 책처럼 접으시고 땅의 표면을 새롭게 하시는 하나님은 한 분이시며 같은 분이시다. 그분께서는 사람을 위해 시간 속의 것들을 만드셨다. 사람이 그 안에서 무르익어 불멸의 열매를 맺게 하려는 것이다. 또 인자하심으로 영원한 것들을 가져오신다. 다가오는 시대들에 말로 다 할 수 없이 풍성한 자신의 인자하심을 보이시려는 것이다. 율법과 예언자들이 알린 분, 그리스도께서 자신의 아버지라고 고백하신 분이다. 이분이 창조자이시며, 만물 위에 계신 하나님이시다. 이사야가 말한 바와 같다. “주 하나님께서 말씀하신다. 나는 증인이며, 내가 선택한 내 종도 그러하다. 내가 바로 그임을 너희가 알고, 믿고, 깨닫게 하려는 것이다. 나 이전에는 다른 신이 없었고, 나 이후에도 없을 것이다. 내가 하나님이며, 나 외에는 구원하는 이가 없다. 내가 알렸고 구원했다.” 또 이렇게 말한다. “나는 첫째인 하나님이며, 앞으로 올 일들 위에도 내가 있다.” 그분께서는 말씀을 달리하시거나, 거만하게, 자랑삼아 이렇게 말씀하시는 것이 아니다. 하나님 없이 하나님을 배울 수 없었기에, 자신의 말씀을 통해 사람들에게 하나님을 알도록 가르치신다. 그러므로 이를 알지 못하여, 다른 아버지가 오셨다고 생각하는 이들에게 누구든 마땅히 이렇게 말한다. “너희는 잘못 생각한다. 성경도 하나님의 능력도 모르기 때문이다.”

Unus igitur et idem Deus, qui plicat coelum quemadmodum librum, et renovat faciem terrae: qui temporalia fecit propter hominem, ut maturescens in eis fructificet immortalitatem, et qui aeterna superducit propter suam benignitatem, ut ostendat saeculis supervenientibus inenarrabiles divitias benignitatis suae: qui a Lege et prophetis annuntiatus est, quem Christus suum Patrem confessus est. Ipse est autem fabricator; et ipse est qui super omnia est Deus, quemadmodum Esaias ait: Ego testis, dicit Dominus Deus, et puer meus quem elegi, ut cognoscatis, et credatis, et intelligatis, quia ego sum. Ante me non fuit alius Deus, et post me non erit. Ego Deus, et non est absque me salvans. Annuntiavi, et salvavi. Et iterum: Ego sum Deus primus, et super ventura ego sum. Neque enim varie, neque elate, neque glorians dicit haec: sed quoniam impossibile erat sine Deo discere Deum, per Verbum suum docet homines scire Deum. His igitur qui nesciunt haec, et propter hoc alterum advenisse putant Patrem, juste quis dicit: Erratis, nescientes Scripturas, neque virtutem Dei.

9.1

우리의 주님이자 스승께서는 부활이 없다고 말하며, 그 때문에 하나님을 욕되게 하고 율법을 깎아내리는 사두개인들에게 주신 답변에서, 부활을 밝히시고 하나님도 드러내셨다. 그들에게 말씀하셨다. “너희는 잘못 생각한다. 성경도 하나님의 능력도 모르기 때문이다.” 또 말씀하셨다. “죽은 이들의 부활에 관하여 하나님께서 하신 말씀을 읽지 못했느냐? 나는 아브라함의 하나님이며, 이삭의 하나님이며, 야곱의 하나님이라고 하셨다.” 그리고 덧붙이셨다. “하나님은 죽은 이들의 하나님이 아니라 살아 있는 이들의 하나님이시다. 모두 그분께 살아 있기 때문이다.” 이 말씀들로 분명히 밝히신 것은, 떨기나무에서 모세에게 말씀하시고 자신을 조상들의 하나님으로 알리신 분이 바로 살아 있는 이들의 하나님이시라는 사실이다. 하나님이시며, 그 위에 다른 신이 계시지 않는 분 외에 누가 살아 있는 이들의 하나님이겠는가? 페르시아 왕 키루스가 다니엘에게 “왜 벨에게 경배하지 않느냐?”라고 물었을 때, 예언자 다니엘도 이 하나님을 알리며 말했다. “저는 손으로 만든 우상들을 섬기지 않고, 살아 계신 하나님을 섬기기 때문입니다. 그분께서는 하늘과 땅을 세우셨고, 모든 육체를 다스릴 권한을 지니셨습니다.” 또 말했다. “저는 주 나의 하나님께 경배할 것입니다. 이분께서 살아 계신 하나님이시기 때문입니다.”

Dominus enim noster et magister in ea responsione, quam habuit ad Sadducaeos, qui dicunt resurrectionem non esse, et propter hoc inhonorantes Deum atque Legi detrahentes, et resurrectionem ostendit et Deum manifestavit, dicens eis: Erratis, nescientes Scripturas, neque virtutem Dei. De resurrectione enim, inquit, mortuorum non legistis quid dictum est a Deo dicente: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob? et adjecit: Non est Deus mortuorum, sed viventium: omnes enim ei vivunt. Per haec utique manifestum fecit, quoniam is qui de rubo locutus est Moysi, et manifestavit se esse Deum patrum, hic est viventium Deus. Quis enim est vivorum Deus, nisi qui est Deus, et super quem alius non est Deus? Quem et Daniel propheta, cum dixisset ei Cyrus rex Persarum, Quare non adoras Bel? annuntiavit, dicens: Quoniam non colo idola manufacta, sed vivum Deum, qui constituit caelum et terram, et habet omnis carnis dominationem. Iterum dixit: Dominum Deum meum adorabo, quoniam hic est Deus vivus.

9.2

그러므로 예언자들이 경배한 살아 계신 하나님이 바로 살아 있는 이들의 하나님이시며, 그분의 말씀도 그러하시다. 그 말씀께서는 모세에게 말씀하셨고, 사두개인들을 논박하셨으며, 부활을 선물로 주셨다. 눈이 어두운 이들에게 두 가지, 곧 부활과 하나님을 드러내신 것이다. 하나님께서 죽은 이들의 하나님이 아니라 살아 있는 이들의 하나님이시면서, 잠든 조상들의 하나님이라고 불리셨다면, 그들은 분명히 하나님께 살아 있으며, 사라지지 않았다. 그들은 부활의 자녀들이기 때문이다. 우리 주님 자신이 부활이시다. 친히 이렇게 말씀하셨다. “나는 부활이요 생명이다.” 조상들은 그분의 자녀들이다. 예언자가 이렇게 말했기 때문이다. “네 조상들 대신 네게 네 아들들이 생겼다.” 그러므로 그리스도 자신이 아버지와 함께 살아 있는 이들의 하나님이시며, 모세에게 말씀하시고, 조상들에게도 나타나신 분이다.

Qui igitur a prophetis adorabatur Deus vivus, hic est vivorum Deus, et Verbum ejus, qui et locutus est Moysi, qui et Sadducaeos redarguit, qui et resurrectionem donavit: utraque his qui caecutiunt ostendens, id est, resurrectionem et Deum. Si enim Deus mortuorum non est, sed vivorum, hic autem dormientium patrum Deus dictus est, indubitate vivunt Deo, et non perierunt, cum sint filii resurrectionis. Resurrectio autem ipse Dominus noster est, quemadmodum ipse ait: Ego sum resurrectio et vita. Patres autem, ejus filii; dictum est enim a propheta: Pro patribus tuis facti sunt tibi filii tui. Ipse igitur Christus cum Patre vivorum est Deus, qui locutus est Moysi, qui et patribus manifestatus est.

10.1

바로 이 점을 가르치시며 유대인들에게 말씀하셨다. “너희 조상 아브라함은 나의 날을 보게 되리라는 데 크게 기뻐하였고, 보고서 즐거워하였다.” 이는 무슨 뜻인가? “아브라함이 하나님을 믿었고, 그것이 그에게 의로 여겨졌다.” 우선 그분께서 하늘과 땅을 만드신 유일한 하나님이시라는 것을, 그리고 그분께서 자신의 후손을 하늘의 별처럼 만드실 것을 믿었다. 이는 바울이 한 말과 같다. “세상의 빛들처럼.” 그러므로 그는 마땅히 땅의 모든 친족을 떠나 하나님의 말씀을 따랐다. 말씀과 함께 머물기 위해 말씀과 함께 나그네로 지냈다. 아브라함의 후손인 사도들도 마땅히 작은 배와 아버지를 떠나 하나님의 말씀을 따랐다. 우리도 마땅히, 아브라함이 지녔던 같은 믿음을 받아, 이삭이 나무를 졌듯이 십자가를 지고 그분을 따른다. 사람은 아브라함 안에서 하나님의 말씀을 따르는 일을 미리 배우고 익혀 두었다. 아브라함은 자신의 믿음에 따라 하나님의 말씀의 명령을 좇아, 기꺼운 마음으로 자신의 외아들이자 사랑하는 아들을 하나님께 희생 제물로 내어 드렸다. 하나님께서도 기꺼이 아브라함의 모든 후손을 위해, 사랑하는 자신의 외아들을 우리의 속량을 위한 희생 제물로 내어 주시도록 하려는 것이었다.

Et hoc ipsum docens dicebat Judaeis: Abraham pater vester exultavit ut videret diem meum, et vidit, et gavisus est. Quid enim? Credidit Abraham Deo, et deputatum est ei ad justitiam; primum quidem, quoniam ipse est factor caeli et terrae, solus Deus: deinde autem, quoniam faciet semen ejus quasi stellas coeli. Hoc est quod a Paulo dicitur: Quemadmodum luminaria in mundo. Juste igitur derelinquens terrenam cognationem omnem, sequebatur Verbum Dei; cum Verbo peregrinans, ut cum Verbo moraretur. Juste autem et Apostoli, ex Abraham genus habentes, derelinquentes naviculam et patrem, sequebantur Verbum Dei. Juste autem et nos, eandem fidem accipientes quam habuit Abraham, tollentes crucem, quemadmodum ligna Isaac, sequimur eum. In Abraham enim praedidicerat et assuetus fuerat homo sequi Verbum Dei. Etenim Abraham secundum fidem suam secutus praeceptum verbi Dei, prono animo unigenitum et dilectum filium suum concessit sacrificium Deo; ut et Deus beneplacitum habeat, pro universo semine ejus dilectum et unigenitum filium suum praestare sacrificium in nostram redemtionem.

10.2

아브라함은 예언자였으므로, 성령 안에서 주님께서 오실 날과 수난의 경륜을 보고, 몹시 기뻐하였다. 그 주님을 통해 자신도, 자신이 믿었던 것처럼 하나님을 믿는 모든 이도 구원받기 시작할 것이었기 때문이다. 아브라함이 그날을 보고 싶어 했던 주님은 그에게 낯선 분이 아니셨으며, 주님의 아버지도 그러하셨다. 그는 주님의 말씀에게서 배웠고, 그분을 믿었기 때문이다. 그러기에 주님께서는 그것을 그에게 의로 여기셨다. 하나님을 향한 믿음이 사람을 의롭게 한다. 그러기에 그는 말했다. “하늘과 땅을 세우신 지극히 높으신 하나님께 내 손을 뻗겠습니다.” 잘못된 견해를 지닌 자들은 한 말씀을 빌미로 이 모든 것을 무너뜨리려 한다. 정작 그들은 그 말씀을 제대로 이해하지 못했다.

Propheta ergo cum esset Abraham, et videret in Spiritu diem adventus Domini, et passionis dispositionem, per quem ipse quoque et omnes, qui, similiter ut ipse credidit, credunt Deo, salvari inciperent, exultavit vehementer. Non incognitus igitur erat Dominus Abrahae, cujus diem concupivit videre: sed neque Pater Domini; didicerat enim a Verbo Domini, et credidit ei: quapropter et deputatum est ei ad justitiam a Domino. Fides enim quae est ad Deum justificat hominem: et propter hoc dicebat: Extendam manum meam ad Deum altissimum, qui constituit caelum et terram. Haec autem omnia conantur evertere illi qui sunt male sententiae, ob unum dictum, quod quidem apud eos non bene intellectum est.

11.1

주님께서는 아버지를 알게 하시는 말씀이 자신이심을 제자들에게 드러내셨다. 하나님을 알게 해 주시는 그분의 말씀을 물리치면서도, 자신들에게 하나님이 계신다고 생각하는 유대인들을 꾸짖으며 말씀하셨다. “아버지 외에는 아무도 아들을 알지 못하며, 아들 외에는 아무도 아버지를 알지 못한다. 또 아들이 나타내고자 하는 사람만 안다.” 마태는 이렇게 기록했고, 누가도 마찬가지이며, 마가도 똑같이 기록했다. 요한은 이 대목을 지나간다. 사도들보다 더 능숙한 사람이 되려는 이들은 이렇게 적는다. “아들 외에는 아무도 아버지를 알지 못했으며, 아버지 외에는 아들을 알지 못했다. 또 아들이 나타내고자 하는 사람만 알았다.” 우리 주님께서 오시기 전에는 아무도 참 하나님을 알지 못했다는 뜻으로 그들은 해석한다. 예언자들이 알린 그 하나님은 그리스도의 아버지가 아니라고 말한다. 그리스도께서 비로소 존재하기 시작하신 때가 사람으로 오셨을 때이고, 아버지께서 티베리우스 황제 시대에야 사람을 돌보아야겠다고 기억하셨으며, 그분의 말씀이 피조물과 늘 함께 계시지는 않았음이 드러났다고 가정하자. 그렇더라도 다른 신을 선포할 일이 아니었고, 왜 그토록 부주의하고 소홀하셨는지를 물어야 했을 것이다. 어떤 물음도 그런 식으로 제기되고 그토록 힘을 얻어서는 안 된다. 하나님을 바꾸어 세우고, 자신의 피조물로 우리를 먹이시는 창조주를 향한 우리 믿음을 무너뜨릴 정도가 되어서는 안 되는 것이다. 우리가 아들에게 믿음을 두듯이, 아버지께도 확고하고 흔들리지 않는 사랑을 지녀야 한다.

Dominus enim ostendens semetipsum discipulis, quoniam ipse est Verbum, qui agnitionem Patris facit, et exprobrans Judaeis putantibus se habere Deum, cum et frustrentur Verbum ejus, per quem cognoscitur Deus, dicebat: Nemo cognoscit Filium nisi Pater, neque Patrem quis cognoscit nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare. Sic et Matthaeus posuit, et Lucas similiter, et Marcus idem ipsum: Johannes enim praeterit locum hunc. Hi autem qui peritiores Apostolis volunt esse, sic describunt: Nemo cognovit Patrem nisi Filius, nec Filium nisi Pater, et cui voluerit Filius revelare; et interpretantur, quasi a nullo cognitus sit verus Deus ante Domini nostri adventum: et eum Deum qui a prophetis sit annuntiatus, dicunt non esse Patrem Christi. Si autem Christus tunc inchoavit esse, quando et secundum hominem adventum suum egit, et a temporibus Tiberii Caesaris commemoratus est Pater providere hominibus, et non semper Verbum ejus una cum plasmate fuisse ostendebatur; nec tunc quidem oportuit alterum Deum annuntiari, sed causas tantae incuriae et negligentiae ejus inquiri. Nullam enim oportet quaestionem talem esse, et tantum invalescere, ut et Deum quidem mutet, et eam quae est erga fabricatorem, qui nos alit per suam conditionem, fidem nostram evacuet. Sicut enim in Filium fidem nostram dirigimus, sic et in Patrem dilectionem firmam et immobilem habere debemus.

11.2

유스티노스는 마르키온을 논박하는 책에서 잘 말했다. “우리를 지으시고 만드시고 먹이시는 분 외에 다른 신을 선포하셨다면, 나는 주님 자신조차 믿지 않았을 것이다. 이 세상을 만드시고, 우리를 빚으시고, 만물을 품고 다스리시는 한 분 하나님에게서 외아들이 우리에게 오시어, 자신이 빚으신 것을 자신 안에 하나로 모으셨기에, 그분을 향한 나의 믿음은 확고하며, 아버지를 향한 사랑은 흔들리지 않는다. 하나님께서 이 둘을 우리에게 주신다.” 하나님의 말씀을 통해서, 곧 아들이 나타내 주시지 않고서는 아무도 아버지를 알 수 없으며, 아버지께서 기뻐하시는 뜻에 의하지 않고서는 아들도 알 수 없다. 아들은 아버지께서 기뻐하시는 뜻을 이루신다. 아버지는 보내시고, 아들은 보내심을 받아 오신다. 우리에게는 보이지도 않으시고 그 범위를 정할 수도 없으신 아버지를 아버지 자신의 말씀이 아신다. 아버지는 말로 다 전할 수 없는 분이시지만, 말씀께서 우리에게 그분을 전하신다. 반대로 자신의 말씀을 아시는 분은 아버지뿐이시다. 주님께서는 이 두 관계가 이와 같음을 밝히셨다. 그러므로 아들은 자신이 나타나심으로 아버지를 아는 지식을 드러내신다. 아들이 나타나심이 곧 아버지를 아는 지식이다. 모든 것이 말씀을 통해 드러나기 때문이다. 오신 아들이 자신을 믿는 이들에게 아버지를 알게 하시는 분임을 우리가 알도록, 그분께서는 제자들에게 말씀하셨다. “아버지 외에는 아무도 아들을 알지 못하며, 아들 외에는 아버지를 알지 못한다. 또 아들이 나타내실 사람들만 안다.” 자신과 아버지를 있는 그대로 가르치신 것이다. 아들이 나타내시는 그분 외에 다른 아버지를 받아들이지 않게 하려는 것이다.

Et bene Justinus in eo libro qui est ad Marcionem ait: Quoniam ipsi quoque Domino non credidissem, alterum Deum annuntianti, praeter fabricatorem et factorem et nutritorem nostrum. Sed quoniam ab uno Deo, qui et hunc mundum fecit, et nos plasmavit, et omnia continet et administrat, unigenitus Filius venit ad nos, suum plasma in semetipsum recapitulans, firma est mea ad eum fides, et immobilis erga Patrem dilectio, utraque Deo nobis praebente. Neque enim Patrem cognoscere quis potest, nisi Verbo Dei, id est, nisi Filio revelante; neque Filium, nisi Patris beneplacito. Bonum autem placitum Patris Filius perficit: mittit enim Pater; mittitur autem et venit Filius. Et Patrem quidem invisibilem et indeterminabilem, quantum ad nos est, cognoscit suum ipsius Verbum, et cum sit inenarrabilis, ipse enarrat eum nobis: rursum autem Verbum suum solus cognoscit Pater: utraque autem haec sic se habere manifestavit Dominus. Et propter hoc Filius revelat agnitionem Patris per suam manifestationem. Agnitio enim Patris est Filii manifestatio: omnia enim per Verbum manifestantur. Ut ergo cognosceremus quoniam qui advenit Filius, ipse est qui agnitionem Patris facit credentibus sibi, dicebat discipulis: Nemo cognoscit Filium nisi Pater, neque Patrem nisi Filius, et quibuscunque Filius revelaverit; docens semetipsum et Patrem sicut est, ut alterum non recipiamus Patrem, nisi eum qui a Filio revelatur.

11.3

그분의 말씀들에서 드러나듯, 이분이 하늘과 땅의 창조자이시다. 마르키온이나 발렌티노스, 바실리데스, 카르포크라테스, 시몬, 그 밖에 그노시스파라고 거짓으로 불리는 이들이 꾸며 낸 거짓 아버지가 이분일 수는 없다. 그들 중 아무도 하나님의 아들이 아니었으며, 우리 주 그리스도 예수께서 하나님의 아들이셨다. 그들은 그분을 거스르는 가르침을 펼치며, 감히 알려지지 않은 신을 선포한다. 그들은 자신들을 향한 이 질문을 들어야 한다. 그들이 아는 신이 어떻게 알려지지 않은 신인가? 소수라도 알고 있다면, 알려지지 않은 것은 아니다. 주님께서는 아버지와 아들을 전혀 알 수 없다고 말씀하지 않으셨다. 그렇다면 그분의 오심은 불필요했을 것이다. 무엇 때문에 이곳에 오셨겠는가? “하나님을 찾지 마라. 그분은 알려지지 않은 분이시며, 너희는 그분을 찾지 못할 것이다”라고 우리에게 말씀하시려고 오셨겠는가? 발렌티노스를 따르는 자들은 그리스도께서 자기 아이온들에게 그렇게 말씀하셨다고 거짓말한다. 이는 헛된 말이다. 주님께서는 가르치셨다. 하나님께서 가르쳐 주시지 않으면 아무도 하나님을 알 수 없으며, 곧 하나님 없이 하나님을 알 수 없다고 말이다. 그분께서 알려지시는 바로 그 일이 아버지의 뜻이다. 아들이 나타내신 사람들은 누구나 그분을 안다. 아버지께서 아들을 드러내신 것은 그를 통해 자신이 모든 이에게 나타나시고, 자신을 믿는 의로운 이들을 썩지 않음과 영원한 안식으로 받아들이시려는 것이었다. 그분을 믿는다는 것은 그분의 뜻을 행하는 것이다. 믿지 않으며, 그 때문에 그분의 빛을 피하는 이들은 자신들이 선택한 어둠 속에 그분께서 의롭게 가두실 것이다. 아버지께서는 자신의 말씀이 모든 이에게 보이게 하심으로써, 모든 이에게 자신을 나타내셨다. 말씀도 모든 이에게 아버지와 아들을 드러내셨다. 모든 이에게 보이셨기 때문이다. 똑같이 보고도 똑같이 믿지는 않은 모든 이에게 하나님의 의로운 심판이 임하는 이유가 이것이다.

Hic autem est fabricator caeli et terrae, quemadmodum ex sermonibus ejus ostenditur; et non is qui a Marcione, vel a Valentino, aut a Basilide, aut a Carpocrate, aut Simone, aut reliquis falso cognominatis Gnosticis adinventus est falsus Pater. Nemo enim illorum Filius fuit Dei, sed Christus Jesus Dominus noster, adversus quem et contrariam exercent disciplinam, incognitum Deum audentes annuntiare. Debent autem in semetipsos audire: quemadmodum enim incognitus, qui ab ipsis cognoscitur? quodcunque enim vel a paucis cognoscitur, non est incognitum. Dominus autem non in totum non posse cognosci et Patrem et Filium dixit: caeterum supervacuus fuisset adventus ejus. Quid enim huc veniebat? an uti diceret nobis: Nolite quaerere Deum; incognitus est enim, et non invenietis eum: quemadmodum et Christum Aeonibus eorum dixisse mentiuntur hi qui sunt a Valentino? Sed hoc quidem vanum est. Edocuit autem Dominus, quoniam Deum scire nemo potest, nisi Deo docente, hoc est, sine Deo non cognosci Deum: hoc ipsum autem cognosci eum, voluntatem esse Patris. Cognoscunt enim eum quibuscunque revelaverit Filius. Et ad hoc Filium revelavit Pater, ut per eum omnibus manifestetur, et eos quidem qui credunt ei justi, in incorruptelam et in aeternum refrigerium recipiat; credere autem ei, est facere ejus voluntatem; eos autem qui non credunt, et propter hoc fugiunt lumen ejus, in tenebras quas ipsi sibi elegerunt juste recludet. Omnibus igitur revelavit se Pater, omnibus Verbum suum visibile faciens: et rursus Verbum omnibus ostendebat Patrem et Filium, cum ab omnibus videretur. Et ideo justum judicium Dei super omnes qui similiter quidem viderunt, non autem similiter crediderunt.

11.4

말씀께서는 피조물 자체를 통해 창조주 하나님을 드러내시고, 세계를 통해 세계를 지으신 주님을, 빚어진 것을 통해 그것을 빚으신 장인을, 아들을 통해 아들을 낳으신 아버지를 드러내신다. 모두가 이를 한결같이 말하지만, 한결같이 믿지는 않는다. 율법과 예언자들을 통해서도 마찬가지로, 말씀께서는 자신과 아버지를 선포하셨다. 온 백성이 똑같이 들었으나, 모두가 똑같이 믿지는 않았다. 보이고 만질 수 있게 되신 말씀 자신을 통해 아버지께서 드러나셨다. 모두가 똑같이 그분을 믿지는 않았어도, 모두가 아들 안에서 아버지를 보았다. 아버지는 아들의 보이지 않는 모습이며, 아들은 아버지의 보이는 모습이기 때문이다. 그래서 그분께서 계실 때 모두 그분을 그리스도라고 말하고, 하나님이라고 불렀다. 악령들도 아들을 보고 말했다. “우리는 당신이 누구신지 압니다. 하나님의 거룩하신 분이십니다.” 시험하던 악마도 그분을 보고 말했다. “당신이 하나님의 아들이라면.” 이렇게 모두가 아들과 아버지를 보고 말했으나, 모두가 믿지는 않았다.

Etenim per ipsam conditionem revelat Verbum conditorem Deum, et per mundum fabricatorem mundi Dominum, et per plasma eum qui plasmaverit artificem, et per Filium eum Patrem qui generaverit Filium: et haec omnes similiter quidem colloquuntur, non autem similiter credunt. Sed per Legem et prophetas similiter Verbum et semetipsum et Patrem praedicabat: et audivit quidem universus populus similiter; non similiter autem omnes crediderunt. Et per ipsum Verbum visibilem et palpabilem factum, Pater ostendebatur, etiamsi non omnes similiter credebant ei; sed omnes viderunt in Filio Patrem: invisibile etenim Filii Pater, visibile autem Patris Filius. Et propter hoc omnes Christum loquebantur praesente eo, et Deum nominabant. Sed et daemones videntes Filium, dicebant: Scimus te qui es, Sanctus Dei. Et tentans Diabolus, videns eum, dicebat: Si tu es Filius Dei; omnibus quidem videntibus et loquentibus Filium et Patrem, non autem omnibus credentibus.

11.5

진리는 모든 이에게서 증언을 받아야 했으며, 믿는 이들의 구원과 믿지 않는 이들의 정죄를 위한 심판이 이루어져야 했다. 모두가 의롭게 심판받고, 아버지와 아들을 향한 믿음이 모든 이에게 인정받게 하려는 것이다. 곧 모두를 통해 확고해지도록, 모든 이에게 증언을 받는다. 친구인 집안사람들에게도, 원수인 바깥사람들에게도 증언을 받는다. 대적들 자신에게서도 낱낱의 증언을 끌어내는 증명이 참되고 반박할 수 없는 증명이다. 그들은 자신이 분명히 본 바로 그 사실을 통해 눈앞의 일을 확신하게 되었고, 증언했으며, 인쳐 확인했다. 나중에는 적의를 드러내고, 비난하며, 자신의 증언이 참되지 않기를 바랐다. 알려지신 분과 “아무도 아버지를 알지 못한다”라고 말씀하신 분은 서로 다른 분이 아니셨다. 한 분이시며 같은 분이셨고, 아버지께서 모든 것을 그분께 복종시키셨다. 참으로 사람이시며 참으로 하나님이시라는 증언을 모든 이에게서 받으셨다. 아버지에게서, 성령에게서, 천사들에게서, 피조물 자체에게서, 사람들에게서, 배반한 영들과 악령들에게서, 원수에게서, 그리고 마지막으로 죽음 자체에게서 받으셨다. 아들은 아버지를 위해 모든 일을 맡아 행하시며, 처음부터 끝까지 이루신다. 그분 없이 아무도 하나님을 알 수 없다. 아들은 아버지에 대한 앎이며, 아들에 대한 앎은 아버지 안에 있고, 아들을 통해 드러난다. 그래서 주님께서는 말씀하셨다. “아버지 외에는 아무도 아들을 알지 못하며, 아들 외에는 아버지를 알지 못한다. 또 아들이 나타내실 사람들만 안다.” ‘나타내실 것이다’라는 말은 미래만을 두고 한 말이 아니다. 말씀께서 마리아에게서 태어나셨을 때 비로소 아버지를 드러내기 시작하신 것처럼 말한 것이 아니다. 모든 시대에 두루 적용하도록 쓰인 말이다. 아들은 처음부터 자신이 빚으신 것과 함께 계시며, 모든 이에게 아버지를 드러내신다. 자신이 원하시는 이들에게, 자신이 원하시는 때에, 아버지께서 원하시는 방식으로 드러내신다. 그러므로 모든 것 안에, 모든 것을 통하여 한 분 하나님 아버지와 한 말씀과 한 아들과 한 영이 계시며, 그분을 믿는 모든 이에게 한 구원이 있다.

Oportebat enim veritatem ab omnibus accipere testimonium, et esse judicium in salutem quidem credentium, in condemnationem autem non credentium, ut omnes juste judicentur, et ea quae est in Patrem et Filium fides, ab omnibus comprobetur, id est, ab omnibus confirmetur ab omnibus accipiens testimonium, et a domesticis quoniam et amici; et ab extraneis quoniam et inimici. Illa est enim vera et sine contradictione probatio, quae etiam ab adversariis ipsis singula testificationis profert: in ipsa quidem manifesta sua visione convictis de praesenti negotio, et testificantibus, et signantibus; postea vero ad inimicitiam erumpentibus, et accusantibus, et volentibus non esse verum suum testimonium. Non ergo alius erat qui cognoscebatur, et alius qui dicebat: Nemo cognoscit Patrem; sed unus et idem, omnia subjiciente ei Patre, et ab omnibus accipiens testimonium, quoniam vere homo, et quoniam vere Deus, a Patre, a Spiritu, ab angelis, ab ipsa conditione, ab hominibus, et ab apostaticis spiritibus, et daemoniis, et ab inimico, et novissime ab ipsa morte. Omnia autem Filius administrans Patri, perficit ab initio usque ad finem, et sine illo nemo potest cognoscere Deum. Agnitio enim Patris Filius; agnitio autem Filii in Patre, et per Filium revelata: et propter hoc Dominus dicebat: Nemo cognoscit Filium, nisi Pater: neque Patrem, nisi Filius, et quibuscunque Filius revelaverit. Revelaverit enim, non solum in futurum dictum est, quasi tunc inceperit Verbum manifestare Patrem, cum de Maria natus; sed communiter per totum tempus positum est. Ab initio enim assistens Filius suo plasmati, revelat omnibus Patrem, quibus vult, et quando vult, et quemadmodum vult Pater: et propter hoc in omnibus, et per omnia unus Deus Pater, et unum Verbum, et unus Filius, et unus Spiritus, et una salus omnibus credentibus in eum.

12장

그러므로 아브라함도 하늘과 땅을 만드신 아버지를 말씀을 통해 알고, 이분을 하나님으로 고백했다. 하나님의 아들이 사람들 가운데 한 사람이 되실 것이며, 그분의 오심을 통해 자신의 후손이 하늘의 별처럼 될 것임을 드러내 보이심으로 배웠기에, 그날을 보기를 바랐다. 자신도 그리스도를 끌어안으려는 것이었다. 예언의 영을 통해 그날을 보고 기뻐하였다. 그 때문에 그의 후손인 시메온도 족장의 기쁨을 다시 가득 채우며 말했다. “주님, 이제 당신의 종을 평안히 놓아주십니다. 제 눈이 당신의 구원을 보았기 때문입니다. 당신께서 모든 백성 앞에 마련하신 구원, 눈을 열어 주는 빛이며, 이스라엘 백성의 영광입니다.” 천사들도 밤에 깨어 있는 목자들에게 큰 기쁨을 알렸다. 마리아도 말했다. “내 혼이 주님을 높이며, 내 영이 나의 구원이신 하나님 안에서 기뻐하였습니다.” 아브라함의 기쁨은 그의 후손들에게 내려갔다. 깨어서 그리스도를 보고 그분을 믿는 이들에게 내려간 것이다. 그 기쁨은 다시 자녀들에게서 되돌아와, 그리스도께서 오실 날을 보고자 했던 아브라함에게 이르렀다. 그러므로 우리 주님께서는 그에 관하여 올바르게 증언하셨다. “너희 조상 아브라함은 나의 날을 보게 되리라는 데 크게 기뻐하였고, 보고서 즐거워하였다.”

Et Abraham ergo a Verbo cognoscens Patrem, qui fecit coelum et terram, hunc Deum confitebatur: et doctus repraesentatione, quod inter homines homo futurus esset Filius Dei, per cujus adventum semen ejus erat futurum quasi stellae caeli, concupivit eam diem videre, uti et ipse complecteretur Christum: et per spiritum prophetiae eam videns exultavit. Propter quod et Simeon ex semine ejus reimplebat gratulationem patriarchae, et dicebat: Nunc dimittis servum tuum, Domine, in pace; quoniam viderunt oculi mei salutare tuum, quod parasti in facie omnium populorum: lumen in revelationem oculorum; et gloriam populi Israel. Et angeli autem gratulationem magnam vigilantibus nocte pastoribus enuntiaverunt. Sed et Maria ait: Magnificat anima mea Dominum, et exultavit spiritus meus in Deo salutari meo: descendente quidem exultatione Abrahae in eos qui erant ex semine ejus, vigilantes et videntes Christum, et credentes ei; reciproca autem rursus et regrediente exultatione a filiis in Abraham, qui et concupierat diem adventus Christi videre. Bene igitur Dominus noster testimonium reddebat ei, dicens: Abraham pater vester exultavit, ut videret diem meum, et vidit et gavisus est.

13장

그분께서는 아브라함만을 위해 이 말씀을 하신 것이 아니었다. 처음부터 하나님을 알고, 그리스도의 오심을 예언한 모든 이가 아들 자신에게서 계시를 받았음을 밝히려 하셨다. 그 아들은 마지막 때에 보이고 고난받을 수 있게 되셨으며, 사람들과 말씀을 나누셨다. 돌들에서 아브라함의 자녀들을 일으키고, 하나님께서 그에게 하신 약속을 이루며, 그의 후손을 하늘의 별처럼 만드시려는 것이었다. 세례자 요한이 말한 바와 같다. “하나님께서는 이 돌들에서 아브라함의 자녀들을 일으키실 수 있다.” 예수께서는 이 일을 하셨다. 우리를 돌 숭배에서 끌어내시고, 완고하고 열매 없는 생각에서 옮기시며, 우리 안에 아브라함과 같은 믿음을 세우셨다. 바울도 증언하듯이, 같은 믿음과 상속의 약속에 따라 우리는 아브라함의 자녀이다. 아브라함을 부르시고 그에게 약속을 주신 하나님은 한 분이시며 같은 분이시다. 이분이 창조자이시며, 그리스도를 통해 세상에 빛들을 마련하신다. 민족들 가운데서 믿는 이들이 그 빛들이다. 그분께서는 말씀하신다. “너희는 세상의 빛이다.” 곧 하늘의 별들과 같다는 뜻이다. 그러므로 우리는 올바르게 밝혔다. 아들과, 아들이 나타내실 이들 외에는 아무도 그분을 알지 못한다고 말이다. 아들이 아버지를 알게 하기를 원하시는 모든 이에게 아버지를 드러내신다. 아버지의 선하신 뜻과 아들의 사역이 없이는 아무도 하나님을 알지 못할 것이다. 그래서 주님께서는 제자들에게 말씀하셨다. “나는 길이요 진리요 생명이다. 나를 통하지 않고서는 아무도 아버지께 오지 못한다. 너희가 나를 알았더라면 내 아버지도 알았을 것이다. 이제 너희는 그분을 알게 되었고, 그분을 보았다.” 이 말씀들에서 분명히 드러난다. 아들을 통해, 곧 말씀을 통해 그분을 알게 된다는 것이다.

Non enim tantum propter Abraham haec dixit: sed et ut ostenderet quoniam omnes qui ab initio cognitum habuerunt Deum, et adventum Christi prophetaverunt, revelationem acceperunt ab ipso Filio; qui et in novissimis temporibus visibilis et passibilis factus est, et cum humano genere locutus est, uti ex lapidibus excitaret filios Abrahae, et adimpleret repromissionem, quam promiserat illi Deus, et faceret semen ejus tanquam stellas coeli, quemadmodum ait Johannes Baptista: Potens est enim Deus ex lapidibus istis suscitare filios Abrahae. Hoc autem fecit Jesus, a lapidum religione extrahens nos, et a duris et infructuosis cogitationibus transferens nos, et similem Abrahae fidem in nobis constituens. Quemadmodum et Paulus testificatur, dicens, nos esse filios Abrahae secundum similitudinem fidei, et repromissionem haereditatis. Unus igitur et idem Deus, qui advocavit Abraham et repromissionem ei dedit. Hic est autem fabricator, qui et per Christum praeparat luminaria in mundo, eos qui ex gentibus credunt. Vos autem, inquit, estis lumen mundi, hoc est, quasi stellae coeli. Hunc ergo recte ostendimus a nemine cognosci, nisi a Filio, et quibuscunque Filius revelaverit. Revelat autem omnibus Filius, quibus velit cognosci, Patrem, et neque sine bona voluntate Patris, neque sine administratione Filii cognoscet quisquam Deum. Et propter hoc dicebat discipulis Dominus: Ego sum via, veritas, et vita. Et nemo venit ad Patrem, nisi per me. Si cognovissetis me, et Patrem meum cognovissetis, et amodo cognovistis eum, et vidistis eum. Ex quibus manifestum est, quoniam per Filium, id est per Verbum, cognoscitur.

14장

이 때문에 유대인들은 하나님에게서 떠났다. 그분의 말씀을 받아들이지 않고, 말씀 곧 아들 없이도 아버지를 그분 자신만으로 알 수 있다고 생각했기 때문이다. 사람의 모습으로 아브라함에게 말씀하시고, 모세에게도 다시 말씀하신 그 하나님을 알지 못했다. “나는 이집트에 있는 내 백성의 고난을 분명히 보았으며, 그들을 해방하려고 내려왔다.” 하나님의 말씀이신 아들께서 이 일들을 처음부터 미리 마련하셨다. 아버지께서는 피조물을 만드시고 사람을 빚으실 때 천사들의 도움이 필요하지 않으셨다. 피조물도 그 사람을 위해 만들어졌다. 만들어진 것들을 지으시거나, 사람에 관한 일들을 질서 있게 마련하시는 데에도 섬김을 필요로 하지 않으셨다. 그분은 풍성하고 말로 다 할 수 없는 섬김을 받으신다. 그분에게서 나신 분과 그분의 형상, 곧 아들과 성령, 말씀과 지혜가 모든 일에서 그분을 섬기기 때문이다. 모든 천사는 이들을 섬기고 이들에게 복종한다. “아들 외에는 아무도 아버지를 알지 못한다”라는 말씀을 이유로 알려지지 않은 다른 아버지를 끌어들이는 자들은 그러므로 헛되다.

Propter hoc Judaei excesserunt a Deo, Verbum ejus non recipientes, sed putantes per seipsum Patrem, sine Verbo id est sine Filio, posse cognoscere, Deum nescientes eum qui in figura locutus est humana ad Abraham, et iterum ad Moysem, dicentem: Videns vidi vexationem populi mei in Aegypto, et descendi liberare eos. Haec enim Filius qui est Verbum Dei ab initio praestruebat, non indigente Patre angelis, uti faceret conditionem et formaret hominem, propter quem et conditio fiebat: neque rursus indigente ministerio ad fabricationem eorum quae facta sunt, ad dispositionem eorum negotiorum, quae secundum hominem erant; sed habente copiosum et inenarrabile ministerium. Ministrat enim ei ad omnia sua progenies et figuratio sua, id est Filius, et Spiritus sanctus, Verbum et Sapientia; quibus serviunt et subjecti sunt omnes angeli. Vani igitur sunt qui propter hoc quod dictum sit, Nemo cognoscit Patrem, nisi Filius, alterum introducunt incognitum Patrem.

15장

아브라함을 상속에서 몰아내는 마르키온과 그를 따르는 자들도 헛되다. 성령께서는 여러 사람을 통해, 이제는 바울을 통해서도 아브라함을 증언하신다. 그가 하나님을 믿었고, 그것이 그에게 의로 여겨졌다고 증언하신다. 주님께서도 우선 돌들에서 그를 위한 자녀들을 일으키시고, 그의 후손을 하늘의 별처럼 만드시며, 말씀하셨다. “사람들이 동쪽과 서쪽, 북쪽과 남쪽에서 와서, 아브라함과 이삭과 야곱과 함께 하늘나라의 식탁에 기대앉을 것이다.” 또 유대인들에게 말씀하셨다. “너희가 아브라함과 이삭과 야곱과 모든 예언자가 하늘나라에 있는 것을 보면서, 자신들은 밖으로 쫓겨나는 것을 볼 때에.” 그러므로 분명하다. 아브라함의 구원을 반대하고, 그에게 약속하신 분 외에 다른 신을 꾸며 내는 자들은 하나님 나라 밖에 있으며, 썩지 않음을 상속받을 자격을 잃었다. 그들은 하나님을 물리치고 모독한다. 하나님께서는 그리스도 예수를 통해 아브라함과 그의 후손인 교회를 하늘나라에 들어가게 하신다. 그 교회에는 양자의 자격과 아브라함에게 약속된 상속도 주어진다.

Vanus autem et Marcion et qui ab eo, expellentes ab haereditate Abraham, cui Spiritus per multos, jam autem et per Paulum testimonium reddit, quoniam credidit Deo, et deputatum est ei ad justitiam: et Dominus, primum quidem de lapidibus excitans filios ei, et faciens semen ejus quasi stellas coeli, dicens: Quoniam venient ab Oriente, et Occidente, ab Aquilone, et Austro, et recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob in regno caelorum; iterum dicens Judaeis: Cum videritis Abraham, et Isaac, et Jacob, et omnes prophetas in regno caelorum, vos autem projici foras. Manifestum est ergo, quoniam qui contradicunt saluti ejus, et alterum praeter eum qui promissionem fecerit Abrahae formant Deum, extra regnum Dei sunt, et exhaeredes sunt ab incorruptela, frustrantes et blasphemantes Deum, qui in regnum caelorum introducit Abraham, et semen ejus quod est Ecclesia, per Christum Jesum, cui et adoptio redditur et haereditas quae Abrahae promissa est.

16장

주님께서는 아브라함의 후손을 지키셨다. 그들을 결박에서 풀어 주시고, 구원으로 부르셨다. 그분께서 고쳐 주신 여자에게 하신 일처럼, 아브라함과 같은 믿음을 갖지 못한 이들에게 분명히 말씀하셨다. “위선자여, 너희 각자는 안식일에 자기 소나 나귀의 매인 것을 풀고, 끌고 가서 물을 먹이지 않느냐? 아브라함의 딸인 이 여자, 사탄이 열여덟 해 동안 묶어 놓았던 여자를 안식일에 이 결박에서 풀어 주어야 하지 않겠느냐?” 그러므로 분명하다. 그분께서는 아브라함처럼 자신을 믿는 이들을 풀어 주고 살리셨으며, 안식일에 병을 고치시면서도 율법 밖의 일을 하지 않으셨다. 율법은 안식일에 사람을 고치는 일을 금하지 않았다. 그날에도 사람들에게 할례를 베풀었으며, 백성을 위해 제사장들이 직무를 수행하도록 명했다. 말 못 하는 동물을 돌보는 일도 금하지 않았다. 그분은 실로암에서도, 또 이미 여러 차례 안식일에 병을 고치셨다. 그래서 많은 이가 안식일에 그분 곁에 앉아 있었다. 율법은 모든 종살이의 일을 삼가라고 그들에게 명했다. 장사와 그 밖의 땅에 속한 활동으로 이루어지는 모든 탐욕을 삼가라는 뜻이었다. 생각으로 행하는 혼의 일과 좋은 말은, 이웃에게 도움이 되도록 행하라고 권했다. 안식일에 병을 고치셨다는 이유로 그분을 부당하게 비난한 이들을 주님께서 꾸짖으신 것은 이 때문이다. 그분은 율법을 폐하지 않고 이루셨다. 대제사장의 일을 수행하시며, 사람들을 위해 하나님께 속죄하시고, 나병 환자들을 깨끗하게 하시고, 병든 이들을 고치시고, 친히 죽으셨다. 쫓겨난 사람이 정죄에서 벗어나 두려움 없이 자신의 상속으로 돌아가게 하려는 것이었다.

Vindicabat enim semen ejus Dominus, solvens a vinculis, et advocans ad salutem, quemadmodum fecit in muliere, quae ab eo curata est, manifeste dicens his qui non similem Abrahae habebant fidem: Hypocrita, unusquisque vestrum die sabbatorum bovem suum, vel asinum non solvit, et ducit, et adaquat? Hanc autem, cum sit filia Abrahae, quam alligaverat Satanas decem et octo annis, non oportuerat solvi ab hoc vinculo in die sabbatorum? Manifestum est igitur, quoniam eos qui similiter ut Abraham credebant ei, solvit, et vivificavit, nihil extra Legem faciens, curans in die sabbatorum. Non enim prohibebat Lex curari homines sabbatis, quae et circumcidebat eos in hac die, et pro populo jubebat ministeria sacerdotibus perficere; sed et mutorum animalium curationem non prohibebat. Et Siloa, et jam saepe sabbatis curavit: et propter hoc assidebant ei multi die sabbatorum. Continere se enim jubebat eos Lex ab omni opere servili, id est ab omni avaritia, quae per negotiationem et reliquo terreno actu agitatur: animae autem opera, quae fiunt per sententiam, et sermones bonos, in auxilium eorum qui proximi sunt, adhortabatur fieri. Et propter hoc Dominus arguebat eos, qui injuste exprobrabant ei, quia sabbatis curabat. Non enim solvebat, sed adimplebat Legem, summi Sacerdotis opera perficiens, propitians pro hominibus Deum, et emundans leprosos, infirmos curans, et ipse moriens, uti exiliatus homo exiret de condemnatione, et reverteretur intrepide ad suam haereditatem.

17장

배고픈 이들이 안식일에 곁에 있는 것들에서 음식을 취하는 일을 율법은 금하지 않았다. 다만 거두어 곳간에 모으는 일은 금했다. 제자들이 이삭을 뜯어 먹었다고 비난하는 이들에게 주님께서는 그래서 말씀하셨다. “다윗이 배고팠을 때 한 일을 읽지 못했느냐? 그가 하나님의 집에 들어가 차려 놓은 빵을 먹고, 함께 있던 이들에게도 주었다. 그 빵은 제사장들만 먹을 수 있었다.” 율법의 말씀으로 자기 제자들을 변호하시고, 제사장들이 자유롭게 행해도 됨을 밝히신 것이다. 사울이 다윗을 박해했어도, 다윗은 하나님 앞에서 제사장으로 정해져 있었다. 모든 의로운 이는 제사장의 지위를 지닌다. 주님의 사도들도 모두 제사장이다. 이들은 여기서 밭이나 집을 상속받지 않고, 언제나 제단과 하나님을 섬긴다. 모세도 신명기에서 레위를 축복하며 이들에 관해 말했다. “그는 자기 아버지와 어머니에게 ‘나는 당신을 알지 못합니다’라고 하며, 형제들을 인정하지 않고, 자기 자식들을 내쳤다. 당신의 계명들을 지켰으며, 당신의 언약을 보존했다.” 하나님의 말씀과 그분의 언약 때문에 아버지와 어머니를 떠나고, 가까운 모든 이와의 관계를 포기한 이들이 주님의 제자들 외에 누구이겠는가? 모세는 다시 이들에 관해 말한다. “그들에게 상속지는 없을 것이다. 주님 자신이 그들의 상속이시기 때문이다.” 또 말한다. “레위인 제사장들에게는, 레위 지파 전체에 걸쳐, 이스라엘과 함께 받는 몫이나 소유가 없을 것이다. 주님께 드리는 열매가 그들의 소유이며, 그것을 먹을 것이다.” 그래서 바울도 말한다. “나는 선물을 구하지 않고, 열매를 구합니다.” 이어서 말한다. “주님의 제자들은 레위인의 몫을 갖고 있었으므로, 배고플 때 곡식에서 음식을 취하는 일이 허용되었다.” “일꾼은 자기 먹을 것을 받을 자격이 있기 때문이다.” 성전의 제사장들은 안식일을 범했어도, 죄가 없었다. 왜 죄가 없었는가? 성전에서 세속의 일이 아닌 주님의 직무를 수행하며, 율법을 이루었기 때문이다. 스스로 마른 나무를 하나님의 진영으로 가져와 마땅히 돌에 맞아 죽은 사람처럼 율법을 어긴 것이 아니었다. “좋은 열매를 맺지 않는 나무는 모두 잘려 불에 던져질 것이다.” 또 “누구든 하나님의 성전을 훼손하면, 하나님께서 그를 훼손하실 것이다.”

Sed et esurientes accipere sabbatis escas ex his quae adjacebant non vetabat Lex: metere autem et colligere in horreum vetabat. Et ideo Dominus his qui incusabant discipulos ejus, quoniam vellentes spicas manducabant, dixit: Nec hoc legistis, quod fecit David cum esurisset, quemadmodum introivit in domum Dei, et panes propositionis manducavit, et dedit eis qui cum eo erant, quos non licebat manducare, nisi solis sacerdotibus? per Legis verba suos discipulos excusans, et significans licere sacerdotibus libere agere. Sacerdos autem scitus fuerat David apud Deum, quamvis Saul persecutionem faceret ei. Omnes enim justi sacerdotalem habent ordinem. Sacerdotes autem sunt omnes Domini Apostoli, qui neque agros, neque domus haereditant hic, sed semper altari et Deo serviunt. De quibus et Moyses in Deuteronomio, in benedictione Levi ait: Qui dicit patri suo, et matri suae, Non novi te, et fratres suos non agnovit, et filios suos abdicavit: custodivit praecepta tua, et testamentum tuum servavit. Qui autem sunt qui dereliquerunt patrem et matrem, et omnibus proximis renuntiaverunt, propter verbum Dei et testamentum ejus, nisi discipuli Domini? De quibus iterum Moyses: Haereditas autem, inquit, non erit eis. Dominus enim ipse haereditas ipsorum. Et iterum: Non erit sacerdotibus Levitis in tota tribu Levi pars, neque substantia cum Israel: fructificationes Domini substantia eorum, manducabunt eas. Propter hoc et Paulus: Non inquiro, inquit, datum; sed inquiro fructum. Discipulis, inquit, Domini Leviticam substantiam habentibus, licebat eis esurientibus, a seminibus accipere escam. Dignus est enim operarius esca sua. Et sacerdotes in templo sabbatum prophanabant, et rei non erant. Quare ergo rei non erant? Quia cum essent in templo, non secularia, sed Dominica perficiebant ministeria, Legem adimplentes, non autem praetereuntes Legem; quemadmodum is qui a semetipso arida ligna attulit in castra Dei, juste lapidatus est. Omnis enim arbor quae non facit fructum bonum, abscindetur, et in ignem mittetur; et, Quicunque templum Dei violaverit, violabit illum Deus.

18장

그러므로 모든 것은 하나이며 같은 실체에 속한다. 곧 한 분이시며 같은 하나님에게서 나온 것이다. 주님께서도 제자들에게 말씀하셨다. “그러므로 하늘나라를 배운 모든 율법학자는 자기 보물 창고에서 새것과 옛것을 꺼내는 집주인과 같다.” 옛것을 꺼내는 이와 새것을 꺼내는 이가 서로 다르다고 가르치지 않으셨다. 한 사람이 같은 일을 하는 것이다. 집주인은 주님이시며, 아버지의 집 전체를 다스리신다. 종들과 아직 훈육받지 못한 이들에게는 그들에게 맞는 율법을 전하시고, 자유로우며 믿음으로 의롭게 된 이들에게는 합당한 계명들을 주시며, 자녀들에게 자신의 상속을 열어 주신다. 그분께서는 자기 제자들을 하늘나라의 율법학자들이자 교사들이라고 부르셨다. 다른 곳에서도 이들에 관해 유대인들에게 말씀하셨다. “보라, 내가 너희에게 지혜로운 이들과 율법학자들과 교사들을 보낸다. 너희는 그중 몇을 죽이고, 이 성읍에서 저 성읍으로 쫓아낼 것이다.” 이처럼 보물 창고에서 꺼내는 새것과 옛것은 분명히 두 언약을 가리킨다. 옛것은 이전에 주어진 율법이며, 새것은 복음에 따른 삶이라고 밝히신다. 다윗이 그 삶을 두고 말한다. “주님께 새 노래를 불러라.” 이사야도 말한다. “주님께 새로운 찬가를 불러라. 그분의 시작, 그분의 이름은 땅끝에서 영광을 받으며, 그분의 능력들을 섬들에서 알린다.” 예레미야도 말한다. “보라, 내가 새 언약을 세우겠다. 호렙산에서 너희 조상들에게 세운 것과 같지 않을 것이다.” 두 언약을 내놓은 집주인은 한 분이시며 같은 분이시다. 하나님의 말씀, 우리 주 예수 그리스도이시다. 그분은 아브라함과 모세에게 말씀하셨고, 우리에게 자유를 새롭게 되돌려 주셨으며, 자신에게서 나오는 은혜를 더욱 풍성하게 하셨다.

Unius igitur et ejusdem substantiae sunt omnia, hoc est, ab uno et eodem Deo, quemadmodum et Dominus ait discipulis: Propterea omnis scriba doctus in regno caelorum similis est homini patrifamilias, qui profert de thesauro suo nova et vetera. Non alterum quidem vetera, alterum vero proferentem nova docuit; sed unum et eundem. Paterfamilias enim Dominus est, qui universae domui paternae dominatur: et servis quidem et adhuc indisciplinatis condignam tradens legem; liberis autem et fide justificatis congruentia dans praecepta, et filiis adaperiens suam haereditatem. Scribas autem et doctores regni coelorum, suos dicebat discipulos, de quibus et alibi ait Judaeis: Ecce mitto ad vos sapientes, et scribas, et doctores, et ex eis occidetis, et effugabitis a civitate in civitatem. Sic itaque quae de thesauro proferuntur nova et vetera, sine contradictione duo testamenta dicit: vetus quidem quod ante fuerat legisdatio; novum autem, quae secundum Evangelium est conversatio, ostendit, de qua David ait: Cantate Domino canticum novum. Et Esaias: Cantate Domino hymnum novum. Initium ejus, glorificatur nomen ejus a summo terrae: virtutes ejus in insulis annuntiant. Et Hieremias ait: Ecce disponam, inquit, testamentum novum, non quemadmodum disposui patribus vestris in monte Oreb. Utraque autem testamenta unus et idem paterfamilias produxit, Verbum Dei, Dominus noster Jesus Christus, qui et Abrahae et Moysi collocutus est, qui nobis in novitate restituit libertatem, et multiplicavit eam, quae ab ipso est, gratiam.

19.1

그분께서는 말씀하신다. “여기에 성전보다 더 큰 것이 있다.” 더 크다거나 더 작다는 말은 서로 공통점이 없고, 서로 반대되는 본성을 지니며, 서로 맞서는 것들에 쓰이지 않는다. 같은 실체에 속하고, 서로 공통점이 있으며, 수량과 크기만 다른 것들에 쓰인다. 물과 물, 빛과 빛, 은혜와 은혜의 차이처럼 말이다. 그러므로 더 큰 율법은 종살이를 위해 주어진 것보다 자유를 위해 주어진 율법이다. 그래서 한 민족에 머무르지 않고, 온 세상에 퍼졌다. 주님은 한 분이시며 같은 분이시다. 성전보다 더 크시고, 솔로몬보다 더 크시며, 요나보다 더 큰 것을 사람들에게 주신다. 곧 자신이 함께 계심과 죽은 이들 가운데서의 부활을 주신다. 하나님을 바꾸거나, 다른 아버지를 선포하지 않으시고, 바로 그 같은 아버지를 선포하신다. 그분께는 집안사람들에게 나누어 주실 것이 언제나 더 많으며, 그들의 하나님을 향한 사랑이 자랄수록 더 많고 더 큰 것을 주신다. 주님께서 제자들에게 하신 말씀과 같다. “너희는 이보다 더 큰 일들도 볼 것이다.” 바울도 말한다. “내가 이미 얻었다는 것도, 의롭게 되었다는 것도, 이미 완전해졌다는 것도 아닙니다. 우리는 부분적으로 알고, 부분적으로 예언하기 때문입니다. 완전한 것이 오면, 부분적인 것들은 없어질 것입니다.” 이처럼 완전한 것이 올 때, 우리가 다른 아버지를 보는 것이 아니라, 지금 보고자 하는 그분을 보게 될 것이다. “마음이 깨끗한 이들은 복되다. 그들이 하나님을 볼 것이기 때문이다.” 우리는 다른 그리스도, 다른 하나님의 아들을 기다리지 않을 것이다. 동정녀 마리아에게서 나시고, 고난을 받으셨으며, 우리가 믿고 사랑하는 바로 그분을 기다린다. 이사야가 말한 바와 같다. “그날에 그들이 말할 것이다. 보라, 우리 주 하나님이시다. 우리는 그분께 소망을 두었고, 우리의 구원 안에서 기뻐하였다.” 베드로도 자기 서신에서 말한다. “여러분은 보지 못하면서도 그분을 사랑합니다. 지금도 보지 못하면서 그분을 믿었으니, 말로 다 할 수 없는 기쁨으로 즐거워할 것입니다.” 우리와 함께 계시며, ‘아빠, 아버지’라고 외치시는 분 외에 다른 성령을 받지 않는다. 우리는 바로 그 같은 것들 안에서 자라고, 앞으로 나아갈 것이다. 이제 거울이나 수수께끼를 통해서가 아니라, 얼굴을 마주하여 하나님의 선물을 누리게 될 것이다. 이와 같이 지금도 우리는 성전보다, 솔로몬보다 더 큰 것, 곧 하나님의 아들의 오심을 받으면서, 처음부터 우리에게 알려지신 만물의 창조자이자 만드신 분 외에 다른 하나님을 배우지 않았다. 예언자들이 선포한 분 외에 다른 그리스도, 다른 하나님의 아들도 배우지 않았다.

Plus est enim, inquit, templo hic. Plus autem et minus non in his dicitur, quae inter se communionem non habent, et sunt contrariae naturae, et pugnant adversus se; sed in his quae ejusdem sunt substantiae, et communicant secum, solum autem multitudine et magnitudine differunt: quemadmodum aqua ab aqua, et lumen a lumine, et gratia a gratia. Major est igitur legisdatio quae in libertatem, quam quae data est in servitutem: et ideo non in unam gentem, sed in totum mundum diffusa est. Unus autem et idem Dominus, qui plus quam templum est, et plus quam Salomon, et plus quam Jonas donat hominibus, id est, suam praesentiam et resurrectionem a mortuis: sed non Deum immutans, nec alium praedicans Patrem, sed eundem ipsum, qui semper habet plura metiri domesticis, et proficiente eorum erga Deum dilectione, plura et majora donans, quemadmodum et Dominus discipulis dicebat: Quoniam et majora horum videbitis. Et Paulus ait: Non quod jam acceperim, aut quod justificatus sim, aut jam perfectus sim: ex parte enim scimus, et ex parte prophetamus. Cum autem venerit quod perfectum est, quae sunt ex parte, destruentur. Sicut igitur adveniente perfecto, non alterum Patrem videbimus, sed hunc quem nunc videre concupimus: Beati enim mundi corde, quoniam ipsi Deum videbunt; neque alium Christum et Dei Filium exspectabimus, sed hunc qui ex Maria Virgine, qui et passus est, in quem et credimus, quem et diligimus; quemadmodum Esaias ait: Et dicent in illa die: Ecce, Dominus Deus noster, in quem speravimus, et exultavimus in salute nostra. Et Petrus ait in epistola sua: Quem non videntes diligitis, inquit, in quem nunc non videntes credidistis, gaudebitis gaudio inenarrabili; neque alium Spiritum sanctum percipimus, nisi hunc qui est nobiscum, et qui clamat, Abba, Pater; et in iisdem ipsis augmentum habebimus, et proficiemus, ut jam non per speculum, et per aenigmata, sed facie ad faciem fruamur muneribus Dei: sic et nunc plus templo, et plus Salomone percipientes, quod est adventus Filii Dei, non alterum didicimus Deum, praeter fabricatorem et factorem omnium, qui ab initio nobis demonstratus est; neque alterum Christum Dei Filium, praeter eum qui a prophetis praedicatus est.

19.2

예언자들을 통해 새 언약이 알려지고 선포되었으므로, 아버지께서 기뻐하시는 뜻에 따라 그 언약을 세우실 분도 선포되었다. 그분은 하나님께서 원하신 대로 사람들에게 나타나셨다. 그분을 믿는 이들이 언제나 앞으로 나아가며, 언약들을 통해 구원의 진전을 무르익게 하려는 것이었다. 구원은 하나이고 하나님도 한 분이시다. 사람을 빚어 가는 계명들은 많으며, 하나님께 이끄는 단계들도 적지 않다. 땅의 일시적인 왕도 사람이면서 자기에게 복종하는 이들에게 때때로 더 큰 혜택을 베풀 수 있다. 같은 분으로 계시면서 인류에게 늘 더 큰 은혜를 베풀고, 자신을 기쁘게 하는 이들을 더 많은 선물로 계속 존중하려 하시는 하나님께는 이것이 허용되지 않겠는가? 처음부터 선포된 분 외에 다른 아버지를 찾아내고, 두 번째로 찾았다고 여기는 분 외에 세 번째 다른 아버지를 찾아내는 것을 진전이라고 한다면, 그의 다음 진전은 세 번째에서 네 번째로, 거기서 또 다른 신, 또 다른 신으로 나아가는 것이 될 것이다. 이런 생각으로 언제나 진전한다고 여기는 이는 결코 한 하나님 안에 머물지 않을 것이다. 존재하시는 분에게서 쫓겨나 뒤로 돌아섰기에, 늘 찾으면서도 결코 하나님을 찾지 못할 것이다. 회개하여 돌아서서, 한 하나님 아버지이자 창조자를 고백하고 믿으며, 자신이 쫓겨났던 곳으로 돌아가지 않는 한, 헤아릴 수 없는 심연을 언제나 헤엄칠 것이다. 이분을 율법과 예언자들이 알렸고, 그리스도께서 증언하셨다. 장로들의 전통을 지키지 않는다고 제자들을 비난하는 이들에게 그분께서 친히 말씀하셨다. “너희는 왜 너희 전통 때문에 주님의 계명을 무효로 만드느냐? 하나님께서는 말씀하셨다. ‘아버지와 어머니를 공경하여라.’ 또 ‘아버지나 어머니를 저주하는 자는 반드시 죽어야 한다.’” 다시 두 번째로 그들에게 말씀하셨다. “너희는 너희 전통 때문에 하나님의 말씀을 무효로 만들었다.” 율법에서 “네가 잘되도록 아버지와 어머니를 공경하여라”라고 말씀하신 분을 그리스도께서는 아버지이자 하나님으로 더없이 분명하게 고백하셨다. 참 하나님께서 율법의 계명을 하나님의 말씀으로 인정하시고, 자기 아버지 외에는 아무도 하나님이라고 부르지 않으신 것이다.

Novo enim Testamento cognito et praedicato per prophetas, et ille qui illud dispositurus erat secundum placitum Patris praedicabatur, manifestatus hominibus quemadmodum voluit Deus; ut possint semper proficere credentes in eum, et per testamenta maturescere profectum salutis. Una enim salus et unus Deus; quae autem formant hominem, praecepta multa, et non pauci gradus qui adducunt hominem ad Deum. Terreno quidem et temporali regi, cum sit homo, licet aliquoties majores profectus attribuere his qui sunt subjecti: Deo autem non licebit, cum sit idem, et semper majorem gratiam praestare humano generi velit, et pluribus muneribus assidue honorare eos qui placent ei? Si autem hoc est proficere, alterum adinvenire Patrem praeter eum qui ab initio annuntiatus est, et rursum, praeter eum qui putatur secundo inventus esse, alterum tertium adinvenire; et ejusdem erit profectus et a tertio in quartum, et ab hoc rursum alterum et alterum: et sic semper putans proficere talis sensus, nunquam in uno stabit Deo. Expulsus enim ab eo qui est, et reversus retrorsum, quaeret quidem semper, inveniet autem nunquam Deum; sed semper incomprehensibilitatis profundo natabit, nisi per paenitentiam conversus, unde et abjectus erat, revertatur, unum Deum Patrem Demiurgum confitens et credens, qui a Lege et prophetis annuntiatus est, qui a Christo testificatus est, quemadmodum ipse ait ad eos qui accusabant ejus discipulos, quasi non servarent traditionem seniorum: Quare vos frustramini praeceptum Domini propter traditionem vestram? Deus enim dixit: Honora patrem et matrem; et, Qui maledixerit patri aut matri, morte moriatur. Et iterum secundo ait eis: Et frustrati estis sermonem Dei propter traditionem vestram; manifestissime Patrem et Deum confitens Christus eum qui in Lege dixit: Honora patrem et matrem, ut tibi bene sit. Verbum enim Dei confessus est Legis praeceptum verax Deus, et neminem alterum Deum appellavit, quam suum Patrem.

20.1

그러므로 요한도 주님의 말씀을 잘 기록했다. 그분께서는 유대인들에게 말씀하셨다. “너희는 성경을 살핀다. 그 안에서 영원한 생명을 얻는다고 생각한다. 그 성경이 바로 나를 증언한다. 생명을 얻도록 내게 오려고는 하지 않는다.” 성경이 한 분이시며 같은 아버지에게서 나와, 그분의 아들이 오실 일을 사람들에게 미리 가르치고, 그 아들을 통해 오는 구원을 예고하지 않았다면, 어떻게 그분을 증언했겠는가? “너희가 모세를 믿었다면, 나도 믿었을 것이다. 그가 나에 관해 썼기 때문이다.” 하나님의 아들이 모세의 글 곳곳에 심어져 있기 때문이다. 때로는 아브라함에게 말씀하시며 그와 함께 음식을 드시려 하셨고, 때로는 노아와 함께하시며 그에게 치수를 주셨으며, 때로는 아담을 찾으셨고, 때로는 소돔 사람들에게 심판을 내리셨다. 또 모습을 드러내어 야곱의 길을 이끄셨고, 떨기나무에서 모세에게 말씀하셨다. 모세를 통해 하나님의 아들이 드러나는 경우는 그 수를 다 말할 수 없다. 모세는 그분께서 고난받으실 날도 알고 있었으며, 유월절이라 부르면서 표상을 통해 미리 예고했다. 그토록 오래전에 모세가 예고했던 바로 그날에 주님께서는 고난을 받으시어 유월절을 이루셨다. 모세는 그날뿐 아니라, 장소와 때의 끝, 해가 지는 표징도 기술하며 말했다. “주 하나님께서 네게 주시는 네 성읍들 가운데 아무 곳에서나 유월절 제물을 바쳐서는 안 된다. 주 너의 하나님께서 그분의 이름을 부르도록 선택하신 그 장소에서만, 저녁 해 질 무렵에 유월절 제물을 바쳐야 한다.”

Bene igitur et Johannes meminit dicentem Dominum Judaeis: Scrutamini Scripturas, in quibus putatis vos vitam aeternam habere: illae sunt quae testimonium perhibent de me. Et non vultis venire ad me, ut vitam habeatis. Quomodo igitur testabantur de eo Scripturae, nisi ab uno et eodem essent Patre, praeinstruentes homines de adventu Filii ejus, et praenuntiantes salutem, quae est ab eo? Si enim crederetis Moysi, crederetis et mihi: de me enim ille scripsit; scilicet quod inseminatus est ubique in Scripturis ejus Filius Dei; aliquando quidem cum Abraham loquens, cum eodem comesurus: aliquando cum Noë, dans ei mensuras: aliquando autem quaerens Adam: aliquando autem Sodomitis inducens judicium: et rursus cum videtur, et in viam dirigit Jacob: et de rubo loquitur cum Moyse. Et non est numerum dicere in quibus a Moyse ostenditur Filius Dei: cujus et diem passionis non ignoravit, sed figuratim praenuntiavit eum, Pascha nominans: et in eadem ipsa, quae ante tantum temporis a Moyse praedicata est, passus est Dominus adimplens Pascha. Non solum autem diem descripsit, sed et locum, et extremitatem temporum, et signum occasus solis, dicens: Non poteris immolare Pascha in ulla alia civitatum tuarum, quas Dominus Deus dat tibi, nisi in eo loco, quem delegerit Dominus Deus tuus invocari nomen suum ibi: immolabis Pascha vespere ad occasum solis.

20.2

그는 이미 그분의 오심도 밝히며 말했다. “그것이 돌아갈 분이 오실 때까지, 유다에게서 통치자가 사라지지 않고, 그 허벅지에서 지도자가 끊이지 않을 것이다. 그분이 민족들의 소망이시며, 자신의 새끼 짐승을 포도나무에, 암나귀의 새끼를 덩굴줄기에 매신다. 자신의 긴 옷을 포도주에, 겉옷을 포도의 피에 빠실 것이다. 그분의 눈은 포도주로 기쁨을 띠며, 이는 우유보다 희다.” 모든 것을 살핀다고 하는 이들은 유다에게서 통치자와 지도자가 끊어진 때가 언제인지 살펴보라. 민족들의 소망이 누구인지, 포도나무가 누구인지, 그분의 새끼 짐승은 무엇인지, 옷은 무엇인지, 눈은 무엇인지, 이는 무엇인지, 포도주는 무엇인지, 말해진 것을 하나하나 살펴보라. 그러면 선포된 분이 우리 주 그리스도 예수뿐이심을 찾을 것이다. 그래서 모세는 은혜를 모르는 백성을 꾸짖으며 말했다. “어리석고 지혜롭지 못한 백성아, 너희는 주님께 이렇게 되갚았구나!” 또 다음을 가리켰다. 처음부터 그들을 지으시고 만드신 말씀께서, 마지막 때에 우리를 속량하고 살리시는 분으로서, 나무에 매달려 드러나시지만, 그들은 그분을 믿지 않을 것이라는 사실이다. 그는 말한다. “네 생명이 네 눈앞에 매달려 있을 것이며, 너는 네 생명을 믿지 않을 것이다.” 또 말한다. “바로 이분, 네 아버지께서 너를 자기 것으로 삼고, 너를 만드시고, 너를 창조하지 않으셨느냐?”

Jam autem et manifestaverat ejus adventum, dicens: Non deerit princeps in Juda, neque dux ex femoribus ejus, quoadusque veniat cui repositum est, et ipse est spes gentium; alligans ad vitem pullum suum, et ad helicem pullum asinae. Lavabit in vino stolam suam, et in sanguine uvae pallium suum: laetifici oculi ejus a vino, et candidi dentes ejus quam lac. Inquirant enim hi qui omnia scrutari dicuntur, id tempus in quo defecit princeps et dux ex Juda, et qui est gentium spes, et qui vitis, et qui pullus ejus, et quod indumentum, et qui oculi, et qui dentes, et quod vinum, et unumquodque ex dictis exquirant; et invenient non alium, nisi Dominum nostrum Christum Jesum, annuntiatum. Quapropter Moyses increpans populum, quod ingratus exsisteret, ait, Sic populus fatuus, et non sapiens, haec Domino retribuistis! Et rursus significans, quoniam qui ab initio condidit et fecit eos Verbum, et in novissimis temporibus redimens nos et vivificans, ostenditur pendens in ligno, et non credent ei. Ait enim: Et erit vita tua pendens ante oculos tuos, et non credes vitae tuae. Et iterum: Nonne hic idem Pater tuus possedit te, et fecit te, et creavit te?

21.1

예언자들뿐 아니라 많은 의인들도 성령을 통해 그분의 오심을 미리 알고, 자기 주님을 얼굴과 얼굴을 마주하여 보고 그분의 말씀을 들을 그때에 이르기를 기도했다. 주님께서는 이를 분명히 하시며 제자들에게 말씀하셨다. “많은 예언자와 의인이 너희가 보는 것을 보고 싶어 했으나, 보지 못했으며, 너희가 듣는 것을 듣고 싶어 했으나, 듣지 못했다.” 그분께서 장차 오실 것을 미리 알지 못했다면, 어떻게 듣고 보기를 갈망했겠는가? 그분에게서 미리 아는 지식을 받지 않았다면, 어떻게 미리 알 수 있었겠는가? 한 분이시며 같은 하나님께서 언제나 말씀을 통해 모든 것을 믿는 이들에게 드러내 보이시지 않았다면, 어떻게 성경이 그분을 증언하겠는가? 그분께서는 때로 자신이 빚으신 것과 말씀을 나누시고, 때로 율법을 주시며, 때로 꾸짖고, 때로 권고하신다. 이어 종을 해방하시고, 아들로 받아들이시며, 사람을 완전하게 하려고 알맞은 때에 썩지 않는 상속을 주신다. 그분께서는 사람이 자라고 늘어나도록 빚으셨다. 성경이 말한 바와 같다. “자라고 번성하여라.”

Quoniam autem non solum prophetae et justi multi, praescientes per Spiritum sanctum adventum ejus, oraverunt in illud tempus venire, in quo facie ad faciem viderent Dominum suum, et sermones audirent ejus, Dominus fecit manifestum, dicens discipulis: Multi prophetae et justi cupierunt videre quae videtis, et non viderunt, et audire quae auditis, et non audierunt. Quemadmodum igitur concupierunt et audire, et videre, nisi praescissent futurum ejus adventum? Quomodo autem praescire potuerunt, nisi ab ipso praescientiam ante accepissent? Quomodo autem Scripturae testificantur de eo, nisi ab uno et eodem Deo omnia semper per Verbum revelata et ostensa fuissent credentibus; aliquando quidem colloquente eo cum suo plasmate, aliquando autem dante legem, aliquando vero exprobrante, aliquando vero exhortante, ac deinceps liberante servum, et adoptante in filium, et apto tempore incorruptelae haereditatem praestante, ad perfectionem hominis? Plasmavit enim eum in augmentum et incrementum, quemadmodum et Scriptura dicit: Crescite et multiplicamini.

21.2

하나님과 사람은 이 점에서 다르다. 하나님은 만드시며, 사람은 만들어진다. 만드시는 분은 언제나 같은 분이시고, 만들어지는 것은 시작과 중간, 더해짐과 성장을 받아야 한다. 하나님은 선을 베푸시며, 사람은 그 선을 받는다. 하나님께서는 모든 점에서 완전하시고, 자신과 동등하고 같으시다. 온전히 빛이시며, 온전히 지성이시며, 온전히 실체이시며, 모든 선의 샘이시다. 사람은 하나님을 향한 진전과 성장을 받는다. 하나님께서 언제나 같은 분이시듯, 하나님 안에 있는 사람도 언제나 하나님께로 나아갈 것이다. 하나님께서는 사람에게 선을 베풀고 풍요롭게 하시는 일을 그치지 않으시며, 사람도 하나님에게서 혜택을 받고 풍요로워지는 일을 그치지 않는다. 자신을 만드신 분께 감사하는 사람은 그분의 선함을 담는 그릇이자, 그분께 영광을 돌리는 도구이다. 반대로 감사하지 않고, 자신을 빚으신 분을 업신여기며, 그분의 말씀에 복종하지 않는 사람은 그분의 의로운 심판을 담는 그릇이다. 그분께서는 늘 열매를 맺으며, 주님의 돈을 더 많이 갖고 있는 이들에게 아주 많은 것을 주겠다고 약속하셨다. 그분은 말씀하신다. “잘하였다, 착하고 신실한 종아. 네가 작은 일에 신실했으니, 많은 일을 네게 맡기겠다. 네 주인의 기쁨에 들어오너라.” 주님 자신이 아주 많은 것을 약속하신 것이다.

Et hoc Deus ab homine differt, quoniam Deus quidem facit, homo autem fit: et quidem qui facit, semper idem est: quod autem fit, et initium, et medietatem, et adjectionem, et augmentum accipere debet. Et Deus quidem bene facit, bene autem fit homini. Et Deus quidem perfectus in omnibus, ipse sibi aequalis et similis; totus cum sit lumen, et totus mens, et totus substantia, et fons omnium bonorum: homo vero profectum percipiens et augmentum ad Deum. Quemadmodum enim Deus semper idem est; sic et homo in Deo inventus, semper proficiet ad Deum. Neque enim Deus cessat aliquando in benefaciendo, et locupletando hominem: neque homo cessat beneficium accipere, et ditari a Deo. Exceptorium enim bonitatis, et organum clarificationis ejus, homo gratus ei qui se fecit: et iterum exceptorium justi judicii ejus homo ingratus, et spernens plasmatorem, et non subjectus Verbo ejus: qui plurimum semper fructificantibus, et plus habentibus dominicum argentum, daturum se pollicitus est. Euge, inquit, serve bone, et fidelis, quia in modico fidelis fuisti, super multa te constituam; intra in gaudium Domini tui: ipse Dominus plurimum promittens.

21.3

이처럼 그분께서는 지금 열매 맺는 이들에게 아주 많은 것을 주겠다고 약속하셨다. 그분의 은혜를 선물로 주시는 것이며, 하나님에 대한 앎을 바꾸시는 것이 아니다. 주님 자신이 계속 계시고, 같은 아버지께서 드러나신다. 그와 같이 후대의 이들에게도 한 분이시며 같은 주님께서 자신이 오심으로 옛 언약 때보다 더 큰 은혜의 선물을 주셨다. 옛사람들은 종들을 통해 왕이 오실 것이라는 말을 듣고, 그분께서 오시기를 기대하는 만큼 어느 정도 기뻐했다. 그분께서 함께 계시는 것을 보고, 자유를 얻으며, 그분의 선물을 누린 이들은 왕의 오심을 기뻐하면서, 더 큰 은혜와 더 넘치는 기쁨을 갖는다. 다윗이 말한 바와 같다. “내 혼은 주님 안에서 기뻐할 것이며, 그분의 구원 안에서 즐거워할 것이다.” 그러므로 그분께서 예루살렘에 들어오실 때, 다윗의 길에 있던 모든 이는 혼의 고통 중에 계신 자기 왕을 알아보고, 그분 앞에 옷을 깔고, 푸른 가지로 길을 꾸몄다. 크게 기뻐하고 즐거워하며 외쳤다. “다윗의 아들에게 호산나! 주님의 이름으로 오시는 분은 복되시다! 높은 곳에서 호산나!” 아랫사람들을 속이고, 이성이 굳게 서지 못한 이들을 지배하던 악한 관리인들은 시기하여, 왕이 오는 것을 바라지 않았다. 그들은 그분께 “이들이 하는 말을 듣고 계십니까?”라고 말했다. 주님께서는 말씀하셨다. “‘당신께서는 어린아이들과 젖먹이들의 입에서 찬양을 완성하셨습니다’라는 말을 읽지 못했느냐?” 다윗이 하나님의 아들을 두고 한 말이 자신에게서 이루어졌음을 밝히신 것이다. 그분께서는 그들이 성경의 힘과 하나님의 경륜을 알지 못함을, 또 자신이 예언자들이 선포한 그리스도임을 밝히셨다. 그분의 이름은 온 땅에서 찬양받으며, 그분께서는 어린아이들과 젖먹이들의 입에서 찬양을 완성하여 자신의 아버지께 드리신다. 그러므로 그분의 위엄은 하늘 위로 높아졌다.

Sicut ergo nunc fructificantibus, plurimum daturum se pollicitus est, secundum munerationem gratiae suae, sed non secundum commutationem agnitionis; ipse enim Dominus perseverat, et idem Pater revelatur; sic ergo et posterioribus majorem quam quae fuit in veteri Testamento munerationem gratiae attribuit unus et idem Dominus per suum adventum. Et illi enim per famulos audiebant venturum regem, et mediocriter gaudebant, secundum quod sperabant venturum eum: qui autem praesentem viderunt, et libertatem adepti et potiti sunt ejus muneratione, majorem gratiam et abundantiorem exultationem habent, gaudentes de regis adventu, quemadmodum et David dicit: Anima mea exultabit in Domino, jucundabitur in salutari ejus. Et propter hoc Hierosolymam introëunte eo, omnes qui erant in via David, in dolore animae cognoverunt suum regem, et substraverunt ei vestimenta, et ramis viridibus adornaverunt viam, cum magna laetitia et exultatione clamantes: Osanna filio David, Benedictus qui venit in nomine Domini, Osanna in excelsis. Zelantibus autem malis dispensatoribus, qui circumveniebant inferiores, et dominabantur eorum quibus ratio non constabat, et propter hoc nolentibus venisse regem, et dicentibus ei, Audis quid isti dicunt? ait Dominus: Nunquam legistis, Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem? id quod a David in Filium Dei dictum erat, in se factum ostendens, et significans, illos quidem nescire virtutem Scripturae, et dispositionem Dei; se autem esse qui a prophetis annuntiatus sit Christus, cujus nomen in omni terra laudatur, ex ore infantium et lactentium laudem perficientis suo Patri: quapropter et elevata est magnificentia ejus super coelos.

21.4

예언자들이 선포한 우리 주 예수 그리스도, 바로 그분이 오셨으며, 그분의 오심이 더 충만한 은혜와 더 큰 선물을 그분을 받아들인 이들에게 주었다면, 분명하다. 아버지도 예언자들이 알린 바로 그분이시며, 오신 아들은 다른 아버지를 알게 하신 것이 아니라, 처음부터 선포된 같은 아버지를 알게 하셨다. 합당하게, 기꺼운 마음으로, 온 마음을 다해 그분을 섬기는 이들에게 그 아버지에게서 자유를 가져오셨다. 하나님을 업신여기고 복종하지 않으며, 사람들의 칭찬을 얻으려고 겉의 정결을 추구하는 이들, (그 정결 규정들은 장차 올 것들의 표상으로 주어졌다. 율법은 어떤 그림자의 윤곽을 그리듯, 시간 속의 것들로 영원한 것들을, 땅의 것들로 하늘의 것들을 그려 냈다.) 명하신 것보다 더 많이 지킨다고 꾸미며, 자기 열심을 하나님 자신보다 앞세우면서도, 안으로는 위선과 탐욕과 온갖 악으로 가득한 이들에게는 생명에서 끊어 내심으로 영원한 멸망을 가져오셨다.

Si ergo idem ipse adest, qui praedicatus est a prophetis, Dominus noster Jesus Christus, et adventus ejus pleniorem gratiam et majorem munerationem attribuit his qui susceperunt eum, manifestum, quoniam et Pater idem ipse est, qui a prophetis annuntiatus est, et non alterius Patris agnitionem fecit veniens Filius, sed ejusdem qui ab initio praedicatus est; a quo et libertatem detulit his qui legitime, et prono animo, et toto corde deserviunt ei: contemtoribus autem, et non subjectis Deo, sed in gloriam hominum exteriores munditias sectantibus, (quae in figuram futurorum traditae erant, velut umbrae cujusdam descriptionem faciente Lege, atque deliniante de temporalibus aeterna, de terrenis coelestia), fingentibus plusquam quae dicta sunt sese observare, tanquam diligentiam suam etiam ipsi Deo praeferentibus, intus autem plenis hypocrisi, et cupiditate, et omni malitia, sempiternam attulit perditionem, abscindens eos a vita.

22.1

율법에 따라 지킨다고 그들이 꾸미던 장로들 자신의 전통은 모세를 통해 주어진 율법과 반대되었다. 그래서 이사야도 말한다. “네 술장수들이 포도주에 물을 섞는다.” 장로들이 하나님의 엄정한 계명에 물 탄 전통을 섞는다는 것을 밝힌 것이다. 곧 그들은 위조한 율법, 참된 율법에 반대되는 것을 만들어 냈다. 주님께서도 이를 밝히며 그들에게 말씀하셨다. “너희는 왜 너희 전통 때문에 하나님의 계명을 어기느냐?” 그들은 포도주에 물을 섞듯, 율법을 어겨 하나님의 율법을 무효로 만들었을 뿐 아니라, 그 반대편에 자기들만의 율법을 세웠다. 그것은 지금까지도 바리새인의 율법이라고 불린다. 그 안에서 어떤 것은 없애고, 어떤 것은 더하며, 어떤 것은 자기들이 원하는 대로 해석한다. 그들의 교사들은 각자 이것들을 사용한다. 이 전통들을 옹호하려고, 그리스도의 오심을 맞도록 자신들을 가르치는 하나님의 율법에 복종하려 하지 않았다. 안식일에 병을 고치신다고 주님을 비난하기까지 했다. 앞서 말했듯이, 율법은 그 일을 금하지 않았다. 그들 자신도 안식일에 사람에게 할례를 베풀며, 어떤 의미에서는 치료를 행했다. 전통과 앞서 말한 바리새인의 율법으로 하나님의 계명을 어기고, 율법의 계명, 곧 하나님을 향한 사랑을 지니지 않으면서도, 자기 자신을 책망하지 않았다.

Seniorum enim ipsorum traditio, quam ex Lege observare fingebant, contraria erat Legi datae per Moysem. Propter hoc et Esaias ait: Caupones tui miscent vinum aqua; ostendens quod austero Dei praecepto miscerent seniores aquatam traditionem, id est, aggredientes adulteram legem, et contrariam Legi, sicut et Dominus fecit manifestum, dicens eis: Quare vos transgredimini praeceptum Dei propter traditionem vestram? Non solum autem per praevaricationem frustrati sunt Legem Dei, miscentes vinum aqua; sed et suam legem e contrario statuerunt, quae usque adhuc Pharisaica vocatur. In qua quaedam quidem auferunt, quaedam vero addunt, quaedam autem, quemadmodum volunt, interpretantur; quibus utuntur singulariter magistri eorum: quas traditiones volentes vindicare, Legi Dei instituenti eos ad adventum Christi non subjecti esse voluerunt; sed et Dominum arguebant in sabbatis curantem, quod quidem sicut praediximus, Lex non prohibebat. Etenim ipsi secundum aliquid curabant, circumcidentes hominem in sabbato; se autem ipsos non redarguebant, per traditionem et praedictam Pharisaicam legem transgredientes praeceptum Dei, et praeceptum Legis non habentes, id est dilectionem quae est erga Deum.

22.2

이것이 첫째이며 가장 큰 계명이고, 그다음은 이웃을 향한 계명임을 주님께서 가르치셨다. 율법 전체와 예언자들이 바로 이 계명들에 달려 있다고 말씀하셨다. 그분은 이보다 더 큰 다른 계명을 가져오지 않으셨으며, 바로 이 계명을 제자들에게 새롭게 하셨다. 온 마음을 다해 하나님을 사랑하고, 다른 이들을 자기 자신처럼 사랑하라고 명하셨다. 다른 아버지에게서 내려오셨다면, 율법의 첫째이며 가장 큰 계명을 사용하지 않으셨을 것이다. 완전한 아버지에게서 이보다 더 큰 계명을 가져오려고 온 힘을 다하셨을 것이며, 율법의 하나님께서 주신 것을 사용하지 않으셨을 것이다. 바울도 말한다. “사랑은 율법의 완성입니다.” 다른 모든 것이 사라져도 믿음과 소망과 사랑은 남으며, 그 가운데 가장 큰 것은 사랑이라고 한다. 하나님을 향한 사랑이 없으면 지식도 아무 소용이 없으며, 신비를 이해하는 일도, 믿음도, 예언도 소용이 없고, 사랑이 없으면 모든 것이 텅 비고 헛되다고 한다. 사랑은 사람을 온전하게 완성하며, 하나님을 사랑하는 이는 온전하다. 이 시대에도, 장차 올 시대에도 그러하다. 우리는 하나님을 사랑하는 일을 결코 그치지 않는다. 그분을 더 많이 바라볼수록, 더 많이 사랑한다.

Quoniam autem hoc primum et maximum praeceptum est, sequens autem erga proximum, Dominus docuit, totam legem et prophetas pendere dicens ex ipsis praeceptis. Et ipse autem aliud majus hoc praecepto non detulit: sed hoc ipsum renovavit suis discipulis, jubens eis Deum diligere ex toto corde, et caeteros quemadmodum se. Si autem ab alio descendisset Patre, nunquam ex Lege primo et summo usus esset praecepto, sed utique omnimodo eniteretur majus hoc a perfecto Patre deferre, non eo uti quod a Deo Legis fuisset datum. Et Paulus autem: Adimpletio, inquit, Legis dilectio: et omnibus caeteris evacuatis, manere fidem, spem, dilectionem; majorem autem esse omnium dilectionem: et neque agnitionem sine dilectione quae est erga Deum praestare aliquid; neque mysteriorum comprehensionem neque fidem neque prophetiam, sed omnia vacua et frustra esse sine dilectione: dilectionem vero perficere perfectum hominem; et eum qui diligit Deum esse perfectum, et in hoc aevo et in futuro. Nunquam enim desinimus diligentes Deum; sed quanto plus eum intuiti fuerimus, tanto plus eum diligimus.

23.1

율법과 복음에서 첫째이며 가장 큰 계명은 온 마음을 다해 주 하나님을 사랑하는 것이다. 그다음은 이와 같은 계명, 이웃을 자기 자신처럼 사랑하는 것이다. 율법과 복음을 세우신 분이 한 분이시며 같은 분이라는 사실이 드러난다. 완전한 삶의 계명들이 두 언약에서 같으므로, 같은 하나님을 가리킨다. 그분께서는 각 언약에 적합한 개별 계명들을 명하셨고, 그것 없이는 구원받을 수 없는 더 높고 가장 중요한 계명들은 둘 모두에서 동일하게 권하셨다. 율법이 다른 신에게서 나온 것이 아님을 밝히시는 주님께서 누구의 잘못을 드러내지 못하시겠는가? 그분께서는 자신에게 가르침을 받던 이들, 무리와 제자들에게 이렇게 말씀하셨다. “율법학자들과 바리새인들이 모세의 자리에 앉았다. 그들이 너희에게 말하는 모든 것을 지키고 행하여라. 그들의 행실을 따라 행하지는 마라. 그들은 말만 하고 행하지 않기 때문이다. 무거운 짐을 묶어 사람들의 어깨에 얹으면서, 자신들은 손가락으로도 그것을 움직이려 하지 않는다.” 그분께서는 모세를 통해 주어진 율법을 비난하지 않으셨다. 예루살렘이 아직 온전할 때에도 그 율법을 행하라고 권하셨다. 율법의 말씀을 알리면서도 사랑이 없고, 그 때문에 하나님과 이웃에게 불의한 이들을 꾸짖으신 것이다. 이사야가 말한 바와 같다. “이 백성이 입술로는 나를 공경하지만, 그들의 마음은 내게서 멀리 있다. 사람들의 교훈과 계명을 가르치며, 나를 헛되이 섬긴다.” 모세를 통해 주어진 율법을 사람의 계명이라 하신 것이 아니다. 장로들 자신이 꾸며 낸 전통들을 가리킨다. 그들은 그 전통을 옹호하며 하나님의 율법을 무효로 만들었고, 그 때문에 그분의 말씀에도 복종하지 않았다. 바울도 이들에 관해 이렇게 말한다. “그들은 하나님의 의를 알지 못하고, 자기 의를 세우려고 하여, 하나님의 의에 복종하지 않았습니다. 믿는 모든 이가 의에 이르도록 하시는 그리스도께서 율법의 끝이시기 때문입니다.” 그리스도께서 율법의 시작이 아니셨다면, 어떻게 그 끝이 되시겠는가? 끝을 가져오신 분이 시작도 이루셨다. 바로 그분께서 모세에게 말씀하신다. “나는 이집트에 있는 내 백성의 고난을 분명히 보았으며, 그들을 건져 내려고 내려왔다.” 하나님의 말씀께서는 고통받는 이들의 구원을 위해 처음부터 오르내리는 일에 익숙하셨다.

In Lege igitur et in Evangelio cum sit primum et maximum praeceptum, diligere Dominum Deum ex toto corde; dehinc simile illi, diligere proximum sicut seipsum: unus et idem ostenditur Legis et Evangelii conditor. Consummatae enim vitae praecepta in utroque Testamento cum sint eadem, eundem ostenderunt Deum: qui particularia quidem praecepta apta utrisque praecepit; sed eminentiora et summa, sine quibus salvari non est, in utroque eadem suasit. Quem autem non confundat Dominus, ostendens non ab altero Deo esse Legem, sic dicens eis qui a se docebantur, turbae et discipulis: Super cathedram Moysi sederunt scribae et Pharisaei. Omnia itaque quaecunque dixerint vobis, custodite et facite; secundum autem opera eorum nolite facere: dicunt enim et non faciunt. Alligant enim sarcinas graves, et imponunt super humeros hominum; ipsi autem nec digito quidem volunt eas movere. Non ergo eam Legem, quae est per Moysem data, incusabat, quam adhuc salvis Hierosolymis suadebat fieri; sed illos redarguebat, quod verba quidem Legis enuntiarent, essent autem sine dilectione, et propter hoc injusti in Deum et in proximos exstiterunt. Quemadmodum et Esaias ait: Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me. Frustra autem colunt me, docentes doctrinas et praecepta hominum. Non per Moysem datam Legem dicens praecepta hominum, sed traditiones presbyterorum ipsorum, quas finxerant, quas vindicantes frustrabantur Legem Dei, et propter hoc nec Verbo ejus subjecti sunt. Hoc enim est quod et a Paulo dicitur de istis: Ignorantes enim justitiam Dei, et suam justitiam volentes statuere, justitiae Dei non sunt subjecti. Finis enim Legis Christus ad justitiam omni credenti. Et quomodo finis Legis Christus, si non et initium ejus esset? Qui enim finem intulit, hic et initium operatus est; et ipse est qui dicit Moysi: Videns vidi vexationem populi mei qui est in Aegypto, et descendi ut eruam eos: ab initio assuetus Verbum Dei ascendere et descendere, propter salutem eorum qui male haberent.

23.2

율법이 사람에게 그리스도를 따라야 한다고 미리 가르쳤다는 사실을 그분께서 친히 밝히셨다. 무엇을 해야 영원한 생명을 상속받을 수 있는지 물은 사람에게 이렇게 대답하셨다. “생명에 들어가고 싶다면 계명들을 지켜라.” 그가 “어떤 계명입니까?”라고 묻자, 주님께서 다시 말씀하셨다. “간음하지 마라. 살인하지 마라. 훔치지 마라. 거짓 증언을 하지 마라. 아버지와 어머니를 공경하고, 이웃을 너 자신처럼 사랑하여라.” 자신을 따르려는 이들에게 생명에 들어가는 율법의 계명들을 단계들처럼 제시하신 것이다. 그때 한 사람에게 하신 말씀을 모두에게 하셨다. 그가 “모두 행했습니다”라고 말했을 때, (아마 행하지 않았을 것이다. 그랬다면 ‘계명들을 지켜라’라는 말을 듣지 않았을 것이다.) 주님께서는 그의 탐욕을 드러내며 말씀하셨다. “온전해지고 싶다면, 가서 네가 가진 모든 것을 팔아 가난한 이들에게 나누어 주고, 와서 나를 따라라.” 그렇게 행하는 이들에게 사도들의 몫을 약속하신 것이다. 자신을 따르는 이들에게 처음부터 율법이 알린 분 외에 다른 하나님 아버지를 선포하지 않으셨다. 다른 아들도, 정념과 이탈을 겪은 아이온의 엔튀메시스인 어머니도 선포하지 않으셨다. 텅 비고 굳게 서지 못한 것으로 드러난 서른 아이온의 충만도, 다른 이단자들이 꾸며 낸 이야기도 선포하지 않으셨다. 하나님께서 처음부터 명하신 계명들을 행하며, 선한 행실로 묵은 탐욕을 풀어 없애고, 그리스도를 따르라고 가르치셨다. 소유를 가난한 이들에게 나누어 주는 일이 지난 탐욕을 풀어 없애는 것임을 삭개오가 밝히며 말했다. “보십시오, 제 재산의 절반을 가난한 이들에게 줍니다. 누구의 것을 속여 빼앗았다면, 네 배로 갚습니다.”

Quoniam autem Lex praedocuit hominem sequi oportere Christum, ipse facit manifestum ei qui interrogavit, quid faciens vitam aeternam haereditaret, sic respondens: Si vis in vitam introire, custodi praecepta. Illo autem interrogante, Quae? rursus Dominus: Non moechaberis, non occides, non furaberis, non falsum testimonium reddes, honora patrem et matrem, et diliges proximum tanquam teipsum; velut gradus proponens praecepta Legis introitus in vitam, volentibus sequi eum: quae uni tum dicens, omnibus dicebat. Ille autem cum dixisset: Omnia feci, (et forte non fecerat, nam utique non diceretur ei, Custodi praecepta,) arguens Dominus cupiditatem ejus, dixit ei: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae habes, et divide pauperibus, et veni, sequere me; Apostolorum partem promittens eis, qui sic fecerint: et non alterum Deum Patrem annuntiabat eis qui sequebantur eum, praeter eum qui ab initio a Lege annuntiatus est; nec alium Filium, nec matrem, Enthymesin Aeonis, qui fuit in passione et in defectione; nec triginta Aeonum plenitudinem, quae vacua et inconstans ostensa est; nec eam fabulam quae a reliquis haereticis ficta est; sed docebat, ut facerent praecepta quae ab initio praecepit Deus, et ut veterem cupiditatem per opera bona solverent, et sequerentur Christum. Quoniam autem ea quae possidentur pauperibus divisa, solutionem faciunt praeteritae cupiditatis, Zacchaeus fecit manifestum: Ecce, dicens, dimidium ex bonis meis do pauperibus, et si cujus quid fraudavi, reddo quadruplum.

24.1

주님께서는 사람이 의롭게 되는 율법의 자연적 계명들을 폐하지 않고 넓혀 이루셨다. 믿음으로 의롭게 되어 하나님을 기쁘시게 하던 이들이 율법을 받기 전부터 지키던 계명들이다. 그분의 말씀들이 이를 드러낸다. 그분께서는 말씀하신다. “옛사람들에게 ‘간음하지 마라’라고 하였다. 나는 너희에게 말한다. 여자를 탐내려고 바라보는 사람은 누구나 이미 마음속으로 그 여자와 간음했다.” 또 말씀하신다. “‘살인하지 마라’라고 하였다. 나는 너희에게 말한다. 이유 없이 자기 형제에게 화내는 사람은 누구나 심판받을 죄가 있다.” 또 “‘거짓 맹세하지 마라’라고 하였다. 나는 너희에게 말한다. 도무지 맹세하지 마라. 너희 말은 ‘예, 예’와 ‘아니오, 아니오’가 되게 하여라.” 이와 같은 말씀들이 있다. 마르키온을 따르는 자들이 떠들어 대는 것처럼, 이 모든 말씀은 이전의 것들에 반대하거나 그것을 폐하는 뜻을 담지 않는다. 그것들을 충만하게 하고 넓히는 뜻을 담는다. 그분께서 친히 말씀하신 바와 같다. “너희 의가 율법학자들과 바리새인들보다 더 풍성하지 않으면, 하늘나라에 들어가지 못할 것이다.” 무엇이 더 풍성하다는 것인가? 우선 아버지만이 아니라, 이제 드러나신 그분의 아들도 믿는 것이다. 이 아들이 사람을 하나님과의 친교와 하나됨으로 이끄시는 분이다. 그다음에는 말만 하지 않고 행하는 것이다. 그들은 말만 하고 행하지 않았기 때문이다. 악한 행실만 삼가는 것이 아니라, 그것들을 향한 욕망까지 삼가는 것이다. 그분께서는 이것들을 율법에 반대되는 것으로 가르치지 않으셨다. 율법을 이루시고, 우리 안에 율법의 의로운 규정들을 심으셨다. 율법이 금한 것을 제자들에게 행하라고 명하셨다면, 그것이야말로 율법에 반대되는 일이었을 것이다. 율법에서 금한 것들뿐 아니라, 그것들을 향한 욕망까지 삼가라고 그분께서 명하신 일은, 우리가 말했듯이, 율법과 반대되지 않는다. 율법을 폐하는 분의 일이 아니라, 율법을 이루고 넓히고 확장하는 분의 일이다.

Et quia Dominus naturalia Legis, per quae homo justificatur, quae etiam ante legisdationem custodiebant qui fide justificabantur et placebant Deo, non dissolvit, sed extendit et implevit, ex sermonibus ejus ostenditur. Dictum est enim, inquit, antiquis, Non moechaberis. Ego autem dico vobis, Quoniam omnis qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est eam in corde suo. Et iterum: Dictum est, Non occides. Ego autem dico vobis, Omnis qui irascitur fratri suo sine causa, reus erit judicio. Et, Dictum est, Non perjurabis. Ego autem dico vobis, Neque jurare in totum. Sit autem vobis sermo, Etiam etiam, et Non non. Et quaecunque sunt talia. Omnia enim haec non contrarietatem et dissolutionem praeteritorum continent, sicut qui a Marcione sunt vociferantur; sed plenitudinem et extensionem, sicut ipse ait: Nisi abundaverit justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum caelorum. Quid autem erat plus? Primo quidem non tantum in Patrem, sed et in Filium ejus jam manifestatum credere; hic est enim, qui in communionem et unitatem Dei hominem ducit. Post deinde non solum dicere, sed et facere; illi enim dicebant, sed non faciebant: et non tantum abstinere a malis operibus, sed etiam a concupiscentiis eorum. Haec autem non quasi contraria Legi docebat; sed adimplens Legem, et infigens justificationes Legis in nobis. Illud autem fuisset Legi contrarium, si quodcunque Lex vetasset fieri, idipsum discipulis suis jussisset facere. Et hoc autem quod praecepit, non solum vetitis a Lege sed etiam a concupiscentiis eorum abstinere, non contrarium est, quemadmodum diximus, neque solventis Legem, sed adimplentis et extendentis et dilatantis.

24.2

율법은 종들을 위해 세워졌으므로, 외적인 몸의 일들을 통해 혼을 가르쳤다. 마치 끈으로 당기듯 계명에 순종하도록 혼을 이끌어, 사람이 하나님 섬기기를 배우게 했다. 말씀께서는 혼을 자유롭게 하시고, 그 혼을 통해 몸도 자발적으로 깨끗해지도록 가르치셨다. 그렇게 된 뒤에는, 사람이 이제 익숙해진 종살이의 결박을 벗어 버리고, 결박 없이 하나님을 따라야 했다. 자유의 규정들이 더욱 넓어지고, 왕을 향한 복종도 커져야 했다. 아무도 뒤로 돌아서서 자신을 해방하신 분께 합당하지 않은 자로 드러나지 않게 하려는 것이었다. 집주인을 향한 경건과 순종은 종들과 자유인들에게 동일해야 했다. 자유인들은 더 큰 담대함을 지닌다. 종살이 속에서의 순응보다 자유로운 행위가 더 크고 영광스럽기 때문이다. 그러므로 주님께서는 ‘간음하지 마라’라는 계명에 대해 탐내기조차 하지 말라고 명하셨다. ‘살인하지 마라’라는 계명에 대해서는 화내는 일조차 금하셨다. 십일조를 드리는 일에 대해서는 가진 것을 모두 가난한 이들에게 나누어 주라고 하셨다. 이웃만이 아니라, 원수까지 사랑하고, 잘 베풀고 나누는 사람일 뿐 아니라, 우리 것을 빼앗는 이들에게도 거저 주는 사람이 되라고 하셨다. 그분께서는 말씀하신다. “네 속옷을 가져가는 이에게 겉옷도 내주어라. 네 것을 가져가는 이에게 돌려 달라고 요구하지 마라. 사람들이 너희에게 해 주기를 바라는 대로 너희도 그들에게 행하여라.” 우리가 빼앗기기 싫어 슬퍼하는 대신, 기꺼이 주었다고 여기며 기뻐하도록 하려는 것이다. 어쩔 수 없어 굴복하기보다 이웃에게 은혜를 베푸는 것이다. 또 말씀하신다. “누가 너를 억지로 천 보 가게 하거든, 그와 함께 이천 보를 더 가라.” 종처럼 뒤따르지 않고, 자유인처럼 앞서 가게 하려는 것이다. 그렇게 모든 일에서 이웃을 기꺼이 돕고 쓸모 있는 사람이 되며, 그들의 악의를 바라보지 않고, 너 자신의 선함을 완성하여, 너 자신을 아버지와 닮게 하는 것이다. 아버지께서는 악한 이들과 선한 이들 위에 자기 해를 떠오르게 하시고, 의로운 이들과 불의한 이들에게 비를 내리신다.

Etenim Lex, quippe servis posita, per ea quae foris erant corporalia animam erudiebat; velut per vinculum attrahens eam ad obedientiam praeceptorum, uti disceret homo servire Deo: Verbum autem liberans animam, et per ipsam corpus voluntarie emundari docuit. Quo facto, necesse fuit auferri quidem vincula servitutis, quibus jam homo assueverat, et sine vinculis sequi Deum; superextendi vero decreta libertatis, et augeri subjectionem quae est ad regem, ut non retrorsus quis revertens indignus appareat ei qui se liberavit: eam vero pietatem et obedientiam, quae est erga patremfamilias, esse quidem eandem et servis et liberis; majorem autem fiduciam habere liberos, quoniam sit major et gloriosior operatio libertatis, quam ea quae est in servitute obsequentia. Et propter hoc Dominus pro eo quod est, Non moechaberis, nec concupiscere praecepit: et pro eo quod est, Non occides, neque irasci quidem: et pro eo quod est decimare, omnia quae sunt pauperibus dividere; et non tantum proximos, sed etiam inimicos diligere: et non tantum bonos datores et communicatores esse, sed etiam adversus eos qui tollunt nostra gratuito donatores. Tollenti enim tibi tunicam, ait, remitte ei et pallium: et ab eo qui tollit tua, non reposcas: et quemadmodum vultis ut faciant vobis homines, facite eis; ut non quasi nolentes fraudari contristemur, sed, quasi volentes donaverimus, gaudeamus, gratiam magis praestantes in proximos, quam necessitati servientes. Et si quis te, inquit, angariaverit mille passus, vade cum eo alia duo; uti non quasi servus sequaris, sed quasi liber praecedas, aptum te in omnibus et utilem proximo praestans: non illorum malitiam intuens, sed tuam bonitatem perficiens, configurans temetipsum Patri, qui solem suum oriri facit super malos et bonos, et pluit super justos et injustos.

24.3

앞서 말했듯이, 이 모든 것은 율법을 폐하는 분의 일이 아니라, 우리 안에서 율법을 이루고 넓히고 확장하는 분의 일이었다. 이렇게 말하는 것과 같다. 자유의 행위가 더 커지고, 우리를 해방하신 분을 향한 더 충만한 복종과 애정이 우리 안에 심어졌다고 말이다. 그분께서 우리를 해방하신 것은 우리가 그분에게서 떠나게 하려는 것이 아니었다. 주님의 좋은 것들 밖에 있는 사람은 자기 힘으로 구원을 위한 양식을 얻을 수 없기 때문이다. 그분의 은혜를 더 많이 받아, 그분을 더 많이 사랑하도록 하려는 것이었다. 우리가 언제나 아버지 앞에 있으면서 그분을 더 많이 사랑할수록, 그분에게서 더 큰 영광을 받을 것이다. 그러므로 자연적인 모든 계명은 우리와 그들에게 공통된다. 그들에게서 시작되고 생겨났으며, 우리에게서 성장하고 완성되었다. 하나님께 동의하고, 그분의 말씀을 따르며, 무엇보다 그분을 사랑하고, 이웃을 자기 자신처럼 사랑하는 것, (사람은 사람에게 이웃이다), 그리고 모든 악한 행실을 삼가는 것, 이와 같이 양쪽에 공통되는 모든 것은 한 분이시며 같은 하나님을 드러낸다. 이분이 우리 주님, 하나님의 말씀이시며, 처음에는 종들을 하나님께로 이끄셨고, 그 뒤에는 그분께 복종하는 이들을 자유롭게 하셨다. 그분께서 친히 제자들에게 말씀하셨다. “이제 너희를 종이라고 부르지 않겠다. 종은 자기 주인이 무엇을 하는지 모르기 때문이다. 나는 너희를 친구라고 불렀다. 내 아버지에게서 들은 모든 것을 알려 주었기 때문이다.” 그분께서 “이제 너희를 종이라고 부르지 않겠다”라고 하신 말로, 자신이 바로 그분임을 더없이 분명히 하셨다. 처음에는 율법을 통해 사람들에게 하나님을 섬기는 종살이를 세우셨다가, 그 뒤에 그들에게 자유를 주신 분이라는 뜻이다. 또 “종은 자기 주인이 무엇을 하는지 모르기 때문이다”라는 말로, 자신의 오심을 통해 종살이하던 백성의 무지를 드러내신다. 자기 제자들을 하나님의 친구들이라고 부르시면서, 자신이 하나님의 말씀임을 분명히 밝히신다. 아브라함도 이 말씀을 믿음의 고귀함 때문에 기꺼이, 결박 없이 따라 하나님의 친구가 되었다. 하나님의 말씀께서는 무언가 필요하여 아브라함의 우정을 받아들이신 것이 아니었다. 그분은 처음부터 완전하셨다. 그분께서는 말씀하신다. “아브라함이 있기 전부터 내가 있다.” 그분은 선하시기에, 아브라함 자신에게 영원한 생명을 주고자 하셨다. 하나님과의 우정은 그 우정에 다가가는 이들에게 불멸을 베풀기 때문이다.

Haec autem omnia, quemadmodum praediximus, non dissolventis erant Legem, sed adimplentis et extendentis et dilatantis in nobis: tanquam si aliquis dicat, majorem libertatis operationem, et pleniorem erga liberatorem nostrum infixam nobis subjectionem et affectionem. Non enim propter hoc liberavit nos, ut ab eo abscedamus; nec enim potest quisquam extra dominica constitutus bona, sibimetipsi acquirere salutis alimenta: sed ut plus gratiam ejus adepti, plus eum diligamus. Quanto autem plus eum dilexerimus, hoc majorem ab eo gloriam accipiemus, cum simus semper in conspectu Patris. Quia igitur naturalia omnia praecepta communia sunt nobis et illis, in illis quidem initium et ortum habuerunt; in nobis autem augmentum et adimpletionem perceperunt. Assentire enim Deo, et sequi ejus Verbum, et super omnia diligere eum, et proximum sicut seipsum, homo autem homini proximus, et abstinere ab omni mala operatione, et quaecunque talia communia utrisque sunt, unum et eundem ostendunt Deum. Hic est autem Dominus noster Verbum Dei, qui primo quidem servos attraxit Deo, postea autem liberavit eos qui subjecti sunt ei, quemadmodum ipse ait discipulis: Jam non dicam vos servos: quia servus nescit quid ejus Dominus faciat. Vos autem dixi amicos, quoniam omnia quae audivi a Patre meo, manifestavi. In eo enim quod dicit: Jam non dicam vos servos, manifestissime significavit se esse, qui primo quidem eam servitutem quae est erga Deum, hominibus per Legem constituerit, post deinde libertatem eis donaverit. Et in eo quod dicit: Quoniam servus nescit quid faciat Dominus ejus, ignorantiam servilis populi manifestat per suum adventum. In eo autem quod amicos Dei dicit suos discipulos, manifeste ostendit se esse Verbum Dei, quem et Abraham voluntarie et sine vinculis propter generositatem fidei sequens, amicus factus est Dei. Sed neque Abrahae amicitiam propter indigentiam assumsit Dei Verbum, exsistens ab initio perfectus: antequam enim Abraham esset, ego sum, inquit; sed ut ipsi Abrahae donaret aeternam vitam exsistens bonus, quoniam amicitia Dei immortalitatis est condonatrix his qui aggrediuntur eam.

25.1

그러므로 처음에 하나님께서 아담을 빚으신 것은 사람이 필요해서가 아니라, 자신의 혜택을 베풀 대상을 두시려는 것이었다. 아담 이전뿐 아니라, 모든 피조물 이전에도 말씀께서는 아버지 안에 머무르시며 아버지께 영광을 돌리셨고, 자신도 아버지에게서 영광을 받으셨다. 친히 말씀하신 바와 같다. “아버지, 세상이 생겨나기 전에 제가 당신 곁에서 지녔던 영광으로 저를 영화롭게 하여 주십시오.” 우리의 섬김이 필요하여 자신을 따르라 명하신 것이 아니라, 우리 자신에게 구원을 주시려는 것이었다. 구원자를 따르는 것은 구원에 참여하는 것이며, 빛을 따르는 것은 빛을 받는 것이다. 빛 가운데 있는 이들은 자신들이 빛을 비추는 것이 아니라, 그 빛에 비추어져 밝아진다. 그들은 빛에 아무것도 주지 않지만, 혜택을 받으며 그 빛으로 밝아진다. 이와 같이 하나님을 섬기는 일도 하나님께 아무것도 더해 주지 않으며, 하나님께는 사람의 순종이 필요하지 않다. 그분께서는 자신을 따르고 섬기는 이들에게 생명과 썩지 않음과 영원한 영광을 주신다. 자신을 섬기는 이들에게는 섬긴다는 이유로, 따르는 이들에게는 따른다는 이유로 혜택을 베푸신다. 그들에게서 혜택을 받으시는 것은 아니다. 그분은 풍요롭고 완전하시며 부족함이 없으시기 때문이다. 하나님께서 사람들에게 섬김을 요구하시는 이유는 이것이다. 그분은 선하시고 자비로우시므로, 자신을 꾸준히 섬기는 이들에게 선을 베푸시려는 것이다. 하나님께 아무것도 필요하지 않은 만큼, 사람에게는 하나님과의 친교가 필요하다. 하나님을 섬기는 일에 꾸준히 머무는 것, 이것이 사람의 영광이다. 그래서 주님께서는 제자들에게 말씀하셨다. “너희가 나를 선택한 것이 아니라, 내가 너희를 선택했다.” 그들이 자신을 따름으로써 자신에게 영광을 더해 준 것이 아니라, 하나님의 아들을 따르는 가운데 그분에게서 영광을 받았다는 뜻이다. 또 말씀하셨다. “제가 있는 곳에 이들도 함께 있어, 제 영광을 보기를 바랍니다.” 이로써 헛되이 자랑하신 것이 아니라, 제자들이 자신의 영광에 참여하기를 바라셨다. 이사야도 이들에 관해 말한다. “동쪽에서 네 후손을 이끌어 오고, 서쪽에서 너를 모으겠다. 북쪽에는 ‘데려오너라’라고, 남쪽에는 ‘막지 마라’라고 말하겠다. 내 아들들을 먼 곳에서, 내 딸들을 땅끝에서 이끌어 오너라. 내 이름으로 불린 모든 이를 데려오너라. 내 영광 안에서 그를 준비하고, 빚고, 만들었기 때문이다.” 이는 “시체가 있는 곳에는 독수리들도 모여들 것이다”라는 말과 같이, 우리가 주님의 영광에 참여하기 때문이다. 그분께서 우리를 빚고 준비하신 목적도, 우리가 그분과 함께 있으면서 그분의 영광에 참여하게 하는 데 있다.

Igitur initio, non quasi indigens Deus hominis, plasmavit Adam, sed ut haberet in quem collocaret sua beneficia. Non enim solum ante Adam, sed et ante omnem conditionem glorificabat Verbum Patrem suum, manens in eo; et ipse a Patre clarificabatur, quemadmodum ipse ait: Pater, clarifica me claritate, quam habui apud te priusquam mundus fieret. Nec nostro ministerio indigens jussit ut eum sequeremur; sed nobis ipsis attribuens salutem. Sequi enim Salvatorem, participare est salutem: et sequi lumen, percipere est lumen. Qui autem in lumine sunt, non ipsi lumen illuminant, sed illuminantur et illustrantur ab eo: ipsi quidem ei nihil praestant, beneficium autem percipientes illuminantur a lumine. Sic et servitus erga Deum, Deo quidem nihil praestat, nec opus est Deo humano obsequio; ipse autem sequentibus et servientibus ei, vitam et incorruptelam et gloriam aeternam attribuit, beneficium praestans servientibus sibi, ob id quod serviunt, et sequentibus, ob id quod sequuntur; sed non beneficium ab eis percipiens: est enim dives perfectus et sine indigentia. Propter hoc autem exquirit Deus ab hominibus servitutem, ut quoniam est bonus et misericors benefaciat eis qui perseverant in servitute ejus. In quantum enim Deus nullius indiget, in tantum homo indiget Dei communione. Haec enim gloria hominis, perseverare ac permanere in Dei servitute. Et propter hoc dicebat discipulis Dominus: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos; significans, quoniam non ipsi glorificabant eum, sequentes eum; sed in eo quod sequerentur Filium Dei, glorificabantur ab eo. Et iterum: Volo ut ubi ego sum, ibi et hi sint, ut videant claritatem meam; non vane glorians super hoc, sed gloriam suam participari volens discipulis suis, de quibus Esaias: Ab oriente attraham semen tuum, et ab occasu colligam te: et dicam aquiloni, Adduc; et austro, Noli prohibere: attrahe filios meos de longinquo, et filias meas a summitatibus terrae, omnes quotquot vocati sunt in nomine meo. In gloria enim mea praeparavi, et formavi, et feci eum. Hoc ideo, quoniam ubicunque est cadaver, illuc congregabuntur et aquilae, participantes gloriae Domini: qui et formavit, et ad hoc praeparavit nos, ut dum sumus cum eo participemus gloriae ejus.

25.2

이와 같이 하나님께서는 처음부터 사람을 빚으셨다. 자신의 너그러우심 때문이었다. 족장들은 그들의 구원을 위해 선택하셨으며, 백성은 미리 빚어 가시며 배우려 하지 않는 이들에게 하나님을 따르도록 가르치셨다. 땅에는 예언자들을 미리 세우시어, 사람이 그분의 영을 감당하고 하나님과 친교를 나누는 데 익숙해지게 하셨다. 그분 자신에게는 아무것도 필요하지 않았으나, 그분을 필요로 하는 이들에게는 자신과의 친교를 주셨다. 자신을 기쁘게 하는 이들에게 건축가처럼 구원의 설계를 그려 보이시고, 이집트에서 보지 못하던 이들에게는 친히 길을 안내하셨다. 광야에서 순응하지 않던 이들에게는 그들에게 가장 알맞은 율법을 주셨고, 좋은 땅에 들어간 이들에게는 합당한 상속을 주셨다. 아버지께 돌아오는 이들에게는 살진 송아지를 잡으시고, 가장 좋은 옷을 주셨다. 여러 방식으로 인류가 구원과 조화를 이루게 하신 것이다. 그래서 요한은 묵시록에서 말한다. “그분의 음성은 많은 물의 소리와 같다.” 많은 물은 참으로 하나님의 영이다. 아버지께서는 풍요로우시며, 크신 분이시기 때문이다. 말씀은 이 모든 이를 거치며, 자신께 복종하는 이들에게 아낌없이 유익을 베푸셨고, 모든 처지에 걸맞고 알맞은 율법을 기록해 주셨다.

Sic et Deus ab initio hominem quidem plasmavit propter suam munificentiam; patriarchas vero elegit propter illorum salutem; populum vero praeformabat, docens indocibilem sequi Deum; prophetas vero praestruebat in terra, assuescens hominem portare ejus Spiritum, et communionem habere cum Deo: ipse quidem nullius indigens; his vero qui indigent ejus, suam praebens communionem: et his qui ei complacebant, fabricationem salutis ut architectus delineans, et non videntibus in Aegypto a semetipso dans ducationem; et his qui inquieti erant in eremo, dans aptissimam legem; et his qui in bonam terram introierunt, dignam praebens haereditatem; et his qui convertuntur ad Patrem, saginatum occidens vitulum, et primam stolam donans: multis modis componens humanum genus ad consonantiam salutis. Et propter hoc Johannes in Apocalypsi ait: Et vox ejus quasi vox aquarum multarum. Vere enim aquae multae Spiritus Dei, quoniam dives, et quoniam magnus est Pater. Et per omnes illos transiens Verbum, sine invidia utilitatem praestabat eis qui subjecti sibi erant, omni conditioni congruentem et aptam legem conscribens.

25.3

이와 같이 백성에게도 성막을 만드는 일과 성전을 세우는 일, 레위인들을 선택하는 일, 희생 제사와 예물, 권고와 율법에 따른 나머지 모든 섬김을 정해 주셨다. 그분 자신에게는 이 가운데 아무것도 필요하지 않다. 그분께서는 언제나 모든 선한 것으로 충만하시며, 모세가 있기 전에도 모든 좋은 향기와 향기로운 것들의 모든 내음을 자신 안에 지니셨다. 우상에게로 쉽게 돌아가는 백성을 가르치시며, 여러 차례 부르심으로 꾸준히 하나님을 섬기도록 준비하셨다. 둘째가는 것들을 통해 첫째가는 것들로 부르셨다. 곧 표상들을 통해 실재로, 시간 속의 것들을 통해 영원한 것들로, 육적인 것들을 통해 영적인 것들로, 땅의 것들을 통해 하늘의 것들로 부르셨다. 모세에게 하신 말씀과 같다. “모든 것을 그 모형에 따라 만들어라. 네가 산에서 본 것들의 모형대로 만들어라.” 그는 사십 일 동안 하나님의 말씀을 간직하는 법을 배웠으며, 하늘의 형상들과 영적인 모상들과 장차 올 것들의 예표를 배웠다. 바울도 말한다. “그들은 뒤따르는 바위에서 마셨습니다. 그 바위는 그리스도였습니다.” 그는 율법에 있는 것들을 먼저 언급한 뒤에 덧붙였다. “이 모든 것은 그들에게 표상으로 일어났으며, 시대들의 끝이 닥쳐온 우리를 훈계하려고 기록되었습니다.” 그들은 표상들을 통해 하나님을 두려워하고, 꾸준히 그분을 섬기는 법을 배웠다. 그러므로 율법은 그들에게 훈육이었으며, 장차 올 것들에 관한 예언이었다. 하나님께서는 처음에 태초부터 사람들 안에 심어 주신 자연적 계명들로 그들을 훈계하셨다. 곧 십계명으로 훈계하셨다. (누구든 이 계명들을 행하지 않으면 구원이 없다.) 그들에게 더 많은 것을 요구하지 않으셨다. 모세가 신명기에서 말한 바와 같다. “이 모든 말씀을 주님께서 산에서 이스라엘 자손의 온 회중에게 하셨으며, 더 보태지 않으셨다. 두 돌판에 그 말씀을 쓰시어 내게 주셨다.” 그분을 따르려는 이들이 계명들을 지키도록 하시려는 것이었다.

Sic autem et populo tabernaculi factionem, et aedificationem templi, et Levitarum electionem, sacrificia quoque et oblationes, et monitiones, et reliquam omnem legis statuebat deservitionem. Ipse quidem nullius horum est indigens; est enim semper plenus omnibus bonis, omnemque odorem suavitatis, et omnes suaveolentium vaporationes habens in se, etiam antequam Moyses esset: facilem autem ad idola reverti populum erudiebat, per multas vocationes praestruens eos perseverare, et servire Deo, per ea quae erant secunda, ad prima vocans; hoc est, per typica, ad vera; et per temporalia, ad aeterna; et per carnalia, ad spiritalia; et per terrena, ad coelestia; quemadmodum et dictum est Moysi: Quoniam facies omnia juxta typum eorum quae vidisti in monte. Quadraginta enim diebus discebat tenere sermones Dei, et characteres coelestes, et imagines spiritales, et praefigurationes futurorum, quemadmodum et Paulus ait: Bibebant enim de sequenti petra: petra autem erat Christus. Rursum praedictis his quae in lege sunt, intulit: Omnia autem haec in figura veniebant illis: scripta sunt autem ad correptionem nostram, in quos finis saeculorum devenit. Per typos enim discebant timere Deum, et perseverare in obsequiis ejus. Itaque lex, et disciplina erat illis, et prophetia futurorum. Nam Deus primo quidem per naturalia praecepta, quae ab initio infixa dedit hominibus, admonens eos, id est per Decalogum, (quae si quis non fecerit, non habet salutem) nihil plus ab eis exquisivit. Quemadmodum Moyses in Deuteronomio ait: Hi sermones omnes, quos locutus est Dominus ad omnem synagogam filiorum Israel in monte, et nihil adjecit, et scripsit ea in duabus tabulis lapideis: et dedit mihi; propter hoc ut custodirent praecepta hi qui velint sequi eum.

26.1

그들이 송아지를 만드는 쪽으로 돌아서고, 마음으로 이집트에 되돌아가, 자유인 대신 종이 되기를 갈망하자, 그 욕망에 알맞은 나머지 종살이의 규정들을 받았다. 하나님에게서 그들을 끊어 내지는 않으면서, 종살이의 멍에 아래 그들을 두는 규정들이었다. 예언자 에제키엘도 그런 율법이 주어진 이유를 설명하며 말한다. “그들의 눈은 자기 마음의 욕망을 좇았으며, 나는 그들에게 좋지 않은 계명들과, 그들이 그 안에서 살아갈 수 없는 규정들을 주었다.” 누가는 스테파노스, 사도들이 집사직에 처음으로 뽑았고, 그리스도를 증언하다 처음으로 죽임당한 이가 모세에 관해 이렇게 말했다고 기록했다. “너희에게 전해 주려고 그는 살아 계신 하나님의 계명들을 받았다. 너희 조상들은 그에게 순종하려 하지 않고, 그를 물리쳐, 마음으로 이집트에 돌아가며, 아론에게 말했다. ‘우리 앞에 갈 신들을 우리에게 만들어 주시오. 우리를 이집트 땅에서 이끌어 낸 모세에게 무슨 일이 생겼는지 우리는 모르겠소.’ 그들은 그날들에 송아지를 만들고, 우상에게 제사를 드리며, 자기 손으로 만든 것들을 즐거워했다. 하나님께서는 돌아서시어, 그들이 하늘의 군대를 섬기도록 내버려 두셨다. 예언자들의 책에 기록된 바와 같다. ‘이스라엘 집아, 광야에서 사십 년 동안 너희가 내게 희생 제사와 예물을 바쳤느냐? 너희는 몰록의 장막과 렘팜 신의 별을, 경배하려고 만든 형상들을 받아들였다.’” 이로써 분명히 밝혔다. 그런 율법은 다른 신에게서 주어진 것이 아니라, 그들의 종살이에 알맞게 같은 하나님께서 주신 것이었다. 그러므로 출애굽기에서도 모세에게 말씀하신다. “네 앞에 내 천사를 보내겠다. 나는 너와 함께 올라가지 않겠다. 너는 목이 뻣뻣한 백성이기 때문이다.”

At ubi conversi sunt in vituli factionem, et reversi sunt animis suis in Aegyptum, servi pro liberis concupiscentes esse, aptam concupiscentiae suae acceperunt reliquam servitutem, a Deo quidem non abscindentem, in servitutis autem jugo dominantem eis: quemadmodum et Ezechiel propheta causas talis legis datae reddens, ait: Et post concupiscentiam cordis sui erant oculi eorum, et ego dedi eis praecepta non bona, et justificationes, in quibus non vivent in eis. Et Lucas autem Stephanum, qui primus in diaconium ab Apostolis electus est, et primus occisus est propter Christi martyrium, sic dixisse de Moyse scripsit: Ille quidem accepit praecepta Dei vivi, dare vobis, cui noluerunt obedire patres vestri, sed abjecerunt et conversi sunt corde suo in Aegyptum, dicentes ad Aaron: Fac nobis deos, qui nos antecedant; Moyses enim qui eduxit nos de terra Aegypti, quid ei contigerit, ignoramus. Et vitulum fecerunt in diebus illis, et obtulerunt sacrificia idolo, et laetabantur in factis manuum suarum. Convertit autem Deus, et tradidit eos servire exercitibus caeli, quemadmodum scriptum est in libro prophetarum: Numquid sacrificia et oblationes obtulistis mihi annis quadraginta in eremo, domus Israel? et accepistis tabernaculum Moloch, et stellam Dei Rempham, figuras quas fecistis adorare eas; manifeste significans, quoniam non ab altero Deo talis illis data Lex est, sed ab eodem ipso, apta illorum servituti. Quapropter et in Exodo ad Moysem dicit: Emittam ante te angelum meum: non enim ascendam tecum, quoniam populus durae cervicis es.

26.2

그뿐 아니라, 그들의 완고함과 복종하려 하지 않는 태도 때문에 모세가 어떤 계명들을 정해 주었다는 사실도 주님께서 밝히셨다. 그들이 그분께 “그렇다면 모세는 왜 이혼 증서를 주고 아내를 내보내라고 명했습니까?”라고 묻자, 대답하셨다. “너희 마음이 완고하기 때문에 그것들을 너희에게 허용했다. 처음부터 그런 것은 아니었다.” 모세를 신실한 종으로 변호하시며, 처음부터 남자와 여자를 만드신 한 분 하나님을 고백하셨다. 그들은 완고하고 순종하지 않는다고 꾸짖으셨다. 그래서 그들은 자신들의 완고함에 알맞은 이혼 규정을 모세에게서 받았다. 그런데 왜 옛 언약만을 두고 이를 말하겠는가? 새 언약에서도 앞서 말한 이유로 사도들이 같은 일을 하는 것을 볼 수 있다. 바울은 바로 이렇게 말한다. “이것은 주님이 아니라 내가 말합니다.” 또 말한다. “나는 이것을 허용하는 뜻으로 말하며, 명령으로 말하는 것이 아닙니다.” 또 말한다. “동정녀들에 관해서는 주님의 명령이 없습니다. 주님께 자비를 입어 신실하게 된 사람으로서 의견을 드립니다.” 다른 곳에서도 말한다. “여러분이 절제하지 못하는 것 때문에 사탄이 여러분을 시험하지 못하게 하십시오.” 그러므로 새 언약에서도 어떤 이들의 절제하지 못함 때문에, 사도들이 어떤 계명들을 관대하게 허용하고 있다면, 그런 사람들이 완고해져 자신의 구원을 완전히 포기하고, 하나님에게서 떨어져 나가지 않도록 하려는 것이라면, 옛 언약에서도 같은 하나님께서 백성의 유익을 위해 그와 비슷한 일을 원하셨다고 해서 놀랄 까닭은 없다. 그분은 앞서 말한 규정들을 통해 그들을 이끄셨다. 그 규정들로 십계명의 구원을 지키며, 자신께 예물을 드리게 하시고, 그분께 붙들린 채 우상 숭배로 돌아가지도, 하나님에게서 떨어져 나가지도 않으며, 온 마음으로 그분 사랑하기를 배우게 하셨다. 불순종하고 멸망한 이스라엘 사람들을 이유로 율법을 가르치신 분의 능력이 부족하다고 말하는 이들이 있다면, 우리에게 주어진 부르심 안에서도 부름받은 이는 많으나, 선택된 이는 적다는 것을 알게 될 것이다. 속은 늑대이면서 겉으로 양가죽을 입은 이들도 있음을 알게 될 것이다. 하나님께서는 사람 안에 언제나 있었던 자유와 스스로 결정할 권한을 언제나 보존하셨으며, 자신의 권고도 유지하셨다. 그분께 순종하지 않는 이들은 순종하지 않았기 때문에 의롭게 심판받게 하시고, 그분께 순종하고 믿은 이들은 썩지 않음으로 존귀하게 하시려는 것이다.

Et non solum hoc, sed et praecepta quaedam a Moyse posita eis propter duritiam illorum, et quod nollent esse subjecti, manifestavit Dominus, cum dixissent ei: Quare ergo Moyses praecepit dare libellum repudii, et remittere uxorem? dicens eis: Haec vobis propter duritiam cordis vestri permisit; ab initio autem non ita factum est: Moysem quidem excusans, quasi fidelem servum, unum autem, qui ab initio masculum et foeminam fecit, Deum confitens; illos autem arguens tanquam duros, et non subjectos. Et propter hoc aptum duritiae eorum repudii praeceptum a Moyse acceperunt. Et quid dicimus de veteri testamento haec? quandoquidem et in novo Apostoli hoc idem facientes inveniuntur propter praedictam causam, statim dicente Paulo: Haec autem ego dico, non Dominus. Et iterum: Hoc autem dico secundum indulgentiam, non secundum praeceptum. Et iterum: De virginibus autem praeceptum Domini non habeo; consilium autem do, tanquam misericordiam consecutus a Domino, ut fidelis sim. Sed et alio loco ait: Ne tentet vos Satanas propter incontinentiam vestram. Si igitur et in novo testamento, quaedam praecepta secundum ignoscentiam Apostoli concedentes inveniuntur, propter quorundam incontinentiam, ut non obdurati tales, in totum desperantes salutem suam, apostatae fiant a Deo; non oportet mirari, si et in veteri testamento idem Deus tale aliquid voluit fieri pro utilitate populi, illiciens eos per praedictas observationes, ut per eas salutem Decalogi observantes, munera dent ei, et detenti ab eo, non reverterentur ad idololatriam, nec apostatae fierent a Deo, sed toto corde discerent diligere eum. Si autem quidam propter inobedientes Israelitas et perditos, infirmum dicunt legis doctorem, invenient in ea vocatione quae est secundum nos, multos quidem vocatos, paucos vero electos; et intrinsecus lupos, foris vero indutos pelles ovium: et id quod erat semper liberum et suae potestatis in homine, semper servasse Deum, et suam exhortationem: ut juste judicentur, qui non obediunt ei, quoniam non obedierunt: et qui obedierunt et crediderunt ei, honorentur incorruptibilitate.

27.1

하나님께서 할례를 주신 것은 의를 완성하는 것으로서가 아니라, 아브라함의 후손을 계속 알아볼 수 있게 하는 표징으로 주신 것임을 우리는 성경 자체에서 배운다. 성경은 하나님께서 아브라함에게 말씀하셨다고 한다. “너희 가운데 모든 남자는 할례를 받아야 한다. 너희는 포피의 살에 할례를 행하여라. 나와 너희 사이의 언약의 표징이다.” 예언자 에제키엘도 안식일에 관해 같은 것을 말한다. “나는 그들에게 내 안식일들을 주어, 나와 그들 사이의 표징이 되게 했다. 그들을 거룩하게 하는 주가 나임을 알게 하려는 것이다.” 출애굽기에서도 하나님께서는 모세에게 말씀하신다. “너희는 내 안식일들을 지켜야 한다. 너희 대대로 나와 너희 사이의 표징이 될 것이다.” 그러므로 이것들은 표징으로 주어졌다. 그 표징들은 상징이 없거나, 곧 담긴 뜻이 없거나, 쓸모없는 것이 아니었다. 지혜로운 장인께서 주셨기 때문이다. 육신의 할례는 영적인 할례를 미리 가리켰다. 사도는 말한다. “우리는 손으로 하지 않은 할례를 받았습니다.” 예언자도 말한다. “너희 마음의 완고함을 잘라 내어라.” 안식일들은 온종일 하나님을 꾸준히 섬기는 법을 가르쳤다. 사도 바울은 말한다. “우리는 온종일 도살할 양들처럼 여겨졌습니다.” 곧 거룩하게 바쳐져, 언제나 우리의 믿음을 섬기고, 그 믿음에 꾸준히 머물며, 모든 탐욕을 삼가고, 땅에 보물을 모으거나 소유하지 않는 것이다. 만들어진 것들을 통해 드러난 것은 하나님의 쉼, 곧 그분의 나라였다. 하나님을 꾸준히 섬긴 사람은 그 나라에서 쉬면서, 하나님의 식탁에 참여할 것이다.

Quoniam autem et circumcisionem non quasi consummatricem justitiae, sed in signo eam dedit Deus, ut cognoscibile perseveret genus Abrahae, ex ipsa Scriptura discimus. Dixit, enim inquit, Deus ad Abraham, Circumcidetur omne masculinum vestrum, et circumcidetis carnem praeputii vestri, in signo testamenti inter me et vos. Hoc idem de sabbatis Ezechiel propheta ait: Et sabbata mea dedi eis, ut sint in signo inter me et ipsos, ut sciant quoniam ego Dominus, qui sanctifico eos. Et in Exodo Deus ait ad Moysem: Et sabbata mea observabitis: erit enim signum apud me vobis in generationes vestras. In signo ergo data sunt haec: non autem sine symbolo erant signa, id est sine argumento, neque otiosa, tanquam quae a sapiente artifice darentur; sed secundum carnem circumcisio praesignificabat spiritalem. Etenim nos, ait Apostolus, circumcisi sumus circumcisione non manufacta. Et propheta ait: Circumcidite duritiam cordis vestri. Sabbata autem perseverantiam totius diei erga Deum deservitionis edocebant. Aestimati enim sumus, ait Apostolus Paulus, tota die ut oves occisionis; scilicet consecrati, et ministrantes omni tempore fidei nostrae et perseverantes ei, et abstinentes ab omni avaritia, non acquirentes nec possidentes thesauros in terra. Manifestabatur autem et tanquam de ea quae facta sunt, requietio Dei, hoc est, regnum, in quo requiescens homo ille qui perseveraverit Deo assistere, participabit de mensa Dei.

27.2

사람이 이것들을 통해 의롭게 된 것이 아니라, 이것들이 백성에게 표징으로 주어졌다는 사실은 아브라함 자신에게서 드러난다. 그는 할례도 받지 않고 안식일도 지키지 않으면서 하나님을 믿었고, 그것이 그에게 의로 여겨졌으며, 하나님의 친구라고 불렸다. 롯도 할례 없이 소돔에서 이끌려 나와, 하나님에게서 구원을 받았다. 노아 역시 할례받지 않았으나 하나님을 기쁘시게 하며, 두 번째로 생겨난 세상의 치수를 받았다. 에녹도 할례 없이 하나님을 기쁘시게 하며, 사람이면서 천사들에게 보내진 하나님의 사절 역할을 수행했다. 그는 옮겨졌으며, 하나님의 의로운 심판의 증인으로 지금까지 보존된다. 천사들은 범죄하여 심판받도록 땅에 떨어졌으나, 하나님을 기쁘시게 한 사람은 구원에 이르도록 옮겨졌다. 그 밖에도, 아브라함 이전의 의인들과 모세 이전의 족장들은 모두 앞서 말한 것들 없이, 모세의 율법 없이 의롭게 되었다. 모세 자신도 신명기에서 백성에게 말한다. “주 너의 하나님께서 호렙에서 언약을 세우셨다. 주님께서는 이 언약을 너희 조상들과 세우신 것이 아니라, 너희와 세우셨다.”

Et quia non per haec justificabatur homo, sed in signo data sunt populo, ostendit, quod ipse Abraham sine circumcisione, et sine observatione sabbatorum, credidit Deo, et reputatum est illi ad justitiam, et amicus Dei vocatus est. Sed et Lot sine circumcisione eductus est de Sodomis, percipiens salutem a Deo. Item Deo placens Noe cum esset incircumcisus, accepit mensuras mundi secundae generationis. Sed et Enoch sine circumcisione placens Deo cum esset homo, Dei legatione ad angelos fungebatur, et translatus est, et conservatur usque nunc testis justi judicii Dei: quoniam angeli quidem transgressi deciderunt in terram in judicium; homo autem placens, translatus est in salutem. Sed et reliqua autem omnis multitudo eorum, qui ante Abraham fuerunt justi, et eorum patriarcharum, qui ante Moysem fuerunt, et sine his quae praedicta sunt, et sine lege Moysi justificabantur. Quemadmodum et ipse Moyses in Deuteronomio ait ad populum: Dominus Deus tuus testamentum disposuit in Horeb: et non patribus vestris disposuit Dominus testamentum hoc, sed ad vos.

27.3

그러면 주님께서는 왜 조상들과 언약을 세우지 않으셨는가? 율법은 의로운 이들을 위해 세워진 것이 아니기 때문이다. 의로운 조상들은 자신의 마음과 혼에 기록된 십계명의 뜻을 지니고 있었다. 자신들을 만드신 하나님을 사랑하고, 이웃에게 불의를 행하지 않았다. 그러므로 그들에게 훈계의 글로 경고할 필요가 없었다. 자기 안에 율법의 의를 지니고 있었기 때문이다. 이 의와 하나님을 향한 사랑이 잊혀지고, 이집트에서 사라지자, 하나님께서는 사람들을 향한 큰 호의로 필요한 일을 하셨다. 음성을 통해 자신을 드러내셨고, 권능으로 백성을 이집트에서 이끌어 내셨다. 사람이 다시 하나님의 제자가 되어 그분을 따르게 하시려는 것이었다. 자신을 만드신 분을 업신여기지 않도록 불순종하는 이들에게 고난을 주셨고, 이성의 양식을 받도록 만나를 먹이셨다. 모세도 신명기에서 말한다. “네 조상들이 알지 못했던 만나를 네게 먹이셨다. 사람이 빵만으로 사는 것이 아니라, 하나님의 입에서 나오는 모든 말씀으로 산다는 것을 네가 알게 하려는 것이었다.”

Quare igitur patribus non disposuit Dominus testamentum? Quia lex non est posita justis; justi autem patres virtutem decalogi conscriptam habentes in cordibus et animabus suis, diligentes scilicet Deum qui fecit eos, et abstinentes erga proximum ab injustitia: propter quod non fuit necesse admoneri eos correptoriis literis, quia habebant in semetipsis justitiam Legis. Cum autem haec justitia et dilectio quae erat erga Deum, cessisset in oblivionem, et extincta esset in Aegypto, necessario Deus propter multam suam erga homines benevolentiam semetipsum ostendebat per vocem, et eduxit de Aegypto populum in virtute, uti rursus fieret homo discipulus et sectator Dei; et subaffligebat indicto audientes, ut non contemnerent eum qui se fecit, et manna cibavit eum, uti rationalem acciperent escam: quemadmodum et Moyses in Deuteronomio ait: Et cibavit te manna, quod non sciebant patres tui, uti cognoscas, quoniam non in pane solo vivit homo, sed in omni verbo Dei, quod procedit de ore ejus, vivit homo.

28장

그분께서는 하나님을 사랑하라고 명하시고, 이웃에게 정의롭게 대하도록 가르치셨다. 사람이 불의하거나 하나님께 합당하지 않은 자가 되지 않도록, 십계명을 통해 자신과의 우정을 위해 사람을 준비하시고, 이웃과의 화합을 위해 준비하신 것이다. 이것들은 사람 자신에게 유익했으며, 하나님께는 사람에게서 필요한 것이 없었다. 그래서 성경은 말한다. “주님께서 산에서 이스라엘 자손의 온 회중에게 이 말씀들을 하시고, 더 보태지 않으셨다.” 앞서 말했듯이, 그들에게서 아무것도 필요로 하지 않으셨기 때문이다. 모세는 다시 말한다. “이제 이스라엘아, 주 너의 하나님을 두려워하고, 그분의 모든 길을 걸으며, 그분을 사랑하고, 네 온 마음과 온 혼을 다해 주 너의 하나님을 섬기는 것 외에, 주 너의 하나님께서 네게 무엇을 요구하시겠느냐?” 이것들은 사람에게 부족한 것, 곧 하나님과의 우정을 채워 주어, 사람을 영광스럽게 했다. 하나님께는 아무것도 더해 주지 않았다. 그분께는 사람의 사랑이 필요하지 않았기 때문이다. 사람에게 부족했던 것은 하나님의 영광이며, 하나님을 향한 순종을 통하지 않고서는 결코 그것을 받을 수 없었다. 그래서 모세는 다시 그들에게 말한다. “너와 네 후손이 살도록 생명을 선택하여라. 주 너의 하나님을 사랑하고, 그분의 음성을 들으며, 그분을 붙들어라. 이것이 네 생명이며, 네 날들을 길게 하는 길이기 때문이다.” 주님께서는 이 생명을 위해 사람을 준비하시며, 친히 십계명의 말씀을 모든 이에게 동일하게 말씀하셨다. 그러므로 그 말씀들은 우리에게도 동일하게 지속된다. 그분께서 육신으로 오심을 통해 폐해지지 않고 확장되며 자라난 것이다. 종살이의 계명들은 모세를 통해 따로 백성에게 명하셨다. 그들을 가르치거나 바로잡기에 알맞은 계명들이었다. 모세 자신도 말한다. “그때 주님께서는 내게 규정들과 판결을 너희에게 전하라고 명하셨다.” 이처럼 종살이를 위해, 또 그들에게 표징으로 주어진 것들은 자유의 새 언약으로 폐하셨다. 자연적이고 자유로우며 모두에게 공통되는 것들은 늘리고 넓히셨다. 사람들에게 양자의 자격을 통해 아낌없이 풍성하게 베푸시어, 아버지 하나님을 알고, 온 마음으로 그분을 사랑하며, 돌아서지 않고 그분의 말씀을 따르게 하셨다. 악한 행실만이 아니라, 그것들을 향한 욕망까지 삼가게 하셨다. 두려움도 더 크게 하셨다. 자녀들은 종들보다 더 두려워하고, 아버지를 향한 더 큰 사랑을 지녀야 하기 때문이다. 그래서 주님께서는 말씀하신다. “사람들이 한 쓸모없는 말 하나하나에 대해 심판 날에 해명하게 될 것이다.” 또 “여자를 탐내려고 바라보는 사람은 이미 자기 마음으로 그 여자와 간음했다.” 또 “이유 없이 자기 형제에게 화내는 사람은 심판받을 죄가 있다.” 우리가 알게 하려는 것이다. 종들처럼 행실만 하나님께 해명하는 것이 아니라, 자유의 권한을 받은 사람들로서 말과 생각까지 해명하게 된다는 사실이다. 이 자유 안에서 사람은 더 철저히 시험받는다. 주님을 존중하고 두려워하며 사랑하는지를 시험받는다. 그래서 베드로는 말한다. 우리가 지닌 자유는 악의를 가리는 덮개가 아니라, 믿음을 검증하고 드러내기 위한 것이라고 말이다.

Et erga Deum dilectionem praecipiebat, et eam quae ad proximum est justitiam insinuabat, ut nec injustus, nec indignus sit Deo, praestruens hominem per decalogum in suam amicitiam, et eam quae circa proximum est concordiam: quae quidem ipsi proderant homini, nihil tamen indigente Deo ab homine. Et propter hoc Scriptura ait: Hos sermones locutus est Dominus ad omnem synagogam filiorum Israel in monte, et nihil adjecit; nihil enim, quemadmodum praediximus, indigebat ab eis. Et iterum Moyses ait: Et nunc Israel, quid Dominus Deus tuus postulat a te, nisi timere Dominum Deum tuum, ambulare in omnibus viis ejus, et diligere eum, et servire Domino Deo tuo ex toto corde tuo, et ex tota anima tua? Haec autem gloriosum quidem faciebant hominem, id quod deerat ei adimplentia, id est amicitiam Dei; Deo autem praestabant nihil: nec enim indigebat Deus dilectione hominis. Deerat autem homini gloria Dei, quam nullo modo poterat percipere, nisi per eam obsequentiam, quae est erga Deum. Et propter hoc iterum Moyses ait eis: Elige vitam, ut vivas tu et semen tuum, diligere Dominum Deum tuum, exaudire vocem ejus, et apprehendere eum: quoniam haec est vita tua, et longitudo dierum tuorum. In quam vitam praestruens hominem, decalogi quidem verba ipse per semetipsum omnibus similiter Dominus locutus est: et ideo similiter permanent apud nos, extensionem et augmentum, sed non dissolutionem accipientia per carnalem ejus adventum. Servitutis autem praecepta separatim per Moysem praecepit populo, apta illorum eruditioni, sive castigationi; quemadmodum ipse Moyses ait: Et mihi praecepit Dominus in tempore illo, dicere vobis justificationes et judicia. Haec ergo quae in servitutem, et in signum data sunt illis, circumscripsit novo libertatis testamento. Quae autem naturalia, et liberalia, et communia omnium, auxit et dilatavit, sine invidia largiter donans hominibus per adoptionem, Patrem scire Deum, et diligere eum ex toto corde, et sine aversatione sequi ejus Verbum, non tantum abstinentes a malis operationibus, sed etiam a concupiscentiis earum. Auxit autem etiam timorem: filios enim plus timere oportet quam servos, et majorem dilectionem habere in patrem. Et propter hoc ait Dominus: Omnem sermonem otiosum quem locuti fuerint homines, reddent pro eo rationem in die judicii; et, qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est eam in corde suo; et, qui irascitur fratri suo sine causa, reus erit judicio: ut sciamus, quoniam non solum factorum reddemus rationem Deo, ut servi; sed etiam sermonum et cogitationum, tanquam qui et libertatis potestatem acceperimus: in qua magis probatur homo, si revereatur et timeat et diligat Dominum. Et propter hoc Petrus ait, non velamentum malitiae habere nos libertatem, sed ad probationem et manifestationem fidei.

29.1

예언자들은 이 점을 아주 분명히 밝힌다. 하나님께서 그들의 섬김을 필요로 해서가 아니라, 그들 자신을 위해 율법 안에서 몇 가지 준수할 규정을 명하셨다는 것이다. 또한 우리가 밝혔듯이, 주님도 분명하게 가르치셨다. 하나님께서는 그들이 드리는 예물을 필요로 하지 않으시며, 예물을 드리는 사람 자신을 위해 그것을 명하신다는 것이다. 그들이 의를 소홀히 하고 하나님 사랑을 멀리하면서, 제사와 그 밖의 모형적 규정들을 통해 하나님의 호의를 얻을 수 있다고 여기는 것을 볼 때마다, 사무엘은 그들에게 이렇게 말했다. “하나님은 번제와 제사를 원하지 않으시고, 자신의 목소리에 귀 기울이기를 원하신다. 보라, 잘 듣는 것이 제사보다 낫고, 귀 기울이는 것이 숫양의 기름보다 낫다.” 다윗도 말한다. “주께서는 제사와 예물을 원하지 않으셨고, 내 귀를 온전하게 하셨습니다. 죄를 위한 번제도 요구하지 않으셨습니다.” 그들에게 이렇게 가르치는 것이다. 하나님께서는 제사와 번제, 곧 그들을 의롭게 하는 데 아무 유익도 없는 것들보다, 그들을 살리는 순종을 원하신다. 동시에 새 언약을 예언하는 것이다. 시편 50편에서는 이를 더 분명하게 말한다. “주께서 제사를 원하셨다면 내가 드렸을 것입니다. 주께서는 번제를 기뻐하지 않으실 것입니다. 하나님께 드리는 제사는 부서진 영이며, 짓눌리고 낮아진 마음을 주께서는 업신여기지 않으실 것입니다.” 하나님께는 아무것도 필요하지 않으므로, 그 앞의 시편에서 이렇게 말씀하신다. “나는 네 집에서 송아지를 받지 않고, 네 가축 떼에서 숫염소를 받지 않겠다. 땅의 모든 짐승과, 산에 있는 가축들과 소들이 내 것이기 때문이다. 나는 하늘의 모든 새를 알고, 들의 아름다움도 나와 함께 있다. 내가 배고파도 네게 말하지 않겠다. 세상과 그 안에 가득한 것이 내 것이기 때문이다. 내가 수소의 살을 먹겠느냐, 아니면 숫염소의 피를 마시겠느냐?” 이어 누구도 그분이 노여워서 이것들을 거절하신다고 생각하지 않도록, 그 사람에게 권고하며 덧붙이신다. “하나님께 찬양의 제사를 드리고, 지극히 높으신 분께 네 서원을 갚아라. 네가 환난을 겪는 날 나를 불러라. 내가 너를 건져 내겠고, 너는 나를 영화롭게 할 것이다.” 죄인들이 그것으로 하나님의 호의를 얻을 수 있다고 생각하던 것들은 물리치시고, 자신에게 아무것도 필요하지 않음을 보이신다. 사람을 의롭게 하고 하나님께 가까이 나아가게 하는 일들은 권하고 일러 주신다.

Quoniam autem non indigens Deus servitute eorum, sed propter ipsos quasdam observantias in lege praeceperit, plenissime prophetae indicant. Et rursus quoniam non indiget Deus oblatione eorum, sed propter ipsum qui offerat hominem, manifeste Dominus docuit, quemadmodum ostendimus. Si quando enim negligentes eos justitiam, et abstinentes a dilectione Dei videbat, per sacrificia autem et reliquas typicas observantias putantes propitiari Deum, dicebat eis Samuel quidem sic; Non vult Deus holocausta et sacrificia, sed vult exaudiri vocem suam. Ecce, auditus bonus super sacrificium, et auditus super adipem arietum. David autem ait: Sacrificium et oblationem noluisti; aures autem perfecisti mihi: holocausta etiam pro delicto non postulasti. Docens eos quoniam obauditionem vult Deus, quae servat eos, quam sacrificia et holocaustomata, quae nihil eis prosunt ad justitiam: et novum simul prophetans Testamentum. Manifestius autem adhuc in quinquagesimo Psalmo de his ait: Quoniam si voluisses sacrificium, dedissem utique: holocaustis non delectaberis. Sacrificium Deo spiritus contribulatus; cor contritum et humiliatum Dominus non despernet. Quoniam ergo nihil indiget Deus, in eo qui est ante hunc Psalmo ait: Non accipiam de domo tua vitulos, nec de gregibus tuis hircos. Quoniam meae sunt omnes bestiae terrae, jumenta in montibus et boves; cognovi omnia volatilia coeli, et species agri mecum est. Si esuriero, non dicam tibi: meus est enim orbis terrae, et plenitudo ejus. Nunquid manducabo carnes taurorum, aut sanguinem hircorum potabo? Deinde ne quis putet, propterea quod irasceretur, eum recusare haec, infert, consilium ei dans: Immola Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua, et invoca me in die tribulationis tuae, et eripiam te, et glorificabis me; illa quidem per quae putabant peccantes propitiari Deum abnuens, et ostendens quod ipse nullius rei indiget; haec autem per quae justificatur homo, et appropinquat Deo, hortatur et admonet.

29.2

이사야도 같은 말을 한다. “너희의 그 많은 제사가 나에게 무슨 소용이냐? 주께서 말씀하신다. 나는 배부르다.” 번제와 제사와 예물을 물리치시고, 초하루와 안식일과 절기들, 거기에 딸린 나머지 모든 의식까지 물리치신 뒤, 그들에게 구원을 가져오는 일들을 권하시며 덧붙이셨다. “몸을 씻고 깨끗해져라. 내 눈앞에서, 너희 마음의 악을 없애라. 너희의 악행을 그치고, 선행을 배워라. 올바른 판결을 찾고, 억울한 일을 당하는 이를 구해 내라. 고아를 위해 판결하고, 과부의 권리를 세워 주어라. 와서 함께 따져 보자. 주께서 말씀하신다.” 많은 이가 감히 주장하듯이, 그분은 사람처럼 분노에 휩싸여 그들의 제사를 물리치신 것이 아니다. 그들의 눈먼 처지를 불쌍히 여기시고, 참된 제사가 무엇인지 알려 주신 것이다. 그 제사를 드리면 하나님의 호의를 얻고, 그분에게서 생명을 받게 하려는 것이다.

Hoc idem autem et Esaias ait: Quo mihi multitudinem sacrificiorum vestrorum, dicit Dominus? Plenus sum. Et cum abnuisset holocaustomata, et sacrificia, et oblationes, et adhuc neomenias, et sabbata, et ferias, et reliquam universam consequentem his observationem, intulit, suadens eis quae salutaria sunt: Lavamini, mundi estote, auferte nequitias a cordibus vestris ab oculis meis: desinite a malitiis vestris, discite bonum facere, exquirite judicium, eruite eum qui injuriam patitur, judicate pupillo, et justificate viduam, et venite disputemus, dicit Dominus. Non enim sicut homo motus, ut multi audent dicere, divertit eorum sacrificia; sed miserans eorum caecitati, et verum sacrificium insinuans, quod offerentes propitiabuntur Deum, ut ab eo vitam percipiant.

29.3

다른 곳에서도 이렇게 말씀하신다. “하나님께 드리는 제사는 부서진 마음이며, 하나님께 향기로운 냄새는 자기를 빚으신 분을 영화롭게 하는 마음이다.” 그분이 노여워서 그들의 제사를 물리치셨다면, 곧 그들을 자신의 자비를 받을 자격이 없는 이들로 여기셨다면, 바로 그 사람들에게 구원을 얻을 길을 권하지 않으셨을 것이다. 그러나 하나님은 자비로우시기에 그들을 좋은 권고에서 끊어 내지 않으셨다. 예레미야를 통해 이렇게 말씀하신 뒤에, “너희는 무엇 때문에 나에게 사바의 유향을 가져오며, 먼 나라의 계피를 가져오느냐? 너희의 번제와 제사는 나를 기쁘게 하지 못했다”, 다음과 같이 덧붙이셨다. “온 유다야, 주님의 말씀을 들어라. 이스라엘의 하나님, 주께서 이렇게 말씀하신다. 너희의 길과 행실을 바로잡아라. 내가 너희를 이곳에 굳게 세우겠다. ‘주님의 성전, 주님의 성전이다’라고 말하면서, 너희 스스로 거짓말을 믿지 마라. 그 말은 너희에게 전혀 유익하지 않을 것이다.” 또한 이런 뜻을 밝히신다. 그들을 이집트에서 이끌어 내신 것은 자신께 제사를 드리게 하려는 것이 아니라, 그들이 이집트인들의 우상 숭배를 잊고, 주님의 목소리를 들을 수 있게 하려는 것이었다. 그 목소리는 그들에게 구원과 영광이 되었다. 같은 예레미야를 통해 이렇게 말씀하신다. “주께서 이렇게 말씀하신다. 너희의 번제를 너희의 제사 제물과 한데 모아 고기를 먹어라. 내가 너희 조상들을 이집트에서 이끌어 내던 날, 나는 그들에게 번제와 제사에 관해 말하거나 명하지 않았다. 내가 그들에게 명한 말씀은 이것이었다. ‘내 목소리를 들어라. 내가 너희 하나님이 되고, 너희는 내 백성이 될 것이다. 내가 너희에게 명하는 나의 모든 길로 걸어라. 그러면 너희가 잘될 것이다.’ 그런데도 그들은 순종하지도 귀 기울이지도 않았다. 자기들의 악한 마음이 품은 생각을 따라 걸었고, 앞으로 나아가는 대신 뒤로 돌아섰다.” 또 같은 사람을 통해 이렇게 말씀하시고, “자랑하는 이는 이것을 자랑하여라. 깨닫고 아는 것, 곧 땅에서 자비와 의와 공의를 행하는 이가 나 주님임을 아는 것이다”, 덧붙이셨다. “나는 이런 일들을 기뻐한다. 주께서 말씀하신다.” 제사나 번제나 예물을 기뻐하신다는 뜻이 아니다. 백성이 이것들을 받은 것은 처음부터 근본이 되는 규정으로서가 아니라, 뒤따르는 규정으로서, 앞서 말한 이유 때문이었다. 이사야도 다시 말한다. “네 번제의 양은 나를 위한 것이 아니며, 너는 네 제사로 나를 영화롭게 하지 않았다. 너는 제사로 나를 섬기지 않았고, 유향을 바치느라 수고한 일도 없다. 너는 나를 위해 돈을 주고 향을 사지도 않았으며, 나는 네 제물의 기름을 바라지도 않았다. 오히려 너는 네 죄와 불의 가운데 내 앞에 섰다.” 그분은 말씀하신다. “그러면 내가 누구를 바라보겠느냐? 겸손하고 평온하며, 내 말에 떠는 사람을 바라보지 않겠느냐?” “기름과 살진 고기가 너의 불의를 없애 주지는 못한다.” “이것이 내가 택한 금식이다. 주께서 말씀하신다. 불의의 매듭을 모두 풀고, 폭력적인 거래로 맺힌 관계를 끊어라. 짓눌린 이들을 쉬도록 풀어 주고, 불의한 문서를 모두 찢어라. 진심으로 굶주린 이에게 네 빵을 떼어 주고, 지붕 없이 떠도는 나그네를 네 집으로 들여라. 헐벗은 이를 보면 옷을 입히고, 네 혈육인 집안사람들을 업신여기지 마라. 그러면 네 빛이 아침처럼 터져 나오고, 네 치유도 더 빨리 돋아날 것이다. 의가 네 앞에 서서 가고, 주님의 영광이 너를 에워쌀 것이다. 네가 아직 말하고 있을 때 내가 말할 것이다. ‘보라, 내가 여기 있다.’”

Quemadmodum alibi ait: Sacrificium Deo cor contribulatum; odor suavitatis Deo, cor clarificans eum qui plasmavit. Si enim irascens abnueret haec eorum sacrificia, tanquam qui indigni essent consequi misericordiam ejus, non utique eisdem ipsis suaderet, per quae salvari possent. Sed quoniam Deus misericors est, non abscidit eos a bono consilio. Nam per Hieremiam cum dixisset, Quo mihi thus de Saba affertis, et cinnamomum de terra longinqua? holocaustomata et sacrificia vestra non delectaverunt me; intulit: Audite sermonem Domini omnis Juda. Haec dicit Dominus Deus Israel: Dirigite vias vestras et studia vestra, et constituam vos in loco isto. Ne confisi fueritis vobismet in sermonibus mendacibus, quoniam in totum non proderunt vobis, dicentes: Templum Domini, templum Domini, est. Et iterum significans, quoniam non propter hoc eduxit eos de Aegypto, ut sacrificia ei offerant, sed ut obliti idololatriae Aegyptiorum, audire vocem Domini possent, quae erat eis salus et gloria, sic per eundem Hieremiam ait: Haec dicit Dominus: Holocaustomata vestra colligite cum sacrificiis vestris, et manducate carnes. Quoniam non sum locutus ad patres vestros, nec de holocaustomatibus et sacrificiis praecepi eis, qua die eduxi eos de Aegypto; sed sermonem hunc praecepi eis, dicens: Audite vocem meam, et ero Deus vester, et vos eritis populus meus, et ambulate in omnibus viis meis quascunque praecepero vobis, ut bene sit vobis. Et non obaudierunt, nec intenderunt; sed ambulaverunt in cogitationibus cordis malitiae suae, et facti sunt retrorsus, et non ad priora. Et iterum per eundem ipsum dicens: Sed in hoc glorietur qui gloriatur, intelligere et scire quoniam ego sum Dominus, qui facio misericordiam, et justitiam, et judicium in terra, intulit: Quoniam in his voluntas mea est, dicit Dominus; sed non in sacrificiis, nec in holocaustomatibus, nec in oblationibus. Non enim principaliter haec, sed secundum consequentiam, et propter praedictam causam habuit populus, sicut iterum Esaias ait: Non mihi oves holocaustomatis tui, nec in sacrificiis tuis clarificasti me: non servisti mihi in sacrificiis, nec aliquid laboriose fecisti in thure: nec mercatus es mihi argento incensum, nec adipem sacrificiorum tuorum concupivi; sed in peccatis tuis, et in iniquitatibus tuis ante me stetisti. Super quem igitur, ait, aspiciam, nisi super humilem, et quietum, et trementem sermones meos. Non enim adipes et carnes pingues auferent a te injustitias tuas. Hoc est jejunium, quod ego elegi, dicit Dominus. Solve omnem nodum injustitiae, dissolve connexus violentium commerciorum, dimitte quassatos in requiem, et omnem conscriptionem injustam conscinde. Frange esurienti panem tuum ex animo, et peregrinum sine tecto induc in domum tuam. Si videris nudum, cooperi eum, et domesticos seminis tui non despicies. Tunc erumpet matutinum lumen tuum, et sanitates tuae citius orientur, et praecedet ante te justitia, et gloria Domini circumdabit te: et adhuc te loquente dicam, Ecce adsum.

29.4

열두 예언자 가운데 하나인 스가랴도 그들에게 하나님의 뜻을 밝히며 말한다. “전능하신 주께서 이렇게 말씀하신다. 올바른 판결을 내려라. 각자 자기 형제에게 사랑과 자비를 베풀어라. 과부와 고아, 이주민과 가난한 이를 억압하지 마라. 각자 자기 형제의 악을 마음에 기억해 두지 마라.” 또 말씀하신다. “너희가 실천할 말씀은 이것이다. 각자 자기 이웃에게 진실을 말하고, 너희 성문에서 평화를 이루는 판결을 내려라. 각자 자기 형제의 악을 마음속에 되새기지 말고, 거짓 맹세를 좋아하지 마라. 내가 이 모든 일을 미워하기 때문이다. 전능하신 주께서 말씀하신다.” 다윗도 마찬가지로 말한다. “삶을 바라며 좋은 날 보기를 좋아하는 사람은 누구인가? 네 혀를 악에서 지키고, 네 입술이 거짓을 말하지 않게 하여라. 악에서 돌아서서 선을 행하여라. 평화를 찾고 그것을 따라가라.”

Et Zacharias autem in duodecim prophetis, significans eis voluntatem Dei, ait: Haec dicit Dominus omnipotens: Judicium justum judicate, pietatem et misericordiam facite unusquisque ad fratrem suum. Viduam et orphanum et proselytum et pauperem nolite opprimere, et unusquisque malitiae fratris sui non reminiscatur in corde suo. Et iterum: Hi sunt, inquit, sermones quos facietis. Loquimini veritatem unusquisque ad proximum suum, et judicium pacificum judicate in portis vestris, et unusquisque malitiam fratris sui non recogitet in corde suo, et jurationem falsam ne dilexeritis: quoniam haec omnia odi, dicit Dominus omnipotens. Et David autem similiter: Quis est, inquit, homo qui vult vitam, et amat videre dies bonos? Cohibe linguam tuam a malo, et labia tua, ne loquantur dolum. Declina a malo, et fac bonum: inquire pacem, et sequere eam.

29.5

이 모든 것에서 다음 사실이 분명해진다. 하나님이 그들에게 요구하신 것은 제사와 번제가 아니라, 믿음과 순종과 의였으며, 그들의 구원을 위해서였다는 것이다. 하나님께서는 예언자 호세아를 통해 자신의 뜻을 가르치며 말씀하셨다. “나는 제사보다 자비를 원하고, 번제보다 하나님을 아는 것을 원한다.” 우리 주님도 같은 일을 권하시며 말씀하셨다. “‘내가 원하는 것은 자비이고 제사가 아니다’라는 말이 무슨 뜻인지 너희가 알았다면, 죄 없는 이들을 정죄하지 않았을 것이다.” 예언자들이 진리를 선포했다고 증언하시면서, 그 사람들이 자기 잘못으로 어리석어졌음을 책망하신 것이다. 또 자기 제자들에게 그분이 지으신 것들에서 첫 열매를 하나님께 드리도록 권하셨다. 하나님께서 그것을 필요로 하셔서가 아니라, 제자들 자신이 열매 없고 감사할 줄 모르는 사람이 되지 않게 하려는 것이었다. 그분은 피조물인 빵을 받아 감사하시며 말씀하셨다. “이것은 내 몸이다.” 마찬가지로 잔도, 곧 우리의 피조세계에서 난 잔을 자신의 피라고 밝히시고, 새 언약의 새로운 봉헌을 가르치셨다. 교회는 이것을 사도들에게서 받아, 우리에게 양식을 주시는 하나님께, 새 언약 안에서 그분이 주신 선물의 첫 열매를 온 세상에서 드린다. 이에 관해 열두 예언자 가운데 말라기가 이렇게 미리 알렸다. “나는 너희를 기뻐하지 않는다. 전능하신 주께서 말씀하신다. 너희 손에서 제사를 받지 않겠다. 해 뜨는 곳에서 해 지는 곳까지, 내 이름이 민족들 가운데서 영광을 받기 때문이다. 모든 곳에서 내 이름에 향이 바쳐지고, 깨끗한 제사가 드려진다. 내 이름이 민족들 가운데서 위대하기 때문이다. 전능하신 주께서 말씀하신다.” 이 말씀은 다음을 아주 분명히 뜻한다. 앞선 백성은 하나님께 드리는 일을 그칠 것이고, 모든 곳에서 그분께 제사가, 그것도 깨끗한 제사가 드려질 것이며, 그분의 이름은 민족들 가운데서 영광을 받는다는 것이다.

Ex quibus omnibus manifestum est, quia non sacrificia et holocaustomata quaerebat ab eis Deus; sed fidem, et obedientiam, et justitiam, propter illorum salutem. Sicut in Osee propheta docens eos Deus suam voluntatem, dicebat: Misericordiam volo quam sacrificium, et agnitionem Dei super holocaustomata. Sed et Dominus noster eadem monebat eos, dicens: Si enim cognovissetis quid est, Misericordiam volo, et non sacrificium, nunquam condemnassetis innocentes: testimonium quidem reddens prophetis, quoniam veritatem praedicabant; illos autem arguens sua culpa insipientes. Sed et suis discipulis dans consilium, primitias Deo offerre ex suis creaturis, non quasi indigenti, sed ut ipsi nec infructuosi nec ingrati sint, eum qui ex creatura est panis, accepit, et gratias egit, dicens: Hoc est meum corpus. Et calicem similiter, qui est ex ea creatura, quae est secundum nos, suum sanguinem confessus est, et novi Testamenti novam docuit oblationem; quam Ecclesia ab Apostolis accipiens, in universo mundo offert Deo ei qui alimenta nobis praestat primitias suorum munerum in novo Testamento, de quo in duodecim prophetis Malachias sic praesignificavit: Non est mihi voluntas in vobis, dicit Dominus omnipotens, et sacrificium non accipiam de manibus vestris. Quoniam ab ortu solis usque ad occasum nomen meum clarificatur inter gentes, et in omni loco incensum offertur nomini meo, et sacrificium purum: quoniam magnum est nomen meum in gentibus, dicit Dominus omnipotens; manifestissime significans per haec, quoniam prior quidem populus cessabit offerre Deo; omni autem loco sacrificium offeretur ei, et hoc purum; nomen autem ejus glorificatur in gentibus.

30.1

민족들 가운데서 영광을 받는 이름이 달리 무엇이겠는가? 바로 우리 주님의 이름이다. 그분을 통해 아버지께서 영광을 받으시고, 사람도 영광을 받는다. 그 이름은 그분 자신의 아들의 것이고, 그 아들은 그분으로 말미암아 사람이 되셨으므로, 그분은 그것을 자기 것이라 부르신다. 어떤 왕이 자기 아들의 모습을 직접 그렸다고 하자. 그 그림을 자기 것이라고 부르는 것은 두 가지 점에서 정당하다. 그것이 자기 아들의 모습이고, 자신이 직접 그렸기 때문이다. 이와 같이 온 세상의 교회에서 영광을 받는 예수 그리스도의 이름도 아버지는 자기 것이라고 인정하신다. 그 이름이 자기 아들의 것이고, 그분께서 친히 그것을 기록하여 사람들의 구원을 위해 주셨기 때문이다. 그러므로 아들의 이름은 아버지 자신의 것이며, 교회는 전능하신 하나님 안에서 예수 그리스도를 통해 예물을 드린다. 이 두 가지 점에서 그분은 잘 말씀하셨다. “모든 곳에서 내 이름에 향이 바쳐지고, 깨끗한 제사가 드려진다.” 요한은 『묵시록』에서 그 향이 성도들의 기도라고 말한다.

Quod est autem aliud nomen, quod in gentibus glorificatur, quam quod est Domini nostri, per quem glorificatur Pater, et glorificatur homo? Et quoniam proprii Filii ejus est, et ab eo factus est homo, suum illum vocat. Quemadmodum si quis rex ipse filii sui pingat imaginem, juste suam illam dicit imaginem secundum utrumque, quoniam et filii ejus est, et quoniam ipse fecit eam: sic et Jesu Christi nomen, quod per universum mundum glorificatur in Ecclesia, suum esse confitetur Pater, et quoniam Filii ejus est, et quoniam ipse scribens id, ad salutem dedit hominum. Quoniam ergo nomen Filii proprium Patris est, et in Deo omnipotente per Jesum Christum offert Ecclesia, bene ait secundum utraque: Et in omni loco incensum offertur nomini meo, et sacrificium purum. Incensa autem Johannes in Apocalypsi, orationes esse ait sanctorum.

31.1

그러므로 교회의 봉헌, 곧 주님께서 온 세상에서 드리도록 가르치신 봉헌은 하나님 앞에서 깨끗한 제사로 여겨지며, 그분께 받아들여졌다. 그분께서 우리에게 제사를 필요로 하셔서가 아니라, 드리는 이의 예물이 받아들여지면, 그 자신이 그 예물을 드리는 일로 영광을 받기 때문이다. 예물을 통해 왕을 향한 존경과 애정이 드러나기 때문이다. 주님은 우리가 예물을 드리기를 바라시되, 온전히 한결같고 순수한 마음으로 드리기를 바라시며 이렇게 선포하셨다. “그러므로 네가 제단에 예물을 드리다가, 네 형제가 너에게 무슨 원망을 품고 있음을 기억하거든, 네 예물을 제단 앞에 두어라. 먼저 가서 네 형제와 화해하고, 그런 다음 돌아와 네 예물을 드려라.” 그러므로 우리는 하나님께 그분이 지으신 것들의 첫 열매를 드려야 한다. 모세도 말한다. “네 하나님 주님 앞에 빈손으로 나타나지 마라.” 사람이 감사를 드린 바로 그 일들을 통해 감사할 줄 아는 사람으로 인정받아, 그분에게서 오는 영예를 받게 하려는 것이다. 봉헌이라는 범주 자체가 배척된 것은 아니다. 그곳에도 봉헌이 있었고, 이곳에도 봉헌이 있기 때문이다. 그 백성 가운데 제사가 있었고, 교회에도 제사가 있다. 달라진 것은 그 형태뿐이다. 이제는 종들이 아니라 자유인들이 드리기 때문이다. 주님은 한 분이며 같은 분이시다. 다만 종의 봉헌에는 그 나름의 특성이 있고, 자유인들의 봉헌에도 그 나름의 특성이 있다. 봉헌을 통해서도 자유의 표지가 드러나게 하려는 것이다. 그분께는 쓸모없는 것도, 표징이 없는 것도, 근거가 없는 것도 없다. 그 때문에 그들은 자기 소유의 십분의 일을 거룩하게 구별해 두었다. 자유를 받은 사람들은 자기에게 있는 모든 것을 주님을 위해 쓰기로 정하고, 기꺼이 자유롭게 내놓는다. 작은 것들에 그치지 않는다. 더 큰 것들에 소망을 두고 있기 때문이다. 바로 그 가난한 과부가 생활비 전부를 하나님의 헌금함에 넣었듯이 말이다.

Igitur Ecclesiae oblatio, quam Dominus docuit offerri in universo mundo, purum sacrificium reputatum est apud Deum, et acceptum est ei: non quod indigeat a nobis sacrificium, sed quoniam is qui offert, glorificatur ipse in eo quod offert, si acceptetur munus ejus. Per munus enim erga regem, et honos, et affectio ostenditur: quod in omni simplicitate et innocentia Dominus volens nos offerre, praedicavit dicens: Cum igitur offers munus tuum ad altare, et recordatus fueris, quoniam frater tuus habet aliquid adversum te, dimitte munus tuum ante altare, et vade primum reconciliari fratri tuo, et tunc reversus offeres munus tuum. Offerre igitur oportet Deo primitias ejus creaturae, sicut et Moyses ait: Non apparebis vacuus ante conspectum Domini Dei tui; ut in quibus gratus exstitit homo, in his gratus eis deputatus, eum qui est ab eo percipiat honorem. Et non genus oblationum reprobatum est; oblationes enim et illic, oblationes autem et hic: sacrificia in populo, sacrificia et in Ecclesia: sed species immutata est tantum, quippe cum jam non a servis, sed a liberis offeratur. Unus enim et idem Dominus; proprium autem character servilis oblationis, et proprium liberorum, uti et per oblationes ostendatur indicium libertatis. Nihil enim otiosum, nec sine signo, neque sine argumento apud eum. Et propter hoc illi quidem decimas suorum habebant consecratas: qui autem perceperunt libertatem, omnia quae sunt ipsorum ad dominicos decernunt usus, hilariter et libere dantes ea, non quae sunt minora, utpote majorum spem habentes vidua illa et paupere hic totum victum suum mittente in gazophylacium Dei.

31.2

처음에 하나님은 아벨의 예물을 눈여겨보셨다. 그가 한결같고 의로운 마음으로 드렸기 때문이다. 카인의 제사는 눈여겨보지 않으셨다. 그가 시기와 악의를 품었고, 그것이 형제를 향해 있었으며, 그의 마음이 갈라져 있었기 때문이다. 하나님께서는 그의 숨은 생각을 드러내시며 말씀하셨다. “네가 바르게 드리더라도 바르게 나누지 않으면 죄를 지은 것이 아니냐? 잠잠하여라.” 제사로 하나님을 달랠 수는 없기 때문이다. 누군가 겉으로 보이는 모습만 갖추어, 깨끗하고 바르며 법에 맞게 제사를 드리려 하면서도, 마음으로는 이웃과 바른 나눔을 실천하지 않고, 하나님을 두려워하지 않는다면, 그는 속에 죄를 품은 채 겉으로 바르게 드린 제사로 하나님을 속일 수 없다. 그런 봉헌은 그에게 아무 유익도 주지 못한다. 속에 품은 악을 그쳐야 한다. 겉치레의 행실을 통해 오히려 죄가 그를 자기 자신을 죽이는 자로 만들지 않게 하려는 것이다. 그래서 주님도 말씀하셨다. “너희에게 화가 있다, 위선자인 서기관들과 바리새인들아. 너희는 흰 칠한 무덤들과 같다. 무덤은 겉으로 아름답게 보이지만, 속은 죽은 자의 뼈와 온갖 더러움으로 가득하기 때문이다. 이처럼 너희도 겉으로는 사람들에게 의롭게 보이지만, 속은 악의와 위선으로 가득하다.” 그들은 겉으로는 예물을 바르게 드리는 사람들로 여겨졌지만, 자기 속에 카인과 같은 시기를 품고 있었다. 그래서 의로우신 분을 죽였고, 카인처럼 말씀의 권고를 저버렸다. 그분이 카인에게 “잠잠하여라”라고 말씀하셨으나, 그는 따르지 않았다. 잠잠하라는 것은 달리 무엇이겠는가? 작정한 공격을 멈추라는 뜻이다. 그분은 이들에게도 비슷한 말씀을 하셨다. “눈먼 바리새인아, 잔의 안쪽을 깨끗하게 하여라. 그러면 바깥쪽도 깨끗해질 것이다.” 그들은 귀 기울이지 않았다. 예레미야는 말한다. “보라, 네 눈도 네 마음도 선하지 않다. 네 탐욕에 쏠려 있고, 의로운 피를 흘리는 일과, 불의와 살인을 저지르는 일에 쏠려 있다.” 이사야도 다시 말한다. “너희는 계획을 세웠으나 나를 통하지 않았고, 계약들을 맺었으나 내 영을 통하지 않았다.” 그들의 내면에 있는 의지와 생각이 드러나, 하나님께서 허물이 없고 악을 행하지 않으시는 분임을 알게 하려는 것이다. 그분은 숨은 것을 드러내시는 분이며 악을 행하시는 분이 아니다. 카인이 도무지 잠잠해지지 않자 그분은 말씀하셨다. “그가 너에게로 돌아설 것이고, 너는 그를 다스릴 것이다.” 빌라도에게도 마찬가지로 말씀하셨다. “위에서 네게 주어지지 않았다면, 너는 나에 대해 아무 권한도 없었을 것이다.” 하나님은 언제나 의로운 이를 내주신다. 그가 겪고 견딘 일들로 검증되어 받아들여지게 하시고, 악을 행한 자는 자기 행위로 판결을 받아 쫓겨나게 하시려는 것이다. 그러므로 제사가 사람을 거룩하게 하는 것이 아니다. 하나님께는 제사가 필요하지 않기 때문이다. 드리는 사람의 깨끗한 양심이 제사를 거룩하게 하며, 하나님께서 친구에게 받듯이 받아들이시게 한다. 그분은 말씀하신다. “나에게 송아지를 잡아 드리는 죄인은 개를 죽이는 것과 같다.”

Ab initio enim respexit Deus ad munera Abel, quoniam cum simplicitate et justitia offerebat; super sacrificium autem Cain non respexit, quoniam cum zelo et malitia, quae erat adversus fratrem, divisionem habebat in corde, quemadmodum occulta ejus arguens Deus ait: Nonne si recte offeras, recte autem non dividas, peccasti? quiesce: quoniam non sacrificio placatur Deus. Si enim quis solummodo secundum quod videtur, munde et recte et legitime offerre tentaverit; secundum autem suam animam non recte dividat eam quae est ad proximum communionem, neque timorem habeat Dei, non per id quod recte foris oblatum est sacrificium, seducit Deum, intus habens peccatum: nec oblatio talis proderit ei aliquid, sed cessatio mali quod est intus conceptum, ne per assimulatam operationem, magis autem peccatum, ipsum sibi homicidam faciat hominem. Propter quod et dicebat Dominus: Vae vobis Scribae et Pharisaei hypocritae, quoniam similes estis monumentis dealbatis. A foris enim sepulchrum apparet formosum; intus autem plenum est ossibus mortuorum, et universa immunditia: sic et vos a foris quidem apparetis hominibus quasi justi, intus autem pleni estis malitia et hypocrisi. Cum a foris enim recte offerre putarentur, similem zelum Cain habebant in semetipsis: propter quod et occiderunt justum, praetermittentes consilium Verbi, quemadmodum et Cain. Illi enim ait: Quiesce; et non assensit. Quiescere autem quid est aliud, quam desinere a proposito impetu? Et his similia dicens: Pharisaee, inquit, caece, emunda quod est intus calicis, ut fiat et quod foris est, mundum. Et non audierunt. Ecce, enim ait Hieremias: non sunt oculi tui, nec cor tuum bonum; sed in cupiditate tua, et ad sanguinem justum, ut effundas eum, et ad injustitiam, et ad homicidium, ut facias. Et iterum Esaias: Fecistis, inquit, consilium, non per me, et testamenta, non per spiritum meum. Ut igitur interior eorum voluntas et cogitatio ad manifestum producta, sine culpa et malum non operantem ostendat esse Deum, eum qui absconsa manifestat, sed non eum qui malum operetur, cum minime quiesceret Cain, ait ei, Ad te conversio ejus, et tu dominaberis ejus. Pilato quoque similiter dicebat: Nullam haberes potestatem in me, nisi datum tibi fuisset desuper; concedente Deo semper justum, ut hic quidem ex his quae passus est et sustinuit, probatus recipiatur; qui autem malignatus est ex his quae egit adjudicatus expellatur. Igitur non sacrificia sanctificant hominem; non enim indiget sacrificio Deus: sed conscientia ejus qui offert sanctificat sacrificium, pura exsistens, et praestat acceptare Deum quasi ab amico. Peccator autem, inquit, qui occidit mihi vitulum, quasi occidat canem.

31.3

그러므로 교회는 한결같은 마음으로 드리기에, 그 예물이 하나님 앞에서 깨끗한 제사로 인정되는 것이 마땅하다. 바울도 필리피인들에게 말한다. “너희가 보낸 것들을 에바프로디토스에게서 받아, 나는 넉넉해졌다. 그것은 향기로운 냄새이며, 하나님이 기뻐하시는 받으실 만한 제사이다.” 우리는 하나님께 봉헌하고, 모든 일에서 우리를 지으신 하나님께 감사하는 사람으로 드러나야 한다. 깨끗한 마음과 위선 없는 믿음, 굳건한 소망, 뜨거운 사랑으로 그분이 지으신 것들의 첫 열매를 드려야 한다. 교회만이 이 깨끗한 봉헌을 창조주께 드린다. 감사드리며 그분이 지으신 것들에서 드리는 것이다. 유대인들은 이제 드리지 않는다. 그들의 손이 피로 가득하기 때문이다. 말씀을 통해 하나님께 예물이 드려지는데, 그들은 그 말씀을 받아들이지 않았기 때문이다. 이단자들의 모임들도 모두 드리지 않는다. 어떤 이들은 창조주와 다른 아버지를 말하면서, 우리의 피조세계에 속한 것들을 그에게 드린다. 그리하여 그를 남의 소유를 탐내고 남의 것을 욕심내는 이로 만든다. 또 어떤 이들은 우리 주변의 것들이 배반과 무지와 정념에서 생겼다고 말하면서, 무지와 정념과 배반의 열매를 드린다. 그들은 자기들의 아버지께 죄를 짓고, 감사드리기보다 그를 모욕하는 것이다. 그들이 그분을 세상을 지으신 분의 아들, 곧 그분의 말씀이라 부르지 않는다면, 어떻게 그들의 주장이 일관될 수 있겠는가? 감사 기도를 드린 그 빵이 그들의 주님의 몸이고, 그 잔이 그분의 피라는 주장 말이다. 그 말씀을 통해 나무가 열매를 맺고, 샘들이 솟아나며, 땅이 처음에는 싹을, 그다음에는 이삭을, 그다음에는 이삭 속에 여문 곡식을 낸다.

Quoniam igitur cum simplicitate Ecclesia offert, juste munus ejus purum sacrificium apud Deum deputatum est. Quemadmodum et Paulus Philippensibus ait: Repletus sum acceptis ab Epaphrodito, quae a vobis missa sunt, odorem suavitatis, hostiam acceptabilem, placentem Deo. Oportet enim nos oblationem Deo facere, et in omnibus gratos inveniri fabricatori Deo, in sententia pura et fide sine hypocrisi, in spe firma, in dilectione ferventi, primitias earum quae sunt ejus, creaturarum offerentes. Et hanc oblationem Ecclesia sola puram offert fabricatori offerens ei cum gratiarum actione ex creatura ejus. Judaei autem jam non offerunt: manus enim eorum sanguine plenae sunt: non enim receperunt Verbum, per quod offertur Deo. Sed neque omnes haereticorum synagogae. Alii enim alterum praeter fabricatorem dicentes Patrem, ideo quae secundum nos creaturae sunt, offerentes ei, cupidum alieni ostendunt eum, et aliena concupiscentem. Qui vero ex defectione, et ignorantia, et passione dicunt facta ea quae sunt secundum nos, ignorantiae, et passionis, et defectionis fructus offerentes, peccant in Patrem suum, contumeliam facientes magis ei, quam gratias agentes. Quomodo autem constabit eis, eum panem in quo gratiae actae sint, corpus esse Domini sui, et calicem sanguinis ejus, si non ipsum fabricatoris mundi Filium dicant, id est, Verbum ejus, per quod lignum fructificat, et effluunt fontes, et terra dat primum quidem foenum, post deinde spicam, deinde plenum triticum in spica?

31.4

주님의 몸과 피로 양육되는 육신이 부패에 이르고 생명에 참여하지 못한다고, 그들은 또 어떻게 말할 수 있는가? 그러므로 그들은 견해를 바꾸든지, 앞서 말한 것들을 봉헌하는 일을 그만두어야 한다. 우리의 견해는 성찬과 일치하고, 성찬은 다시 우리의 견해를 확증한다. 우리는 그분께 그분의 것을 드리면서, 그에 맞게 육신과 영의 교제와 결합을 선포한다. 땅에서 난 빵이 하나님을 부르는 기도를 받으면, 이제 보통 빵이 아니라 성찬이 되어, 땅에 속한 것과 하늘에 속한 것, 두 가지로 이루어지는 것처럼, 우리의 몸도 성찬을 받으면, 이제 썩을 몸이 아니며, 부활의 소망을 지닌다.

Quomodo autem rursus dicunt carnem in corruptionem devenire, et non percipere vitam, quae a corpore Domini et sanguine alitur? Ergo aut sententiam mutent, aut abstineant offerendo quae praedicta sunt. Nostra autem consonans est sententia Eucharistiae, et Eucharistia rursus confirmat sententiam nostram. Offerimus enim ei quae sunt ejus, congruenter communicationem et unitatem praedicantes carnis et Spiritus. Quemadmodum enim qui est a terra panis, percipiens invocationem Dei, jam non communis panis est, sed Eucharistia, ex duabus rebus constans, terrena et coelesti: sic et corpora nostra percipientia Eucharistiam, jam non sunt corruptibilia, spem resurrectionis habentia.

31.5

우리는 그분께 드린다. 그분께서 필요로 하시기 때문이 아니라, 그분의 다스리심에 감사드리고, 피조물을 거룩하게 하면서 드리는 것이다. 하나님께서 우리에게서 나오는 것들을 필요로 하지 않으시는 것처럼, 우리에게는 하나님께 무언가를 드리는 일이 필요하다. 솔로몬도 말한다. “가난한 이를 불쌍히 여기는 사람은 하나님께 빌려 드리는 것이다.” 하나님께는 아무것도 필요하지 않지만, 우리의 선한 행실을 자신에게 베푼 것으로 받아들이신다. 그분 자신의 좋은 것으로 우리에게 갚아 주시려는 것이다. 우리 주님도 말씀하신다. “내 아버지께 복을 받은 자들아, 오너라. 너희를 위해 준비된 나라를 받아라. 내가 굶주렸을 때 너희가 먹을 것을 주었고, 목말랐을 때 마실 것을 주었다. 나그네였을 때 맞아들였고, 헐벗었을 때 옷을 입혔다. 병들었을 때 찾아보았고, 감옥에 있었을 때 내게 왔다.” 그분께는 이런 것들이 필요하지 않으면서도, 우리가 열매 없는 자가 되지 않도록, 우리를 위해 우리가 이런 일을 하기를 바라신다. 이처럼 말씀은 백성에게 봉헌에 관한 바로 그 계명을 주셨다. 그분께 봉헌이 필요하지 않으셨지만, 백성이 하나님을 섬기는 일을 배우게 하려는 것이었다. 그러므로 우리 역시 끊임없이 자주 제단에 예물을 드리기를 바라신다. 그 제단은 하늘에 있다. 우리의 기도와 봉헌이 그곳을 향하기 때문이다. 성전도 그곳에 있다. 요한도 『묵시록』에서 이렇게 말한다. “하나님의 성전이 열렸다.” 장막도 그러하다. “보라, 하나님의 장막이다. 그분이 그 안에서 사람들과 함께 사실 것이다”라고 말한다.

Offerimus autem ei, non quasi indigenti, sed gratias agentes dominationi ejus, et sanctificantes creaturam. Quemadmodum enim Deus non indiget eorum quae a nobis sunt, sic nos indigemus offerre aliquid Deo; sicut Salomon ait: Qui miseretur pauperi, foeneratur Deo. Qui enim nullius indigens est Deus, in se assumit bonas operationes nostras, ad hoc ut praestet nobis retributionem bonorum suorum; sicut Dominus noster ait: Venite benedicti Patris mei, percipite praeparatum vobis regnum. Esurivi enim, et dedistis mihi manducare: sitivi, et potastis me: hospes fui, et collegistis me: nudus, et cooperuistis me: infirmus, et visitastis me: in carcere, et venistis ad me. Sicut igitur non his indigens, vult tamen a nobis propter nos fieri, ne simus infructuosi: ita id ipsum Verbum dedit populo praeceptum faciendarum oblationum, quamvis non indigeret eis, ut disceret Deo servire; sic et ideo nos quoque offerre vult munus ad altare frequenter sine intermissione. Est ergo altare in coelis, illuc enim preces nostrae et oblationes nostrae diriguntur; et templum, quemadmodum Johannes in Apocalypsi ait: Et apertum est templum Dei; et tabernaculum: Ecce enim, inquit, tabernaculum Dei, in quo habitabit cum hominibus.

32장

백성은 모든 예물과 봉헌과 제사를 모형으로 받았다. 산에서 모세에게 보여 주신 대로, 한 분이신 같은 하나님께 받은 것이다. 그분의 이름은 지금도 모든 민족 가운데 교회에서 영광을 받는다. 우리 주변에 마련된 땅의 것들은 하늘에 있는 것들의 모형인 것이 합당하다. 둘 다 같은 하나님께서 만드셨다. 영적인 것들의 형상을 달리 닮게 하실 수 없었기 때문이다. 그러나 하늘 위에 있는 영적인 것들, 우리가 보기에는 눈에 보이지 않고 말로 다 설명할 수 없는 것들을, 또다시 다른 하늘의 것들의 모형이라고 말하고, 다른 플레로마의 모형이라고 하며, 하나님을 다른 아버지의 형상이라고 말하는 것은, 진리에서 벗어난 자들, 온통 어리석고 둔한 자들이 하는 일이다. 우리가 여러 차례 밝혔듯이, 이런 자들은 어쩔 수 없이 끊임없이 모형의 모형과 형상의 형상을 만들어 내게 되고, 한 분이신 참 하나님께 자기 마음을 결코 확고히 두지 못한다. 그들의 생각이 하나님보다 높아져, 마음속으로 스승 자신을 뛰어넘었기 때문이다. 상상 속에서는 높이 올라서 뛰어넘었지만, 실제로는 참 하나님에게서 벗어나고 있다.

Munera autem et oblationes et sacrificia omnia in typo populus accepit, quemadmodum ostensum est Moysi in monte ab uno et eodem Deo, cujus et nunc in Ecclesia glorificatur nomen in omnibus gentibus. Sed terrena quidem, quae sunt erga nos disposita, congruit typos esse eorum quae sunt coelestia, ab eodem tamen Deo facta. Nec enim aliter poterat assimilare spiritalium imaginem. Quae autem supercoelestia, et spiritalia sunt, et quantum ad nos spectat, invisibilia et inenarrabilia, typos rursus alterorum coelestium dicere, et alterius pleromatis, et Deum alterius patris imaginem esse, et errantium est a veritate, et omnimodo stultorum et hebetum. Cogentur enim hi tales, quemadmodum saepenumero ostendimus, semper typos typorum, et imagines imaginum adinvenire, et nunquam figere animum suum in uno et vero Deo. Supra enim Deum factae sunt cogitationes ipsorum, supergressi cordibus suis ipsum magistrum, suspicione quidem superelati et supergressi, veritate autem declinantes a vero Deo.

33.1

말씀 자체가 일러 주듯이, 그들에게 이렇게 말하는 것이 마땅하다. 분별없이 우쭐한 자들아, 너희는 생각을 하나님 위로 얼마나 높이 치켜올리는가? 너희는 하늘을 손바닥으로 재셨다는 말을 들었다. 그 치수를 내게 말하고, 그 셀 수 없이 많은 큐빗의 수를 일러 보아라. 그 전체 크기와 너비, 길이와 높이, 둘레를 재는 시작과 끝을 내게 설명해 보아라. 사람의 마음은 그것들을 이해하지 못하고, 헤아리지도 못한다. 하늘의 보물 창고는 참으로 크다. 하나님은 사람의 마음으로 잴 수 없고, 생각으로 헤아릴 수도 없으시다. 그분은 땅을 한 줌에 담으신다. 누가 그분 오른손의 크기를 살펴보는가? 누가 그분의 손가락을 아는가? 또 누가 그분의 손을 이해하는가? 그 손은 잴 수 없는 것을 재고, 자신의 척도로 하늘을 펼쳐 놓으며, 땅과 깊은 물들을 한 줌에 감싼다. 그 손은 자신 안에 담는다. 모든 피조물의 너비와 길이, 아래로 깊은 곳과 위로 높은 곳을 말한다. 눈에 보이는 것, 들리고 이해되는 것, 보이지 않는 것까지 담는다. 그러므로 하나님은 만들어지고 창조된 모든 것에 속하는 “모든 통치와 권세와 주권, 불리는 모든 이름 위에” 계신다. 그분은 하늘을 채우시고, 깊은 물들을 들여다보시며, 우리 한 사람 한 사람과도 함께 계신다. 그분은 말씀하신다. “나는 가까이 있는 하나님이며, 멀리 있는 하나님이 아니다. 사람이 은밀한 곳에 숨으면, 내가 그를 보지 못하겠느냐?” 그분의 손은 모든 것을 붙잡는다. 그 손이 하늘을 밝히고, 하늘 아래 있는 것들도 밝히며, 속과 마음을 살핀다. 우리의 숨은 곳과 은밀한 곳에도 계시고, 드러내 놓고 우리를 먹이고 지켜 주신다.

Ad quos juste quis dicat, quemadmodum ipse sermo suggerit: Quatenus super Deum extollitis cogitationes vestras, inconsiderate elati? Audistis mensos esse coelos in palma; dicite mihi mensuram, et enarrate multitudinem cubitorum innumerabilem, exponite mihi plenitudinem, latitudinem, et longitudinem, et altitudinem, circummensurationis initium et finem, quae non intelligit cor hominis, et non comprehendit ea. Vere enim magna sunt thesaurophylacia coelestia: immensurabilis est in corde Deus, et incomprehensibilis in animo, qui comprehendit terram pugillo. Quis respicit mensuram dextrae ejus? Digitum quis cognoscit? Aut manum ejus quis intelligit, eam quae mensurat immensa, eam quae tendit mensura sua mensuram coelorum, et constringit pugillo terram cum abyssis, quae in se continet latitudinem, et longitudinem, et profundum deorsum, et altitudinem supernam universae conditionis, quae videtur, quae auditur et intelligitur, et quae invisibilis est? Et propter hoc super omne initium, et potestatem, et dominationem, et omne nomen quod nominatur omnium quae facta sunt et condita sunt, exsistens Deus. Ipse est qui coelos implet, et perspicit abyssos, qui est etiam cum unoquoque nostrum: Deus, enim inquit, appropinquans ego sum, et non Deus de longinquo. Si absconditur homo in absconsis, et ego eum non videbo? Manus enim ejus apprehendit omnia: et ipsa est quae coelos quidem illuminat, illuminat etiam quae sub coelo sunt, et scrutatur renes et corda, et in absconsis inest et in secretis nostris, et in manifesto alit et conservat nos.

33.2

사람이 그분 손의 전체 크기와 위대함조차 헤아리지 못한다면, 그토록 크신 하나님을 누가 어떻게 마음으로 이해하거나 알 수 있겠는가? 그들은 마치 이미 그분을 다 재고, 샅샅이 살피고, 그분 전체를 두루 돌아본 듯이, 그분 위에 아이온들의 다른 플레로마가 있다고 꾸며 내고, 또 다른 아버지가 있다고 한다. 하늘의 것들을 올려다보지도 않은 채, 실제로는 광기의 깊은 뷔토스로 내려가는 것이다. 그들은 자기들의 아버지가 한계에 이른다고 말한다. 플레로마 밖의 것들에 닿는 데까지가 그 한계라는 것이다. 반대로 데미우르고스는 플레로마까지 이르지 못한다고 한다. 이렇게 그들은 어느 쪽도 완전하지 않고, 모든 것을 품지도 못하는 존재로 만든다. 전자는 결핍을 갖게 된다. 플레로마 밖에서 이루어진 세계의 창조 전체가 빠지기 때문이다. 후자에게는 플레로마 안의 세계의 창조가 빠진다. 어느 쪽도 만물의 하나님이 될 수 없다. 그분이 만드신 것들로부터 하나님의 위대하심을 누구도 다 설명할 수 없다는 것은 모두에게 명백하다. 그분의 위대하심에 부족함이 없고, 모든 것을 품으며, 우리에게까지 이르고, 우리와 함께 계신다는 사실은, 하나님을 합당하게 생각하는 사람이라면 누구나 인정할 것이다.

Si autem plenitudinem et magnitudinem manus ejus non comprehendit homo, quemadmodum poterit quis intelligere aut cognoscere in corde tam magnum Deum? Quem quasi jam mensi sint et perspexerint, et universum eum decurrerint, super eum esse aliud Pleroma Aeonum confingunt, et alterum Patrem; ad coelestia quidem non suspicientes, vere autem in profundum Bythum dementiae descendentes: Patrem quidem dicentes suum finiri usque ad ea quae sunt extra Pleroma, Demiurgum vero rursum non attingere usque ad Pleroma: et sic neutrum eorum ponunt esse perfectum et comprehendentem omnia. Deerit enim illi quidem universa quae est extra Pleroma, mundi fabricatio; huic autem quae est intra Pleroma, mundi fabricatio, et neuter eorum erit omnium Deus. Quoniam autem magnitudinem Dei ex his quae ab eo facta sunt, nemo enarrare potest, hoc omnibus manifestum est: et quoniam magnitudo ejus non deficit, sed omnia continet, et pervenit usque ad nos, et nobiscum est, omnis quicunque digne Deo sapit, confitebitur.

34.1

그러므로 하나님의 크기로는 하나님을 알 수 없다. 아버지를 잰다는 것은 불가능하기 때문이다. 그러나 그분의 사랑으로 말하면, 그 사랑은 그분의 말씀을 통해 우리를 하나님께 이끈다. 우리는 그분께 순종하면서 하나님께서 그토록 크신 분임을 늘 배운다. 그분은 스스로 모든 것을 세우시고, 선택하시고, 아름답게 꾸미시고, 품으시는 분이다. 그 모든 것에는 우리도 들어 있고, 우리가 사는 이 세계도 들어 있다. 그러므로 우리도 그분이 품으시는 것들과 함께 만들어졌다. 성경이 말하는 분이 바로 이분이시다. “하나님께서 사람을 빚으셨다. 땅의 흙을 취하시고, 그 얼굴에 생명의 숨을 불어넣으셨다.” 그러므로 우리를 만든 것은 천사들이 아니다. 그들이 우리를 빚은 것도 아니다. 천사들은 하나님의 형상을 만들 수도 없었다. 주님의 말씀 외에는 다른 누구도 할 수 없었다. 만물의 아버지에게서 멀리 떨어진 어떤 권능도 할 수 없었다. 하나님께서 스스로 미리 정하신 일을 이루시는 데, 그런 존재들이 필요하지는 않았다. 마치 그분께 자기 손이 없기라도 한 것처럼 말이다. 그분 곁에는 언제나 말씀과 지혜, 곧 아들과 성령이 계신다. 그분은 그들을 통해서, 또 그들 안에서 자유롭게 뜻대로 모든 것을 만드셨다. 그들에게 이렇게 말씀하신다. “우리의 형상과 닮은 모습대로 사람을 만들자.” 피조물의 실체, 만들어진 것들의 본, 세계에 놓인 장식들의 형태를 스스로 자신에게서 취하신 것이다.

Igitur secundum magnitudinem non est cognoscere Deum; impossibile est enim mensurari Patrem; secundum autem dilectionem ejus, haec est enim quae nos per Verbum ejus perducit ad Deum, obedientes ei semper discimus quoniam est tantus Deus, et ipse est qui per semetipsum constituit, et elegit, et adornavit, et continet omnia: in omnibus autem et nos, et hunc mundum, qui est secundum nos. Et nos igitur cum his quae continentur ab eo, facti sumus. Et hic est de quo Scriptura ait; Et plasmavit Deus hominem, limum terrae accipiens, et insufflavit in faciem ejus flatum vitae. Non ergo angeli fecerunt nos, nec nos plasmaverunt, nec angeli potuerunt imaginem facere Dei, nec alius quis praeter Verbum Domini, nec virtus longe absistens a Patre universorum. Nec enim indigebat horum Deus ad faciendum quae ipse apud se praefinierat fieri, quasi ipse suas non haberet manus. Adest enim ei semper Verbum et Sapientia, Filius et Spiritus, per quos, et in quibus omnia libere et sponte fecit, ad quos et loquitur, dicens: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; ipse a semetipso substantiam creaturarum, et exemplum factorum, et figuram in mundo ornamentorum accipiens.

34.2

그러므로 다음과 같이 말한 성경은 바르게 선언했다. “무엇보다 먼저 하나님은 한 분이심을 믿어라. 그분은 만물을 세우시고, 완성하시고, 존재하지 않던 것에서 만드셔서, 만물이 존재하게 하셨다. 모든 것을 품으시고, 누구에게도 담기지 않으시는 분이다.” 예언자들 가운데 말라키도 바르게 말했다. “우리를 세우신 하나님은 한 분이 아니시냐? 우리 모두의 아버지는 한 분이 아니시냐?” 사도도 이에 맞게 말한다. “하나님은 한 분이신 아버지이시다. 그분은 모든 이 위에 계시고, 우리 모두 안에 계신다.” 주님도 마찬가지로 말씀하신다. “모든 것을 내 아버지께서 내게 넘겨주셨다.” 분명히 모든 것을 만드신 분께 받으셨다는 뜻이다. 그분은 남의 것이 아니라 자신의 것을 아들에게 넘겨주셨다. 모든 것 가운데 빠진 것은 아무것도 없다. 그러므로 같은 그분이 산 이들과 죽은 이들의 심판자이시며, “다윗의 열쇠를 가지신 분”이다. “그분이 여시면 아무도 닫지 못하고, 그분이 닫으시면 아무도 열지 못할 것이다.” 죽임당하신 어린양, 자기 피로 우리를 구속하신 분을 제외하고는, 하늘에도, 땅에도, 땅 아래에도, 아버지의 책을 열거나, 그 책을 보는 일을 할 수 있는 이가 아무도 없었다. 말씀으로 모든 것을 만드시고, 지혜로 아름답게 꾸미신 같은 그분에게서, 어린양은 모든 것에 대한 권한을 받으셨다. “말씀이 육신이 되셨을” 때의 일이다. 하나님의 말씀이 하늘에서 으뜸이셨듯이, 땅에서도 으뜸이 되시려는 것이었다. 그분은 의로운 사람이시며, “죄를 짓지 않으셨고, 그 입에서 속임수가 발견되지 않으셨기” 때문이다. 그분은 몸소 죽은 이들 가운데 맏이가 되셔서, 땅 아래 있는 것들 가운데서도 으뜸이 되시려 했다. 앞서 말했듯이, 만물이 자기 왕을 보게 하시려는 것이었다. 아버지의 빛이 우리 주님의 육신에 이르고, 그 육신에서 빛나며 우리에게 오게 하시려는 것이었다. 그렇게 사람은 아버지의 빛에 둘러싸여, 썩지 않음에 이르게 된다.

Bene igitur pronuntiavit scriptura quae dicit: Primo omnium crede, quoniam unus est Deus, qui omnia constituit, et consummavit, et fecit ex eo quod non erat, ut essent omnia: Omnium capax, et qui a nemine capiatur. Bene autem et in prophetis Malachias ait: Nonne unus Deus qui constituit nos? Nonne Pater unus est omnium nostrum? Consequenter autem et Apostolus ait: Unus Deus, inquit, Pater, qui super omnes, et in omnibus nobis. Similiter autem et Dominus: Omnia mihi, inquit, tradita sunt a Patre meo; manifeste ab eo qui omnia fecit: non enim aliena, sed sua tradidit ei. In omnibus autem nihil subtractum est: et propter hoc idem est Judex viventium et mortuorum, habens clavem David: aperiet, et nemo claudet: claudet, et nemo aperiet. Nemo enim alius poterat nec in coelo, nec in terra, nec sub terra aperire paternum librum, nec videre eum, nisi agnus qui occisus est, et sanguine suo redemit nos, ab eodem, qui omnia Verbo fecit et Sapientia adornavit, accipiens omnium potestatem, quando Verbum caro factum est, ut quemadmodum in coelis principatum habuit Verbum Dei, sic et in terra haberet principatum, quoniam homo justus, qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus; principatum autem habeat eorum quae sunt sub terra, ipse primogenitus mortuorum factus, et ut videant omnia, quemadmodum praediximus, suum Regem: et ut in carnem Domini nostri occurrat paterna lux, et a carne ejus rutila veniat in nos, et sic homo deveniat in incorruptelam, circumdatus paterno lumine.

34.3

말씀, 곧 아들이 언제나 아버지와 함께 계셨음은 우리가 여러 곳에서 밝혔다. 지혜, 곧 성령께서도 모든 창조 이전부터 그분 곁에 계셨음을, 그분은 솔로몬을 통해 말씀하신다. “하나님은 지혜로 땅의 기초를 놓으시고, 슬기로 하늘을 마련하셨다. 그분의 지식으로 깊은 물들이 터져 나왔고, 구름들은 이슬을 흘려보냈다.” 또 이렇게 말씀하신다. “주님께서 나를 당신 길의 시작으로 창조하셨다. 당신의 일들을 위해서였다. 시대들 이전에 나를 세우셨다. 태초에, 땅을 만드시기 전에, 깊은 물들을 세우시기 전에, 물의 샘들이 솟아나기 전에, 산들이 굳게 서기 전이었다. 모든 언덕에 앞서 나를 낳으셨다.” 다시 말씀하신다. “그분이 하늘을 마련하실 때, 나는 그분과 함께 있었다. 깊은 물의 샘들을 굳게 하실 때, 땅의 기초를 단단하게 하실 때, 나는 그분 곁에서 맞추어 세우고 있었다. 나는 그분이 즐거워하시는 이였다. 날마다 언제나 그분 앞에서 기뻐했다. 그분이 완성된 세상을 기뻐하시고, 사람의 자녀들을 즐거워하실 때였다.”

Et quoniam Verbum, id est Filius, semper cum Patre erat, per multa demonstravimus. Quoniam autem et Sapientia, quae est Spiritus, erat apud eum ante omnem constitutionem, per Salomonem ait: Deus sapientia fundavit terram, paravit autem coelum prudentia. Sensu ejus abyssi eruperunt, nubes autem manaverunt ros. Et rursus autem: Dominus creavit me principium viarum suarum in opera sua, ante saecula fundavit me, in initio antequam terram faceret, priusquam abyssos constitueret, et priusquam procederent fontes aquarum, antequam montes confirmarentur: ante omnes autem colles genuit me. Et iterum: Cum pararet coelum, eram cum illo, et cum firmos faceret fontes abyssi, quando fortia faciebat fundamenta terrae, eram apud eum aptans. Ego eram cui adgaudebat, quotidie autem laetabar ante faciem ejus in omni tempore, cum laetaretur orbe perfecto, et jocundaretur in filiis hominum.

34.4

그러므로 하나님은 한 분이시며, 말씀과 지혜로 만물을 만들고 질서 있게 세우셨다. 이분이 창조주이시다. 그분은 인류에게 이 세계를 주셨다. 그분의 크기로 말하면, 그분이 만드신 어떤 존재도 그분을 알지 못한다. 옛날에 살다가 안식한 이들도, 지금 살아 있는 이들도, 누구도 그분의 높이를 헤아리지 못했기 때문이다. 그분의 사랑으로 말하면, 언제나 알려지신다. 그분이 만물을 세우실 때 통로가 되신 분을 통해서이다. 그분은 하나님의 말씀이시며, 우리 주 예수 그리스도이시다. 그분은 마지막 때에 사람들 가운데서 사람이 되셨다. 끝을 시작에 결합하시려는 것이었다. 곧 사람을 하나님께 결합하시려는 것이었다. 그러므로 예언자들은 같은 그 말씀에게서 예언의 은사를 받아, 그분이 육신으로 오실 것을 선포했다. 그분을 통해 아버지의 뜻에 따라 하나님과 사람의 결합과 교제가 이루어졌다. 하나님의 말씀은 처음부터 미리 알리셨다. 하나님이 사람들에게 보이시고, 땅에서 그들과 함께 사시며, 그들과 말씀을 나누시고, 자신이 빚으신 사람 곁에 계실 것이라고 하셨다. 그 사람을 구원하시고, 그 사람이 하나님을 받아들일 수 있게 하시며, 우리를 미워하는 모든 자의 손에서 우리를 해방하실 것이라고 하셨다. 곧 범법의 모든 영에게서 해방하실 것이라고 하셨다. 우리가 평생 동안 거룩함과 의로움으로 하나님을 섬기게 하시려는 것이었다. 사람이 하나님의 영을 받아 안고, 아버지의 영광에 이르게 하시려는 것이었다.

Unus igitur Deus, qui Verbo et Sapientia fecit et adaptavit omnia: hic est autem Demiurgus, qui et mundum hunc attribuit humano generi, qui secundum magnitudinem quidem ignotus est omnibus his qui ab eo facti sunt: nemo enim investigavit altitudinem ejus, nec veterum qui quieverunt, nec eorum qui nunc sunt, secundum autem dilectionem cognoscitur semper per eum, per quem constituit omnia. Est autem hic Verbum ejus Dominus noster Jesus Christus, qui novissimis temporibus homo in hominibus factus est, ut finem conjungeret principio, id est, hominem Deo. Et propterea prophetae ab eodem Verbo propheticum accipientes charisma, praedicaverunt ejus secundum carnem adventum, per quem commixtio et communio Dei et hominis secundum placitum Patris facta est, ab initio praenunciante Verbo Dei, quoniam videbitur Deus ab hominibus, et conversabitur cum eis super terram, et colloqueretur, et adfuturus esset suo plasmati, salvans illud, et perceptibilis ab eo, et liberans nos de manibus omnium odientium nos, hoc est, ab universo transgressionis spiritu: et faciens nos servire sibi in sanctitate et justitia omnes dies nostros, uti complexus homo Spiritum Dei, in gloriam cedat Patris.

34.5

예언자들은 이런 일들을 예언으로 나타냈다. 어떤 이들은 만물의 아버지가 보이지 않는 분이므로, 예언자들에게 보인 분은 다른 존재라고 말한다. 그러나 예언자들이 뜻한 것은 그것이 아니다. 그런 말을 하는 자들은 예언이 무엇인지 전혀 모른다. 예언은 장차 올 일들을 선포하는 것, 곧 나중에 있을 일들을 미리 알리는 것이기 때문이다. 그러므로 예언자들은 미리 알렸다. 하나님이 사람들에게 보이실 것이라고 말이다. 주님도 이렇게 말씀하신다. “마음이 깨끗한 이들은 복되다. 그들이 하나님을 볼 것이기 때문이다.” 그분의 크기와 놀라운 영광으로 말하면, “누구도 하나님을 보고 살지 못할 것이다.” 아버지를 담아낼 수 없기 때문이다. 그러나 그분의 사랑과 사람을 향한 자애, 모든 것을 하실 수 있는 능력으로 말하면, 그분은 자신을 사랑하는 이들에게 이 일까지 허락하신다. 곧 하나님을 보는 일이다. 예언자들도 이 일을 예언했다. “사람에게 불가능한 것들이 하나님께는 가능하기” 때문이다. 사람은 스스로 하나님을 보지 못한다. 하나님께서 원하시면 사람들에게 보이신다. 그분이 원하시는 이들에게, 원하시는 때에, 원하시는 방식으로 보이신다. 하나님은 모든 일을 하실 수 있다. 그때에는 성령을 통해 예언의 방식으로 보이셨고, 아들을 통해서는 자녀로 삼으시는 방식으로 보이셨다. 하늘나라에서는 아버지로서 보이실 것이다. 성령께서 사람을 준비시켜 하나님의 아들에게로 이끄시고, 아들은 아버지께로 이끄시며, 아버지는 영원한 생명을 위해 썩지 않음을 주신다. 그 생명은 각 사람에게 주어진다. 하나님을 봄으로써 주어지는 것이다.

Haec prophetice significabant prophetae, sed non quemadmodum quidam dicunt, invisibili Patre omnium exsistente, alterum esse eum, qui a prophetis videretur. Hoc autem dicunt, qui in totum, quid sit prophetia, nesciunt. Nam prophetia est praedicatio futurorum, id est, eorum quae post erunt, praesignificatio. Praesignificabant igitur prophetae quoniam videbitur Deus ab hominibus; quemadmodum et Dominus ait: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt. Sed secundum magnitudinem quidem ejus, et mirabilem gloriam, nemo videbit Deum, et vivet; incapabilis enim Pater: secundum autem dilectionem et humanitatem, et quod omnia possit, etiam hoc concedit iis qui se diligunt, id est, videre Deum, quod et prophetabant prophetae. Quoniam quae impossibilia apud homines, possibilia apud Deum. Homo etenim a se non videt Deum. Ille autem volens videtur ab hominibus, a quibus vult, et quando vult, et quemadmodum vult. Potens est enim in omnibus Deus: visus quidem tunc per Spiritum prophetice, visus autem et per Filium adoptive, videbitur autem et in Regno coelorum paternaliter, Spiritu quidem praeparante hominem in Filium Dei, Filio autem adducente ad Patrem, Patre autem incorruptelam donante in aeternam vitam, quae unicuique evenit ex eo quod videat Deum.

34.6

빛을 보는 이들이 빛 안에 있고, 그 광채를 받듯이, 하나님을 보는 이들도 하나님 안에 있으며, 그분의 광채를 받는다. 그 광채가 그들을 살린다. 그러므로 하나님을 보는 이들은 생명을 받는다. 이 때문에, 담아낼 수도 헤아릴 수도 없으신 분, [보이지도 않으시는 분]께서, 자신을 볼 수 있고, 헤아릴 수 있고, 사람들이 받아들일 수 있게 하신다. 자신을 받아들이고 보는 이들을 살리시려는 것이다. 그분의 위대하심을 헤아릴 수 없듯이, 그분의 선하심도 말로 다 설명할 수 없다. 그 선하심으로 자신을 보이셔서, 자신을 보는 이들에게 생명을 주신다. 생명 없이 산다는 것은 불가능하기 때문이다. 생명이 존재하는 것은 하나님께 참여함으로써 이루어진다. 하나님께 참여한다는 것은 하나님을 보는 것이며, 그분의 선하심을 누리는 것이다. 그러므로 사람들은 살기 위해 하나님을 볼 것이다. 그분을 봄으로써 죽지 않게 되어, 하나님께까지 이르는 것이다. 앞서 말했듯이, 이 일은 예언자들을 통해 비유로 드러났다. 하나님의 영을 지니고, 그분이 오시기를 언제나 기다리는 사람들에게 하나님이 보이시리라는 것이다. 모세도 신명기에서 말한다. “우리는 이날 보게 될 것이다. 하나님께서 사람에게 말씀하시고, 그 사람이 살아 있는 것을 말이다.” 그들 가운데 어떤 이들은 보았다. 예언의 영과, 온갖 은사로 쏟아지는 그 영의 활동을 보았다. 다른 이들은 주님의 오심과, 처음부터 이어진 그분의 경륜을 보았다. 그분은 그 경륜을 통해 아버지의 뜻을 이루셨다. 하늘에 있는 그 뜻과, 땅에 있는 그 뜻을 말한다. 또 다른 이들은 각 시대에 맞는 아버지의 영광들을 보았다. 그것을 보는 이들과, 그때 듣는 이들과, 뒤에 들을 모든 이들에게 알맞은 영광이었다. 하나님은 그렇게 자신을 드러내셨다. 이 모든 것을 통해 아버지 하나님이 나타나시기 때문이다. 성령께서 일하시고, 아들이 맡아 수행하시고, 아버지가 승인하시며, 사람은 온전하게 되어 구원에 이른다. 그분은 예언자 호세아를 통해 말씀하신다. “나는 환상을 많게 하였고, 예언자들의 손을 통해 비유로 나타났다.” 사도는 바로 이것을 풀이하여 말했다. “은사는 여러 가지이지만, 성령은 같은 분이시다. 직무는 여러 가지이지만, 주님은 같은 분이시다. 활동은 여러 가지이지만, 하나님은 같은 분이시다. 그분은 모든 이 안에서 모든 일을 하신다. 각 사람에게 성령의 나타나심이 주어지는 것은 유익을 위해서이다.” 모든 이 안에서 모든 일을 하시는 분이 하나님이시므로, 그분이 만드신 모든 존재에게는, 그분이 어떠하시며 얼마나 크신 분인지가 보이지도 않고 말로 설명되지도 않는다. 그렇다고 전혀 알려지지 않은 분은 아니다. 만물은 그분의 말씀을 통해 배운다. 하나님은 한 분이신 아버지이시며, 모든 것을 품으시고, 모든 것에 존재를 주신다는 사실을 말이다. 복음서에도 이렇게 기록되어 있다. “아무도 하나님을 본 적이 없다. 유일하게 나신 아들만이 예외이시다. 아버지의 품 안에 계신 그분이 알려 주셨다.”

Quemadmodum videntes lumen intra lumen sunt, et claritatem ejus percipiunt: sic et qui vident Deum, intra Deum sunt, percipientes ejus claritatem. Vivificat autem eos claritas: percipiunt ergo vitam, qui vident Deum. Et propter hoc incapabilis, et incomprehensibilis, [et invisibilis] visibilem se et comprehensibilem, et capacem hominibus praestat, ut vivificet percipientes et videntes se. Quemadmodum enim magnitudo ejus investigabilis est, sic et benignitas ejus inenarrabilis: per quam visus vitam praestat iis qui vident eum. Quoniam vivere sine vita impossibile est: subsistentia vitae autem de Dei participatione evenit: participatio autem Dei est videre Deum, et frui benignitate ejus; et homines igitur videbunt Deum, ut vivant, per visionem immortales facti et pertingentes usque in Deum. Quod, sicut praedixi, per prophetas figuraliter manifestabatur, quoniam videbitur Deus ab hominibus qui portant Spiritum ejus, et semper adventum ejus sustinent. Quemadmodum et in Deuteronomio Moses ait: In die ista videbimus, quoniam loquetur Deus ad hominem, et vivet. Quidam enim eorum videbant Spiritum propheticum et operationes ejus in omnia genera charismatum effusas: alii vero adventum Domini, et eam quae est ab initio administrationem, per quam perfecit voluntatem Patris, quae est in coelis, et quae est in terris: alii vero et glorias paternas temporibus aptas, et ipsis qui videbant, et qui tunc audiebant, et omnibus qui deinceps audituri erant. Sic igitur manifestabatur Deus: per omnia enim haec Deus Pater ostenditur, Spiritu quidem operante, Filio vero administrante, Patre vero comprobante, homine vero consummato ad salutem. Quemadmodum et per prophetam Osee ait: Ego, inquit, visiones multiplicavi, et in manibus prophetarum assimilatus sum. Apostolus autem idipsum exposuit, dicens: Divisiones autem charismatum sunt, idem autem Spiritus: et divisiones ministeriorum sunt, idem autem Dominus: et divisiones operationum sunt, idem autem Deus, qui operatur omnia in omnibus. Unicuique autem datur manifestatio Spiritus ad utilitatem. Sed quoniam qui omnia in omnibus operatur, Deus est, qualis et quantus est, invisibilis et inenarrabilis est omnibus quae ab eo facta sunt, incognitus autem nequaquam: omnia enim per Verbum ejus discunt, quia est unus Deus Pater, qui continet omnia, et omnibus esse praestat, quemadmodum in Evangelio scriptum est: Deum nemo vidit unquam: nisi unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit.

34.7

그러므로 아버지의 아들은 처음부터 그분을 알려 주신다. 처음부터 아버지와 함께 계시기 때문이다. 그분은 예언의 환상과, 여러 은사와, 자신의 직무와, 아버지께 영광을 돌리는 일을, 서로 이어지고 질서 있게 인류에게 보여 주셨다. 유익을 주기에 알맞은 때에 보여 주셨다. 이어짐이 있는 곳에는 견고함도 있고, 견고함이 있는 곳에는 때에 알맞음도 있으며, 때에 알맞음이 있는 곳에는 유익도 있기 때문이다. 그러므로 말씀은 아버지의 은혜를 나누어 주시는 분이 되셨다. 사람들의 유익을 위해서였다. 그들을 위해 그토록 많은 경륜을 이루셨다. 사람들에게 하나님을 보여 주시고, 하나님께 사람을 내보이시며, 아버지께서 보이지 않으시는 분임을 지키셨다. 사람이 하나님을 업신여기게 되지 않도록, 언제나 더 나아갈 곳을 갖도록 하시려는 것이었다. 동시에 여러 경륜을 통해 사람들에게 하나님을 보이셨다. 사람이 하나님에게서 완전히 떨어져, 존재하기를 그치지 않도록 하시려는 것이었다. 하나님의 영광은 살아 있는 사람이요, 사람의 생명은 하나님을 보는 것이기 때문이다. 하나님이 피조물을 통해 자신을 보이시는 일이 땅에 사는 모든 것에 생명을 준다면, 말씀을 통한 아버지의 나타나심은 그보다 훨씬 더 하나님을 보는 이들에게 생명을 준다.

Enarrat ergo ab initio Filius Patris, quippe qui ab initio est cum Patre, qui et visiones propheticas, et divisiones charismatum, et ministeria sua, et Patris glorificationem consequenter et composite ostenderit humano generi, apto tempore ad utilitatem. Ubi est enim consequentia, illic et constantia: et ubi constantia, illic et pro tempore: et ubi pro tempore, illic et utilitas: et propterea Verbum dispensator paternae gratiae factus est ad utilitatem hominum, propter quos fecit tantas dispositiones, hominibus quidem ostendens Deum, Deo autem exhibens hominem: et invisibilitatem quidem Patris custodiens, ne quando homo fieret contemtor Dei, et ut semper haberet ad quod proficeret; visibilem autem rursus hominibus per multas dispositiones ostendens Deum, ne in toto deficiens a Deo homo, cessaret esse. Gloria enim Dei vivens homo: vita autem hominis visio Dei. Si enim quae est per conditionem ostensio Dei vitam praestat omnibus in terra viventibus, multo magis ea quae est per Verbum manifestatio Patris, vitam praestat his qui vident Deum.

34.8

그러므로 하나님의 영은 예언자들을 통해 장차 올 일들을 알리셨다. 우리가 하나님께 순종하도록 우리를 미리 빚고 준비시키셨다. 사람이 성령의 선하신 뜻으로 하나님을 보는 것은 아직 장차 이루어질 일이었다. 그 미래를 선포하는 데 쓰인 이들은, 자신들이 사람들에게 보이시리라고 알리는 그 하나님을 반드시 보아야 했다. 그리하여 하나님, 하나님의 아들, 아들과 아버지가 예언의 말로 선포될 뿐 아니라, 거룩하게 된 모든 지체, 하나님의 일을 배운 모든 지체에게 보이시게 하려는 것이었다. 사람이 나중에 하나님을 사랑하는 이들에게 드러날 그 영광에 참여하도록, 미리 빚어지고 훈련받게 하려는 것이었다. 예언자들은 말로만 예언하지 않았다. 환상으로도, 삶으로도, 자신들이 행한 행동으로도 예언했다. 성령께서 일러 주시는 대로 행했다. 그러므로 그들은 이런 방식으로 보이지 않는 하나님을 보았다. 이사야도 말한다. “나는 내 눈으로 왕이신 만군의 주님을 보았다.” 사람이 눈으로 하나님을 보고, 그분의 음성을 들으리라는 뜻이다. 이런 방식으로 그들은 하나님의 아들이 사람이 되어 사람들과 함께 사시는 것도 보았다. 장차 있을 일을 예언하면서, 아직 오시지 않은 분이 와 계신다고 말하고, 고난받지 않으시는 분이 고난받으실 것이라고 선포했다. 당시 하늘에 계신 분이 죽음의 흙으로 내려가셨다고 말했다. 그분이 모든 것을 다시 모으시는 나머지 경륜도, 어떤 것은 환상으로 보고, 어떤 것은 말로 알리고, 어떤 것은 행동으로 모형을 나타냈다. 보아야 할 것은 눈으로 보고, 들어야 할 것은 말로 선포하며, 행해야 할 것은 행동으로 이루었다. 모든 것을 예언으로 알린 것이다. 그러므로 모세도 율법을 어긴 백성에게는 하나님이 불이시라고 말하며, 하나님께서 그들에게 불의 날을 닥치게 하시리라고 경고했다. 하나님을 두려워하는 이들에게는 이렇게 말했다. “주 하나님은 자비롭고 인자하시며, 너그러우시고, 긍휼이 크시며, 참되신 분이다. 수천에게 의로움과 자비를 지키시며, 불의와 악과 죄를 없애 주신다.”

Quoniam ergo Spiritus Dei per prophetas futura significavit, praeformans nos et praeaptans ad id ut subditi Deo simus, futurum autem erat, ut homo per sancti Spiritus beneplacitum videret; necessario oportebat eos, per quos futura praedicabantur, videre Deum, quem ipsi hominibus videndum intimabant: uti non solum dicatur prophetice Deus, et Dei Filius, et Filius, et Pater, sed et ut videatur omnibus membris sanctificatis et edoctis ea quae sunt Dei, ut praeformaretur et praemeditaretur homo applicari in eam gloriam quae postea revelabitur his qui diligunt Deum. Non enim solum sermone prophetabant prophetae, sed et visione, et conversatione, et actibus quos faciebant, secundum id quod suggerebat Spiritus. Secundum hanc igitur rationem invisibilem videbant Deum, quemadmodum et Esaias ait: Regem Dominum Sabaoth vidi oculis meis; significans, quoniam videbit oculis Deum homo, et vocem ejus audiet. Secundum hanc igitur rationem et Filium Dei hominem videbant conversatum cum hominibus, id quod futurum erat prophetantes, eum qui nondum aderat, adesse dicentes, et impassibilem passibilem annuntiantes, et eum qui tunc in coelis, in limum mortis descendisse dicentes. Et reliquas autem ejus recapitulationis dispositiones, quasdam quidem per visiones videbant, quasdam per verbum annuntiabant, quasdam vero per operationem typice significabant, quae quidem videnda erant, visibiliter videntes; quae vero audienda erant, sermone praeconantes; quae vero agenda erant, operatione perficientes; universa vero prophetice annuntiantes. Propterea et Moyses transgressori quidem Legis populo igneum Deum esse dicebat, igneum a Deo diem superduci eis minitans; his vero qui erga Deum timorem habebant, Dominus Deus, dicebat, misericors, et pius, et magnanimus, et magnae miserationis, et verax, et justitiam servans et misericordiam in millia, auferens injustitias, et nequitias, et peccata.

34.9

말씀은 모세에게 말씀하셨다. 그 앞에 나타나셔서, “사람이 자기 친구와 이야기하듯이” 말씀하셨다. 모세는 자신과 말씀을 나누는 분을 뚜렷이 보고 싶어 했다. 그에게 이런 말씀이 주어졌다. “바위의 높은 곳에 서 있어라. 내가 내 손으로 너를 덮겠다. 내 광채가 지나가면, 그때 너는 내 뒷모습을 볼 것이다. 그러나 내 얼굴은 너에게 보이지 않을 것이다. 사람은 내 얼굴을 보고 살아 있을 수 없기 때문이다.” 이 말씀은 두 가지를 뜻한다. 사람이 하나님을 보는 것은 불가능하다는 것, 그리고 하나님의 지혜를 통해, 마지막 때에는 사람이 그분을 보리라는 것이다. 바위의 높은 곳에서, 곧 그분이 사람으로 오실 때 보리라는 것이다. 이 때문에 복음서가 전하듯이, 그분은 산 위에서 모세와 얼굴을 마주하고 말씀을 나누셨다. 엘리야도 함께 서 있었다. 마지막에 옛 약속을 이루신 것이다. 그러므로 예언자들은 하나님의 얼굴 자체를 뚜렷이 본 것이 아니다. 경륜과 신비들을 보았다. 사람이 하나님을 보게 될 길이 그 안에 있었다. 엘리야에게도 말씀하셨다. “내일 밖으로 나가, 주님 앞에 서 있어라. 보라, 주님께서 지나가실 것이다. 보라, 크고 강한 바람이 주님 앞에서 산을 무너뜨리고 바위를 부술 것이다. 주님은 그 바람 속에 계시지 않는다. 바람 뒤에 지진이 있을 것이나, 주님은 지진 속에 계시지 않는다. 지진 뒤에 불이 있을 것이나, 주님은 불 속에 계시지 않는다. 불 뒤에는 가느다란 바람의 소리가 있을 것이다.” 백성의 범법과 예언자들의 살해 때문에 크게 분노한 그 예언자는, 이 일을 통해 더 온유하게 행동하도록 배웠다. 주님께서 사람으로 오실 일도 여기서 나타났다. 모세를 통해 주어진 그 율법 뒤에 오실 것이며, 온유하고 고요하게 오시리라는 것이다. 그분은 오셔서 상한 갈대를 꺾지 않으셨고, 연기 나는 심지를 끄지 않으셨다. 그분 나라의 온유하고 평화로운 안식도 나타났다. 산을 부수는 바람 뒤에, 지진 뒤에, 불 뒤에, 그분 나라의 고요하고 평화로운 때가 온다. 그때에는 하나님의 영이 온전히 고요한 가운데 사람을 살리고 자라게 하신다. 이 사실은 에제키엘을 통해 더욱 분명해졌다. 예언자들이 본 것은 하나님의 경륜의 일부였으며, 하나님 자신을 직접 본 것은 아니었다. 그는 하나님의 환상을 보고, 케루빔과 그 바퀴들을 보았다. 그 행진 전체의 신비를 전했고, 그들 위에 왕좌 같은 것을 보았다. 왕좌 위에는 사람의 형상 같은 모습이 있었다. 그 허리 위쪽은 금은 합금 같은 모습이었고, 아래쪽은 불 같은 모습이었다. 왕좌들에 관한 나머지 환상 전체를 밝히면서, 누군가 자신이 거기서 하나님을 직접 보았다고 생각할까 하여, 이 말을 덧붙였다. “이것이 주님의 영광과 닮은 모습의 환상이었다.”

Et Verbum quidem loquebatur Moysi apparens in conspectu, quemadmodum si quis loquatur ad amicum suum. Moyses vero cupivit manifeste videre eum qui secum loqueretur, et dictum est ei: Sta in loco alto petrae, et manu mea contegam super te. Quando vero transierit claritas mea, tunc videbis quae sunt posteriora mea; facies autem mea non videbitur tibi: non enim videt homo faciem meam, et vivet; utraque significans, quoniam et impossibilis est homo videre Deum, et quoniam per sapientiam Dei in novissimis temporibus videbit eum homo, in altitudine petrae, hoc est, in eo qui est secundum hominem ejus adventu. Et propter hoc facie ad faciem confabulatus est cum eo in altitudine montis, adsistente etiam Helia, quemadmodum Evangelium retulit, restituens in fine pristinam repromissionem. Non igitur manifeste ipsam faciem Dei videbant prophetae, sed dispositiones et mysteria, per quae inciperet homo videre Deum. Quemadmodum et Heliae dicebatur; Exies cras, et stabis in conspectu Domini, et ecce, Dominus transiet, et ecce spiritus magnus et fortis, qui dissolvet montes, et conteret petras in conspectu Domini, et non in spiritu Dominus; et post spiritum terrae motus, et non in terrae motu Dominus: et post terrae motum ignis, et non in igne Dominus: et post ignem vox aurae tenuis. Per haec enim et prophetes valde indignans propter transgressionem populi et propter interfectionem prophetarum, edocebatur mitius agere, ac secundum hominem adventus Domini significabatur futurus post illam legem quae data est per Moysem, mitis et tranquillus, in quo nec calamum quassatum confregit, nec linum fumigans exstinxit. Ostendebatur autem et regni ejus mitis et pacifica requietio. Post enim spiritum qui conterit montes, et post terrae motum, et post ignem, tranquilla et pacifica regni ejus adveniunt tempora, in quibus cum omni tranquillitate Spiritus Dei vivificat et auget hominem. Manifestius autem adhuc et per Ezechielem factum est, quoniam ex parte dispositiones Dei, sed non ipsum videbant prophetae proprie Deum. Hic enim Dei cum vidisset visionem, et cherubim, et rotas eorum, et universae progressionis ejus mysterium cum retulisset, et similitudinem throni cum vidisset super eos, et super thronum similitudinem quasi figurae hominis, et illa quidem quae erant super lumbos ejus, quasi figuram electri, quae autem deorsum, quasi visionem ignis, et reliquam universam thronorum visionem manifestans, ne quis putaret forte eum in his proprie vidisse Deum, intulit: Haec visio similitudinis gloriae Domini.

34.10

그러므로 모세도, 엘리야도, 에제키엘도 하나님을 보지 못했다면, 하늘의 것들을 많이 본 그들조차 그러했다면, 그들이 본 것은 주님의 광채와 닮은 모습들이며, 장차 올 일들의 예언이었다. 아버지가 보이지 않으시는 분이라는 사실은 분명하다. 주님도 그분에 관해 말씀하셨다. “아무도 하나님을 본 적이 없다.” 그분의 말씀은 스스로 원하시는 대로, 보는 이들의 유익을 위해, 아버지의 광채를 보여 주시고, 경륜을 설명하셨다. 주님도 말씀하셨다. “유일하게 나신 하나님, 아버지의 품 안에 계신 그분이 알려 주셨다.” 아버지의 말씀은 몸소 아버지를 풀이해 알려 주신다. 그분은 풍성하고 충만하시므로, 하나의 형상으로만, 하나의 모습으로만 자신을 보는 이들에게 나타나지 않으셨다. 자신의 경륜이 지닌 이유나 작용에 따라 나타나셨다. 다니엘서에 기록된 대로이다. 어떤 때에는 하나니야와 아자르야와 미사엘의 무리와 함께 나타나셨다. 불가마와 화덕 속에서 그들 곁에 서 계시며, 불에서 그들을 구해 주셨다. 이렇게 말한다. “넷째의 모습은 하나님의 아들과 같았다.” 어떤 때에는 “사람의 손을 거치지 않고 산에서 잘려 나온 돌”로 나타나셨다. 일시적인 왕국들을 치시고, 그것들을 흩어 버리시며, 몸소 온 땅을 채우셨다. 같은 그분이 다시 나타나신다. 하늘 구름을 타고 오는 사람의 아들 같은 분으로, 오래전부터 계신 분께 다가가, 그분에게서 모든 권한과, 영광과 나라를 받으신다. 이렇게 말한다. “그분의 권한은 영원한 권한이며, 그분의 나라는 사라지지 않을 것이다.”

Igitur si neque Moyses vidit Deum, nec Helias, nec Ezechiel, qui multa de coelestibus viderunt; quae autem ab his videbantur, erant similitudines claritatis Domini, et prophetiae futurorum: manifestum est, quoniam Pater quidem invisibilis, de quo et Dominus dixit: Deum nemo vidit unquam. Verbum autem ejus, quemadmodum volebat ipse, et ad utilitatem videntium, claritatem monstrabat Patris, et dispositiones exponebat; quemadmodum et Dominus dixit: Unigenitus Deus, qui est in sinu Patris, ipse enarravit; et ipse autem interpretatur Patris Verbum, utpote dives, et multus exsistens, non in una figura, nec in uno charactere videbatur videntibus eum, sed secundum dispensationum ejus causas sive efficaciam, sicut in Daniele scriptum est. Aliquando enim cum his qui erant circa Ananiam, Azariam, Misaelem, videbatur adsistens eis in fornace ignis, et in camino, et liberans eos de igne: Et visio, inquit, quarti similis Filio Dei. Aliquando autem lapis a monte abscissus sine manibus, et percutiens temporalia regna, et ventilans ea, et ipse replens universam terram. Rursum hic idem videtur quasi Filius Hominis in nubibus coeli veniens, et appropinquans ad Veterem Dierum, et sumens ab eo universam potestatem, et gloriam et regnum. Et potestas, inquit, ejus potestas aeterna, et regnum ejus non interibit.

34.11

주님의 제자 요한도, 그분 나라가 제사장의 모습으로 영광스럽게 도래하는 것을 보고, 『묵시록』에서 말한다. “나는 돌아섰다. 나와 이야기하는 음성을 보려고 돌아섰다. 돌아서서 일곱 금 등잔대를 보았고, 등잔대들 사이에 사람의 아들 같은 분을 보았다. 그분은 발까지 내려오는 긴 옷을 입고, 가슴에 금띠를 두르고 계셨다. 그분의 머리와 머리카락은 희어서, 흰 양털 같고, 눈 같았다. 눈은 타오르는 불 같았고, 발은 빛나는 구리 같았다. 그분이 용광로에서 달구어진 것 같았다. 그 음성은 물소리 같았으며, 오른손에 일곱 별을 들고 계셨다. 그 입에서는 양쪽이 날카로운 칼이 나왔고, 얼굴은 힘차게 빛나는 해 같았다.” 이 가운데 어떤 것은 아버지에게서 오는 그분의 광채를 뜻한다. 머리가 그런 것이다. 어떤 것은 제사장에 관한 것으로, 긴 옷이 그러하다. (그래서 모세도 이 모형을 따라 대제사장에게 옷을 입혔다.) 어떤 것은 마지막에 관한 것이다. 용광로에서 달군 빛나는 구리가 그렇다. 그것은 믿음의 힘과, 꾸준한 기도를 뜻한다. 시대의 끝에 다가오는 불사름의 화염 때문이다. 요한이 그 환상을 견디지 못하자, (그는 “나는 죽은 자처럼 그분의 발 앞에 쓰러졌다”라고 말한다. 기록된 말씀이 이루어지게 하려는 것이었다. “누구도 하나님을 보고 살아 있지 못한다”라는 말씀이다.) 말씀은 그를 살리셨다. 그리고 자신이 누구인지 일깨우셨다. 저녁 식사 때 요한이 가슴에 기대어, 누가 주님을 넘겨줄 사람이냐고 물었던 바로 그분임을 알리셨다. 그분은 말씀하셨다. “나는 처음이요 마지막이며, 살아 있는 자이다. 나는 죽었으나, 보라, 시대들의 시대까지 살아 있다. 나는 죽음과 저승의 열쇠를 가지고 있다.” 그 뒤에, 두 번째 환상에서 같은 주님을 보고, 요한은 말한다. “왕좌 가운데, 네 생물 가운데, 장로들 가운데, 죽임당한 듯한 어린양이 서 계신 것을 보았다. 일곱 뿔과, 일곱 눈을 가지고 계셨다. 그 눈들은 하나님의 일곱 영이며, 온 땅에 보내진 영들이다.” 그는 바로 그 어린양에 관해 다시 말한다. “보라, 흰 말이 있었다. 그 위에 앉은 분은 ‘신실하고 참되신 분’이라고 불렸다. 그분은 의로 심판하고 싸우시며, 눈은 타오르는 불 같고, 머리에는 많은 왕관이 있었다. 한 이름이 적혀 있었는데, 자신 외에는 아무도 모르는 이름이었다. 피가 뿌려진 옷을 걸치고 계셨고, 그 이름은 ‘하나님의 말씀’이라고 불린다. 하늘의 군대들이 그분을 따랐다. 흰 말들을 타고, 희고 깨끗한 아마포 옷을 입고 있었다. 그분의 입에서 날카로운 칼이 나오며, 그 칼로 민족들을 치신다. 그분은 쇠막대기로 그들을 다스리실 것이다. 그분은 전능하신 하나님의 격렬한 진노의 포도주 틀을 밟으신다. 옷과 넓적다리에 한 이름이 적혀 있다. ‘왕들의 왕, 주들의 주’라는 이름이다.” 이처럼 하나님의 말씀은 언제나 장차 있을 일들의 윤곽을 지니시고, 아버지 경륜의 여러 모습을 사람들에게 보여 주셨다. 우리에게 하나님의 일을 가르쳐 주신 것이다.

Sed et Johannes Domini discipulus in Apocalypsi sacerdotalem et gloriosum regni ejus videns adventum: Conversus sum, inquit, videre vocem quae loquebatur mecum, et conversus vidi septem candelabra aurea, et inter candelabra similem Filio Hominis indutum podere, et cinctum ad mammas zonam auream. Caput autem ejus et capilli albi, quemadmodum lana alba, quomodo nix; et oculi ejus ut flamma ignis; et pedes ejus similes chalcolibano, quemadmodum in camino succensus est. Et vox ejus quasi vox aquarum, et habet stellas septem in manu dextera sua, et de ore ejus romphoea ex utraque parte acuta exibat, et facies ejus quemadmodum sol fulgens in virtute sua. In his enim aliquid a Patre clarum ejus significat, ut caput: aliquid vero sacerdotale, ut podere: (et propter hoc Moyses secundum hunc typum vestivit pontificem) aliquid vero ad finem, quemadmodum chalcolibanum in camino succensum, quod est fortitudo fidei, et perseverabile orationum, propter adveniens in fine temporum succensionis incendium. Johanne vero non sustinente visionem, (Cecidi, enim inquit, ad pedes ejus quasi mortuus, ut fieret, quod scriptum est: Nemo videt Deum et vivet) et vivificans eum Verbum, et admonens, quoniam ipse est in cujus pectore recumbebat ad coenam, interrogans quis esset qui inciperet eum tradere, dicebat: Ego sum primus et novissimus, et qui vivo, et fui mortuus, et ecce vivo in saecula saeculorum, et habeo claves mortis et inferorum. Et post haec in secunda visione eundem Dominum videns: Vidi enim, inquit, in medio throni, et quatuor animalium, et in medio presbyterorum, agnum stantem quasi occisum, habentem cornua septem, et oculos septem, qui sunt septem spiritus Dei, dimissi in omnem terram. Et rursum de eodem ipso agno ait: Et ecce equus albus, et qui sedebat super eum vocabatur fidelis et verus, et per justitiam judicat et pugnat, et oculi ejus sicut flamma ignis, et in capite ejus diademata multa, habens nomen scriptum, quod nemo scit nisi ipse: et circumamictus vestimentum aspersum sanguine, et vocatur nomen ejus Verbum Dei. Et exercitus coeli sequebantur eum in equis albis, vestiti byssinum album mundum: et de ore ejus procedit romphoea acuta, ut in ea percutiat gentes: et ipse pascet eos in virga ferrea, et ipse calcat lacum vini furoris irae Dei omnipotentis; et habet super vestitum, et super femur suum, nomen scriptum, Rex Regum et Dominus Dominorum. Sic semper Verbum Dei velut lineamenta rerum futurarum habet, et velut species dispositionum Patris hominibus ostendebat, docens nos quae sunt Dei.

34.12

그분은 눈에 보이는 환상과, 선포되는 말들을 통해서만 예언자들에게 보이신 것이 아니다. 행동 가운데서도 보이셨다. 그들을 통해 장차 올 일들을 모형으로 미리 보여 주시려는 것이었다. 그래서 예언자 호세아도 음행하는 여자를 아내로 맞았다. “땅이 음행하여 주님을 떠나리라”는 사실을 그 행동으로 예언했다. 곧 땅 위의 사람들을 가리킨다. 하나님은 그런 사람들 가운데서 교회를 택하기를 기뻐하실 것이다. 그분의 아들과의 교제로 거룩하게 하실 교회이다. 그 여자가 예언자와의 결합으로 거룩하게 되었듯이 말이다. 그래서 바울도 말한다. “믿지 않는 아내가 믿는 남편 안에서 거룩하게 되었다.” 그 예언자는 자기 자녀들에게 이름도 붙였다. ‘자비를 얻지 못한 여자’와, ‘백성이 아닌 자’라고 불렀다. 사도가 말한 일이 이루어지게 하려는 것이었다. “백성이 아니었던 자가 백성이 되고, 자비를 얻지 못한 여자가 자비를 얻은 여자가 될 것이다. 그 여자는 그곳에서 해방되었고, 백성이 아니라고 불리던 그곳에서, 그들은 살아 계신 하나님의 자녀들이라고 불릴 것이다.” 예언자가 행동으로 모형을 나타낸 일이, 교회에서 그리스도를 통해 실제로 이루어졌음을 사도는 밝힌다. 모세도 에티오피아 여자를 아내로 맞아, 그 여자를 이스라엘 사람이 되게 했다. 돌올리브가 올리브나무에 접붙여지고, 그 기름진 양분에 함께 참여하리라는 것을 미리 알린 것이다. 육신으로 태어나신 그리스도는, 그 백성이 죽이려고 찾아 나설 분이셨지만, 이집트에서 안전을 얻으실 분이었다. 곧 이방 민족들 가운데서였다. 그곳의 어린 이들을 거룩하게 하시고, 그들로부터 그곳의 교회를 완성하셨다. (이집트는 처음부터 이방 민족의 땅이었다. 에티오피아도 그러했다.) 그래서 모세의 혼인을 통해 말씀의 혼인이 나타났고, 에티오피아 아내를 통해 이방 민족들로 이루어진 교회가 드러났다. 그 교회를 헐뜯고, 고발하고, 조롱하는 자들은, 깨끗해지지 못할 것이다. 나병에 걸리고, 의인들의 진영에서 쫓겨날 것이다. 창녀 라합도 그러했다. 자신이 온갖 죄를 지은 이방 여자였으므로, 스스로를 정죄하면서도, 온 땅을 살피는 세 정탐꾼을 받아들여, 자기 집에 숨겼다. 곧 아버지와 아들, 성령을 말한다. 일곱 나팔수가 나팔을 불고, 라합이 살던 도시 전체가 무너져 내렸을 때, 창녀 라합은 마지막에 살아남았다. 자기 집안 모두와 함께, 진홍색 표징을 믿어 보존되었다. 자신의 오심을 받아들이지 않는 이들에게, 곧 바리새인들에게, 주님도 이처럼 말씀하셨다. 그들은 진홍색 표징을 무효로 만든다. 그 표징은 유월절이며, 백성이 구속받아 이집트에서 나온 일이었다. 주님은 말씀하셨다. “세리들과 창녀들이 너희보다 먼저 하늘나라에 들어간다.”

Non solum autem per visiones quae videbantur, et per sermones qui praeconabantur, sed et in operationibus visus est prophetis, ut per eos praefiguraret et praemonstraret futura. Propter quod et Osee prophetes accepit uxorem fornicationis, per operationem prophetans, quoniam fornicando fornicabitur terra a Domino, hoc est, qui super terram sunt homines; et de hujusmodi hominibus beneplacitum habebit Deus assumere Ecclesiam sanctificandam communicatione Filii ejus, sicut et illa sanctificata est communicatione prophetae. Et propter hoc Paulus sanctificatam ait infidelem mulierem in viro fideli. Adhuc etiam filios suos nominavit propheta, Non misericordiam consecuta, et Non populus: ut, quemadmodum Apostolus ait, fiat qui non populus, populus: et ea quae non est misericordiam consecuta, misericordiam consecuta: et in loco liberata, in quo vocabatur non populus, ibi vocabuntur filii Dei vivi. Id quod a propheta typice per operationem factum est, ostendit Apostolus vere factum in Ecclesia a Christo. Sic autem et Moyses Aethiopissam accipiebat uxorem, quam ipse Israelitidem fecit, praesignificans quoniam oleaster inseritur in olivam, et participans pinguedinis ejus erit. Quoniam enim is qui secundum carnem natus est Christus, a populo quidem habebat inquiri ut occideretur, liberari vero in Aegypto, id est in gentibus, et sanctificare eos qui ibi essent infantes, unde et Ecclesiam ibi perfecit; (Aegyptus enim ab initio gentilis, quemadmodum et Aethiopia) propter hoc per nuptias Moysi nuptiae Verbi ostendebantur, et per Aethiopissam conjugem, ea quae ex gentibus est Ecclesia manifestabatur; cui qui detrahunt, et incusant, et derident eam, non erunt mundi. Leprosi enim erunt, et abjicientur a justorum castris. Sic autem et Rahab fornicaria semetipsam quidem condemnans, quoniam esset gentilis omnium peccatorum rea, suscepit autem tres speculatores, qui speculabantur universam terram, et apud se abscondit, Patrem scilicet et Filium cum Spiritu sancto. Et cum universa civitas in qua habitabat, concidisset in ruinam, canentibus autem septem tubicinis, in ultimis Raab fornicaria conservata est cum universa domo sua, fide signi coccini: sicut et Dominus dicebat his, qui adventum ejus non excipiebant, Pharisaei scilicet, et coccini signum nullificant, quod erat pascha, redemtio et exodus populi ex Aegypto, dicens: Publicani et meretrices praecedunt vos in regno coelorum.

35.1

아브라함 안에서 우리의 믿음이 미리 나타났고, 그가 우리 믿음의 조상이자, 말하자면 그 믿음의 예언자였다는 사실을, 사도는 충분히 가르쳤다. 갈라티아인들에게 보낸 편지에서 이렇게 말한다. “너희에게 성령을 주시고, 너희 가운데 능력을 행하시는 분은, 율법의 행위로 그렇게 하시느냐, 믿음으로 들음에 따라 그렇게 하시느냐? 아브라함이 하나님을 믿었고, 그것이 그에게 의로 여겨진 것과 같다. 그러므로 알아라. 믿음에 속한 이들이 아브라함의 자녀들이다. 성경은 미리 보았다. 하나님께서 믿음으로 민족들을 의롭게 하신다는 사실을 보았다. 그래서 아브라함에게 미리 알렸다. 그 안에서 모든 민족이 복을 받으리라고 말했다. 그러므로 믿음에 속한 이들은 믿음을 지닌 아브라함과 함께 복을 받을 것이다.” 이 때문에 사도는 그를 믿음의 예언자라고 했을 뿐 아니라, 이방 민족들 가운데서 그리스도 예수를 믿는 이들의 아버지라고도 했다. 그의 믿음과 우리의 믿음이 하나이며 같기 때문이다. 그는 하나님의 약속 때문에, 장차 올 일을 이미 이루어진 것처럼 믿었다. 우리도 마찬가지로, 하나님의 약속 때문에, 그 나라의 상속을 믿음으로 바라본다.

Quoniam autem et in Abraham praefigurabatur fides nostra, et quoniam patriarcha nostrae fidei, et velut propheta fuit, plenissime Apostolus docuit in ea epistola quae est ad Galatas dicens: Qui ergo tribuit vobis Spiritum, et operatur virtutes in vobis, ex operibus Legis, an ex auditu fidei? Sicut Abraham credidit Deo, et reputatum est illi ad justitiam. Cognoscite itaque, quoniam qui sunt ex fide, hi filii sunt Abrahae. Praevidens autem Scriptura, quoniam ex fide justificat gentes Deus, praenuntiavit Abrahae, quoniam benedicentur in eo omnes gentes. Itaque qui ex fide sunt, benedicentur cum fideli Abraham. Ob quae non solum prophetam eum dixit fidei, sed et patrem eorum qui ex gentibus credunt in Christum Jesum, eo quod una et eadem illius et nostra sit fides: illo quidem credente futuris quasi jam factis propter repromissionem Dei; nobis quoque similiter per fidem speculantibus eam quae est in regno haereditatem, propter repromissionem Dei.

35.2

이삭에게 일어난 일들도 뜻 없이 일어난 일이 아니다. 사도는 로마인들에게 보낸 편지에서 말한다. “리브가도 우리 조상 이삭과 한 번의 동침으로 임신했을 때,” 말씀에게서 응답을 받았다. “선택에 따른 하나님의 뜻이 지속되게 하시려는 것이었다. 행위에서 나오는 것이 아니라, 부르시는 분에게서 나오는 뜻이었다. 그 여자에게 이런 말씀이 주어졌다. ‘네 태 안에 두 백성이 있고, 네 배 안에 두 민족이 있다. 한 백성이 다른 백성을 이길 것이며, 나이 많은 이가 어린 이를 섬길 것이다.’” 이로써 분명해진다. 족장들의 예언뿐 아니라, 리브가의 출산도 두 백성에 대한 예언이었다. 한쪽은 나이가 많고, 다른 쪽은 어리며, 한쪽은 종살이 아래 있고, 다른 쪽은 자유로울 것이다. 두 쪽 모두 하나이며 같은 아버지에게서 났다. 우리의 하나님과 그들의 하나님은 한 분이신 같은 하나님이다. 그분은 숨은 것을 아시고, 모든 일이 일어나기 전에 아시는 분이다. 그래서 말씀하셨다. “나는 야곱을 사랑했으나, 에사우를 미워했다.”

Et ea autem quae circa Isaac, non sine significatione sunt. In ea enim epistola, quae est ad Romanos, ait Apostolus: Sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri, a Verbo responsum accepit, ut secundum electionem propositum Dei permaneat, non ex operibus, sed ex vocante, dictum est ei: Duo populi in utero tuo, et duae gentes in ventre tuo, et populus populum superabit, et major serviet minori. Ex quibus manifestum est, non solum prophetationes patriarcharum, sed et partus Rebeccae prophetiam fuisse duorum populorum: et unum quidem esse majorem, alterum vero minorem; et alterum quidem sub servitio, alterum autem liberum; unius autem et ejusdem patris. Unus et idem Deus noster et illorum: qui est absconsorum cognitor, qui scit omnia antequam fiant; et propter hoc dixit: Jacob dilexi, Esau autem odio habui.

35.3

누구든 야곱의 행적을 살펴보면, 그것이 헛되지 않고, 경륜으로 가득함을 알게 될 것이다. 우선 그가 태어날 때, 형의 발뒤꿈치를 붙잡았으므로, 야곱이라고 불렸다. 곧 발뒤꿈치를 잡는 자라는 뜻이다. 붙잡으나 붙잡히지 않고, 발을 묶으나 묶이지 않으며, 겨루어 이기는 자이다. 적의 발뒤꿈치를 손에 쥐고, 곧 승리를 쥐는 자이다. 주님은 이를 위해 태어나셨다. 야곱은 그분 탄생의 모형을 미리 보인 것이다. 요한도 『묵시록』에서 그분에 관해 말한다. “그분은 이기면서 나아갔고, 또 이기려 하셨다.” 다음으로, 형이 장자권을 업신여겼을 때, 야곱은 그 장자권을 받았다. 어린 백성이 맏이이신 그리스도를 받아들인 것과 같다. 나이 많은 백성이 그분을 물리치며, “우리에게는 카이사르 외에 왕이 없다”라고 말했을 때의 일이다. 모든 복은 그리스도 안에 있다. 그래서 나중 백성이 아버지에게서 먼저 백성의 복을 가로챘다. 야곱이 에사우의 복을 빼앗은 것과 같다. 이 때문에 그 형제인 야곱은 자기 형의 계략과 박해를 겪었다. 교회도 유대인들에게서 같은 일을 겪는다. 이스라엘 민족인 열두 지파는 타향에서 태어났다. 그리스도도 타향에서 교회의 열두 기둥이 되는 토대를 낳으실 것이었기 때문이다. 얼룩양들이 야곱의 품삯이 되었다. 그리스도의 품삯도 그러하다. 여러 다양한 민족들에게서 와서, 믿음의 한 무리로 모이는 사람들이 그 품삯이다. 아버지께서 그분께 이렇게 약속하셨다. “내게 청하여라. 내가 민족들을 네 상속으로 주고, 땅끝을 네 소유로 주겠다.” 야곱에게 태어난 자녀들이 주님의 수많은 자녀들을 예고했으므로, 그가 두 자매에게서 자녀를 낳는 일이 꼭 필요했다. 그리스도도 마찬가지로, 한 분이신 같은 아버지의 두 율법에서 자녀를 낳으신다. 여종들에게서도 자녀를 낳는 일이 그와 같다. 이는 다음 일을 나타낸다. 육신으로 자유인인 자들과 종인 자들 가운데서, 그리스도께서 하나님의 자녀들을 세우실 것이다. 모두에게 똑같이 선물을 주신다. 우리를 살리시는 성령의 선물을 말한다. 야곱은 이 모든 일을 그 어린 여자, 아름다운 눈을 지닌 라헬을 위해 했다. 그 여자는 교회를 미리 나타냈고, 그리스도는 교회를 위해 견디셨다. 그분은 그때에도 자신의 족장들과 예언자들을 통해, 장차 올 일들을 미리 나타내고 알리셨다. 자신의 몫인 이들을 하나님의 경륜 안에서 미리 훈련시키고, 자신의 상속인 이들이 하나님께 순종하는 데 익숙해지게 하셨다. 세상에서 나그네로 살고, 하나님의 말씀을 따르며, 장차 올 일들을 미리 나타내게 하셨다. 하나님께는 헛된 것도, 표징 없는 것도 없기 때문이다.

Si quis autem et actus qui sunt Jacob addiscat, inveniet eos non inanes, sed plenos dispositionum: et imprimis in nativitate ejus, quemadmodum apprehendit calcaneum fratris, et Jacob vocatus est, id est, Supplantator; tenens, et qui non tenetur; ligans pedes, sed non ligatus; luctans et vincens; tenens in manu calcaneum adversarii, id est, victoriam. Ad hoc enim nascebatur Dominus, cujus typum generationis praemonstrabat, de quo et Johannes in Apocalypsi ait: Exivit vincens, ut vinceret. Deinde autem primogenita accipiens, quando vituperavit ea frater ejus: quemadmodum et junior populus eum primogenitum Christum accepit, cum eum repulit populus aetate provectior, dicens: Non habemus regem, nisi Caesarem. In Christo autem universa benedictio: et propter hoc benedictiones prioris populi a patre surripuit posterior populus, quemadmodum Jacob abstulit benedictionem hujus Esau. Ob quam causam fratris patiebatur insidias et persecutiones frater suus sicut et Ecclesia hoc idem a Judaeis patitur. Peregre nascebantur XII. tribus, genus Israel, quoniam et Christus peregre incipiebat duodecastylum firmamentum Ecclesiae generare. Variae oves, quae fiebant huic Jacob merces: et Christi merces, qui ex variis et differentibus gentibus in unam cohortem fidei convenientes fiunt homines, quemadmodum Pater promisit ei: Postula, dicens, a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae. Et quoniam multitudinis filiorum Domini prophetae fiebant Jacob, necessitas omnis fuit ex duabus sororibus eum filios facere; quemadmodum Christus ex duabus legibus unius et ejusdem Patris, similiter autem et ex ancillis; significans quoniam secundum carnem ex liberis et ex servis Christus statuet filios Dei, similiter omnibus dans munus Spiritus vivificantis nos. Omnia autem ille faciebat propter illam juniorem, bonos oculos habentem, Rachel; quae praefigurabat Ecclesiam, propter quam sustinuit Christus: qui tunc quidem per patriarchas suos et prophetas praefigurans et praenuntians futura, praeexercens suam partem dispositionibus Dei, et assuescens haereditatem suam obedire Deo, et peregrinari in saeculo, et sequi verbum ejus, et praesignificare futura. Nihil enim vacuum, neque sine signo apud Deum.

36.1

마지막 때에, 자유의 때가 가득 찼을 때, 말씀께서 몸소 시온의 딸들의 더러움을 씻어 내셨다. 자기 손으로 제자들의 발을 씻으신 것이다. 하나님을 상속받는 인류가 이르는 목적은 이것이다. 처음에 최초의 사람들을 통해, 죽음의 빚으로 우리가 모두 종살이로 끌려갔듯이, 마지막에는 마지막 분을 통해, 처음부터 제자였던 모든 이가, 죽음에 속한 것들을 깨끗이 씻어 내고, 하나님의 생명에 이르게 하려는 것이다. 제자들의 발을 씻으신 분은 몸 전체를 거룩하게 하시고, 깨끗해지게 이끄셨다. 그래서 기대어 누운 제자들에게 음식을 나누어 주기도 하셨다. 이는 땅속에 누워 있는 이들을 나타낸 것이다. 그들에게 생명을 주시려고 오셨다. 예레미야도 말한다. “이스라엘의 거룩하신 주님께서 자신의 죽은 이들을 기억하셨다. 매장의 땅에서 먼저 잠든 이들을 기억하셨다. 그분은 그들에게 내려가셨다. 그들에게 자신의 구원을 기쁜 소식으로 전하여, 그들을 구원하시려는 것이었다.” 이 때문에, 그리스도께서 수난을 맞이하실 때, 제자들의 눈도 무거워져 있었다. 주님은 그들이 잠든 것을 보시고, 처음에는 그대로 두셨다. 사람들이 잠든 동안 하나님께서 오래 참으심을 나타내신 것이다. 두 번째로 오셔서는 그들을 깨우고, 일으키셨다. 자신의 수난이 잠든 제자들을 깨우는 일임을 나타내셨다. 그들을 위해 그분은 “땅 아래로 내려가셨다.” 피조물 가운데 활동을 멈춘 이들을 눈으로 보시려는 것이었다. 그들에 관해 제자들에게 말씀하기도 하셨다. “많은 예언자와 의인들이 너희가 보고 듣는 것을 보고 듣기를 바랐다.”

In novissimis autem temporibus, cum venit plenitudo temporis libertatis, ipsum Verbum per seipsum sordes abluit filiarum Sion, manibus suis lavans pedes discipulorum. Hic est enim finis humani generis haeredificantis Deum; uti quemadmodum in initio per primos, omnes in servitutem redacti sumus debito mortis, sic in ultimo per novissimum omnes qui ab initio discipuli, emundati et abluti quae sunt mortis, in vitam veniant Dei. Qui enim pedes lavit discipulorum, totum sanctificavit corpus, et in emundationem adduxit. Quapropter et recumbentibus eis ministrabat escam, significans eos qui in terra recumbebant, quibus venit ministrare vitam. Sicut Hieremias ait: Recommemoratus est Dominus sanctus Israel mortuorum suorum, qui praedormierunt in terra defossionis, et descendit ad eos, uti evangelisaret eis salutare suum, ad salvandum eos. Propter hoc autem, et discipulorum oculi erant gravati veniente Christo ad passionem, et inveniens eos dormientes Dominus, primo quidem dimisit, significans patientiam Dei in dormitione hominum: secundo vero veniens excitavit eos, et erexit, significans quoniam passio ejus expergefactio est dormientium discipulorum, propter quos et descendit in inferiora terrae, id quod erat inoperatum conditionis visurus oculis, de quibus et dicebat discipulis: Multi prophetae et justi cupierunt videre et audire, quae vos videtis et auditis.

36.2

그리스도는 티베리우스 카이사르 때에 자신을 믿은 이들만을 위해 오시지 않았다. 아버지도 지금 살아 있는 사람들만을 위해 돌보신 것이 아니다. 모든 사람을 위한 일이었다. 처음부터, 자기 세대에, 자기 힘이 닿는 대로, 하나님을 두려워하고 사랑한 모든 사람을 위한 일이었다. 이웃을 의롭고 경건하게 대하고, 그리스도를 보기를 바라며, 그분의 음성을 듣고자 한 사람들이다. 그러므로 그분은 이런 이들을 모두, 다시 오실 때, 먼저 잠에서 깨우실 것이다. 그들과 심판받을 나머지 사람들을 함께 일으키시고, 자기 나라에 세우실 것이다. 하나님은 참으로 한 분이시다. 그분은 족장들을 자신의 경륜으로 이끄셨으며, “할례받은 이들을 믿음에서 의롭게 하셨고, 할례받지 않은 이들을 믿음을 통해 의롭게 하셨다.” 옛사람들 안에서 우리가 미리 나타나고, 예고되었듯이, 이번에는 우리 안에서 그들이 형상을 얻는다. 곧 교회 안에서 그렇게 된다. 그들은 자신들이 수고한 일에 대한 보상을 받는다.

Non enim propter eos solos, qui temporibus Tiberii Caesaris crediderunt ei, venit Christus; nec propter eos solos qui nunc sunt homines providentiam fecit Pater; sed propter omnes omnino homines, qui ab initio secundum virtutem suam in sua generatione, et timuerunt, et dilexerunt Deum, et juste et pie conversati sunt erga proximos, et concupierunt videre Christum, et audire vocem ejus. Quapropter omnes hujusmodi in secundo adventu primo de somno excitabit, et eriget tam eos, quam reliquos qui judicabuntur, et constituet in regnum suum. Quoniam quidem unus Deus, qui patriarchas quidem direxit in dispositiones suas, justificavit autem circumcisionem ex fide, et praeputium per fidem. Quemadmodum enim in primis nos praefigurabamur, et praenuntiabamur; sic rursus in nobis illi deformantur, hoc est, in Ecclesia, et recipiunt mercedem pro his quae laboraverunt.

37.1

그래서 주님은 제자들에게 말씀하셨다. “보라, 내가 너희에게 말한다. 눈을 들어 들판을 보아라. 희어져 추수할 때가 되었다. 거두는 사람은 삯을 받고, 영원한 생명에 이르는 열매를 모은다. 씨 뿌리는 사람과 거두는 사람이 함께 기뻐하게 하려는 것이다. 이 점에서 그 말은 참되다. 씨 뿌리는 사람과 거두는 사람이 서로 다르다는 말이다. 나는 너희가 수고하지 않은 것을 거두도록 너희를 먼저 보냈다. 다른 이들이 수고했고, 너희는 그들의 수고에 참여했다.” 그러면 수고하며 하나님의 경륜을 섬긴 이들은 누구인가? 분명히 족장들과 예언자들이다. 그들은 우리의 믿음을 미리 나타내고, 하나님의 아들이 오시리라는 말씀을 땅에 뿌렸다. 그분이 누구이며 어떠한 분일지를 알렸다. 뒤에 태어날 사람들이 하나님을 두려워하며, 예언자들의 가르침을 받아, 그리스도의 오심을 쉽게 받아들이게 하려는 것이었다. 그래서 요셉이 마리아의 임신을 알고, 그 여자를 몰래 떠나보내려고 생각했을 때, 천사가 꿈에 그에게 말했다. “네 아내 마리아를 맞아들이기를 두려워하지 마라. 그 태 안에 있는 것은 성령에게서 난 것이기 때문이다. 그 여자가 아들을 낳으리니, 너는 그 이름을 예수라고 불러라. 그가 자기 백성을 그들의 죄에서 구원할 것이기 때문이다.” 천사는 요셉을 설득하며 덧붙였다. “이 모든 일이 일어난 것은, 주님께서 예언자를 통해 하신 말씀을 이루려는 것이었다. ‘보라, 동정녀가 임신하여 아들을 낳을 것이며, 그 이름은 임마누엘이라 불릴 것이다.’” 예언자의 말로 요셉을 설득하며 마리아를 변호한 것이다. 마리아가 바로 이사야가 미리 알린, 임마누엘을 낳을 동정녀임을 밝힌 것이다. 그래서 요셉은 의심 없이 확신하고 마리아를 맞아들였다. 그리스도를 양육하는 나머지 모든 일에서도 기꺼이 순종했다. 이집트로 떠나는 길도, 거기서 돌아와 나자렛으로 이주하는 일도 받아들였다. 성경과 하나님의 약속, 그리스도의 경륜을 모르는 이들은 그를 아이의 아버지라고 불렀다. 이 때문에 주님 자신도 가파르나움에서 이사야의 예언을 읽으셨다. “주님의 영이 내 위에 계신다. 그분이 내게 기름을 부으셨기 때문이다. 가난한 이들에게 기쁜 소식을 전하도록 나를 보내셨고, 마음이 상한 이들을 고치며, 사로잡힌 이들에게 해방을, 눈먼 이들에게 시력을 선포하게 하셨다.” 그분은 이사야의 예언이 자신을 미리 알렸음을 밝히며, 그들에게 말씀하셨다. “오늘 이 성경 말씀이 너희가 듣는 가운데 이루어졌다.”

Propter hoc dicebat Dominus discipulis: Ecce dico vobis, Attollite oculos vestros, et videte regiones, quoniam albae sunt ad messem. Nam messor mercedem accipit, et congregat fructum in vitam aeternam: uti et qui seminat, et qui metit, simul gaudeant. In hoc enim est sermo verus, quoniam alius est qui seminat, et alius qui metit. Ego enim praemisi vos metere quod vos non laborastis: alii laboraverunt, et vos in laborem eorum introistis. Qui ergo sunt qui laboraverunt, qui dispositionibus Dei deservierunt? Manifestum est, quia patriarchae et prophetae, qui etiam praefiguraverunt nostram fidem, et disseminaverunt in terra adventum Filii Dei, quis et qualis erit: uti qui posteriores erant futuri homines, habentes timorem Dei, facile susciperent adventum Christi, instructi a prophetis. Et propter hoc Joseph, cum cognovisset quod praegnans esset Maria, et cogitaret absconse dimittere eam, angelus in somnis dixit ad eum: Ne timueris assumere Mariam conjugem tuam; quod enim habet in ventre, ex Spiritu sancto est. Pariet autem filium, et vocabis nomen ejus Jesum: ipse enim salvabit populum suum a peccatis eorum. Et adjecit suadens ei: Hoc autem totum factum est, ut adimpleretur quod dictum est a Domino, per prophetam dicentem: Ecce virgo in utero accipiet, et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel; per sermones prophetae suadens ei, et excusans Mariam: hanc eandem esse ostendens, quae ab Esaia esset praenuntiata virgo, quae generaret Emmanuel. Quapropter sine dubitatione suasus Joseph, et Mariam accepit, et in reliqua universa educatione Christi gaudens obsequium praestitit, usque in Aegyptum suscipiens profectionem, et inde regressum, et in Nazareth transmigrationem. Denique qui ignorabant Scripturas, et repromissionem Dei, et dispositionem Christi, patrem eum vocabant pueri. Propter hoc autem et ipse Dominus in Capharnaum Esaiae prophetias legebat: Spiritus Domini super me, quapropter unxit me, evangelisare pauperibus misit me, curare contribulatos corde, praeconare captivis remissionem, et caecis visionem. Semetipsum quoque ostendens praenuntiatum per Esaiae prophetiam, dicebat eis: Hodie adimpleta est Scriptura haec in auribus vestris.

37.2

그래서 필리포스도 에티오피아 여왕의 내시를 만났을 때, 그가 기록된 말씀을 읽고 있는 것을 보았다. “그는 죽임당하러 끌려가는 양 같았고, 털 깎는 이 앞에서 소리 내지 않는 어린양처럼, 입을 열지 않았다. 낮아진 처지에서 그의 재판은 거두어졌다.” 그분의 수난과 육신으로 오심, 그분을 믿지 않는 이들에게 모욕당하신 일에 관해, 예언자가 서술한 나머지 말씀도 읽고 있었다. 필리포스는 내시가 쉽게 믿도록 설득했다. 폰티우스 필라투스 아래서 십자가에 못 박히시고, 예언자가 미리 말한 모든 고난을 겪으신 그분이 그리스도 예수이시며, 사람들에게 영원한 생명을 주시는 하나님의 아들이심을 믿게 했다. 필리포스는 그에게 세례를 베푼 즉시 그를 떠났다. 예언자들에게 미리 배운 그에게는 그 밖에 부족한 것이 없었다. 그는 아버지 하나님이나 삶의 규범을 몰랐던 것이 아니라, 하나님의 아들이 오셨다는 사실만 몰랐다. 그 사실을 곧 알게 되자, 그는 기뻐하며 길을 갔다. 에티오피아에서 그리스도의 오심을 선포할 사람이었다. 그러므로 필리포스는 그를 위해 많은 수고를 하지 않았다. 예언자들이 이미 그에게 하나님을 두려워하도록 준비시켜 놓았기 때문이다. 그래서 사도들도 이스라엘 집의 잃어버린 양들을 모아, 성경으로 그들에게 말하면서, 십자가에 못 박히신 이 예수가 살아 계신 하나님의 아들 그리스도이심을 밝혔다. 그들은 많은 무리를 설득했으며, 그 무리는 하나님을 두려워하는 이들이었다. 하루에 삼천 명이 세례를 받았고, 또 사천 명, 오천 명이 받았다.

Propter hoc et Philippus, cum invenisset eunuchum reginae Aethiopum legentem ea quae scripta sunt: Quemadmodum ovis ad victimam ductus est, et quemadmodum agnus in conspectu tondentis sine voce, sic non aperuit os suum. In humilitate judicium ejus ablatum est; et reliqua quaecunque de passione ejus, et de carnali adventu, et quemadmodum inhonoratus est a non credentibus ei, pertransivit propheta; facile suasit ei credere eum, esse Christum Jesum, qui sub Pontio Pilato crucifixus est, et passus est quaecunque praedixit propheta, eumque esse Filium Dei, qui aeternam vitam hominibus dat. Et statim ut baptisavit eum, abscessit ab eo. Nihil enim aliud deerat ei qui a prophetis fuerat praecatechisatus: non Deum Patrem, non conversationis dispositionem, sed solum adventum ignorabat Filii Dei; quem cum breviter cognovisset, agebat iter gaudens, praeco futurus in Aethiopia Christi adventus. Quapropter non multum laboravit circa eum Philippus, quoniam erat in timore Dei praeaptatus a prophetis. Propter hoc autem et apostoli, oves colligentes quae perierant domus Israel, de Scripturis alloquentes eos, ostendebant Jesum crucifixum hunc esse Christum Filium Dei vivi, et magnam multitudinem suadebant, quae tamen habebat timorem ad Deum: et una die baptisati sunt hominum tria millia, et quatuor, et quinque.

38.1

그래서 이방인들의 사도였던 바울도 말한다. “나는 그들 모두보다 더 많이 수고했다.” 그들에게는 가르치는 일이 쉬웠다. 성경에서 증거를 제시할 수 있었기 때문이다. 모세와 예언자들의 말을 듣던 이들은, 죽은 이들 가운데 맏이이시며 하나님의 생명의 인도자이신 분을 쉽게 받아들였다. 그분은 손을 펼쳐 아말렉을 무너뜨리시고, 자신을 향한 믿음을 통해 뱀의 상처를 입은 사람을 살리신 분이다. 앞선 권에서 밝혔듯이, 사도는 먼저 이방인들에게 가르쳤다. 우상 숭배의 미신에서 떠나, 하늘과 땅을 만드시고 모든 피조물을 지으신 한 분 하나님을 섬기라고 가르쳤다. 그분의 아들이 그분의 말씀이시며, 그 말씀을 통해 만물을 세우셨다고 가르쳤다. 그 말씀께서 마지막 때에 사람들 가운데 사람이 되셔서, 인류를 새롭게 빚으시고, 사람의 원수를 무너뜨려 이기셨으며, 자신이 빚으신 사람에게 대적을 이기는 승리를 주셨다고 가르쳤다. 할례받은 이들이 하나님의 말씀을 행하지 않았더라도, 그것은 말씀을 업신여겼기 때문이었다. 그들은 간음하거나 음행하지 말라는 가르침, 훔치거나 속이지 말라는 가르침을 이미 받았다. 이웃을 파멸시키는 모든 일이 악하며, 하나님께서 미워하시는 일이라고 배웠다. 그렇게 배워 두었으므로, 그런 일을 삼가야 한다는 데 쉽게 동의했다.

Propter hoc et Paulus, gentium Apostolus cum esset: Plus eis, inquit, omnibus laboravi. Illis enim facilis catechisatio fuit, videlicet cum ex Scripturis haberent ostensiones, et qui Moysem et prophetas audiebant, et facile recipiebant primogenitum mortuorum et principem vitae Dei, eum qui per extensionem manuum dissolvebat Amalech, et vivificabat hominem de serpentis plaga per fidem quae erat in eum. Gentes quidem primo catechisabat Apostolus, quemadmodum in eo libro, qui ante hunc est, ostendimus, discedere ab idolorum superstitione, et unum Deum colere, factorem coeli et terrae, et universae conditionis fabricatorem: esse autem hujus Filium Verbum ejus, per quem constituit omnia, et hunc in novissimo tempore hominem in hominibus factum, reformasse quidem humanum genus, destruxisse autem et vicisse inimicum hominis, et donasse suo plasmati adversus reluctantem victoriam. Adhuc autem etsi non faciebant qui erant ex circumcisione sermones Dei, quod essent contemtores, sed erant praeinstructi non moechari, nec fornicari, non furari, nec fraudare, et quaecunque in exterminium proximorum fiunt, mala esse, et odiri a Deo. Quapropter et facile assentiebant ab his abstinere, quoniam haec didicerant.

38.2

이방인들은 이런 사실부터 배워야 했다. 그런 행위가 악하고 파괴적이며 무익하고, 행하는 사람에게 해를 끼친다는 사실이다. 그러므로 이방인들을 향한 사도직을 받은 사람은, 할례받은 이들 가운데 하나님의 아들을 선포한 사람들보다 더 수고했다. 그들에게는 성경의 도움이 있었다. 주님은 예고된 그대로 오셔서, 그 성경을 확증하고 성취하셨다. 이방인들에게는 낯선 가르침, 새로운 교훈이었다. 민족들의 신들은 신이 아닐 뿐 아니라, 악령들의 우상이라는 가르침이었다. 하나님은 한 분이시며, “모든 통치와 주권과 권세, 불리는 모든 이름 위에” 계신다는 가르침이었다. 그분의 말씀은 본래 보이지 않는 분이시지만, 사람들 가운데서 만질 수 있고 볼 수 있는 분이 되셨으며, “죽음까지, 곧 십자가의 죽음까지” 내려가셨다는 가르침이었다. 그분을 믿는 이들은 썩지 않고 고통받지 않게 되어, 하늘나라를 받으리라는 가르침이었다. 이런 일들이 성경 없이 말로 이방인들에게 선포되었다. 그러므로 이방인들에게 선포한 이들이 더 많이 수고했다. 글의 가르침 없이 하나님의 말씀을 따르는 이방인들의 믿음이 더 고귀하다는 사실도 드러난다.

Gentiles vero et hoc ipsum discere oportebat, quoniam hujusmodi operationes malae, et exterminatoriae, et inutiles sunt, et damnosae his qui operantur eas. Quapropter plus laborabat qui in gentes apostolatum acceperat, quam qui in circumcisione praeconabant Filium Dei. Illos enim adjuvabant Scripturae, quas confirmavit Dominus et adimplevit, talis veniens qualis et praedicabatur: hic vero peregrina quaedam eruditio, et nova doctrina, deos gentium, non solum non esse deos, sed et idola esse daemoniorum; esse autem unum Deum, qui est super omnem principatum, et dominationem, et potestatem, et omne nomen quod nominatur: et hujus Verbum, naturaliter quidem invisibilem, palpabilem et visibilem in hominibus factum, et usque ad mortem descendisse, mortem autem crucis: et eos qui in eum credunt, incorruptibiles et impassibiles futuros, et percipere regnum coelorum. Et haec sermone praedicabantur gentibus sine Scripturis: quapropter et plus laborabant qui in gentes praedicabant. Generosior autem rursus fides gentium ostenditur, sermonem Dei assequentium, sine instructione literarum.

39장

아브라함의 자녀들은 이와 같아야 했다. 하나님은 돌들에서 그를 위해 자녀들을 일으키시고, 우리 믿음의 지도자요 선포자가 된 아브라함 곁에 서게 하셨다. (아브라함은 할례의 언약도 받았다. 할례받지 않은 상태에서 믿음으로 의롭게 된 뒤의 일이었다. 그 안에서 두 언약이 미리 나타나게 하려는 것이었다. 하나님의 말씀을 따르고, 이 세상에서 나그네살이를 견디는 모든 이의 아버지가 되게 하려는 것이었다. 곧 할례받은 이들 가운데서도, 할례받지 않은 이들 가운데서도 믿는 사람들의 아버지이다. 그리스도께서 으뜸 모퉁잇돌로서 모든 것을 지탱하시는 것과 같다.) 하나님은 두 언약에서 하나님의 건물에 맞게 준비된 이들을, 아브라함의 한 믿음 안으로 모으신다. 할례받지 않은 상태에서의 이 믿음은, 끝을 시작에 연결하므로, 처음이자 마지막이 되었다. 우리가 밝혔듯이, 이 믿음은 할례 이전에 아브라함 안에 있었으며, 하나님을 기쁘시게 한 다른 의인들 안에도 있었다. 마지막 때에 이 믿음이 다시 인류 가운데 생겨났다. 주님의 오심을 통해서였다. 할례와 행위의 율법은 그 사이의 때를 차지했다. 이는 다른 여러 일을 통해서도 드러나지만, 유다의 며느리 타마르에게서도 모형으로 나타난다. 그 여자가 쌍둥이를 임신했을 때, 한 아이가 먼저 손을 내밀었다. 산파는 그 아이가 맏이인 줄 알고, 그 손에 진홍색 표지를 묶었다. 그런데 그렇게 한 뒤 그 아이가 손을 도로 넣자, 형제 페레스가 먼저 나왔다. 그다음 진홍색 표지를 단 제라가 둘째로 나왔다. 성경은 분명히 나타낸다. 진홍색 표징을 지닌 백성, 곧 할례받지 않은 상태에서의 믿음을 지닌 백성은, 족장들 안에서 먼저 나타났다가, 그 형제가 태어나도록 물러났다. 그런 뒤 먼저였던 이가 둘째 자리로 태어났다. 그에게 달린 진홍색 표징으로 알아볼 수 있는 이이다. 그 표징은 의로우신 분의 수난이다. 처음부터 아벨에게서 모형으로 나타났고, 예언자들이 기록했으며, 마지막 때에 하나님의 아들 안에서 완성되었다. 어떤 일들은 조상들이 아버지로서 미리 알려야 했고, 어떤 일들은 예언자들이 율법 안에서 모형으로 보여야 했으며, 어떤 일들은 자녀로 받아들여진 이들을 통해, 그리스도의 형성에 따라 모습을 갖추어야 했다. 모든 것은 한 하나님 안에서 드러난다. 아브라함은 한 사람이면서도 자기 안에 두 언약을 미리 나타냈다. 그 언약들 안에서 어떤 이들은 씨를 뿌렸고, 다른 이들은 거두었다. 말씀하신 대로이다. “이 점에서 그 말은 참되다. 씨 뿌리는 이와” 곧 씨 뿌리는 백성과, “거둘 이가 서로 다르다.” 두 쪽에 알맞은 것을 주시는 하나님은 한 분이시다. 씨 뿌리는 이에게는 씨를, 거두는 이에게는 먹을 빵을 주신다. 심는 사람과 물 주는 사람이 달라도, 자라게 하시는 하나님은 한 분이신 것과 같다. 족장들과 예언자들은 그리스도에 관한 말씀을 뿌렸고, 교회는 거두었다. 곧 열매를 받았다. 그러므로 그들도 교회 안에 장막을 두게 해 달라고 기도한다. 예레미야가 말한다. “누가 광야에 내 마지막 거처를 마련해 주겠는가?” 씨 뿌리는 이와 거두는 이가 그리스도의 나라에서 함께 기뻐하게 하려는 것이다. 하나님께서 처음부터 기쁘게 여기신 모든 이에게 그리스도는 함께 계신다. 하나님이 자신의 말씀을 그들과 함께 계시게 하신 것이다. 그러므로 누구든 주의 깊게 성경을 읽으면, 그 안에서 그리스도에 관한 말씀과, 새로운 부르심의 모형을 발견할 것이다.

Sic enim oportuerat filios Abrahae, quos illi de lapidibus excitavit Deus, et fecit assistere ei principi et praenuntiatori facto nostrae fidei, (qui et accepit testamentum circumcisionis, post eam justificationem quae fuerat in praeputio fidei, ut praefigurarentur in eo utraque testamenta, ut fieret pater omnium qui sequuntur verbum Dei, et peregrinationem in hoc saeculo sustinent, id est, eorum qui ex circumcisione, et eorum qui ex praeputio fideles sunt, sicut et Christus lapis summus angularis, omnia sustinens,) et in unam fidem Abrahae colligens eos, qui ex utroque testamento apti sunt in aedificationem Dei. Sed haec quidem quae est in praeputio fides, utpote finem conjungens principio, prima et novissima facta est. Etenim ante circumcisionem erat in Abraham, et in reliquis justis qui placuerunt Deo, sicut demonstravimus: et rursus in novissimis temporibus orta est in humano genere per Domini adventum. Circumcisio vero et Lex operationum media obtinuerunt tempora. Hoc et per alia quidem multa, jam vero et per Thamar Judae nurum typice ostenditur. Cum enim concepisset geminos, alter eorum prior protulit manum suam: et cum obstetrix putaret eum primogenitum esse, coccinum alligavit signum in manu ejus. Cum hoc autem factum esset, et abstraxisset manum suam, prior exivit frater ejus Phares; sic deinde secundus ille, in quo erat coccinum, Zara: clare manifestante Scriptura, eum quidem populum qui habet coccinum signum, id est eam fidem quae est in praeputio, praeostensam quidem primum in patriarchis, post deinde subtractam, uti nasceretur frater ejus; deinde sic eum qui prior esset secundo loco natum, qui est cognitus per signum coccinum, quod erat in eo, quod est passio Justi, ab initio praefigurata in Abel, et descripta a prophetis, perfecta vero in novissimis temporibus in Filio Dei. Oportebat enim quaedam quidem praenuntiari paternaliter a patribus, quaedam autem praefigurari legaliter a prophetis, quaedam vero deformari secundum formationem Christi, ab his qui adoptionem perceperunt: omnia vero in uno Deo ostenduntur. Cum enim unus esset Abraham, in semetipso praefigurabat duo testamenta, in quibus alii quidem seminaverunt alii vero messi sunt: In hoc enim, inquit, sermo est verus, quoniam alter quidem est qui seminat populus, alter qui metet: unus autem Deus praestans utrisque quae sunt apta, semen quidem seminanti, panem vero ad edendum metenti. Quemadmodum alter quidem est qui plantat, et alter qui adaquat, unus autem qui dat incrementum Deus. Disseminaverunt enim sermonem de Christo patriarchae et prophetae; demessa est autem Ecclesia, hoc est, fructum percepit. Propter hoc et ipsi orant habere tabernaculum in ea, Hieremia dicente: Quis dabit mihi in deserto habitationem novissimam: uti et qui seminat et qui metit simul gaudeant in Christi regno, qui omnibus adest, de quibus ab initio bene sensit Deus, attribuens adesse eis Verbum suum. Si quis igitur intentus legat Scripturas, inveniet in iisdem de Christo sermonem, et novae vocationis praefigurationem.

40.1

그분이 밭에 숨겨진 보물, 곧 이 세상에 숨겨진 보물이시기 때문이다. (“밭은 세상이다.”) 성경 안에 숨겨진 보물은 그리스도이시다. 모형들과 비유들을 통해 나타나셨기 때문이다. 이루어진 일들의 완성이 오기 전에, 곧 그리스도께서 오시기 전에, 사람으로 오심에 관한 이 일을 어떻게 이해할 수 있었겠는가? 그러므로 예언자 다니엘에게 말씀하셨다. “말씀을 굳게 간직하고, 완성의 때까지 책을 봉인하여라. 많은 이가 배우고 앎이 가득 찰 때까지이다. 그때 흩어짐이 끝나면, 그들은 이 모든 것을 알게 될 것이다.” 예레미야도 말한다. “마지막 날들에 그들이 이 일들을 이해할 것이다.” 모든 예언은 이루어지기 전에는, 사람들에게 수수께끼와 모호한 말이다. 때가 와서 예언된 일이 일어나면, 그때 예언들은 분명하고 확실한 해석을 얻는다. 그러므로 지금 유대인들에게 율법을 읽어 주면, 그것은 옛이야기처럼 여겨진다. 하나님의 아들이 사람으로 오신 일에 관련된 모든 것의 해석을 그들이 갖고 있지 않기 때문이다. 그리스도인들이 읽으면 율법은 보물이다. 밭에 숨겨졌던 보물이지만, 그리스도의 십자가로 드러나고 밝혀졌다. 그것은 사람들의 이해를 풍성하게 하며, 하나님의 지혜를 보이고, 사람을 향한 하나님의 경륜을 드러낸다. 그리스도의 나라를 미리 나타내며, 거룩한 예루살렘의 상속을 기쁜 소식으로 미리 전한다. 하나님을 사랑하는 사람이 그토록 자라서, 하나님을 보고 그분의 말씀을 듣게 될 것이라고 예고한다. 그분의 말씀을 들음으로써 그토록 영광스러워져, 다른 이들이 그 얼굴의 영광을 바라볼 수 없게 될 것이라고 알린다. 다니엘이 말한 것과 같다. “깨닫는 이들은 창공의 광채처럼 빛날 것이며, 많은 의인들로 말미암아 별들처럼 빛날 것이다. 시대들 내내, 그리고 그 이후에도 빛날 것이다.” 누구든 성경을 읽으면, 우리가 밝힌 바와 같을 것이다. 주님은 죽은 이들 가운데서 부활하신 뒤, 이렇게 제자들에게 설명하셨다. 성경 자체로 그들에게 밝히셨다. “그리스도가 고난을 겪고, 자기 영광에 들어가야 하며, 그 이름으로 죄 용서가 온 세상에 선포되어야 한다”는 사실을 말이다. 그렇게 제자는 온전하게 되어, 자기 곳간에서 새것과 옛것을 꺼내는 집주인과 같아질 것이다.

Hic est enim thesaurus absconsus in agro, id est, in isto mundo: (Ager enim mundus est,) absconsus vero in Scripturis thesaurus Christus, quoniam per typos et parabolas significabatur, unde poterat hoc quod secundum hominem est intelligi, priusquam consummatio eorum quae consummata sunt veniret, quae est adventus Christi? Et propter hoc Danieli prophetae dicebatur: Muni sermones, et signa librum usque ad tempus consummationis, quoadusque discant multi, et adimpleatur agnitio. In eo enim cum perficietur dispersio, cognoscent omnia haec. Sed et Hieremias ait: In novissimis diebus intelligent ea. Omnis enim prophetia, priusquam habeat effectum, aenigmata et ambiguitates sunt hominibus. Cum autem venerit tempus, et evenerit quod prophetatum est, tunc prophetiae habent liquidam et certam expositionem. Et propter hoc quidem Judaeis cum legitur Lex in hoc nunc tempore, fabulae similis est: non enim habent expositionem omnium rerum pertinentem ad adventum Filii Dei, qui est secundum hominem: a Christianis vero cum legitur, thesaurus est, absconsus in agro, cruce vero Christi revelatus est, et explanatus, et ditans sensum hominum, et ostendens sapientiam Dei, et eas quae sunt erga hominem dispositiones ejus manifestans, et Christi regnum praeformans, et haereditatem sanctae Hierusalem praeevangelisans, et praenuntians, quoniam in tantum homo diligens Deum proficiet, ut etiam videat Deum, et audiat sermonem ejus, et ex auditu loquelae ejus in tantum glorificari, uti reliqui non possint intendere in faciem gloriae ejus, quemadmodum dictum est a Daniele: Quoniam intelligentes fulgebunt, quemadmodum claritas firmamenti, et a multis justis sicut stellae in saecula, et adhuc. Quemadmodum igitur ostendimus, si quis legat Scripturas. Etenim Dominus sic disseruit discipulis post resurrectionem suam a mortuis, ex ipsis Scripturis ostendens eis, quoniam oportebat pati Christum, et intrare in gloriam suam, et in nomine ejus remissionem peccatorum praedicari in toto mundo. Et erit consummatus discipulus, et similis patrifamilias qui de thesauro suo profert nova et vetera.

40.2

그러므로 교회 안의 장로들에게 순종해야 한다. 우리가 밝혔듯이, 그들은 사도들에게서 이어지는 계승을 지닌 이들이다. 감독직의 계승과 함께, 아버지의 뜻에 따라, 확실한 진리의 은사를 받은 이들이다. 처음부터 이어진 계승에서 벗어나, 아무 곳에나 모이는 다른 이들은 경계해야 한다. 그들은 그릇된 생각을 지닌 이단자이거나, 교만하고 자기를 기쁘게 하며 분열을 일으키는 자이거나, 이익과 헛된 영광을 위해 그렇게 행동하는 위선자일 수 있다. 이들은 모두 진리에서 떨어져 나갔다. 하나님의 제단에 낯선 불을 가져오는 이단자들, 곧 낯선 교훈을 가져오는 자들은, 나답과 아비후처럼, 하늘의 불에 타 버릴 것이다. 진리에 맞서 일어나고, 다른 이들을 부추겨 하나님의 교회를 대적하게 하는 자들은, 코라와 다탄과 아비람의 무리처럼, 땅의 구렁에 삼켜져, 저승에 머문다. 교회의 일치를 찢고 갈라놓는 자들은, 여로보암과 같은 형벌을 하나님께 받는다.

Quapropter eis qui in Ecclesia sunt presbyteris obaudire oportet, his qui successionem habent ab Apostolis, sicut ostendimus; qui cum episcopatus successione charisma veritatis certum secundum placitum Patris acceperunt: reliquos vero qui absistunt a principali successione, et quocunque loco colliguntur, suspectos habere, vel quasi haereticos et malae sententiae, vel quasi scindentes et elatos et sibi placentes, aut rursus ut hypocritas, quaestus gratia et vanae gloriae hoc operantes. Omnes autem hi deciderunt a veritate. Et haeretici quidem alienum ignem afferentes ad altare Dei, id est alienas doctrinas, a coelesti igne comburentur, quemadmodum Nadab et Abiud. Qui vero exsurgunt contra veritatem, et alteros adhortantur adversus Ecclesiam Dei, remanent apud inferos, voragine terrae absorpti, quemadmodum qui circa Chore Dathan et Abiron. Qui autem scindunt et separant unitatem Ecclesiae, eandem quam Hieroboam poenam percipiunt a Deo.

41.1

많은 이에게 장로라고 인정받으면서도, 자기 쾌락을 섬기고, 마음속에서 하나님을 두려워하는 일을 앞세우지 않는 자들, 다른 이들을 모욕하고, 윗자리에 앉았다는 교만으로 부푼 자들, 숨은 곳에서 악을 행하며, “아무도 우리를 보지 못한다”라고 말하는 자들은, 말씀께 책망받을 것이다. 말씀은 평판을 따라 판단하지 않으시며, 겉모습을 보지 않고 마음을 보신다. 그들은 예언자 다니엘의 다음 말을 듣게 될 것이다. “유다의 자손이 아닌 가나안의 자손아, 아름다운 모습이 너를 속였고, 욕망이 네 마음을 뒤엎었다. 악한 날들 속에서 늙어 버린 자야, 네가 전에 행한 죄들이 이제 닥쳐왔다. 너는 불의한 판결을 내려, 죄 없는 이들을 정죄하고, 죄 있는 이들을 풀어 주었다. 주님께서 ‘죄 없는 이와 의로운 이를 죽이지 마라’라고 하셨는데도 그랬다.” 주님도 이런 자들에 관해 말씀하셨다. “악한 종이 마음속으로, ‘내 주인이 늦는구나’라고 말하며, 남종들과 여종들을 때리기 시작하고, 먹고 마시며 취한다면, 그가 알지 못하는 날, 예상하지 못하는 시각에, 그 종의 주인이 올 것이다. 그를 갈라놓고, 그의 몫을 믿지 않는 자들과 함께 둘 것이다.” 그러므로 이런 자들은 모두 멀리해야 한다. 앞서 말했듯이, 사도들의 가르침을 지키고, 장로의 직분과 함께, 건전한 말과 흠 없는 삶을 내보이는 이들에게 붙어 있어야 한다. 그들은 다른 이들을 굳게 세우고 바로잡는다.

Qui vero crediti quidem sunt a multis esse presbyteri, serviunt autem suis voluptatibus, et non praeponunt timorem Dei in cordibus suis, sed contumeliis agunt reliquos, et principalis consessionis tumore elati sunt, et in absconsis agunt mala, et dicunt, Nemo nos videt, redarguentur a Verbo; qui non secundum gloriam judicat, neque faciem attendit, sed in cor: et audient eas quae sunt a Daniele propheta voces: Semen Chanaan et non Juda, species seduxit te, et concupiscentia evertit cor tuum: inveterate dierum malorum, nunc advenerunt peccata tua quae faciebas antea, judicans judicia injusta: et innocentes quidem damnabas, dimittebas vero nocentes, dicente Domino: Innocentem et justum non occides. De quibus dixit et Dominus: Si autem dixerit malus servus in corde suo, Tardat Dominus meus, et incipiat caedere servos et ancillas, et manducare et bibere et inebriari; veniet Dominus servi illius in die qua nescit, et hora qua non sperat, et dividet eum, et partem ejus cum infidelibus ponet. Ab omnibus igitur talibus absistere oportet; adhaerere vero his qui et Apostolorum, sicut praediximus, doctrinam custodiunt, et cum presbyterii ordine sermonem sanum et conversationem sine offensa praestant, ad conformationem et correptionem reliquorum.

41.2

그토록 큰 지도력을 맡았던 모세는, 선한 양심을 의지하여, 하나님 앞에서 자신의 결백을 이렇게 밝혔다. “저는 그들 누구의 물건도 탐내어 취하지 않았고, 그들 누구에게도 악을 행하지 않았습니다.” 오랜 세월 백성을 재판하고, 아무 교만 없이 이스라엘을 이끌었던 사무엘도, 마지막에 자신의 결백을 밝혔다. “나는 어릴 때부터 지금까지 여러분 앞에서 살아왔습니다. 하나님 앞에서, 또 그분이 기름 부으신 이 앞에서, 내게 답해 보십시오. 내가 여러분 중 누구의 송아지나 나귀를 빼앗았습니까? 누구에게 권세를 부렸거나 누구를 억눌렀습니까? 누구의 손에서 뇌물이나 신발이라도 받았다면, 나를 고발하십시오. 여러분에게 돌려주겠습니다.” 백성은 그에게 말했다. “당신은 권세를 부리지도, 우리를 억누르지도 않았으며, 누구의 손에서도 아무것도 받지 않았습니다.” 사무엘은 주님을 증인으로 부르며 말했다. “오늘 주님이 증인이시며, 그분이 기름 부으신 이도 증인이십니다. 여러분은 내 손에서 아무것도 찾아내지 못했습니다.” 그들은 “그분이 증인이십니다”라고 말했다. 사도 바울도 선한 양심으로, 고린도인들에게 말했다. “우리는 하나님의 말씀에 불순물을 섞는 많은 사람과 같지 않습니다. 순수함에서, 하나님에게서 나온 사람으로서, 하나님 앞에서 그리스도 안에서 말합니다. 우리는 아무에게도 해를 끼치지 않았고, 타락시키지도, 속여 이익을 취하지도 않았습니다.” 교회는 이런 장로들을 길러 낸다. 예언자도 이들에 관해 말한다. “나는 네 통치자들을 평화 가운데 주고, 네 감독들을 의로움 가운데 주겠다.” 주님도 이들에 관해 말씀하셨다. “그러면 신실하고 선하며 지혜로운 관리인은 누구인가? 주인이 자기 집안을 맡겨, 때에 맞게 양식을 나누어 주도록 세운 사람이 누구인가? 주인이 돌아왔을 때 그렇게 행하고 있는 것을 보게 될 그 종은 복되다.”

Quemadmodum Moyses, cui tantus ducatus est creditus, bona conscientia fretus, purgabat se apud Deum, dicens: Non concupiscens alicujus illorum quid accepi, neque male feci alicui eorum. Quemadmodum Samuel tot annis judicans populum, et sine ulla elatione ducatum gerens super Israel, in fine purgabat se, dicens: Ego conversatus sum in conspectu vestro a prima aetate mea usque nunc: respondete mihi in conspectu Dei, et in conspectu Christi ejus, cujus vestrum vitulum accepi aut asinum, aut super quem potentatus sum, aut quem oppressi, aut si de alicujus manu accepi propitiationem vel calceamentum, dicite adversus me, et reddam vobis. Cum dixisset autem populus ad eum: Neque potentatus es, neque oppressisti nos, neque accepisti de manu cujusquam aliquid testificatus est Dominum, dicens: Testis Dominus, et testis Christus ejus in die hac, quoniam non invenistis in manu mea nihil. Et dixerunt ei; Testis. Quemadmodum et Paulus Apostolus, cum esset bonae conscientiae, dicebat ad Corinthios: Non enim sumus sicut plurimi, adulterantes verbum Dei, sed ex sinceritate, sicut ex Deo, coram Deo in Christo loquimur: nemini nocuimus, neminem corrupimus, neminem circumvenimus. Tales presbyteros nutrit Ecclesia; de quibus et propheta ait: Et dabo principes tuos in pace, et episcopos tuos in justitia. De quibus et Dominus dicebat: Quis igitur erit fidelis actor, bonus et sapiens, quem praeponit Dominus super familiam suam, ad danda eis cibaria in tempore? Beatus ille servus, quem veniens Dominus invenerit sic facientem.

42.1

이런 이들을 어디서 찾을 수 있는지, 바울은 가르치며 말한다. “하나님은 교회 안에 첫째로 사도들, 둘째로 예언자들, 셋째로 교사들을 세우셨다.” 그러므로 주님의 은사들이 놓인 곳, 사도들에게서 이어지는 교회의 계승이 있고, 건전하고 책망할 것 없는 삶과, 불순물이 섞이지 않고 부패하지 않은 말씀이 확고히 있는 이들에게서, 진리를 배워야 한다. 그들은 만물을 만드신 한 하나님을 향한 우리의 믿음을 지키고, 우리를 위해 그토록 많은 경륜을 이루신 하나님의 아들에 대한 사랑을 자라게 한다. 우리에게 성경을 위험 없이 풀이해 주며, 하나님을 모독하거나, 족장들을 욕되게 하거나, 예언자들을 업신여기지 않는다.

Ubi igitur tales inveniat aliquis, Paulus docens ait: Posuit Deus in Ecclesia primo Apostolos, secundo prophetas, tertio doctores. Ubi igitur charismata Domini posita sunt, ibi discere oportet veritatem, apud quos est ea quae est ab Apostolis Ecclesiae successio, et id quod est sanum et irreprobabile conversationis, et inadulteratum et incorruptibile sermonis constat. Hi enim et eam quae est in unum Deum qui omnia fecit fidem nostram custodiunt: et eam quae est in Filium Dei dilectionem adaugent, qui tantas dispositiones propter nos fecit: et Scripturas sine periculo nobis exponunt, neque Deum blasphemantes, neque patriarchas exhonorantes, neque prophetas contemnentes.

42.2

나는 한 장로에게서 이렇게 들었다. 그 장로는 사도들을 본 이들에게서, 또 가르침을 배운 이들에게서 들었다. 옛사람들이 성령의 뜻을 따르지 않고 행한 일에 관해서는, 성경의 책망으로 충분하다는 것이었다. 하나님은 사람을 차별하지 않으시므로, 자신의 뜻에 맞지 않는 행위에는 알맞은 책망을 내리셨다. 다윗의 경우도 그러했다. 그가 의로움 때문에 사울에게 박해를 받고, 사울 왕을 피해 다니면서도 원수에게 보복하지 않을 때, 그는 그리스도의 오심을 노래하고, 민족들을 지혜로 가르쳤으며, 모든 일을 성령의 뜻에 따라 행하여 하나님을 기쁘시게 했다. 그러나 욕망 때문에 우리야의 밧세바를 자기 것으로 취했을 때, 성경은 그에 관해 말했다. “다윗이 행한 일이 주님의 눈에 악하게 보였다.” 예언자 나탄이 그에게 보내져 그의 죄를 지적했다. 다윗 자신이 스스로에게 판결을 내리고 자신을 정죄하여, 그리스도에게서 자비와 용서를 얻게 하려는 것이었다. 나탄은 그에게 말했다. “한 도시에 두 사람이 있었다. 하나는 부자이고 하나는 가난했다. 부자에게는 양과 소 떼가 아주 많았으나, 가난한 사람에게는 작은 암양 한 마리밖에 없었다. 그가 소유하여 기르던 양이었고, 그와 그의 자녀들과 함께 지냈다. 그 사람의 빵을 먹고 그의 잔으로 마셨으며, 그에게 딸과 같았다. 부자에게 손님이 오자, 그는 자기 양 떼에서 양을 가져오거나, 소 떼에서 소를 가져와 손님에게 차려 주기를 아까워했다. 그래서 가난한 사람의 작은 암양을 빼앗아, 자기에게 온 손님에게 차려 주었다. 다윗은 그 사람에게 크게 분노하여, 나탄에게 말했다. ‘주님께서 살아 계심을 두고 말하건대, 이런 일을 한 자는 죽어 마땅하다. 이런 일을 했고, 가난한 사람을 불쌍히 여기지 않았으므로, 그 작은 암양을 네 배로 갚아야 한다.’ 나탄은 그에게 말했다. ‘이 일을 한 사람은 바로 당신입니다.’” 나탄은 나머지 말도 이어 가며 다윗을 꾸짖고, 하나님께서 그에게 베푸신 은혜를 열거했다. 그런 일을 하여 주님을 격노하게 했다고 말했다. 하나님께서는 그런 행위를 기뻐하지 않으시며, 그 집안에 큰 진노가 닥쳐 있다고 말했다. 다윗은 이 말에 마음이 찔려, “제가 주님께 죄를 지었습니다”라고 말하고, 죄를 고백하는 시편을 노래했다. 죄에 묶인 사람을 씻어 깨끗하게 하시는 주님의 오심을 기다린 것이다.

Quemadmodum audivi a quodam presbytero, qui audierat ab his qui Apostolos viderant, et ab his qui didicerant: sufficere veteribus de his quae sine consilio Spiritus egerunt, eam quae ex Scripturis esset correptionem. Cum enim non sit personarum acceptor Deus, quae sunt non secundum ejus placitum facta, his inferebat congruam correptionem. Quemadmodum sub David, quando persecutionem quidem patiebatur a Saul propter justitiam, et regem Saul fugiebat, et inimicum non ulciscebatur; et Christi adventum psallebat, et sapientia instruebat gentes, et omnia secundum consilium faciebat Spiritus, et placebat Deo. Quando autem propter concupiscentiam ipse sibi accepit Betsabee Uriae, dixit Scriptura de eo: Nequam autem visus est sermo quem fecit David in oculis Domini; et mittitur ad eum Nathan propheta, ostendens ei peccatum ejus, ut ipse, dans sententiam de semetipso et semetipsum adjudicans, misericordiam consequeretur et remissionem a Christo; et dixit ei: Duo viri fuerunt in civitate una, unus dives, et unus pauper: diviti erant greges ovium et boum multi valde, et pauperi nihil aliud nisi ovicula una, quam habebat et nutriebat, et fuerat cum eo et cum filiis ejus pariter: de pane suo manducabat, et de calice bibebat, et erat ei quasi filia. Et venit hospes homini diviti, et pepercit accipere de grege ovicularum suarum, et de gregibus boum suorum, et facere hospiti: et accepit oviculam viri pauperis, et apposuit viro qui venerat ad eum. Iratus est autem David super hominem illum valde, et dixit ad Nathan: Vivit Dominus, quoniam filius mortis est homo ille qui fecit hoc: et oviculam reddet quadruplum pro eo quod fecit factum hoc, et pro eo quod non pepercit pauperi. Et ait ad eum Nathan: Tu es vir, qui fecisti hoc; et deinceps reliqua exsequitur, exprobrans eum, et enumerans in eum Dei beneficia, et quoniam exacerbavit Dominum cum fecisset hoc. Non enim placere Deo hujusmodi operationes, sed iram magnam imminere domui ejus. Compunctus est autem David ad haec, et ait: Peccavi Domino; et Psalmum exhomologeseos psallebat, adventum Domini sustinens, qui abluit et emundat eum hominem qui peccato fuerat obstrictus.

42.3

솔로몬도 마찬가지였다. 그가 계속 바르게 재판하고 하나님의 지혜를 전하며, 진리의 모형인 성전을 짓고, 하나님의 영광을 밝히며 민족들에게 올 평화를 알리고, 그리스도의 나라를 미리 나타낼 때, 그는 주님의 오심에 관한 비유 삼천 개를 말하고, 노래 오천 개로 하나님을 찬양했다. 모든 나무와 풀, 모든 새와 네발짐승과 물고기의 본성을 설명하여, 피조물 안에 있는 하나님의 지혜를 밝혔다. 그는 말했다. “하늘도 담지 못하는 하나님께서 참으로 땅에서 사람들과 함께 사시겠습니까?” 그는 하나님을 기쁘시게 했고, 모든 이가 그를 우러러보았다. 하나님께서 그에게 주신 지혜를 들으려고, 땅의 모든 왕이 그를 만나고자 했다. 남방의 여왕도 땅끝에서 그에게 왔다. 그에게 있는 지혜를 알아보려는 것이었다. 주님은 그 여왕이 심판 때에 일어날 것이라고 말씀하셨다. 주님의 말씀을 듣고도 믿지 않는 이들의 세대와 함께 일어나, 그들을 정죄할 것이라고 하셨다. 그 여왕은 하나님의 종을 통해 전해진 지혜에 순종했으나, 그들은 하나님의 아들에게서 주어진 지혜를 업신여겼기 때문이다. 솔로몬은 종이었고, 그리스도는 하나님의 아들이시며 솔로몬의 주님이시다. 그러므로 솔로몬이 흠 없이 하나님을 섬기고 그분의 경륜을 받들 때에는, 영광을 받았다. 그러나 온갖 민족에게서 아내들을 맞아들이고, 그들이 이스라엘에 우상을 세우게 허락했을 때, 성경은 그에 관해 말했다. “솔로몬 왕은 여자들을 사랑하여, 이방 여자들을 아내로 맞았다. 솔로몬이 늙었을 때, 그 마음은 자기 하나님 주님께 온전하지 않았다. 이방 여자들이 그의 마음을 다른 신들에게로 돌려놓았다. 솔로몬은 주님 앞에서 악을 행했으며, 자기 아버지 다윗처럼 주님을 따르지 않았다. 주님은 솔로몬에게 진노하셨다. 그 마음이 자기 아버지 다윗의 마음처럼 주님께 온전하지 않았기 때문이다.” 그 장로가 말했듯이, 성경은 그를 충분히 책망했다. 어떤 육체도 주님 앞에서 자랑하지 못하게 하려는 것이었다.

Similiter autem et de Salomone, cum perseveraret judicare recte, et sapientiam Dei enarrare, et typum veritatis templum aedificabat, et glorias exponebat Dei, et adventuram pacem gentibus annuntiabat, et Christi regnum praefigurabat, et loquebatur tria millia parabolarum in adventum Domini, et quinque millia canticorum, hymnum dicens Deo, et eam quae est in conditione sapientiam Dei exponebat physiologice ex omni ligno, et de omni herba, et de volatilibus omnibus, et de quadrupedibus, et de piscibus; et dicebat: Si vere Deus, quem coeli non capiunt, super terram habitabit cum hominibus? et placebat Deo, et omnes eum admirabantur, et omnes reges terrae quaerebant faciem ejus, ut audirent sapientiam ejus quam dederat illi Deus, et regina Austri a finibus terrae veniebat ad eum, sapientiam quae in eo erat, scitura; quam et Dominus ait in judicio resurrecturam cum eorum natione qui audiunt sermones ejus, et non credunt in eum, et adjudicaturam eos: quoniam illa quidem subjecta est annuntiatae sapientiae per servum Dei; hi vero eam quae a Filio Dei dabatur, contemserunt sapientiam. Salomon enim servus erat; Christus vero Filius Dei, et Dominus Salomonis. Cum igitur sine offensa serviret Deo, et ministraret dispositionibus ejus, tunc glorificabatur: cum autem uxores accipiebat ab universis gentibus, et permittebat eis erigere idola in Israel, dixit Scriptura de eo: Et Rex Salomon erat amator mulierum, et accepit sibi mulieres alienigenas: et factum est in tempore senectutis Salomonis, non erat cor ejus perfectum cum Domino Deo suo. Et diverterunt mulieres alienigenae cor ejus post Deos alienos. Et fecit Salomon malignum in conspectu Domini: non abiit post Dominum, quemadmodum David pater ejus. Et iratus est Dominus in Salomonem: non enim erat cor ejus perfectum in Domino, secundum cor David patris ejus. Sufficienter increpavit eum Scriptura, sicut dixit presbyter, ut non glorietur universa caro in conspectu Domini.

42.4

이 때문에 주님은 땅 아래의 곳들로 내려가셨으며, 그곳 사람들에게도 자신의 오심을 기쁜 소식으로 전하셨다. 그분을 믿는 이들에게 죄 용서가 주어졌다. 그분께 희망을 두었던 이들은 모두 그분을 믿었다. 곧 그분의 오심을 미리 알리고, 그분의 경륜을 섬겼던 의인들과 예언자들과 족장들이다. 그분은 우리에게 하신 것처럼 그들에게도 죄를 용서하셨다. 하나님의 은혜를 업신여기지 않으려면, 우리는 그 죄를 그들에게 돌리지 말아야 한다. 그리스도가 우리 안에 나타나시기 전에, 우리가 행한 무절제한 일들을 그들이 우리에게 돌리지 않았듯이, 우리도 그리스도께서 오시기 전에 죄를 지은 이들을 탓하는 것이 옳지 않다. “모든 사람에게 하나님의 영광이 필요하기” 때문이다. 그분의 빛을 바라보는 이들은 스스로 의롭게 되는 것이 아니라 주님의 오심으로 의롭게 된다. 그들의 행적은 우리를 바로잡으려고 기록되었다. 먼저 우리의 하나님과 그들의 하나님이 한 분이심을 알게 하려는 것이었다. 명망 있는 이들이 짓더라도, 그분은 죄를 기뻐하지 않으신다. 다음으로, 우리가 악을 삼가게 하려는 것이었다. 은사에서 우리보다 앞섰던 옛사람들, 하나님의 아들이 아직 그들을 위해 고난받지 않으셨던 때의 사람들이, 어떤 잘못을 저지르고 육신의 욕망을 섬겨, 그토록 치욕을 겪었다면, 주님의 오심을 업신여기고 자기 쾌락을 섬긴 지금 사람들은 무엇을 겪겠는가? 그들에게 주님의 죽음은 치유와 죄 용서가 되었다. 그러나 지금 죄짓는 이들을 위해 그리스도께서 다시 죽으시지는 않을 것이다. 죽음이 더는 그분을 다스리지 못할 것이기 때문이다. 아들은 아버지의 영광 안에서 오셔서, 자신의 관리인들과 청지기들에게, 맡긴 돈을 이자와 함께 돌려달라고 요구하실 것이다. 많이 주신 이들에게는 많이 요구하실 것이다. 그 장로는 말한다. “그러므로 우리는 교만해지거나 옛사람들을 비난하지 말아야 한다. 우리 자신이 두려워해야 한다. 그리스도를 알고 난 뒤 하나님께서 기뻐하지 않으시는 일을 행하면, 더는 죄를 용서받지 못하고 그분의 나라에서 쫓겨날까 두려워해야 한다.” 그래서 바울도 이렇게 말했다는 것이다. “그분이 본래 가지들을 아끼지 않으셨다면, 너도 아끼지 않으실 수 있다. 너는 돌올리브였으나 올리브나무의 기름진 곳에 접붙여졌고, 그 기름진 양분을 함께 누리게 되었다.” 백성의 범법도 이와 같이 기록된 것을 볼 수 있다. 당시 범법한 이들 때문이 아니라, 우리를 바로잡기 위해 기록되었다. 그들이 죄를 지어 거스른 하나님과, 지금 자신들이 믿었다고 말하는 이들 중 일부가 죄를 지어 거스르는 하나님이, 한 분이신 같은 하나님임을 우리가 알게 하려는 것이었다.

Et propter hoc Dominum in ea quae sunt sub terra descendisse, evangelisantem et illis adventum suum, remissione peccatorum exsistente his qui credunt in eum. Crediderunt autem in eum omnes qui sperabant in eum, id est, qui adventum ejus praenuntiaverunt, et dispositionibus ejus servierunt, justi et prophetae et patriarchae: quibus similiter ut nobis remisit peccata, quae non oportet nos imputare his, si quominus contemnimus gratiam Dei. Quemadmodum enim illi non imputabant nobis incontinentias nostras, quas operati sumus, priusquam Christus in nobis manifestaretur; sic et nos non est justum imputare ante adventum Christi his qui peccaverunt. Omnes enim homines egent gloria Dei, justificantur autem non a semetipsis, sed a Domini adventu, qui intendunt lumen ejus. In nostram autem correptionem conscriptos esse actus eorum, ut sciremus primum quidem, quoniam unus est Deus noster et illorum, cui non placeant peccata, etiamsi a claris fiant; deinde, ut abstineamus a malis. Si enim hi qui praecesserunt nos in charismatibus veteres, propter quos nondum Filius Dei passus erat, delinquentes in aliquo, et concupiscentiae carnis servientes, tali affecti sunt ignominia; quid passuri sunt qui nunc sunt, qui contemserunt adventum Domini, et deservierunt voluptatibus suis? Et illis quidem curatio et remissio peccatorum mors Domini fuit: propter eos vero qui nunc peccant Christus non jam morietur, jam enim mors non dominabitur ejus; sed veniet Filius in gloria Patris, exquirens ab actoribus et dispensatoribus suis pecuniam quam eis credidit, cum usuris: et quibus plurimum dedit, plurimum ab eis exiget. Non debemus ergo, inquit ille senior, superbi esse, neque reprehendere veteres; sed ipsi timere, ne forte post agnitionem Christi agentes aliquid quod non placeat Deo, remissionem ultra non habeamus delictorum, sed excludamur a regno ejus. Et ideo Paulum dixisse: Si enim naturalibus ramis non pepercit, ne forte nec tibi parcat, qui cum esses oleaster, insertus es in pinguedinem olivae, et socius factus es pinguedinis ejus. Similiter et plebis praevaricationes vides descriptas esse, non propter illos qui tunc transgrediebantur, sed in correptionem nostram, et ut sciremus unum et eundem Deum, in quem illi delinquebant, et in quem nunc delinquunt quidam ex his qui credidisse se dicunt.

42.5

사도는 고린도인들에게 보낸 편지에서 이를 아주 분명하게 밝혔다고 한다. “형제들이여, 여러분이 모르기를 바라지 않습니다. 우리 조상들은 모두 구름 아래 있었고, 모두 구름과 바다 가운데 모세 안에서 세례를 받았습니다. 모두 같은 영적인 음식을 먹었고, 모두 같은 영적인 음료를 마셨습니다. 그들을 뒤따르는 영적인 반석에서 마셨기 때문입니다. 그 반석은 그리스도였습니다. 그러나 하나님은 그들 대부분을 기쁘게 여기지 않으셨습니다. 그들은 광야에서 쓰러졌기 때문입니다. 이 일들은 우리를 위한 모형이 되었습니다. 그들이 악을 탐냈듯이, 우리도 악을 탐내는 사람이 되지 않도록 하려는 것이었습니다. 그들 중 어떤 이들처럼 우상 숭배자가 되지 마십시오. 이렇게 기록되어 있습니다. ‘백성은 앉아서 먹고 마셨으며, 일어나 놀았다.’ 우리도 음행하지 맙시다. 그들 중 어떤 이들이 음행하다가 하루에 이만 삼천 명이 쓰러졌습니다. 그리스도를 시험하지 맙시다. 그들 중 어떤 이들이 시험하다가 뱀들에게 죽었습니다. 불평하지 마십시오. 그들 중 어떤 이들이 불평하다가 멸하는 자에게 죽었습니다. 이 모든 일은 그들에게 모형으로 일어났고, 시대들의 끝을 맞이한 우리를 바로잡기 위해 기록되었습니다. 그러므로 서 있다고 생각하는 사람은 넘어지지 않도록 살피십시오.”

Et hoc autem Apostolum in epistola quae est ad Corinthios manifestissime ostendisse, dicentem: Nolo enim vos ignorare, fratres, quoniam patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes in Mose baptisati sunt in nube, et in mari, et omnes eandem escam spiritalem manducaverunt, et omnes eundem potum spiritalem biberunt: bibebant enim de spiritali consequente eos petra; petra autem erat Christus. Sed non in pluribus eorum bene sensit Deus; prostrati sunt enim in deserto. Haec in figuram nostri fuerunt, ut non simus concupiscentes malorum, quemadmodum et illi concupierunt; neque idololatrae sitis, quemadmodum quidam eorum; sicut scriptum est: Sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere. Neque fornicemur, sicut quidam ex illis fornicati sunt, et corruerunt in una die viginti tria millia. Nec tentemus Christum, quemadmodum quidam eorum tentaverunt, et a serpentibus perierunt. Neque murmuraveritis, sicuti quidam eorum murmuraverunt, et perierunt ab exterminatore. Haec autem omnia in figura fiebant illis; scripta sunt autem ad correptionem nostram, in quos finis saeculorum devenit. Quapropter qui putat se stare, videat ne cadat.

43.1

그러므로 사도는 의심하거나 반박할 여지 없이 밝힌다. 옛일들을 심판하신 하나님과, 지금 일들을 따져 물으시는 하나님은, 한 분이신 같은 하나님이다. 그는 그 일들이 기록된 까닭도 설명한다. 그런데 옛사람들의 범법과, 많은 사람의 불순종 때문에, 그들의 하나님은 따로 있었다고 말하는 자들이 있다. 그 신은 세계를 만든 이이며 열등한 상태에 있다고 한다. 그리스도께서 전하신 아버지는 다른 분이며, 그 아버지는 저마다 자기 마음속에 떠올린 존재라고 한다. 이들은 모두 배우지 못하고 뻔뻔하며 분별없는 자들임이 드러난다. 그들은 깨닫지 못한다. 그때 하나님께서 죄지은 이들 가운데 많은 이들을 기쁘게 여기지 않으셨듯이, 지금도 “부름받은 이는 많으나 선택된 이는 적다.” 그때 불의한 자들과 우상 숭배자들과 음행한 자들이 목숨을 잃었듯이, 지금도 그러하다. 주님은 그런 자들이 영원한 불에 던져진다고 선포하시고, 사도는 말한다. “불의한 자들이 하나님의 나라를 상속받지 못하리라는 것을 모릅니까? 속지 마십시오. 음행하는 자들, 우상 숭배자들, 간음하는 자들, 방종한 자들, 남자와 동침하는 자들, 도둑들, 탐욕스러운 자들, 술 취하는 자들, 남을 욕하는 자들, 강탈하는 자들은 하나님의 나라를 차지하지 못할 것입니다.” 그는 바깥사람들에게 이 말을 한 것이 아니라, 우리에게 한 것이다. 우리가 그런 일을 행하여, 하나님의 나라 밖으로 쫓겨나지 않게 하려는 것이었다. 그래서 덧붙였다. “여러분도 그런 사람들이었습니다. 그러나 씻음을 받았고, 주 예수 그리스도의 이름과, 우리 하나님의 영 안에서, 거룩하게 되었습니다.”

Sine dubitatione igitur et sine contradictione ostendente Apostolo, unum et eundem esse Deum qui et illa judicavit, et ea quae nunc sunt exquirit, et causam descriptionis eorum demonstrante, indocti et audaces adhuc etiam et imprudentes inveniuntur omnes, qui propter transgressionem eorum qui olim fuerunt, et propter plurimorum indicto audientiam, alterum quidem aiunt illorum fuisse Deum, et hunc esse mundi fabricatorem, et esse in diminutione; alterum vero a Christo traditum Patrem, et hunc esse qui sit ab unoquoque eorum mente conceptus: non intelligentes, quoniam quemadmodum ibi in plurimis eorum qui peccaverunt non bene sensit Deus; sic et hic vocati multi, pauci vero electi: quemadmodum ibi injusti et idololatrae et fornicatores vitam perdiderunt; sic et hic: et Domino quidem praedicante, in ignem aeternum mitti tales, et Apostolo dicente: An ignoratis, quoniam injusti regnum Dei non haereditabunt? Nolite seduci: neque fornicatores, neque idololatrae, neque adulteri, neque molles, neque masculorum concubitores, neque fures, neque avari, neque ebriosi, neque maledici, neque raptores, regnum Dei possidebunt. Et quoniam non ad eos, qui extra sunt, hoc dicit, sed ad nos, ne projiciamur extra regnum Dei, tale aliquid operantes, intulit: Et haec quidem fuistis; sed abluti estis, sed sanctificati estis in nomine Domini Jesu Christi, et in Spiritu Dei nostri.

43.2

그때 악을 행하고 다른 이들까지 파멸시키는 자들이, 정죄받아 쫓겨났듯이, 지금도 걸려 넘어지게 하는 눈은 뽑히고, 발과 손도 잘려 나간다. 나머지 몸까지 함께 망하지 않게 하려는 것이다. 우리에게는 이런 명령이 있다. “형제라고 불리는 사람이 음행하거나, 탐욕스럽거나, 우상을 숭배하거나, 남을 욕하거나, 술 취하거나, 강탈한다면, 그런 사람과는 함께 음식도 먹지 마십시오.” 사도는 다시 말한다. “아무도 헛된 말로 여러분을 속이지 못하게 하십시오. 그런 일들 때문에 하나님의 진노가 믿지 않는 자녀들에게 닥칩니다. 그러므로 그들과 함께 참여하지 마십시오.” 그때 죄짓는 자들의 정죄는 다른 이들에게도 미쳤다. 그들이 죄짓는 자들을 좋게 여기고 함께 어울렸기 때문이다. 지금도 마찬가지로, “적은 누룩이 반죽 전체를 부패하게 한다.” 그때 불의한 자들에게 하나님의 진노가 내려왔듯이, 지금도 사도는 같은 말을 한다. “불의로 진리를 억누르는 사람들의 모든 불경과 불의에 대하여, 하나님의 진노가 하늘에서 드러날 것입니다.” 그때 이스라엘을 부당하게 벌하던 이집트인들에게 하나님께서 보복하셨듯이, 지금도 주님은 말씀하신다. “밤낮으로 하나님께 부르짖는 그분이 택하신 이들을 위해, 하나님께서 보복하지 않으시겠느냐? 그렇다. 내가 너희에게 말한다. 그들을 위해 속히 보복하실 것이다.” 사도도 테살로니카인들에게 보낸 편지에서 이렇게 선포한다. “여러분을 괴롭히는 이들에게 그 갚음을 돌려주시고, 괴롭힘을 받는 여러분에게는 우리와 함께 쉼을 주시는 것이, 하나님께 의로운 일입니다. 우리 주 예수 그리스도께서 하늘에서 나타나실 때, 자신의 능력의 천사들과 함께 불꽃 가운데 나타나실 때의 일입니다. 하나님을 알지 못하는 이들과, 우리 주 예수 그리스도의 복음에 순종하지 않는 이들에게, 보복하실 것입니다. 그들은 주님의 얼굴과 그분의 능력의 영광에서 떠나, 영원한 멸망의 형벌을 치를 것입니다. 주님께서 자신의 거룩한 이들 가운데서 영광을 받으시고, 자신을 믿은 모든 이 가운데서 경탄의 대상이 되시려고 오실 때에 그러할 것입니다.”

Et quemadmodum illic condemnabantur et projiciebantur hi qui male operabantur, et reliquos exterminabant; similiter et hic oculus quoque effoditur scandalisans, et pes et manus, ne reliquum corpus pariter pereat. Et habemus praeceptum: Si quis frater nominatur fornicator, aut avarus, aut idololatra, aut maledicus, aut ebriosus, aut rapax, cum hujusmodi nec cibum sumere. Et iterum ait Apostolus: Nemo vos seducat inanibus verbis; propter haec enim venit ira Dei in filios diffidentiae. Nolite ergo fieri participes eorum. Et quemadmodum ibi peccantium damnatio participabat et reliquos, quoniam placebant eis, et una cum eis conversabantur; sic et hic modicum fermentum totam massam corrumpit. Et quemadmodum ibi adversus injustos ira descendebat Dei, et hic similiter Apostolus ait: Revelabitur enim ira Dei de coelo super omnem impietatem et injustitiam eorum hominum, qui veritatem in injustitia detinent. Et quemadmodum ibi in Aegyptios, qui injuste puniebant Israel, vindicta a Deo fiebat, sic et hic, Domino quidem dicente: Deus autem non faciet vindictam electorum suorum, quicunque clamant ad eum die et nocte? Etiam dico vobis, faciet vindictam eorum cito; et Apostolo, in ea quae est ad Thessalonicenses epistola, ista praedicante: Siquidem justum est apud Deum retribuere retributionem his qui tribulant vos, et vobis qui tribulamini refrigerium nobiscum, in revelatione Domini nostri Jesu Christi de coelo cum angelis virtutis ejus, et in flamma ignis, dare vindictam in eos qui non noverunt Deum, et in eos qui non obediunt Evangelio Domini nostri Jesu Christi: qui etiam poenas pendent interitus aeternas a facie Domini, et a gloria virtutis ejus, cum venerit magnificari in sanctis suis, et admirabilis esse in omnibus, qui crediderunt in eum.

44.1

그러므로 하나님께서 벌하실 때 나타나는 의로움은 그때나 지금이나 같다. 그때에는 모형으로, 한정된 기간 동안, 비교적 가볍게 벌하셨지만, 지금에는 실재로, 영원히, 더 엄하게 벌하신다. 다윗도 이렇게 말한다. “주님의 얼굴은 악을 행하는 자들을 향하여, 그들에 대한 기억을 땅에서 없애신다.” 불이 영원하고, 우리 주님의 얼굴로부터 하나님의 진노가 하늘에서 드러나 그 진노에 빠지는 사람들에게 더 큰 형벌을 내리기 때문이다. 장로들은 다음과 같은 자들이 매우 어리석다고 밝혔다. 그들은 옛날 하나님께 순종하지 않던 자들에게 일어난 일을 근거로 다른 아버지를 도입하려 하고, 주님께서 자신을 받아들인 사람들을 구원하러 오셔서 행하신 많은 일을, 곧 그들을 불쌍히 여기신 일을 그 반대편에 내세운다. 그러면서 주님의 심판에 관해서는 침묵한다. 그분의 말씀을 듣고도 행하지 않은 사람들에게 닥칠 모든 일, 그들에게는 태어나지 않았더라면 더 좋았으리라는 사실, 심판 때 소돔과 고모라가 그분의 제자들의 말을 받아들이지 않은 그 도시보다 견디기 쉬우리라는 사실에 대해서도 침묵한다.

Cum ergo hic et illic eadem sit in vindicando Deo justitia Dei, et illic quidem typice et temporaliter et mediocrius; hic vero vere et semper et austerius; ignis enim aeternus, et quae a coelo revelabitur ira Dei a facie Domini nostri, quemadmodum et David ait, Vultus autem Domini super facientes mala, ut perdat de terra memoriam ipsorum, majorem poenam praestat iis qui incidunt in eam; valde insensatos ostendebant presbyteri eos, qui ex his quae acciderunt his, qui olim Deo non obtemperabant, tentant alterum Patrem introducere, e contrario opponentes, quanta Dominus ad salvandos eos qui receperunt eum veniens fecisset, miserans eorum; tacentes autem de judicio ejus, et quaecunque provenient his qui audierunt sermones ejus, et non fecerunt, et quoniam expediebat eis si non essent nati, et quoniam tolerabilius Sodomae et Gomorrae erit in judicio, quam civitati illi quae non recepit sermonem discipulorum ejus.

44.2

새 언약에서는 사람들이 하나님을 믿는 믿음이 자라났다. 하나님의 아들을 더하여 받음으로써 사람도 하나님께 참여하게 된 것이다. 그와 같이 삶에서 기울여야 할 주의도 커졌다. 우리는 악한 행위뿐 아니라 악한 생각 자체와 쓸데없는 말, 공허한 이야기, 상스러운 말까지 삼가라는 명령을 받는다. 이와 같이 하나님의 말씀을 믿지 않고, 그분의 오심을 업신여기며 뒤로 돌아서는 사람들의 형벌도 더 커졌다. 한정된 기간의 형벌에서 영원한 형벌이 되었다. 주님께서 누구에게든 “저주받은 자들아, 내게서 떠나 영원한 불로 들어가라”라고 말씀하시면, 그들은 영원히 정죄를 받는다. 또 누구에게든 “내 아버지께 복 받은 자들아, 와서 너희를 위하여 영원히 마련된 나라를 상속받아라”라고 말씀하시면, 그들은 영원히 그 나라를 받고 그 안에서 자라간다. 동일하신 한 하나님 아버지와 그분의 말씀께서 여러 경륜을 통해 언제나 인류 곁에 계시고, 많은 일을 행하시며 태초부터 구원받는 자들을 구원하시기 때문이다. 그들은 하나님을 사랑하고 저마다의 처지에 따라 하나님의 말씀을 따르는 사람들이다. 그분은 정죄받는 자들을 정죄하시기도 한다. 곧 하나님을 잊어버리고, 그분을 모독하며 그분의 말씀을 어기는 사람들이다.

Quemadmodum enim in novo Testamento ea quae est ad Deum fides hominum aucta est, additamentum accipiens Filium Dei, ut et homo fieret particeps Dei; ita et diligentia conversationis adaucta est, cum non solum a malis operibus abstinere jubemur, sed etiam ab ipsis malis cogitationibus, et otiosis dictionibus, et sermonibus vacuis, et verbis scurrilibus: sic et poena eorum qui non credunt Verbo Dei, et contemnunt ejus adventum, et convertuntur retrorsum, adampliata est; non solum temporalis, sed et aeterna facta. Quibuscunque enim dixerit Dominus: Discedite a me maledicti in ignem perpetuum, isti erunt semper damnati; et quibuscunque dixerit: Venite benedicti Patris mei, percipite haereditatem regni, quod praeparatum est vobis in sempiternum; hi semper percipiunt regnum, et in eo proficiunt: cum sit unus et idem Deus Pater et Verbum ejus, semper assistens humano generi, variis quidem dispositionibus, et multa operans, et salvans ab initio eos qui salvantur; sunt enim hi qui diligunt Deum, et secundum suum genus sequuntur Verbum Dei; et adjudicans eos qui adjudicantur, id est, eos qui obliviscuntur Deum, et sunt blasphemi, et transgressores ejus Verbi.

44.3

우리가 앞서 말한 이단자들 자신이 자가당착에 빠졌다. 믿는다고 말하는 바로 그 주님을 고발하기 때문이다. 그들이 하나님께 흠을 잡는 것, 곧 그때 믿지 않는 자들에게 한정된 기간의 심판을 내리시고 이집트인들을 치셨으며, 순종하는 사람들은 구원하셨다는 사실은 똑같이 주님께도 돌아갈 것이다. 그분은 정죄하실 자들을 영원히 정죄하시고, 용서하실 자들을 영원히 용서하신다. 그들의 말대로라면, 주님은 자신에게 손을 대고 자신을 찌른 자들이 가장 큰 죄를 짓게 한 원인이 되실 것이다. 그분이 그렇게 오시지 않았더라면, 그들은 자기들의 주님을 죽인 자들이 되지 않았을 것이기 때문이다. 예언자들을 그들에게 보내지 않으셨더라면, 그들은 예언자들을 죽이지도 않았을 것이다. 사도들의 경우도 마찬가지다. 그러므로 우리를 비난하며 다음과 같이 말하는 자들에게는, “이집트인들이 재앙을 당하지 않고, 이스라엘을 뒤쫓다가 바다에 빠져 죽지 않았다면, 하나님은 자기 백성을 구원하실 수 없었다”라고 하는 자들에게는 이런 답변이 돌아갈 것이다. “그렇다면 유대인들이 주님을 죽인 자들이 되지 않았더라면, (그 일로 그들은 영원한 생명을 잃었다.) 사도들을 죽이고 교회를 박해하여 진노의 깊은 곳으로 떨어지지 않았더라면, 우리는 구원받을 수 없었다.” 그들이 이집트인들의 눈멂을 통해 구원을 받았듯, 우리도 유대인들의 눈멂을 통해 구원을 받았다. 주님의 죽음은 그분을 십자가에 못 박고 그분의 오심을 믿지 않은 사람들에게는 정죄가 되고, 그분을 믿는 사람들에게는 구원이 된다. 사도도 고린도인들에게 보낸 둘째 편지에서 말한다. “구원받는 사람들 가운데서도 멸망하는 사람들 가운데서도 우리는 하나님께 그리스도의 향기이다. 어떤 이들에게는 죽음으로 이르는 죽음의 냄새이고, 어떤 이들에게는 생명으로 이르는 생명의 향기이다.” 그러므로 누구에게 죽음으로 이르는 죽음의 냄새가 되겠는가? 믿지 않고 하나님의 말씀에 복종하지 않는 사람들이 아니겠는가? 그때 스스로 죽음에 자신을 넘겨준 사람들은 누구인가? 바로 하나님을 믿지 않고 복종하지 않는 사람들이다. 반대로 구원받고 상속을 받은 사람들은 누구인가? 바로 하나님을 믿고 그분을 향한 사랑을 지킨 사람들이다. 여분네의 아들 갈렙과 눈의 아들 여호수아, 악을 생각조차 하지 않았던 순진한 아이들이 그와 같았다. 그러면 지금 구원받고 영원한 생명을 받는 사람들은 누구인가? 하나님을 사랑하고, 그분의 약속을 믿으며, 악에 대해서는 어린아이가 된 사람들이 아니겠는가?

Etenim hi ipsi qui a nobis praedicti sunt haeretici exciderunt sibi, accusantes Dominum, in quem dicunt se credere. Quae enim denotant in Deo, qui tunc temporaliter judicaverit incredulos, et percussit Aegyptios, salvavit autem obedientes; eadem nihilominus recurrent in Dominum, in sempiternum quidem adjudicantem quos adjudicat, et in sempiternum dimittentem eos quos dimittit: et invenietur, secundum illorum verba, maximi peccati causa factus his qui in eum immiserunt manus, et pupugerunt eum. Si enim non ita venisset, utique illi Domini sui interfectores facti non fuissent: et si non misisset prophetas ad eos, non utique occidissent eos, et Apostolos quoque similiter. His igitur qui imputant nobis, et dicunt: si non Aegyptii plagati fuissent, et persequentes Israel praefocati fuissent in mari, non poterat Deus salvare populum suum, occurret illud: nisi igitur Judaei interfectores Domini facti fuissent, (quod quidem abstulit ab eis aeternam vitam) et Apostolos interficientes, et persequentes Ecclesiam, in iracundiae incidissent profundum, nos salvari non poteramus. Quemadmodum enim illi per Aegyptiorum, sic et nos per Judaeorum caecitatem accepimus salutem: siquidem mors Domini eorum quidem qui cruci eum fixerunt, et non crediderunt ejus adventum, damnatio est, salvatio vero eorum qui credunt in eum. Nam et Apostolus ait in secunda ad Corinthios: Quoniam Christi suavis odor sumus Deo, in his qui salvi fiunt, et in his qui pereunt: quibusdam quidem odor mortis in mortem; quibusdam autem odor vitae in vitam. Quibus ergo est odor mortis in mortem, nisi his qui non credunt, neque subjecti sunt Verbo Dei? Qui sunt autem qui et tunc semetipsos morti tradiderunt? Hi scilicet qui non credunt, neque subjiciuntur Deo. Rursum autem qui salvati sunt, et acceperunt haereditatem? Hi scilicet qui credunt Deo, et eam quae est erga illum dilectionem custodierunt; quemadmodum Chaleb Jeffone, et Jesus Nave, et pueri innocentes, qui neque malitiae sensum habuerunt. Qui sunt autem qui hic salvantur, et accipiunt vitam aeternam? Nonne hi qui diligunt Deum, et qui pollicitationibus ejus credunt, et malitia parvuli effecti sunt.

45.1

그들은 말한다. “그러나 하나님께서 파라오와 그의 종들의 마음을 완고하게 하셨다.” 이것을 비난하는 사람들은 복음서의 다음 대목을 읽지 않는다. 제자들이 주님께 “왜 저 사람들에게 비유로 말씀하십니까?”라고 여쭙자, 주님께서 대답하셨다. “너희에게는 하늘나라의 신비를 아는 것이 주어졌다. 그러나 저 사람들에게는 비유로 말한다. 그들이 보아도 보지 못하고, 들어도 듣지 못하며, 깨달아도 깨닫지 못하게 하려는 것이다. 그리하여 이사야가 말한 예언이 그들에게 이루어지게 하려는 것이다. ‘이 백성의 마음을 무디게 하고, 그들의 귀를 막으며, 그들의 눈을 멀게 하라.’ 너희 눈은 너희가 보는 것을 보니 복이 있고, 너희 귀는 너희가 듣는 것을 들으니 복이 있다.” 동일하신 한 하나님께서 믿지 않고 자신을 업신여기는 자들에게 눈멂을 가져오신다. 그분의 피조물인 태양이 눈의 어떤 질환 때문에 그 빛을 바라볼 수 없는 사람들에게 작용하는 것과 같다. 그러나 그분을 믿고 따르는 사람들에게는 정신을 더 충만하고 크게 비추어 주신다. 이 말씀과 같이 사도도 고린도인들에게 보낸 둘째 편지에서 말한다. “그들 가운데서 이 시대의 하나님이 믿지 않는 자들의 생각을 눈멀게 하셨다. 그리스도의 영광의 복음의 빛이 비치지 못하게 하신 것이다.” 로마인들에게 보낸 편지에서도 말한다. “그들이 하나님을 아는 것을 합당하게 여기지 않았으므로, 하나님께서 그들을 버림받은 생각에 내주셔서 합당하지 않은 일을 하게 하셨다.” 데살로니가인들에게 보낸 둘째 편지에서는 적그리스도에 관해 분명히 말한다. “그러므로 하나님께서 그들에게 미혹의 작용을 보내셔서 거짓을 믿게 하실 것이다. 진리를 믿지 않고 불의에 동조한 모든 사람이 심판을 받게 하시려는 것이다.”

Sed induravit, inquiunt illi, Deus cor Pharaonis et famulorum ejus. Qui ergo haec imputant, non legunt in Evangelio, ubi discipulis dicentibus Domino, Quare in parabolis loqueris eis? respondit Dominus: Quoniam vobis est datum nosse mysterium regni coelorum; illis autem in parabolis loquor, ut videntes non videant, et audientes non audiant, intelligentes non intelligant, ut adimpleatur erga eos prophetia Esaiae dicens: Incrassa cor populi hujus, et aures eorum obtura, et oculos eorum excaeca. Vestri autem beati oculi, qui vident quae vos videtis, et aures vestrae, quae audiunt quae auditis. Unus enim et idem Deus, his quidem qui non credunt, sed nullificant eum, infert caecitatem; quemadmodum sol, qui est creatura ejus, his qui propter aliquam infirmitatem oculorum non possunt contemplari lumen ejus: his autem qui credunt ei, et sequuntur eum, pleniorem et majorem illuminationem mentis praestat. Secundum hunc igitur sermonem et Apostolus ait in secunda ad Corinthios: In quibus Deus saeculi hujus excaecavit mentes infidelium, uti non fulgeat illuminatio evangelii gloriae Christi. Et iterum in ea quae est ad Romanos: Et quemadmodum non probaverunt Deum habere in notitia, tradidit illos Deus in reprobum sensum, facere quae non conveniunt. In secunda autem ad Thessalonicenses manifeste ait, de Antichristo dicens: Et ideo mittet eis Deus operationem erroris, uti credant mendacio, uti judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati.

45.2

그러므로 모든 것을 미리 아시는 하나님께서 지금도 믿지 않으리라고 아시는 사람들을 모두 그들 자신의 불신에 내주셨고, 그러한 자들에게서 얼굴을 돌리시어, 그들이 스스로 선택한 어둠 속에 남겨 두셨다면, 그때에도 결코 믿지 않을 파라오를 그와 함께 있던 자들과 더불어 그들 자신의 불신에 내주셨다고 해서 무엇이 놀라운가? 말씀께서 떨기나무에서 모세에게 이르신 대로다. “나는 알고 있다. 강한 손이 아니면 이집트 왕 파라오가 너희를 보내 주지 않을 것이다.” 주님께서는 그들의 불신을 아시고 비유로 말씀하셨으며, 이스라엘을 눈멀게 하시어 그들이 보아도 보지 못하게 하셨다. 같은 까닭으로 파라오의 마음도 완고하게 하셨다. 백성을 이끌어 내는 것이 하나님의 손가락임을 보면서도 그가 믿지 않고 불신의 바다에 빠지게 하신 것이다. 그는 그들의 탈출이 마술의 작용으로 이루어지고, 홍해가 백성에게 길을 내어 준 것도 하나님의 능력이 아니라 자연스럽게 그렇게 된 일이라고 생각했다.

Si igitur et nunc, quotquot scit non credituros Deus, cum sit omnium praecognitor, tradidit eos infidelitati eorum, et avertit faciem ab hujusmodi, relinquens eos in tenebris, quas ipsi sibi elegerunt, quid mirum, si et tunc nunquam crediturum Pharaonem cum his qui cum eo erant, tradidit eos suae infidelitati? Quemadmodum Verbum ait de rubo ad Moysen: Ego autem scio quoniam non dimittet vos Pharao rex Aegypti abire, nisi cum manu valida. Et qua ratione Dominus in parabolis loquebatur, et caecitatem faciebat Israel, ut videntes non viderent, sciens incredulitatem eorum, eadem ratione et cor Pharaonis indurabat, ut videns, quoniam digitus Dei est qui educit populum, non crederet, sed in infidelitatis praecipitaretur pelagus, per magicam operationem opinatus fieri exitum eorum, et rubrum mare non ex virtute Dei transitum praestitisse populo, sed naturaliter sic se habere.

46.1

백성이 떠나려 할 때 하나님의 명령으로 온갖 그릇과 옷을 이집트인들에게서 받아 떠났고, 그것들로 광야에서 성막도 만들었다. 이 일을 비난하며 책잡는 사람들은 하나님의 의로운 행위와 경륜을 알지 못하여 스스로를 책망하는 셈이다. 장로도 그렇게 말했다. 하나님께서 그 모형이 되는 탈출에서 이 일을 허락하지 않으셨더라면, 오늘날 우리의 참된 탈출에서도, 곧 우리가 굳게 서 있는 믿음 안에서도 아무도 구원받을 수 없었을 것이다. 이 믿음을 통해 우리는 이방인의 무리에서 벗어났다. 우리 모두에게는 적든 많든 재산이 딸려 있다. 우리가 불의한 재물에서 얻은 것이다. 우리가 사는 집과 우리가 입는 옷, 우리가 쓰는 그릇, 우리의 삶을 이어 가게 해 주는 그 밖의 모든 물품은 어디에서 왔는가? 우리가 이방인이었을 때 탐욕으로 얻은 것들이거나, 이방인 부모나 친척이나 친구가 불의하게 얻은 것을 우리가 받은 것이 아니겠는가? 지금 믿음 안에 있으면서도 재산을 얻는 일은 말할 것도 없다. 물건을 파는 사람 중에 사는 사람에게서 이익을 얻으려 하지 않는 사람이 있는가? 사는 사람 중에 파는 사람이 자기에게 유리하게 해 주기를 바라지 않는 사람이 있는가? 장사하는 사람 중에 생계를 꾸리려고 장사하지 않는 사람이 있는가? 왕궁에 있는 신자들은 또 어떠한가? 그들은 카이사르의 재산에서 생활에 필요한 것을 얻고, 저마다 자기 능력에 따라 없는 사람에게 나누어 주지 않는가? 족장 요셉이 앞서 베풀었던 선행 때문에 이집트인들은 백성에게 재산뿐 아니라 자기 목숨까지 빚지고 있었다. 우리가 이익과 도움을 얻는 이방인들은 무슨 일로 우리에게 빚지고 있는가? 그들이 수고하여 마련한 것을 믿음 안에 있는 우리는 수고하지 않고 사용한다.

Qui vero exprobrant et imputant, quod profecturus populus, jussu Dei, vascula omnis generis et vestimenta acceperit ab Aegyptiis, et sic abierit, ex quibus et tabernaculum factum est in eremo, ignorantes justificationes Dei et dispositiones ejus, semetipsos arguunt, sicut et presbyter dicebat. Si enim non in typica profectione hoc consensisset Deus, hodie in vera nostra profectione, id est, in fide in qua sumus constituti, per quam de numero gentilium exemti sumus, nemo poterat salvari. Omnes enim nos aut modica aut grandis sequitur possessio, quam ex mammona iniquitatis acquisivimus. Unde enim domus in quibus habitamus, et vestimenta quibus induimur, et vasa quibus utimur, et reliqua omnis ad diuturnam vitam nostram ministratio, nisi ex his, quae, cum ethnici essemus, de avaritia acquisivimus, vel ab ethnicis parentibus aut cognatis aut amicis, de injustitia acquirentibus percepimus? ut non dicamus, quia et nunc in fide exsistentes acquirimus. Quis enim vendit, et non lucrari vult ab eo qui emit? Quis autem emit, et non vult utiliter secum agi ab eo qui vendit? Quis autem negotians non propterea negotiatur, ut inde alatur? Quid autem et hi qui in regali aula sunt fideles, nonne ex eis quae Caesaris sunt habent utensilia, et his qui non habent unusquisque eorum secundum suam virtutem praestat? Aegyptii populi erant debitores non solum rerum, sed et vitae suae, propter patriarchae Joseph praecedentem benignitatem: nobis autem secundum quid debitores sunt ethnici, a quibus et lucra et utilitates percipimus? quaecunque illi cum labore comparant, his nos in fide cum simus sine labore utimur.

46.2

더구나 백성은 이집트인들에게 극심한 종살이를 했다. 성경은 말한다. “이집트인들은 이스라엘 자손을 강제로 부리며, 진흙과 벽돌을 다루는 고된 일, 들에서 하는 온갖 일, 그들을 강제로 억누르는 모든 노동으로 그들의 삶이 괴롭게 되도록 했다.” 그들은 이집트인들을 위해 요새 도시들을 세우고, 많은 해 동안 고되게 일하며 그들의 재산을 늘려 주었다. 갖가지 종살이를 했는데도, 이집트인들은 그들에게 감사하기는커녕 그들을 모조리 없애려 했다. 그들이 많은 것 중 조금을 받았다면, 그들에게 종살이를 하지 않았더라면 많은 재산을 가지고 부유하게 떠날 수 있었던 사람들이 그 숱한 종살이의 대가로 아주 적은 품삯을 받고 가난하게 떠났다면, 무슨 부당한 일이 일어났다는 것인가? 이를테면 어떤 자유인이 다른 사람에게 강제로 끌려가 여러 해 동안 종살이를 하며 그 사람의 재산을 늘려 주었다고 하자. 나중에 어떤 도움을 얻어 그 사람의 물건 조금을 갖고 있다고 여겨지지만, 실제로는 자신이 숱하게 일하여 벌어들인 많은 재산에서 조금을 받아 떠난 것이다. 그런데 누군가가 그를 비난하며 옳지 않은 일을 했다고 한다면 어떻겠는가? 강제로 종살이에 끌려간 그 사람에게 오히려 그 비난자가 부당한 재판관으로 드러날 것이다. 이런 자들도 그와 같다. 그들은 많은 것 중 조금을 자기 몫으로 받은 백성을 비난한다. 조상들의 공로에 보답할 의무를 전혀 이행하지 않고, 오히려 백성을 가장 혹독한 종살이에 몰아넣어 그들에게서 막대한 이익을 얻은 자들은 비난하지 않는다. 앞서 말했듯이, 백성이 자기 노동의 대가로 표식 없는 금과 은을 몇 개의 그릇에 담아 받은 것은 부당한 일이었다고 말한다. 어떤 사람에게는 우습게 들려도 사실을 말하겠다. 그러면서 자기들은 다른 사람의 노동에서 나온, 표식이 있는 금과 은과 구리를 카이사르의 글자와 형상이 찍힌 채 허리띠에 지니고 다니면서, 옳게 행동한다고 말한다.

Ad hoc populus pessimam servitutem serviebat Aegyptiis, quemadmodum Scriptura ait: Et cum vi potestatem exercebant Aegyptii in filios Israel, et in odium eis adducebant vitam in operibus duris, luto et latere, et omnibus operibus quae faciebant in campis, per omnia opera quibus eos deprimebant cum vi: et aedificaverunt eis civitates munitas, multum laborantes, et augentes eorum substantias annis multis, et per omnem modum servitutis, cum illi non solum ingrati essent adversus eos, verum et universos eos perdere vellent. Quid igitur injuste gestum est si ex multis pauca sumserunt, et qui potuerunt multas substantias habere si non servissent eis, et divites abire, paucissimam mercedem pro magna servitute accipientes inopes abierunt? Quemadmodum si quis liber, abductus ab aliquo per vim, et serviens ei annis multis, et augens substantiam ejus, post deinde aliquod adminiculum consecutus, putetur quidem modica quaedam ejus habere, revera autem ex multis laboribus suis, et ex acquisitione magna pauca percipiens discedat, et hoc ab aliquo imputetur ei, quasi non recte fecerit? ipse magis injustus judex apparebit ei qui per vim in servitium fuerat deductus. Sic ergo sunt et hujusmodi, qui imputant populo parva de multis accipienti sibi; et ipsis non imputant, qui nullam gratiam ex merito parentum debitam reddiderunt; imo et in gravissimam servitutem redigentes, maximam ab eis consecuti sunt utilitatem: et illos quidem non signatum aurum et argentum in paucis vasculis, de suis laboribus, quemadmodum praediximus, accipientes, injuste fecisse dicunt; semetipsos autem (dicetur enim quod verum est, licet ridiculum quibusdam esse videatur) ex alienis laboribus insigne aurum et argentum et aeramentum, cum inscriptione et imagine Caesaris, in zonis suis ferentes, juste se facere dicunt.

46.3

우리와 그들을 비교한다면, 누가 더 정당하게 받았다고 하겠는가? 모든 면에서 자기들에게 빚진 이집트인들에게 받은 백성인가, 로마인들과 다른 민족들에게 받는 우리인가? 그들에게는 우리에게 갚아야 할 그런 빚이 없다. 더구나 세상은 그들 덕분에 평화를 누리고, 우리는 두려움 없이 길을 다니고 원하는 곳으로 항해한다. 이런 사람들에게는 주님의 다음 말씀이 꼭 들어맞는다. “위선자야, 먼저 네 눈에서 들보를 빼내라. 그러면 밝히 보고 네 형제의 눈에서 티끌을 빼낼 수 있을 것이다.” 너를 이렇게 비난하고 자기 지식을 자랑하는 자가 이방인 무리에서 떨어져 나와, 남의 것은 아무것도 가지지 않고, 그저 벌거벗고 맨발로, 집도 없이 산에서 지내며, 풀을 먹는 짐승처럼 산다면, 우리의 생활에 무엇이 필요한지 모르는 것이니 용서받을 만하다. 그러나 사람들에게서 남의 것이라 불리는 물건들을 받아 쓰면서 그 모형이 된 일을 비난한다면, 그런 비난을 자기 자신에게 돌림으로써 자신이 지극히 부당한 사람임을 드러낸다. 남의 것을 지니고 다니며 자기 것이 아닌 것을 탐내는 자로 드러날 것이기 때문이다. 주님께서는 이 때문에 말씀하셨다. “심판받지 않도록 심판하지 말라. 너희가 심판하는 그 심판으로 너희도 심판받을 것이다.” 이 말씀은 죄짓는 사람들을 책망하지 말라거나 악한 일에 동의하라는 뜻이 아니다. 하나님께서는 유익이 될 모든 일을 의롭게 미리 마련하셨으므로, 그분의 경륜을 부당하게 판단하지 말라는 뜻이다. 그분은 우리가 우리 재산으로, 곧 남에게서 받아 가지고 있는 재산으로 선행을 할 것을 아셨다. 말씀은 이렇다. “속옷 두 벌을 가진 사람은 없는 사람에게 주고, 먹을 것을 가진 사람도 그와 같이 하라.” 또 “내가 굶주렸을 때 너희가 먹을 것을 주었고, 벌거벗었을 때 너희가 입혀 주었다.” 또 “네가 구제할 때에는 네 오른손이 하는 일을 왼손이 모르게 하라.” 우리는 그 밖의 온갖 선행을 하면서 의롭게 된다. 남의 것으로 우리 것을 되찾는 셈이다. 여기서 남의 것이라고 하는 것은 세상이 하나님과 무관하다는 뜻이 아니라, 우리가 이런 선물을 남에게서 받아 가지고 있다는 뜻이다. 그들이 하나님을 모르는 이집트인들에게서 받았던 것과 같다. 바로 이러한 것들로 우리는 우리 안에 하나님의 장막을 세운다. 하나님은 선행하는 사람들과 함께 거하시기 때문이다. 주님께서 말씀하신 대로다. “불의한 재물로 너희를 위한 친구들을 사귀어라. 너희가 쫓겨날 때 그들이 너희를 영원한 장막으로 맞아들이게 하라.” 우리가 이방인이었을 때 불의하게 얻은 것은 무엇이든, 믿게 된 뒤 주님을 위한 일에 돌려 쓰면 우리는 의롭게 된다. 그러므로 이 일들은 반드시 모형으로 미리 연습되어야 했으며, 그것들로 하나님의 성막이 지어졌다. 그들은 우리가 밝혔듯 정당하게 받았고, 그들 안에서 우리의 모습이 미리 나타났다. 우리는 남의 것으로 하나님을 섬기게 될 사람들이었다.

Si autem et comparatio fiat nostra et illorum, qui justius apparebunt accepisse? utrumne populus ab Aegyptiis, qui erant per omnia debitores, an nos a Romanis et reliquis gentibus, et a quibus nihil tale nobis debeatur? Sed et mundus pacem habet per eos, et nos sine timore in viis ambulamus et navigamus quocunque voluerimus. Adversus igitur hujusmodi aptus erit sermo Domini: Hypocrita, dicens, exime primo trabem de oculo tuo, et tunc perspicies auferre festucam de oculo fratris tui. Etenim si is qui tibi haec imputat, et gloriatur in sua scientia, separatus est a gentilium coetu, et nihil est alienorum apud eum, sed et simpliciter nudus, et nudis pedibus, et sine domo in montibus conversatur, quemadmodum aliquod ex his animalibus quae herbis vescuntur, veniam merebitur, ideo quod ignoret necessitates nostrae conversationis. Si autem ab hominibus quae dicuntur aliena esse participatur, et arguit typum eorum, semetipsum injustissimum ostendit, retorquens in se ejusmodi accusationem. Invenietur enim aliena circumferens, et ea quae ejus non sunt, concupiscens; et propter hoc dixisse Dominum: Nolite judicare, ne judicemini: in quo enim judicio judicabitis, judicabitur de vobis. Non utique ut peccantes non corripiamus, nec ut his quae male fiunt consentiamus; sed ut Dei dispositiones non judicemus injuste, cum ille omnia juste profutura providerit. Quoniam enim sciebat nos de nostra substantia, quam ab alio accipientes haberemus, bene acturos, Qui enim habet, inquit, duas tunicas, det ei qui non habet: et qui habet escam, similiter faciat. Et, Esurivi enim, et dedistis mihi manducare: et nudus fui, et vestistis me. Et, Cum facis eleemosynam, non sciat sinistra tua quid faciat dextra tua; et reliqua quaecunque benefacientes justificamur, velut de alienis nostra redimentes: de alienis autem ita dico, non quasi mundus alienus sit a Deo, sed quoniam hujusmodi dationes ab aliis accipientes habemus, similiter velut illi ab Aegyptiis qui non sciebant Deum, et per haec ipsa erigimus in nobismetipsis tabernaculum Dei: cum bene enim facientibus habitat Deus; quemadmodum Dominus ait: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, ut hi, quando fugati fueritis, recipiant vos in aeterna tabernacula. Quaecunque enim cum essemus ethnici de injustitia acquisivimus, haec, cum crediderimus, in dominicas utilitates convertentes, justificamur; necessarie igitur haec in typo praemeditabantur, et tabernaculum Dei ex his fabricatur: illis quidem juste accipientibus, quemadmodum ostendimus; nobis autem praeostensis in ipsis, qui inciperemus per aliena Deo deservire.

47장

백성이 이집트를 떠난 그 모든 일은 하나님께서 주신 모형과 표상이었다. 장차 교회가 이방 민족들 가운데서 떠나올 일을 나타낸 것이다. 그러므로 마지막에는 그분이 교회를 여기에서 이끌어 내어 자신의 상속지로 데려가신다. 그 상속지를 줄 이는 하나님의 종 모세가 아니라 하나님의 아들 예수이다. 예언자들이 마지막에 관해 한 말과 주님의 제자 요한이 묵시록에서 본 모든 것을 누가 더 자세히 살펴본다면, 그때 이집트가 부분적으로 받은 재앙과 똑같은 재앙을 민족들이 전면적으로 받는다는 사실을 알게 될 것이다. 장로는 옛사람들에 관해 이런 일을 이야기하며 우리에게 힘을 주었고, 이렇게 말했다. “성경 자체가 족장들과 예언자들을 책망하는 범죄에 관해서, 우리가 그들을 꾸짖어서는 안 된다. 자기 아버지의 수치를 비웃다가 저주에 떨어진 함처럼 되어서도 안 된다. 오히려 그들을 위해 하나님께 감사해야 한다. 우리 주님께서 오셨을 때 그들의 죄가 용서되었기 때문이다.” 그는 그들도 우리의 구원을 두고 감사하며 자랑한다고 말했다. “성경이 책망 없이 그대로 기록한 일들에 관해서는 우리가 고발자가 되어서는 안 된다. 우리는 하나님보다 더 세심하지 못하고, 스승보다 높아질 수도 없기 때문이다. 우리는 그 모형을 찾아야 한다. 성경에 책망 없이 기록된 것들 가운데 아무 뜻 없이 기록된 것은 하나도 없다.”

Universa enim quae ex Aegypto profectio fiebat populi, a Deo typus et imago fuit profectionis Ecclesiae, quae erat futura ex gentibus: propter hoc et in fine educens eam hinc in suam haereditatem, quam non Moyses quidem famulus Dei, sed Jesus Filius Dei in haereditatem dabit. Si quis autem diligentius intendat his quae a prophetis dicuntur de fine, et quaecunque Johannes discipulus Domini vidit in Apocalypsi, inveniet easdem plagas universaliter accipere gentes, quas tunc particulatim accepit Aegyptus. Talia quaedam enarrans de antiquis presbyter, reficiebat nos, et dicebat: De his quidem delictis, de quibus ipsae Scripturae increpant patriarchas et prophetas, nos non oportere exprobrare eis, neque fieri similes Cham, qui irrisit turpitudinem patris sui, et in maledictionem decidit; sed gratias agere pro illis Deo, quoniam in adventu Domini nostri remissa sunt eis peccata: etenim illos dicebat gratias agere, et gloriari in nostra salute. De quibus autem Scripturae non increpant, sed simpliciter sunt positae, nos non debere fieri accusatores, non enim sumus diligentiores Deo, neque super magistrum possumus esse, sed typum quaerere. Nihil enim otiosum est eorum quaecunque inaccusabilia posita sunt in Scripturis.

48.1

롯도 그와 같았다. 그는 자기 딸들을 소돔에서 이끌어 냈고, 그 딸들은 아버지에게서 임신했다. 그는 아내를 그 경계에 소금 기둥으로 남겨 두었으며, 그것이 오늘까지 이른다. 롯은 자기 의지나 육신의 욕망에 따라 행동한 것이 아니었다. 그런 행위를 의식하거나 생각조차 하지 못한 채 모형을 완성했다. 성경은 말한다. “큰딸이 들어와 그날 밤 아버지와 동침했다. 그 딸이 눕고 일어나는 것을 롯은 알지 못했다.” 작은딸에 관해서도 같은 말을 한다. “그 딸이 자기와 동침하고 일어나는 것을 그는 알지 못했다.” 이렇게 그 사람이 알지도 못하고 욕망에 매이지도 않은 가운데 경륜이 이루어졌다. 그 경륜을 통해 두 딸, 곧 두 회중이 동일한 한 아버지에게서 자손을 낳도록 접붙여지는 일이 나타났다. 육신의 욕망 없이 이루어진 일이다. 그들에게 생명의 씨와 자녀라는 열매를 줄 다른 이는 아무도 없었다. 기록된 대로다. “큰딸이 작은딸에게 말했다. ‘우리 아버지는 늙었고, 온 세상의 관례에 따라 우리에게 들어올 남자가 땅에 없다. 자, 아버지께 포도주를 마시게 하고 그분과 동침하여, 아버지에게서 후손을 얻자.’” 그 딸들은 순박하고 순진하여 모든 사람이 소돔 사람들처럼 죽었고, 하나님의 진노가 온 땅에 임했다고 생각하여 이런 말을 했다. 그러므로 그들도 용서받을 만하다. 인류를 보존하도록 자기들만 아버지와 함께 남겨졌다고 생각했고, 그 때문에 아버지를 속였던 것이다. 그들의 말에는 이런 뜻이 나타나 있었다. 우리 아버지 외에 먼저 된 회중과 나중 된 회중이 자녀를 낳게 해 줄 수 있는 다른 이는 아무도 없다.

Quemadmodum et Lot, qui eduxit de Sodomis filias suas, quae conceperunt de patre suo, et qui reliquit in circumfinio uxorem suam statuam salis usque in hodiernum diem. Etenim Lot non ex sua voluntate, neque ex sua concupiscentia carnali, neque sensum neque cogitationem hujusmodi operationis accipiens, consummavit typum. Quemadmodum Scriptura dicit: Et intravit major nata, et dormivit cum patre suo nocte illa: et non scivit Lot cum dormiret illa, et cum surgeret. Et in minore autem hoc idem: Et non scivit, inquit, cum dormisset secum, nec cum surrexisset. Nesciente igitur homine, neque libidini serviente, dispensatio perficiebatur, per quam duae filiae, id est duae synagogae, ab uno et eodem patre in sobolem adoptatae significabantur sine carnis libidine. Nec enim alter erat aliquis qui semen vitale et filiorum fructum posset dare eis, quemadmodum scriptum est: Dixit autem major ad minorem: Pater noster senior est, et nemo est super terram qui intret ad nos, ut oportet omni terrae: veni, potionemus patrem nostrum vino, et dormiamus cum eo, et suscitemus de patre nostro semen. Illae quidem filiae secundum simplicitatem et innocentiam putantes universos homines periisse, quemadmodum et Sodomitas, et in universam terram iracundiam Dei supervenisse, dicebant haec. Quapropter et ipsae excusabiles sunt, arbitrantes se solas relictas cum patre suo ad conservationem generis humani, et propter hoc circumveniebant patrem. Per verba autem earum significabatur, neminem esse alterum qui possit filiorum generationem majori et minori synagogae praestare, quam Patrem nostrum.

48.2

인류의 아버지는 하나님의 말씀이다. 모세도 말한다. “그분이 바로 너를 소유하신 네 아버지가 아니냐? 너를 만드시고 창조하신 분이 아니냐?” 그러면 그분은 언제 생명의 씨를, 곧 우리를 살리는 죄 용서의 영을 인류에게 부어 주셨는가? 사람들과 함께 음식을 먹고 땅에서 포도주를 마시던 그때가 아니겠는가? 말씀에는 “인자가 와서 먹고 마셨다”라고 되어 있다. 그분은 누워 잠드셨고 잠을 이루셨다. 다윗을 통해 그분 자신이 말씀하신 대로다. “나는 잠들어 잠을 이루었다.” 우리의 사귐과 삶에 함께하시며 이 일을 하셨기에, 다시 말씀하신다. “내 잠이 내게 달콤해졌다.” 롯을 통해 이 모든 일이 나타났다. 만물의 아버지의 씨, 곧 만물이 그를 통해 만들어진 하나님의 영이 육신과 섞이고 하나가 되셨다. 곧 그분께서 빚으신 것과 하나가 되셨다. 이러한 섞임과 연합을 통해 두 회중, 곧 두 모임은 자기들의 아버지에게서 살아 계신 하나님을 위한 살아 있는 자녀들을 열매로 맺는다. 이 일들이 이루어지는 동안 아내는 소돔에 남았다. 이제는 썩을 육체가 아닌, 언제나 서 있는 소금 기둥이 되었다. 그녀는 인간의 일상에 속하는 자연스러운 현상을 통해 땅의 소금인 교회도 땅의 경계에 남겨져 인간의 일을 겪는다는 것을 보여 준다. 교회의 지체가 자주 통째로 떨어져 나가도, 그 소금 기둥은 계속 서 있다. 그것은 믿음의 굳건함이며, 자녀들을 굳게 세우고 그들의 아버지께 앞서 보내 준다.

Pater autem generis humani Verbum Dei: quemadmodum Moyses ostendit dicens: Nonne hic ipse Pater tuus qui possedit te, et fecit te, et creavit te? Quando igitur hic vitale semen, id est, Spiritum remissionis peccatorum per quem vivificamur, effudit in humanum genus? nonne tunc cum convescebatur cum hominibus, et bibebat vinum in terra? Venit, enim inquit, Filius Hominis manducans et bibens: et cum recubuisset obdormivit, et somnum cepit. Quemadmodum ipse in David dicit: Ego dormivi et somnum cepi. Et quoniam in nostra communicatione et vita hoc agebat, iterum ait: Et somnus meus suavis mihi factus est. Totum autem significabatur per Lot, quoniam semen patris omnium, id est, Spiritus Dei, per quem facta sunt omnia, commixtus et unitus est carni, hoc est, plasmati suo: per quam commixtionem et unitatem duae synagogae, id est duae congregationes, fructificantes ex patre suo filios vivos vivo Deo. Et cum haec fierent uxor remansit in Sodomis, jam non caro corruptibilis sed statua salis semper manens, et per naturalia ea quae sunt consuetudinis hominis ostendens, quoniam et Ecclesia, quae est sal terrae, subrelicta est in confinio terrae, patiens quae sunt humana: et dum saepe auferuntur ab ea membra integra, perseverat statua salis, quod est firmamentum fidei, firmans et praemittens filios ad Patrem ipsorum.

49.1

사도들의 제자였던 장로는 두 언약에 관해서도 이와 같이 논하며, 둘 다 동일한 한 하나님께로부터 왔음을 밝혔다. 우리를 만드시고 빚으신 분 외에는 다른 하나님이 없고, 천사들이나 어떤 다른 능력을 통해, 또는 다른 하나님에 의해 우리가 사는 이 세상이 만들어졌다고 말하는 자들의 주장은 근거가 없다는 것이다. 누구든 일단 만물의 창조자에게서 떠나, 우리가 사는 창조 세계를 다른 누군가가, 또는 다른 누군가를 통해 만들었다고 인정하면, 많은 모순과 숱한 자기모순에 빠질 수밖에 없다. 그는 그것들에 대해 아무 설명도 내놓지 못할 것이다. 그럴듯한 설명도, 참된 설명도 내놓지 못할 것이다. 이 때문에 다른 가르침을 도입하는 자들은 자기들이 하나님에 대해 가진 생각을 우리에게 숨긴다. 자기 가르침이 얼마나 불안정하고 헛된지 알며, 논박을 받고 구원받게 될까 봐 두려워하기 때문이다.

Hujusmodi quoque de duobus Testamentis senior Apostolorum discipulus disputabat, ab uno quidem et eodem Deo utraque ostendens. Nec enim esse alterum Deum praeter eum qui fecit et plasmavit nos, nec firmitatem habere sermonem eorum qui dicunt aut per angelos, aut per aliam quamlibet virtutem, aut ab alio Deo factum esse hunc mundum qui est secundum nos. Si enim semel quis transmoveatur a factore omnium, et concedat ab aliquo altero, aut per alium factam conditionem quae est secundum nos, multam incongruentiam et plurimas contradictiones necesse est incidat hujusmodi: ad quas nullas dabit rationes, neque secundum verisimile, neque secundum veritatem. Et propter hoc hi qui alias doctrinas inferunt, abscondunt a nobis quam habent ipsi de Deo sententiam, scientes quassum et futile doctrinae suae, et timentes ne victi salvari periclitentur.

49.2

그러나 누가 한 하나님을 믿고, 그분이 말씀으로 만물을 만드셨다고 믿는다면, 모세의 말대로 “하나님께서 ‘빛이 생겨라’ 하시니 빛이 생겼다”라고 믿고, 우리가 복음서에서 읽는 대로 “만물이 그분을 통해 생겨났고, 그분 없이 생겨난 것은 하나도 없다”라고 믿으며, 사도 바울도 같은 뜻으로 말하듯 “주님도 한 분, 믿음도 하나, 세례도 하나, 하나님 아버지도 한 분이시니, 모든 이 위에 계시고 만물을 통해 일하시며, 우리 모두 안에 계신다”라고 믿는다면, 그 사람은 무엇보다 머리를 붙들고 있게 될 것이다. 그 머리로부터 온몸이 짜이고 연결되어, 영양을 공급하는 모든 관절을 통해 각 지체의 분량에 따라 몸이 자라며, 사랑 안에서 자신을 세운다. 또 교회의 장로들 곁에서 곧 사도적 가르침을 간직한 사람들 곁에서, 우리가 밝혔듯이, 성경을 부지런히 읽으면, 그의 모든 말도 뒤이어 확고해질 것이다. 사도들은 모두 두 백성에게 두 언약이 있었다고 가르쳤다. 우리는 셋째 책에서 사도들의 가르침 자체를 통해 두 언약을 마련하신 분은 동일한 한 하나님이시며, 언약들이 주어지던 때에 하나님을 믿게 될 사람들의 유익을 위해 마련하셨음을 밝혔다. 앞선 언약이 무의미하거나 헛되이, 또는 우연히 주어진 것이 아님도 밝혔다. 그 언약은 그것을 받은 사람들을 그들 자신의 유익을 위해 하나님을 섬기도록 굽혀 이끌었다. 하나님께서는 사람들의 섬김을 필요로 하지 않으신다. 그 언약은 하늘의 것들의 모형을 보여 주었다. 사람이 아직 자기 눈으로 하나님의 것들을 볼 수 없었기 때문이다. 교회에 속한 것들의 모습도 미리 나타내어, 우리의 믿음이 굳건해지게 했다. 또 장래의 일들에 대한 예언을 담아서, 하나님께서 모든 것을 미리 아신다는 사실을 사람이 배우게 했다.

Si autem credat quis unum Deum, et qui Verbo omnia fecit, quemadmodum et Moses ait: Dixit Deus, fiat lux, et facta est lux; et in Evangelio legimus: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil; et Apostolus Paulus similiter: Unus Dominus, una fides, unum baptisma, unus Deus et Pater, qui est super omnes et per omnia, et in omnibus nobis; hic primo erit tenens caput, ex quo totum corpus compactum et connexum et per omnem juncturam subministrationis in mensura uniuscujusque partis, incrementum corporis facit, in aedificationem sui in caritate. Post deinde et omnis sermo ei constabit, si et Scripturas diligenter legerit apud eos qui in Ecclesia sunt presbyteri, apud quos est Apostolica doctrina, quemadmodum demonstravimus. Apostoli enim omnes duo quidem Testamenta in duobus populis fuisse docuerunt: unum autem et eundem esse Deum, qui disposuerit utraque ad utilitatem hominum, secundum quod Testamenta dabantur, qui incipiebant credere Deo, ex ipsa demonstravimus Apostolorum doctrina in tertio libro: et quoniam non otiose, nec frustra, aut ut obvenit, datum est prius Testamentum; sed illos quidem quibus dabatur, in servitutem Dei concurvans ad utilitatem eorum, non enim indiget Deus ab hominibus servitutem, typum autem coelestium ostendens, quoniam nondum poterat homo per proprium visum videre quae sunt Dei: et imagines eorum quae sunt in Ecclesia praefigurans, ut firma ea quae secundum nos est fiat fides, et prophetiam futurorum continens, ut disceret homo praescium esse omnium Deum.

50장

이와 같은 영적인 제자는 하나님의 영을 참으로 받는다. 그 영은 태초부터 하나님의 모든 경륜 가운데 사람들과 함께하셨고, 미래를 알리셨고 현재를 드러내셨으며 과거를 이야기하신다. 그 제자는 모든 사람을 판단하지만, 자신은 아무에게도 판단받지 않는다. 그는 창조주보다 피조물을 섬기고, 그릇된 생각으로 자기의 모든 활동을 헛되이 소모하는 이방인들을 판단한다. 유대인들도 판단한다. 그들은 자유의 말씀을 받아들이지 않고, 해방자가 바로 곁에 계신데도 자유롭게 떠나기를 원하지 않는다. 철에 맞지 않게 율법을 벗어나면서도, 아무것도 필요로 하지 않으시는 하나님을 섬기는 척한다. 사람들의 구원을 위해 이루어진 그리스도의 오심을 알아보지 못하고, 모든 예언자가 그분의 두 차례 오심을 예고했다는 사실도 깨달으려 하지 않는다. 첫 번째 오심에서 그분은 고난받는 사람이 되시어 연약함을 감당할 줄 아셨고, 나귀 새끼를 타셨으며, 집 짓는 자들이 버린 돌이 되시고, 도살장으로 끌려가는 양처럼 되셨다. 손을 펼쳐 아말렉을 무너뜨리셨고, 땅끝에서 흩어진 자녀들을 아버지의 양 우리로 모으셨다. 앞서 잠든 자기의 죽은 자들을 기억하시고, 그들을 건지시려고 그들에게 내려가셨다. 두 번째 오심에서는 구름 위로 오셔서 타오르는 화덕 같은 날을 가져오시며, 자기 입의 말씀으로 땅을 치시고, 자기 입술에서 나오는 숨으로 악인들을 죽이신다. 손에 키를 들고 자기의 타작마당을 깨끗하게 하시며, 밀은 곳간에 모으시고 쭉정이는 꺼지지 않는 불에 태우신다.

Talis discipulus spiritalis vere recipiens Spiritum Dei, qui ab initio in universis dispositionibus Dei adfuit hominibus, et futura annuntiavit et praesentia ostendit et praeterita enarrat, judicat quidem omnes, ipse autem a nemine judicatur. Nam judicat gentes, creaturae magis quam Creatori servientes, et reprobabili mente universam suam operationem in vanum consumentes. Judicat autem etiam Judaeos, non percipientes verbum libertatis, neque volentes abire liberos, cum habeant praesentem liberatorem; sed intempestive extra legem servire simulantes nihil indigenti Deo, et Christi adventum, quem propter salutem hominum fecit, non cognoscentes, neque intelligere volentes, quoniam duos adventus ejus omnes annuntiaverunt prophetae: unum quidem, in quo homo in plaga factus est, sciens ferre imbecillitatem, et in pullo asinae sedens, et reprobatus lapis ab aedificantibus, et sicut ovis ad victimam adductus, et per extensionem manuum dissolvens quidem Amalech; congregans autem dispersos filios a terminis terrae in ovile Patris, et recommemoratus mortuorum suorum qui ante dormierant, et descendens ad eos, uti erueret eos; secundum autem, in quo super nubes veniet, superducens diem quae est sicut clibanus ardens, et percutiens terram verbo oris sui, et spiritu per labia sua interficiens impios, et ventilabrum in manu habens, et emundans aream suam, et triticum quidem in horreum colligens, comburens autem paleas igne inexstinguibili.

51.1

그는 마르키온의 가르침도 살펴볼 것이다. 어떻게 두 신이 있다고 받아들이는가? 어떻게 그들이 서로 무한한 거리로 떨어져 있는가? 다른 이에게 속한 사람들을 그들을 만드신 분에게서 빼앗아 자기 나라로 불러들이는 자가 어떻게 선하겠는가? 모든 사람을 구원하지 못하여 그의 선함이 모자라는 것은 왜인가? 사람들에게는 선하게 보이면서, 그들을 만드신 분에게서 그분의 것을 빼앗아 바로 그 창조자에게는 지극히 불의한 것은 왜인가? 주님께서 다른 아버지에게서 오셨다면, 어떻게 우리가 사는 이 창조 세계의 빵을 취하여 그것이 자기 몸이라고 정당하게 고백하셨으며, 잔에 섞인 것을 자기 피라고 확언하셨겠는가? 사람에게서 태어나는 일을 겪지 않으셨다면, 왜 자신을 인자라고 고백하셨겠는가? 우리가 우리 창조자이신 하나님께 진 죄의 빚을 어떻게 우리에게 용서해 주실 수 있었겠는가? 육체를 지니지 않고 사람처럼 보이기만 하셨다면 어떻게 십자가에 못 박히셨으며, 그분의 찔린 옆구리에서 피와 물이 나왔겠는가? 장사 지낸 사람들이 묻은 몸은 무엇이었는가? 죽은 자들 가운데서 일어난 것은 무엇이었는가?

Examinabit autem et doctrinam Marcionis, quomodo accipiat duos deos esse, infinita distantia separatos ab invicem? Vel quemadmodum bonus erit, qui alienos homines abstrahit ab eo qui fecit, et ad suum advocat regnum? et quare bonitas ejus deficit, non omnes salvans? et quare circa homines quidem bonus videtur, in ipsum autem qui fecit homines injustissimus, auferens ab eo quae sunt ejus? Quomodo autem juste Dominus, si alterius patris exsistit, hujus conditionis quae est secundum nos, accipiens panem suum corpus esse confitebatur, et temperamentum calicis suum sanguinem confirmavit? Et quare se Filium Hominis confitebatur, si non eam quae ex homine est generationem sustinuisset? Quemadmodum autem et peccata nobis dimittere poterat, quae nostro debeamus factori et Deo? Quomodo autem et cum caro non esset, sed cum pareret quasi homo, crucifixus est, et e latere ejus puncto sanguis exiit et aqua? Quod autem corpus sepelierunt sepultores? et quid illud erat quod surrexit a mortuis?

51.2

그는 발렌티노스에게서 나온 모든 사람도 판단할 것이다. 그들은 입으로는 한 분이신 하나님 아버지와 만물이 그분에게서 나왔음을 고백한다. 그러나 바로 만물을 만드신 분을 결핍 또는 흠의 열매라고 말한다. 하나님의 아들이신 한 주 예수 그리스도도 입으로는 그와 같이 고백하면서, 자기들의 생각으로는 독생자에게 고유한 유출을 부여하고, 말씀에게 따로, 그리스도에게 또 따로, 구원자에게 다시 다른 유출을 부여한다. 그들의 말로는 마치 이 모두가 하나인 듯하지만, 실제로는 각각을 따로 생각하며, 저마다의 짝에 따라 고유한 유출을 갖는다고 보는 것이다.

Judicabit autem et eos qui sunt a Valentino omnes, quia lingua quidem confitentur unum Deum Patrem, et ex hoc omnia; ipsum autem qui fecit omnia, defectionis sive labis fructum esse dicunt: et unum Dominum Jesum Christum Filium Dei similiter lingua confitentes, propriam quidem emissionem sententia sua Unigenito donantes, propriam vero Verbo, et alteram Christo, alteram vero Salvatori; ita ut secundum eos dicantur quidem omnia esse quasi unum, unumquemque autem ipsorum separatim intelligi, et propriam habere emissionem, secundum suam conjugationem.

51.3

그러므로 그들의 혀만 하나됨에 도달했을 뿐이다. 그들의 생각과 정신은 깊은 것들을 탐구하다가 하나됨에서 떨어져 나가, 하나님의 다방면에 걸친 심판에 빠진다. 그들이 스스로 꾸며 낸 일에 관해 그리스도께서 물으실 때 그렇게 될 것이다. 그들은 그리스도가 아이온들의 충만보다 나중에 태어났다고 말하고, 결핍 또는 부족이 생겨난 뒤, 소피아에게 일어난 그 정념 때문에 그분의 유출을 자기들이 산파처럼 도왔다고 주장한다. 그들 자신의 예언자인 호메로스가 그들을 고발할 것이다. 그들은 그에게서 배워 이런 것들을 만들어 냈다. 호메로스는 이렇게 말한다. “마음에는 한 가지를 감추고 입으로는 다른 것을 말하는 자는 내게 하데스의 문만큼이나 미운 자이다.” 그는 타락한 영지주의자들의 헛된 말도 판단하고, 그들이 마술사 시몬의 제자임을 드러낼 것이다.

Linguas itaque eorum videlicet solas in unitatem cessisse; sententiam vero eorum et sensum quae profunda sunt scrutari decidentem ab unitate, incidere in multiforme Dei judicium, cum de his quae sibimetipsi adinvenerunt, interrogabuntur a Christo: quem et postea natum quam Pleroma Aeonum dicunt, et emissionem ejus post diminutionem sive defectionem, et propter eam passionem quae facta est in Sophia, semetipsos obstetricatos esse affirmant. Accusabit autem eos Homerus proprius ipsorum propheta, a quo eruditi talia invenerunt, ipso dicente haec: Inimicus est enim ille mihi similiter atque fores inferorum, qui aliud quidem abscondit in corde suo, aliud autem enarrat. Judicabit autem et vaniloquia pravorum Gnosticorum, Simonis eos Magi discipulos ostendens.

52.1

그는 에비온파도 판단할 것이다. 땅에서 그들의 구원을 이루신 분이 하나님이 아니라면, 그들이 어떻게 구원받을 수 있겠는가? 하나님께서 사람에게로 오시지 않았다면, 사람이 어떻게 하나님께로 나아가겠는가? 하나님께서 놀랍고 뜻밖의 방식으로, 구원의 표징으로 주신 새로운 출생에, 곧 처녀에게서 비롯되는, 믿음을 통한 새로 남에 들어가지 않는다면, 어떻게 죽음의 출생에서 벗어나겠는가? 이 세상에서 사람을 따라 이루어지는 출생에 그대로 머문다면, 하나님께 어떤 양자 됨을 받겠는가? 그분이 그들과 같은 본질을 지닌 분이었다면, 어떻게 솔로몬보다, 또 요나보다 더 큰 것을 지니셨고, 다윗의 주님이셨겠는가? 패배한 그 사람보다 뛰어난 분이 아니셨다면, 어떻게 사람들을 제압하던 강한 자, 곧 사람을 이겼을 뿐 아니라 자기 권세 아래 붙들어 두던 자를 무찌르셨겠는가? 어떻게 이긴 자를 이기고, 패배했던 사람을 놓아주셨겠는가? 하나님을 닮게 만들어진 그 사람보다 더 낫고 더 뛰어난 이가 하나님의 아들 외에 누구이겠는가? 사람은 바로 그분을 닮게 만들어졌다. 그 때문에 마지막에 그분 자신이 그 닮은 모습을 드러내셨다. 하나님의 아들이 사람이 되시고, 옛날에 빚어진 것을 자기 안에 받아들이셨다. 이 책에 앞선 책에서 우리가 밝힌 대로다.

Judicabit autem et Ebionitas: quomodo possunt salvari, nisi Deus est qui salutem illorum super terram operatus est? Et quemadmodum homo transiet in Deum, si non Deus in hominem? Quemadmodum autem relinquet mortis generationem, si non in novam generationem mire et inopinate a Deo, in signum autem salutis, datam, quae est ex Virgine per fidem regenerationem? Vel quam adoptionem accipient a Deo, permanentes in hac genesi, quae est secundum hominem in hoc mundo? Quomodo autem plus quam Salomon, aut plus quam Jona habebat, et Dominus erat David, qui ejusdem cum ipsis fuit substantiae? Quomodo autem eum qui adversus homines fortis erat, qui non solum vicit hominem, sed et detinebat eum sub sua potestate, devicit, et eum quidem qui vicerat vicit, eum vero qui victus fuerat hominem dimisit, nisi superior fuisset eo homine qui fuerat victus? Melior autem eo homine qui secundum similitudinem Dei factus est, et praecellentior quisnam sit alius nisi Filius Dei, ad cujus similitudinem factus est homo? Et propter hoc in fine ipse ostendit similitudinem, Filius Dei factus est homo, antiquam plasmationem in semetipsum suscipiens, quemadmodum ostendimus in eo libro qui est hoc superior.

52.2

그는 주님을 겉모습으로만 제시하는 사람들도 판단할 것이다. 그들의 스승이 겉모습뿐이었다면, 어떻게 자기들은 참되게 논한다고 생각하는가? 그가 겉모습일 뿐 참된 존재가 아니었다면, 어떻게 그에게서 확실한 것을 얻을 수 있는가? 그들이 믿는다고 말하는 그분이 자신을 겉모습뿐인 존재로 드러내셨다면, 어떻게 그들은 참으로 구원에 참여할 수 있는가? 그러므로 그들에게는 모든 것이 겉모습일 뿐 참된 것이 없다. 이제는 이런 물음도 생길 것이다. 혹시 그들 자신도 사람이 아닌 말 못 하는 짐승이면서, 사람들의 그림자를 많은 이들 앞에 내보이는 것은 아닌가?

Judicabit autem et eos qui putativum inducunt. Quemadmodum enim ipsi vere se putant disputare, quando magister eorum putativus fuit? Aut quemadmodum firmum quid habere possunt ab eo, si putativus et non veritas erat? Quomodo autem ipsi salutem vere participare possunt, si ille, in quem credere se dicunt, semetipsum putativum ostendebat? Putativum est igitur, et non veritas, omne apud eos: et nunc jam quaeretur, ne forte cum et ipsi homines non sint sed muta animalia, hominum umbras apud plurimos proferant.

52.3

그는 거짓 예언자들도 판단할 것이다. 그들은 하나님께 예언의 은사를 받지 않았고, 하나님을 두려워하지도 않으면서, 헛된 영광이나 어떤 이익을 얻으려고, 또는 달리 악한 영의 작용을 따라 예언하는 척하며 하나님을 거슬러 거짓을 말한다.

Judicabit autem et pseudoprophetas, qui non accepta a Deo prophetica gratia nec Deum timentes, sed aut propter vanam gloriam, aut ad quaestum aliquem, aut et aliter secundum operationem mali spiritus, fingunt se prophetare, mentientes adversus Deum.

53.1

그는 분열을 일으키는 자들도 판단할 것이다. 그들은 속이 비어 하나님의 사랑을 지니지 못하며, 교회의 일치보다 자기 이익을 더 생각한다. 사소하고 하찮은 온갖 이유로 그리스도의 크고 영광스러운 몸을 찢고 나누며, 자기들이 할 수 있는 만큼 죽인다. 평화를 말하면서 전쟁을 일으키며, 참으로 각다귀는 걸러 내고 낙타는 삼킨다. 그들이 아무리 바로잡는 일을 하더라도, 분열이 끼친 해악을 메울 수는 없기 때문이다. 그는 진리 밖에 있는 모든 자들도 판단할 것이다. 곧 교회 밖에 있는 자들이다. 그 자신은 아무에게도 판단받지 않을 것이다. 그에게는 모든 것이 확고하기 때문이다. 곧 만물이 비롯된 전능하신 한 분 하나님을 향한 온전한 믿음이 있다. 또한 만물이 그분을 통해 이루어진 하나님의 아들, 우리 주 그리스도 예수와, 하나님의 아들이 사람이 되신 그분의 경륜들에 대한 굳은 확신이 있다. 그 확신은 하나님의 영 안에 있다. 그 영은 진리의 지식을 주시며, 아버지와 아들의 경륜들을 밝히셨고, 아버지의 뜻대로 그 경륜들에 따라 인류와 함께 계셨다.

Judicabit autem et eos qui schismata operantur, qui sunt inanes, non habentes Dei dilectionem, suamque utilitatem potius considerantes quam unitatem Ecclesiae: et propter modicas et quaslibet causas magnum et gloriosum corpus Christi conscindunt et dividunt, et quantum in ipsis est, interficiunt: pacem loquentes et bellum operantes: vere liquantes culicem et camelum transglutientes. Nulla enim ab eis tanta potest fieri correctio, quanta est schismatis pernicies. Judicabit autem et omnes eos qui sunt extra veritatem, id est qui sunt extra Ecclesiam: ipse autem a nemine judicabitur. Omnia enim ei constant: et in unum Deum omnipotentem, ex quo omnia, fides integra; et in Filium Dei Christum Jesum Dominum nostrum, per quem omnia, et dispositiones ejus, per quas homo factus est Filius Dei, sententia firma, quae est in Spiritu Dei, qui praestat agnitionem veritatis, qui dispositiones Patris et Filii exposuit, secundum quas aderat generi humano, quemadmodum vult Pater.

53.2

참된 지식은 사도들의 가르침이며, 온 세계 교회의 옛 질서이며, 감독들의 계승을 따라 드러나는 그리스도의 몸의 특성이다. 사도들은 그 감독들에게 각 지역의 교회를 맡겼다. 그 교회는 꾸밈없이 지켜져 우리에게까지 이르렀으며, 성경을 온전히 다루는 가운데 더하거나 빼는 일을 받아들이지 않는다. 참된 지식은 또한 왜곡 없이 읽는 것이며, 성경에 따른 올바르고 세심한 해석, 위험과 신성모독이 없는 해석이다. 그리고 으뜸가는 사랑의 은사이다. 이 은사는 지식보다 더 값지고, 예언보다 더 영광스러우며, 그 밖의 모든 은사보다 뛰어나다.

Agnitio vera est Apostolorum doctrina: et antiquus Ecclesiae status in universo mundo: et character corporis Christi secundum successiones episcoporum, quibus illi eam quae in unoquoque loco est Ecclesiam tradiderunt, quae pervenit usque ad nos custodita sine fictione scripturarum tractatione plenissima, neque additamentum neque ablationem recipiens, et lectio sine falsatione, et secundum Scripturas expositio legitima et diligens, et sine periculo et sine blasphemia: et praecipuum dilectionis munus, quod est pretiosius quam agnitio, gloriosius autem quam prophetia, omnibus autem reliquis charismatibus supereminens.

54장

그러므로 교회는 어느 곳에서나 하나님을 향한 사랑 때문에 언제나 수많은 순교자를 아버지께 먼저 보낸다. 다른 모든 자들은 자기들 가운데서 이런 일을 내보이지 못할 뿐 아니라, 심지어 이러한 순교는 필요 없다고 말한다. 자기들의 견해가 참된 증언이라고 말하기 때문이다. 주께서 땅에 나타나신 뒤로 지금까지, 간혹 한두 사람이 예외였을 뿐이다. 그들은 우리의 순교자들과 함께, 자기들도 자비를 입은 듯이, 그 이름으로 인한 치욕을 짊어지고 그들과 함께 끌려갔다. 그들에게 선물로 더해진 일행과 같았다. 의 때문에 박해받고, 모든 형벌을 견디고, 하나님을 사랑하고 그분의 아들을 고백하기 때문에 죽임을 당하는 이들의 치욕을 오직 교회만이 순전하게 감당한다. 교회는 거듭 쇠약해져도 곧 지체들이 늘어나 온전해진다. 교회를 예표한 롯의 아내, 그 소금 형상처럼 그러하다. 교회는 옛 예언자들처럼 박해를 견딘다. 주께서도 이렇게 말씀하셨다. “너희보다 앞선 예언자들도 이렇게 박해하였다.” 지금은 새로운 방식으로 임하시지만, 교회 위에 머무시는 영은 동일한 분이시며, 그 영은 하나님의 말씀을 받아들이지 않는 자들에게 박해를 받으시기 때문이다. 예언자들은 다른 일들을 예언하면서 이 일도 예언하였다. 곧 하나님의 영이 그 위에 머무시고, 아버지의 말씀에 순종하며, 힘을 다해 그분을 섬기는 사람은 누구나 박해를 받고, 돌에 맞으며 죽임을 당할 것이라고 하였다. 하나님을 향한 사랑과 그분의 말씀 때문에 예언자들은 이 모든 일을 자기 자신에게서 미리 나타내 보였다.

Quapropter Ecclesia omni in loco ob eam quam habet erga Deum dilectionem, multitudinem martyrum in omni tempore praemittit ad Patrem; reliquis autem omnibus non tantum non habentibus hanc rem ostendere apud se, sed neque quidem necessarium esse dicentibus tale martyrium; esse enim martyrium verum sententiam eorum, nisi si unus aut duo aliquando, per omne tempus ex quo Dominus apparuit in terris, cum martyribus nostris quasi et ipse misericordiam consecutus, opprobrium simul bajulavit nominis, et cum eis ductus est, velut adjectio quaedam donata eis. Opprobrium enim eorum qui persecutionem patiuntur propter justitiam, et omnes poenas sustinent, et mortificantur propter eam quae est erga Deum dilectionem et confessionem Filii ejus, sola Ecclesia pure sustinet; saepe debilitata et statim augens membra, et integra fiens; quemadmodum et typus ejus quae fuit illius Lot, salis figmentum: similiter ut veteres prophetae sustinentes persecutionem, quemadmodum Dominus ait: Sic enim persecuti sunt prophetas, qui ante vos fuerunt; quoniam nove quidem, sed idem Spiritus requiescens super eam, ab his qui non recipiunt Verbum Dei, persecutionem patitur. Quod quidem prophetae cum reliquis quae prophetabant et hoc prophetaverunt, quoniam super quoscunque requieverit Spiritus Dei, et obediverint verbo Patris, et secundum virtutem servierint ei, persecutionem patientur, et lapidabuntur, et occidentur. In semetipsis enim haec omnia praefigurabant prophetae, propter dilectionem Dei et propter verbum ejus.

55.1

예언자들 자신도 그리스도의 지체였으므로, 그들 각자는 자신이 맡은 지체에 따라 그에 맞는 예언을 드러냈다. 그들 모두는 여럿이면서도 한 분을 미리 나타냈고, 한 분에게 속한 일들을 선포했다. 우리의 지체들을 통해 온몸의 활동이 드러나듯이, 사람 전체의 모습은 한 지체를 통해 드러나지 않고 모든 지체를 통해 드러난다. 이처럼 모든 예언자는 한 분을 미리 나타냈다. 그들 각자는 자신이 맡은 지체에 따라 그에 맞는 경륜을 이루었으며, 그 지체에 해당하는 그리스도의 활동을 미리 나타냈다. 어떤 이들은 영광 가운데 계신 그분을 보면서 아버지 오른편에서 영광스럽게 지내시는 그분을 보았다. 다른 이들은 인자처럼 구름 위로 오시는 그분을 보았다. 그분에 관해 “그들은 자기들이 찌른 이를 볼 것이다”라고 말한 이들은 그분의 오심을 가리켰다. 그분 자신도 이 오심에 관해 말씀하셨다. “인자가 올 때 과연 땅 위에서 믿음을 찾겠느냐?” 바울도 이에 관해 말한다. “주 예수께서 하늘로부터 그분의 능력의 천사들과 함께, 타오르는 불꽃 가운데 나타나실 때, 너희를 괴롭히는 자들에게 환난으로 갚으시고 괴로움을 당하는 너희에게는 우리와 함께 안식을 주시는 것이 하나님께 참으로 의로운 일이라면.” 다른 이들은 그분을 심판자라 하고 주님의 날을 타오르는 화덕 같다고 하면서, 그분이 밀은 곳간에 모으시고 쭉정이는 꺼지지 않는 불로 태우실 것이라고 말하여 믿지 않는 이들에게 경고했다. 주님 자신도 그들에 관해 말씀하신다. “저주받은 자들아, 내게서 떠나 내 아버지가 마귀와 그의 천사들을 위해 마련하신 영원한 불 속으로 가라.” 사도도 같은 뜻으로 말한다. “그분이 자기 성도들 가운데서 영광을 받으시고 자신을 믿는 이들 가운데서 경탄의 대상이 되려고 오실 때, 그들은 주님의 얼굴과 그분의 능력의 영광에서 떠나 영원한 멸망의 형벌을 받을 것이다.” 또 어떤 이들은 말한다. “당신은 사람의 아들들보다 모습이 아름다우십니다.” 또 “하나님, 당신의 하나님이 당신에게 동료들보다 더 기쁨의 기름을 부으셨습니다.” 또 “지극히 강한 이여, 당신의 칼을 넓적다리에 차십시오. 당신의 자태와 아름다움으로 힘차게 나아가 형통하십시오. 진리와 온유와 의를 위해 다스리십시오.” 그분에 관해 말한 이 모든 것과 그 밖의 비슷한 말씀들은 왕국에서 드러나는 그분의 자태와 아름다움, 눈부시게 빛나는 그분의 높여지심, 그분의 다스림을 받는 모든 이보다 뛰어나심을 가리켰다. 이는 듣는 이들이 하나님을 기쁘시게 하는 일을 하면서 그곳에 있기를 바라게 하려는 것이었다.

Cum enim et ipsi membra essent Christi, unusquisque eorum secundum quod erat membrum, secundum hoc et prophetationem manifestabat, omnes et multi unum praeformantes et ea quae sunt unius annuntiantes. Quomodo enim per nostra membra operatio quidem universi corporis ostenditur; figura autem totius hominis per unum membrum non ostenditur, sed per omnia: sic et prophetae omnes quidem unum praefigurabant; unusquisque autem eorum secundum quod erat membrum, secundum hoc et dispositionem adimplebat, et eam quae secundum illud membrum erat, operationem Christi praeformabat. Quidam enim in gloria videntes eum, gloriosam ejus apud Patrem a dextris conversationem videbant; alii super nubes, quemadmodum Filium hominis, venientem; et dicentes de eo, Videbunt in quem compunxerunt, adventum ejus significabant, de quo ipse ait: Putas, cum Filius hominis venerit, inveniet fidem super terram? De quo et Paulus ait; Si tamen justum est apud Deum, retribuere eis qui tribulant vos, tribulationem; et vobis qui tribulamini, requiem nobiscum in revelatione Domini Jesu de coelo cum angelis virtutis ejus, et in flamma ignis. Alii vero Judicem dicentes eum, et diem Domini tanquam clibanum ardentem, qui colligit triticum in horrea, paleas autem comburet igni inexstinguibili, comminabantur eis qui increduli erant, de quibus et ipse Dominus ait: Abite a me maledicti in ignem aeternum, quem praeparavit Pater meus diabolo et angelis ejus. Et Apostolus autem similiter ait: Qui poenas dabunt interitus aeternas a facie Domini, et a gloria virtutis ejus, cum venerit glorificari in sanctis suis, et admirabilis fieri his qui credunt in eum. Et qui dicunt, Speciosus forma prae filiis hominum; et, Unxit te Deus, Deus tuus oleo laetitiae prae consortibus tuis; et, Accingere gladium tuum, potentissime, circa femur tuum, specie tua et pulchritudine tua, et intende et prospere procede, et regna propter veritatem, et mansuetudinem, et justitiam; et quaecunque alia talia dicta sunt de eo, eam quae est in regno speciem ejus et decorem, et exaltationem supercoruscantem, et supereminentem omnibus qui regnantur sub ipso, significabant, ut qui audiunt concupiscerent ibi inveniri placentia facientes Deo.

55.2

다시 어떤 이들은 “그는 사람이다. 누가 그를 알겠는가?”라고 말하고, 또 “내가 예언자에게 갔더니 그가 아들을 낳았으며, 그 이름은 놀라운 이, 조언자, 강한 하나님이라 불린다”라고 말했다. 그분을 동정녀에게서 태어난 임마누엘로 선포한 이들은 하나님의 말씀이 자신이 빚으신 존재와 결합하심을 드러냈다. 말씀이 육신이 되시고 하나님의 아들이 사람의 아들이 되실 것이기 때문이다. 순결하신 분은 순결한 태를 순결하게 여셨다. 이 태는 사람들을 하나님께로 다시 태어나게 하며, 그분 자신이 순결하게 하신 태다. 그분은 우리와 같은 존재가 되셨으며, 강한 하나님이시고 말로 다할 수 없는 출생을 지니신다. 또 어떤 이들은 “주님이 시온에서 말씀하셨고 예루살렘에서 자기 음성을 내셨다”라고 말하고, 또 “하나님은 유다에서 알려지셨다”라고 말하여 유다에서 이루어진 그분의 오심을 가리켰다. 다시 어떤 이들은 “하나님이 남쪽에서 오시고 그늘지고 울창한 산에서 오신다”라고 말하여 베들레헴에서 이루어진 그분의 오심을 알렸다. 이 점은 앞 권에서 설명했다. 그분은 그곳에서 오셨으며, 아버지의 백성을 다스리고 먹이신다. 또 어떤 이들은 그분이 오실 때 “다리를 저는 이가 사슴처럼 뛰고 말 못 하는 이의 혀가 또렷해지며, 보지 못하는 이들의 눈이 열리고 듣지 못하는 이들의 귀가 들으며, 늘어진 손과 약한 무릎이 굳세어질 것이다”라고 말했다. 또 “무덤에 있는 죽은 자들이 일어날 것이다”, “그분 자신이 우리의 연약함을 받으시고 우리의 병고를 짊어지실 것이다”라고 말하여 그분을 통해 이루어지던 치유를 선포했다.

Qui iterum dicentes: Homo est, et quis cognoscet eum? et Veni ad prophetam, et peperit filium, et vocatur nomen ejus Admirabilis, Consiliarius, Deus fortis; et qui eum ex Virgine Emmanuel praedicabant, adunitionem Verbi Dei ad plasma ejus manifestabant: quoniam Verbum caro erit, et Filius Dei Filius Hominis; (purus pure puram aperiens vulvam eam quae regenerat homines in Deum, quam ipse puram fecit) et hoc factus, quod et nos, Deus fortis est, et inenarrabile habet genus. Et qui dicunt: Dominus in Sion locutus est, et de Hierusalem dedit vocem suam; et, Notus in Judaea Deus, qui in Judaea, adventum ejus significabant. Qui autem rursus dicunt: Ab Africo venire Deum, et de monte umbroso et condenso, adventum ejus, qui est ex Bethlehem, dicebant: quemadmodum ostendimus in eo libro, qui est ante hunc. Unde et is qui praeest, et pascit populum Patris sui, venit. Qui autem dicunt, adventu ejus quemadmodum cervus claudus saliet, et plana erit lingua mutorum, et aperientur oculi caecorum, et aures surdorum audient, et manus dissolutae, et genua debilia firmabuntur; et, resurgent qui in monumento sunt mortui, et ipse infirmitates nostras accipiet, et languores portabit; eas quae ab eo curationes fiebant annuntiaverunt.

55.3

어떤 이들은 그가 연약하고 영광이 없으며 병고를 견디는 데 익숙한 사람으로 어린 나귀를 타고 예루살렘에 오고, 채찍질하는 자들에게 등을 내주고, 손바닥으로 때리는 자들에게 뺨을 내주며, 양처럼 희생 제물로 끌려가고, 신 포도주와 쓸개즙을 마시게 되고, 친구들과 가까운 이들에게 버림받으며, 종일 두 손을 펼치고, 그를 바라보는 자들에게 조롱과 저주를 받고, 그의 옷들이 나뉘고, 그의 옷을 놓고 제비가 던져지며, 죽음의 진창에 이르게 될 것을 그 밖의 온갖 일과 함께 예언했다. 이것은 그가 사람으로 오실 때의 일들이었다. 실제로 그는 예루살렘에 들어가 그곳에서 고난받고 십자가에 못 박혀 예언된 모든 일을 견뎌내셨다. 다른 이들은 이렇게 말했다. “거룩하신 주님께서 자신에게 속한 죽은 이들을 기억하셨다. 그들은 진흙 땅에서 먼저 잠든 이들이다. 그들을 일으키시려고 그들에게 내려가셨으니, 그들을 구원하시려는 것이었다.” 그들은 이 말씀으로 그가 이 모든 고난을 받으신 이유를 밝혔다. 또 어떤 이들은 이렇게 말했다. “주님께서 말씀하신다. 그날에 해가 한낮에 지고, 밝은 낮에 땅 위로 어둠이 내릴 것이다. 내가 너희 축제일들을 애통으로 바꾸고, 너희 모든 노래를 통곡으로 바꾸리라.” 그들은 그가 십자가에 못 박히셨을 때 제육시부터 일어난 일몰을 뚜렷이 알렸다. 그 일이 일어난 뒤, 그들이 이방 민족들에게 넘겨지기 시작하면서, 율법에 따른 그들의 축제일들과 노래가 애통과 통곡으로 바뀔 것도 알렸다. 예레미야도 같은 일을 더욱 분명하게 밝혔다. 그는 예루살렘에 관해 이렇게 말했다. “자식을 낳는 여인이 기력을 잃었고, 그의 영혼이 지쳤다. 아직 한낮인데도 그에게 해가 졌다. 그는 수치를 당하고 모욕을 받았다. 그들 가운데 남은 자들을 내가 그들의 원수들 앞에서 칼에 넘기리라.”

Quidam autem hominem infirmum, et ingloriosum, et scientem ferre infirmitatem, et sedentem super pullum asinae, venturum Hierosolymam, et dorsum suum ponentem ad flagella, et maxillas suas ad palmas, et quemadmodum ovem adduci ad victimam, et aceto et felle potari, et ab amicis et ab his qui proximi sunt derelinqui, et extendentem manus per totam diem, et ab eis qui eum intuebantur subsannari et maledici, et partiri vestimenta ejus, et super vestimentum ejus mitti sortem, et in limum mortis deductum, et omnia talia, eum qui secundum hominem est adventum ejus, sicut intravit Hierosolymam, in qua et passus et crucifixus sustinuit omnia quaecunque sunt praedicta, prophetabant. Alii autem dicentes, Rememoratus est Dominus sanctus mortuorum suorum, qui praedormierunt in terra limi, et descendit ad eos uti erigeret, ad salvandum illos; causam reddiderunt, propter quam passus est haec omnia. Qui autem dixerunt: In illa die, dicit Dominus, occidet sol meridie, et erunt tenebrae super terram in die lucis, et convertam dies festos vestros in luctum, et universa cantica vestra in lamentationem; eum occasum solis, qui crucifixo eo fuit ab hora sexta, manifeste annuntiaverunt, et quia posteaquam hoc factum est, hi qui secundum Legem erant dies festi eorum, et cantica, in luctum et lamentationem converterentur, cum inciperent tradi gentibus. Adhuc etiam manifestius hoc idem et Hieremias ostendit, sic dicens de Hierusalem: Exinanita est quae parit, taeduit anima ejus: occidit sol ei, cum adhuc medius dies esset, confusa est, et improperium passa est: reliquos eorum in gladium dabo in conspectu inimicorum eorum.

55.4

어떤 이들은 주님께서 그를 붙드셨기에 그가 잠들어 잠을 자고 다시 일어났다고 말했고, 하늘의 통치자들에게 영광의 왕께서 들어가시도록 영원한 문들을 열라고 명령했다. 그들은 그가 아버지로 말미암아 죽은 이들 가운데서 부활하시고 하늘로 받아들여지실 것을 선포했다. 그들은 또 이렇게 말했다. “그는 하늘 끝에서 나오고, 그가 돌아가는 길은 하늘 끝까지 이르며, 그 열기를 피해 숨을 자가 없다.” 이 말씀으로 그가 내려오셨던 곳으로 다시 올려지셨고, 그의 의로운 심판을 피할 자가 없다는 바로 그 사실을 알렸다. 또 어떤 이들은 이렇게 말했다. “주님께서 다스리시니 민족들은 분노하라. 그가 케루빔 위에 앉아 계시니 땅은 흔들려라.” 이들은 한편으로 그가 올려지신 뒤 그를 믿는 이들을 향해 모든 민족이 분노할 것과, 온 땅이 교회를 거슬러 들고일어날 것을 예언했다. 다른 한편으로는 그가 자기 권능의 천사들과 함께 하늘에서 오실 때 온 땅이 흔들릴 것을 예언했다. 그가 직접 말씀하신 대로다. “태초부터 일찍이 없었던 큰 지진이 일어날 것이다.” 또 다음과 같이 말씀하신다. “심판받는 자는 누구든 맞은편에 서라. 의롭다 함을 받는 자는 누구든 하나님의 종에게 다가오라.” 또 “너희에게 화가 있다. 너희 모두가 옷처럼 낡아지고, 좀벌레가 너희를 먹을 것이기 때문이다.” 또 “모든 육체가 낮아지고, 오직 주님만이 지극히 높은 곳에서 높아지실 것이다.” 이 말씀들은 그가 고난받고 올려지신 뒤에 그를 대적했던 모든 자를 하나님께서 그의 발 아래 복종하게 하실 것을 가리킨다. 그는 모든 이 위에 높아지실 것이며, 그 앞에서 의롭다 함을 받거나 그와 견줄 자가 없을 것이다.

Qui autem dixerunt, eum dormisse et somnum cepisse et resurrexisse, quoniam Dominus suscepit eum, et praecipientes principibus coelorum aperire aeternas portas, ut introeat Rex gloriae, resurrectionem ejus, quae est a mortuis per Patrem, et receptionem in coelos praeconaverunt. In eo autem quod dixerunt: A summo coelo egressio ejus, et occursus ejus usque ad summum coeli, et non est qui se abscondat a calore ejus; quoniam illuc assumtus est, unde et descendit, et non est qui justum judicium ejus effugiat, id ipsum annuntiabant. Et qui dicebant: Dominus regnavit, irascantur populi, qui sedet super Cherubim, commoveatur terra; partim quidem eam, quae post assumtionem ejus facta est super eos qui in eum crediderunt, iram ab omnibus populis, et motum universae terrae adversus Ecclesiam prophetabant; partim autem veniente eo de coelis cum angelis virtutis ejus, commoveri universam terram, quemadmodum ipse ait: Erit terrae motus magnus, qualis non est factus ab initio. Et rursus in eo cum dicit: Quisquis judicatur, ex adverso adstet; et quisquis justificatur, appropinquet puero Dei; et, Vae vobis, quoniam omnes veterascetis sicut vestimentum, et tinea comedet vos; et, humiliabitur omnis caro, et exaltabitur Dominus solus in altissimis; significatur, quoniam post passionem et assumtionem omnes qui contra eum fuerunt sub pedibus ejus subjiciet Deus, et ipse super omnes exaltabitur, et nemo erit qui justificetur aut comparetur ad eum.

55.5

또 어떤 이들은 하나님께서 호렙산에서 조상들과 맺으신 것과는 달리, 사람들과 새 언약을 맺으시고, 사람들에게 새 마음과 새 영을 주실 것이라고 말한다. 그들은 또 “옛일들을 생각하지 말라. 보라, 내가 새 일을 행하니 이제 그 일이 생겨날 것이며, 너희가 알게 될 것이다. 내가 광야에 길을 내고, 메마른 땅에 강들을 내리라. 내가 얻은 내 백성, 선택받은 겨레에게 물을 주어, 그들이 나의 권능을 이야기하게 하리라.”라고 말한다. 그들은 새 언약의 자유를 이처럼 뚜렷이 알렸다. 새 부대에 담는 새 포도주, 곧 그리스도를 믿는 믿음도 알렸다. 이 믿음을 통해 그는 광야에 의의 길이 생겨났고, 메마른 땅에 성령의 강들이 흘러 하나님께서 얻으신 선택받은 겨레에게 물을 준다고 선포했다. 이는 그분의 권능이 널리 이야기되게 하려는 것이며, 이 일을 행하신 하나님을 그들이 모독하게 하려는 것이 아니다.

Et qui dicunt, dispositurum Deum Testamentum novum hominibus, non quemadmodum disposuit patribus in monte Horeb; et cor novum, et spiritum novum dare hominibus: et rursus, Et antiqua nolite reputare; ecce facio nova, quae nunc orientur, et scietis: et faciam in deserto viam, et in terra inaquosa flumina, ad potandum genus electum, populum meum quem acquisivi, ut virtutes meas enarret; quae est novi Testamenti libertas, hanc manifeste annuntiabant, et novum vinum quod in novos utres mittitur, fidem quae est in Christo, qua annuntiavit ortam in eremo viam justitiae, et in terra inaquosa flumina Spiritus sancti, adaquare genus electum Dei quod acquisivit, ut virtutes ejus enarrentur; sed non ut blasphemarent eum, qui haec fecit Deus.

55.6

참으로 영적인 사람은 우리가 이처럼 많은 성경 구절을 이어 가며 예언자들의 말이라고 밝혀 온 그 밖의 모든 말씀도 해석할 것이다. 그는 각각의 말씀이 주님의 경륜 가운데 어떤 모습을 두고 한 말씀인지 밝히고, 하나님의 아들께서 행하신 일의 전체 모습을 드러낼 것이다. 그는 하나님께서 언제나 같은 분이심을 안다. 하나님의 말씀이 지금 우리에게 나타나셨지만, 그 말씀도 언제나 같은 분이심을 안다. 마지막 때에 하나님의 영이 우리에게 새롭게 부어졌지만, 그 영도 언제나 같은 영이심을 안다. 그 영은 세상의 창조부터 마지막까지 인류에게 부어진다. 인류 가운데 하나님을 믿고 그 말씀을 따르는 이들은 그분에게서 오는 구원을 받는다. 그분에게서 떠나고, 그분의 계명을 업신여기며, 자기들의 행위로 자신들을 지으신 분을 욕되게 하고, 자기들의 견해로 자신들을 먹이시는 분을 모독하는 자들은 지극히 의로운 심판을 자기들 위에 쌓는다. 그러므로 영적인 사람은 모든 이를 판단하지만, 자신은 누구에게도 판단받지 않는다. 그는 자기 아버지를 모독하지 않고, 그분의 경륜을 헛되게 하지 않으며, 조상들을 고발하거나 예언자들을 욕되게 하지 않는다. 예언자들이 다른 신에게서 왔다거나, 예언들이 서로 다른 실체에서 나왔다고 말하지도 않는다. 우리는 모든 이단자를 향해 말할 것이다. 먼저 마르키온을 따르는 자들과, 그들과 마찬가지로 예언자들이 다른 신에게서 왔다고 말하는 자들에게 말한다. “사도들을 통해 우리에게 주어진 복음을 더 주의 깊게 읽어라. 예언자들도 더 주의 깊게 읽어라. 그러면 우리 주님의 모든 행적과 모든 가르침, 모든 고난이 예언자들의 글에 미리 선포되어 있음을 발견할 것이다.”

Et reliqua omnia quaecunque per tantam seriem Scripturae demonstravimus prophetas dixisse, spiritalis vere qui est, interpretabitur, unumquodque eorum quae dicta sunt, in quem dictum sit characterem dispositionis Domini, et integrum corpus operis Filii Dei, ostendens, semper eundem Deum sciens, et semper eundem Verbum Dei cognoscens, etiamsi nunc nobis manifestatus est; et semper eundem Spiritum Dei cognoscens, etiamsi in novissimis temporibus nove effusus est in nos, et a conditione mundi usque ad finem in ipsum humanum genus: ex quo qui credunt Deo, et sequuntur verbum ejus, percipiunt eam quae est ab eo salutem. Qui vero abscedunt ab eo, et contemnunt praecepta ejus, et per opera sua inhonorant eum qui se fecit, et sententia sua blasphemant eum qui se alit, justissimum adversus se coacervant judicium. Hic igitur examinat omnes, ipse vero a nemine examinatur; neque Patrem suum blasphemans, neque dispositiones ejus frustrans, neque patres accusans, neque prophetas exhonorans, aut ab alio Deo dicens eos, aut iterum ex alia et alia substantia fuisse prophetias. Dicemus autem adversus omnes haereticos, et primo quidem adversus eos qui sunt a Marcione, et adversus eos qui sunt similes illis, ab altero Deo dicentes esse prophetas, legite diligentius id quod ab Apostolis est Evangelium nobis datum, et legite diligentius prophetas, et invenietis universam actionem, et omnem doctrinam, et omnem passionem Domini nostri praedicatam in ipsis.

56.1

너희에게 이런 생각이 떠올라, “그러면 주님은 오셔서 어떤 새로움을 가져오셨는가?” 하고 묻는다면, 이것을 알라. 예고되었던 그분은 친히 오심으로써 모든 새로움을 가져오셨다. 사람을 새롭게 하고 살릴 새로움이 오리라는 것이 바로 예고된 내용이었다. 왕이 오는 것은 파견된 종들이 미리 알린다. 자기 주인을 맞이할 사람들이 채비를 갖추고 준비하게 하려는 것이다. 왕이 오고, 그를 따르는 이들이 미리 예고된 기쁨으로 충만해지고, 그가 주는 자유를 얻고, 함께 그를 뵙고, 그의 말을 듣고, 그가 주는 선물을 누렸다면, 분별력이 있는 사람들 사이에서는 왕이 자기의 도착을 알린 이들보다 무엇을 더 새롭게 가져왔느냐고 더는 묻지 않을 것이다. 왕은 자기 자신을 가져왔으며, 천사들도 들여다보기를 갈망하던, 미리 예고된 좋은 것들을 사람들에게 주었기 때문이다. 만일 그리스도께서 예고된 모습대로 오셔서 그들의 말을 이루지 않으셨다면, 그때야말로 그 종들은 거짓말쟁이이고, 주님께서 보내신 이들이 아니었을 것이다. 그러므로 그분은 이렇게 말씀하셨다. “내가 율법이나 예언자들을 폐하러 왔다고 생각하지 말라. 나는 폐하러 온 것이 아니라 이루러 왔다. 진실로 너희에게 말한다. 하늘과 땅이 지나갈 때까지, 모든 것이 이루어질 때까지, 율법과 예언자들에게서 이오타 하나나 획 하나도 없어지지 않을 것이다.” 그분은 오셔서 모든 것을 이루셨고, 율법이 예고한 새 언약을 지금도 교회 안에서 마지막까지 이루고 계신다. 그분의 사도 바울도 로마인들에게 보낸 편지에서 이렇게 말한다. “이제 율법 없이 하나님의 의가 나타났으며, 율법과 예언자들이 이를 증언한다. 의인은 믿음으로 살 것이기 때문이다.” 의인이 믿음으로 살 것이라는 이 말씀은 예언자들을 통해 미리 예고되었다.

Si autem subit vos hujusmodi sensus, ut dicatis: Quid igitur novi Dominus attulit veniens? cognoscite, quoniam omnem novitatem attulit semetipsum afferens, qui fuerat annuntiatus. Hoc enim ipsum praedicabatur, quoniam novitas veniet innovatura et vivificatura hominem. Regis enim adventus ab his quidem qui mittuntur servis praenuntiatur, propter apparatum et expeditionem eorum qui inciperent suscipere suum Dominum. Cum autem venit Rex, et illi praenuntiato gaudio adimpleti sunt qui sunt subjecti, et perceperunt eam quae est ab eo libertatem, et participant visionem ejus, et audierunt sermones ejus, et fruiti sunt muneribus ab eo, non jam requiretur, quid novius attulit Rex super eos qui annuntiaverunt adventum ejus, apud eos videlicet qui sensum habent. Semetipsum enim attulit, et ea quae praedicta sunt bona, in quae concupiscebant angeli intendere, donavit hominibus. Tunc autem fuissent servi mendaces, et non a Domino missi, si non Christus adveniens talis, qualis et praedicabatur, adimplesset eorum sermones. Quapropter dicebat: Ne putetis, quoniam veni dissolvere Legem aut prophetas: non veni dissolvere, sed adimplere. Amen enim dico vobis, donec pertranseat coelum et terra, iota unum aut unus apex non transiet a Lege et prophetis, quoadusque omnia fiant. Omnia enim ipse adimplevit veniens, et adhuc implet in Ecclesia usque ad consummationem a Lege praedictum novum Testamentum. Quemadmodum et Paulus Apostolus ejus ait in ea quae est ad Romanos: Nunc autem sine Lege justitia Dei manifestata est, testificata a Lege et prophetis: Justus enim ex fide vivet. Hoc autem, quoniam justus ex fide vivet, per prophetas praedictum fuerat.

56.2

만일 예언자들이 다른 하나님에게서 예언의 영감을 받아, 너희가 말하는 형언할 수 없는 아버지와 그분의 나라와 경륜을 알지 못했다면, 곧 하나님의 아들이 마지막 날에 땅에 오셔서 이루신 경륜을 알지 못했다면, 어떻게 왕의 오심을 예고하고, 그분이 주시는 자유를 미리 복음으로 전할 수 있었겠는가? 어떻게 그리스도께서 행하신 모든 것, 그분의 말씀과 활동과 수난을 미리 알리고, 새 언약을 예고할 수 있었겠는가? 예언자들은 다른 누군가를 두고 말했는데, 주님께도 그와 비슷한 일이 일어났다는 식으로, 이 일들이 우연히 일어났다고 말할 수는 없다. 모든 예언자가 똑같은 이 일들을 예언했으며, 옛사람 가운데 누구에게도 그 일들이 일어나지 않았기 때문이다. 이 일들이 옛사람 중 누군가에게 일어났다면, 그 뒤의 사람들이 이 일들이 마지막 때에 일어나리라고 예언하지는 않았을 것이다. 족장이나 예언자나 옛 왕들 중 누구에게도 그에게만 고유하게 해당하는 방식으로 이 일들 중 어떤 것이 이루어진 적이 없다. 그들은 모두 그리스도의 수난을 예언했으나, 그들 자신이 예고된 그대로의 수난을 겪은 것과는 거리가 멀었다. 주님의 수난에 관해 예고된 증거들도 다른 누구에게서도 나타나지 않았다. 옛사람 중 누군가가 죽었을 때 해가 대낮에 진 일도 없고, 성전의 휘장이 찢어진 일도 없고, 땅이 흔들린 일도 없고, 바위가 갈라진 일도 없고, 죽은 사람들이 살아난 일도 없었다. 그들 가운데 누구도 사흘째 되는 날에 일어나지 않았고, 하늘로 받아들여지지 않았고, 들려 올라갈 때 하늘이 열린 일도 없었다. 민족들이 다른 누군가의 이름을 믿은 일도 없고, 그들 가운데 누구도 죽었다가 다시 일어나 자유의 새 언약을 열지 않았다. 그러므로 예언자들은 다른 이를 두고 말한 것이 아니라, 예고된 모든 표징이 한데 모여 이루어진 주님을 두고 말한 것이다.

Unde autem poterant praedicere prophetae regis adventum, et eam libertatem quae ab eo dabatur praeevangelisare, et omnia quae a Christo facta sunt, et sermonem et operationem et passionem ejus praenuntiare, et novum Testamentum praedicere, si ab altero Deo propheticam inspirationem acceperunt, ignorantes inenarrabilem Patrem secundum vos, et regnum ejus, et dispositiones ejus, quas Filius Dei in novissimo dierum veniens in terris implevit. Neque enim casu quodam haec evenisse potestis dicere, tamquam a prophetis quidem de altero quodam dicta, similiter autem evenerunt Domino. Omnes enim prophetae haec eadem prophetaverunt: sed neque alicui ex veteribus evenerunt. Si enim evenissent alicui ex veteribus ista, non utique qui postea fuerunt prophetassent in novissimis temporibus futura haec. Adhuc etiam nemo est neque patrum, neque prophetarum, neque antiquorum regum, circa quem proprie ac specialiter factum sit aliquid horum. Nam omnes quidem Christi passiones prophetaverunt; ipsi autem ad patiendum similiter ut ipsa praedicta sunt, longe erant. Et argumenta autem quae praedicta sunt dominicae passionis, in nullo altero facta sunt. Neque enim sol medio die occidit aliquo de veteribus mortuo, neque scissum est velum templi, neque terra mota est, neque petrae disruptae sunt, neque mortui resurrexerunt, neque in tertia die quis illorum surrexit, neque receptus est in coelum, neque cum assumeretur aperti sunt coeli, neque in nomen alicujus alterius crediderunt gentes, neque quis ex eis mortuus et resurgens, aperuit novum libertatis testamentum. Non igitur de altero, sed de Domino, in quem concurrerunt omnia praedicta signa, dicebant prophetae.

56.3

어떤 사람이 유대인들을 변호하면서, 그들이 바빌론으로 옮겨 간 뒤 스룹바벨 때에 성전이 세워진 일과, 칠십 년이 지나 백성이 그곳을 떠난 일을 새 언약이라고 말한다면, 그는 이것을 알아야 한다. 그때에는 돌로 된 성전이 다시 세워졌으며, (여전히 돌판에 새겨진 율법을 지키고 있었기 때문이다.) 새 언약은 전혀 주어지지 않았다. 주님께서 오실 때까지 그들은 모세를 통해 주어진 율법을 따르고 있었다. 주님께서 오신 뒤에야, 화해를 이루어 평화를 가져오는 새 언약과 생명을 주는 법이 온 땅으로 나갔다. 예언자들이 말한 대로이다. “시온에서 법이 나오고, 예루살렘에서 주님의 말씀이 나올 것이다. 그분은 수많은 백성을 책망하실 것이며, 그들은 자기들의 칼을 두들겨 쟁기를 만들고, 자기들의 창을 두들겨 낫을 만들 것이다. 이제 더는 싸움을 배우지 않을 것이다.” 그러므로 다른 법과 말씀이 예루살렘에서 나와, 그분을 받아들인 민족들 사이에 그토록 큰 평화를 이루고, 그들을 통해 수많은 백성의 어리석음을 책망했다면, 예언자들이 다른 이를 두고 말했다는 결론이 따를 법하다.

Si autem aliquis Judaeis advocationem praestans, erectionem templi, quae, posteaquam in Babylonem transmigraverunt, facta est sub Zorobabel, et discessionem populi quae facta est post septuaginta annos, dicat hoc esse novum Testamentum; cognoscat, quoniam lapideum quidem templum restructum est tunc; (adhuc enim illa quae in lapideis tabulis facta fuerat Lex servabatur) novum autem testamentum datum est nullum, sed ea lege quae per Moysem data est utebantur usque ad adventum Domini: a Domini autem adventu novum Testamentum ad pacem reconcilians, et vivificatrix lex in universam exivit terram, quemadmodum dixerunt prophetae: Ex Sion enim prodiet lex, et verbum Domini de Hierusalem, et arguet populum multum; et concident gladios suos in aratra, et lanceas suas in falces, et jam non discent pugnare. Si igitur alia lex et verbum exiens ab Hierusalem, tantam pacem fecit apud eas gentes quae eum receperunt, et per eas arguit imprudentiae multum populum, videtur consequens de altero dixisse prophetas.

56.4

그런데 자유의 법, 곧 하나님의 말씀이, 예루살렘에서 나온 사도들을 통해 온 땅에 선포되어 그토록 큰 변화를 일으켜, 그 민족들이 전쟁에 쓰는 칼과 창을 쟁기로 만들고, 곡식을 거두도록 그분이 주신 낫, 곧 평화의 도구로 바꾸었으며, 이제는 싸울 줄도 모르고, 맞으면 다른 뺨도 내어 준다면, 예언자들은 다른 누군가를 두고 이런 말을 한 것이 아니라, 이 일들을 행하신 분을 두고 말한 것이다. 이분이 우리 주님이시다. 그분에 대해서는 이 말이 참되다. 그분이 친히 쟁기를 만드셨고, 낫을 가져오셨기 때문이다. 이는 곧 사람을 처음 씨 뿌리듯 지으신 일, 아담을 빚으신 일과, 마지막 때에 말씀을 통해 열매를 거두신 일을 가리킨다. 그분은 시작과 끝을 이으시고, 둘 다의 주님이시므로, 끝에 이르러 쟁기를 드러내셨다. 철에 결합된 나무를 드러내시고, 그렇게 그분의 땅을 깨끗하게 하셨다. 굳센 말씀이 육신과 결합하고, 그 형체가 나무못으로 고정되어 거친 땅을 깨끗하게 하셨기 때문이다. 처음에는 아벨을 통해 낫을 미리 나타내셨고, 사람들 가운데 의로운 족속을 거두실 것을 알리셨다. 이렇게 말씀하신다. “보라, 의인이 죽어 가는데 아무도 살펴보지 않고, 의로운 사람들이 거두어지는데 아무도 마음에 새기지 않는다.” 이 일들은 아벨에게서 미리 펼쳐지고, 예언자들을 통해 선포되고, 주님 안에서 완성되었다. 몸이 자기 머리를 따르므로 우리에게도 같은 일이 있다. 예언자들은 한 하나님에게서, 우리 주님은 다른 아버지에게서 왔다고 말하는 이들에게는 이런 논증이 알맞다. 어떻게든 그토록 불합리한 생각을 마침내 그만두게 하려는 것이다. 이 때문에 우리는 성경의 증거들을 제시하려고 힘쓴다. 성경의 말씀 자체로 그들을 논박하여, 우리가 할 수 있는 데까지 그들이 엄청난 신성모독과 수많은 신을 미친 듯이 지어내는 일을 멈추게 하려는 것이다.

Si autem libertatis lex, id est, verbum Dei ab Apostolis, qui ab Hierusalem exierunt, annuntiatum in universam terram, in tantum transmutationem fecit, ut gladios et lanceas bellatorias in aratra fabricaverint ipsae, et in falces quae donavit ad metendum frumentum in organa pacifica demutaverint, et jam nesciunt pugnare, sed percussi et alteram praebent maxillam; non de aliquo alio prophetae dixerunt haec, sed de eo qui fecit ea. Hic autem est Dominus noster, et in hoc est sermo verus: quoniam ipse est qui aratrum fecit, et falcem intulit, hoc est, hominis primam seminationem quae fuit secundum Adam plasmatio, et in novissimis temporibus per Verbum collectam fructificationem: et propter hoc quod initium fini conjungebat, et utrorumque Dominus exsistens, in fine quidem aratrum ostendit, lignum copulatum ferro, et sic ejus expurgavit terram: quoniam firmum Verbum adunitum carni, et habitu taleis confixus emundavit sylvestrem terram. Initio autem falcem figurabat per Abel, significans justi generis humanam collectionem: Vide enim, inquit, quomodo justus perit, et nemo intuetur, et viri justi tolluntur, et nemo excipit corde. Haec autem in Abel quidem praemeditabantur, a prophetis vero praeconabantur, in Domino autem perficiebantur, et in nobis autem idipsum est, consequente corpore suum caput. Et adversus eos quidem, qui ab alio Deo prophetas dicunt, ab altero autem Patre Dominum nostrum, talia sunt apta, si quo modo tandem quiescant a tanta irrationabilitate. Propter hoc enim et laboramus eas, quae sunt ex Scripturis, adhibere ostensiones, ut ipsis sermonibus confutantes eos, quantum in nobis est, cohibeamus eos a grandi blasphemia, et a multorum deorum dementi fabricatione.

57.1

다시 발렌티노스를 따르는 이들과 거짓되게 영지주의자라는 이름을 내세우는 나머지 사람들에게 맞서 말하자면, 그들은 그곳에서 온 씨앗 때문에 성경에 기록된 말 가운데 어떤 것은 지극히 높은 곳에서 나왔다고 말하고, 어떤 것은 중간 영역에서 나왔다고 말하는데, 그것은 대담한 어머니 프루니코스 때문이라고 한다. 또 많은 말은 세상을 만든 이에게서 나왔으며, 예언자들도 그가 보냈다고 한다. 플레로마에 속한 일들을 순수하게 전할 자기 도구들이 그분께 없었다는 듯이 만물의 아버지를 그토록 빈곤한 처지로 몰아넣는 것은 매우 불합리하다고 우리는 말한다. 그분은 누구를 두려워하셨기에, 결핍과 무지 속에서 생겨난 그 영과 뒤섞이지 않고 자유롭게, 고유하게 따로 자기 뜻을 밝히지 못하셨다는 것인가? 더 많은 사람이 진리에 속한 일들을 순수하게 듣게 되면 아주 많은 사람이 구원받을까 두려워하셨다는 것인가? 아니면 구원자가 오실 일을 알릴 사람들을 자기 힘으로 준비할 능력이 없으셨다는 것인가?

Adversus eos rursus qui sunt a Valentino, et reliquos falsi nominis Gnosticos, qui aliquando quidem a summitate quaedam eorum quae sunt in Scripturis posita dicta dicunt, propter semen quod est inde; aliquando vero a medietate propter matrem Prunicam audacem; multa vero a mundi fabricatore, a quo et missi sunt prophetae: dicimus valde irrationabile esse, in tantum inopiae deducere Patrem universorum, quasi non habuerit sua instrumenta, per quae pure ea quae sunt in Pleromate annuntiarentur. Quem enim timebat, ut non libere et sine commixtione ejus spiritus qui est in diminutione et ignorantia factus, proprie ac separatim significaret voluntatem suam? An timebat ne plurimi salvarentur, cum plures pure audissent ea quae sunt veritatis? An rursus impotens erat ipse sibi praeparare eos qui adventum Salvatoris annuntiarent?

57.2

구원자가 이곳에 오셨을 때 자기 사도들을 세상에 보내어 자신이 오신 일을 순수하게 알리고 아버지의 뜻을 가르치게 하셨으며, 이방인이나 유대인의 가르침과는 조금도 어울리지 않게 하셨다면, 플레로마에 계실 때에는 더욱더 자기 전령들을 보내어 자신이 이 세상에 오실 일을 알리되, 데미우르고스에게서 나온 예언들과는 조금도 어울리지 않게 하셨을 것이다. 또 플레로마 안에 계실 때 율법에 속한 예언자들을 사용하여 그들을 통해 자기 일을 드러내셨다면, 이곳에 오셨을 때에는 더욱더 바로 그들을 교사로 사용하여 그들을 통해 우리에게 복음을 전하셨을 것이다. 그러므로 이제 그들은 베드로와 바울과 나머지 사도들이 아니라 서기관들과 바리새인들과 그 밖의 사람들, 곧 율법을 전하던 사람들이 진리를 전했다고 말해야 한다. 그분이 오셨을 때 자기 사도들을 보내시되 오류의 영이 아닌 진리의 영으로 보내셨다면, 예언자들에게도 바로 그와 같이 하셨다. 하나님의 말씀은 언제나 동일하시기 때문이다. 그들의 규칙에 따르면 최상 영역에서 나온 영은 빛의 영이요 진리의 영이며, 완전함의 영이요 앎의 영이었고, 데미우르고스에게서 나온 것은 무지와 결핍과 오류의 영이며 그림자의 자손이었다면, 완전함과 결핍, 앎과 무지, 오류와 진리, 빛과 어둠이 어떻게 한 사람 안에 함께 있을 수 있었겠는가? 예언자들에게 이런 일이 불가능했고, 그들이 한 하나님에게서 나온 주님의 말씀을 선포하고 그분의 아들이 오실 일을 알렸다면, 주님 자신은 더욱더 어떤 때에는 최상 영역에 관해, 어떤 때에는 그 아래 결핍의 영역에 관해 말씀하시는 일이 결코 없었을 것이며, 앎과 무지를 함께 가르치는 스승이 되시지도 않았을 것이다. 어떤 때에는 세상을 만든 이를, 어떤 때에는 그 위에 있는 아버지를 번갈아 영광스럽게 하시는 일도 결코 없었을 것이다. 친히 이렇게 말씀하셨기 때문이다. “아무도 새 옷에서 떼어 낸 조각을 낡은 옷에 덧대지 않으며, 새 포도주를 낡은 가죽 부대에 넣지도 않는다.” 그러므로 그들도 예언자들을 낡은 것이라 여기거든 철저히 멀리해야 한다. 데미우르고스가 미리 보낸 그 예언자들이 최상 영역에 속한 그 새로움에서 나오는 어떤 말을 했다고 말해서는 안 된다. 그렇지 않으면 새 포도주를 낡은 가죽 부대에 넣지 않는다고 말씀하신 주님께 다시 책망을 받을 것이다.

Si autem cum huc venisset Salvator, suos Apostolos misit in mundum, pure adventum ejus annuntiantes, et voluntatem Patris docentes, in nullo communicantes neque gentium, neque Judaeorum doctrinae, multo magis in Pleromate exsistens praedicatores proprios destinasset, annuntiantes in hunc mundum futurum adventum ejus, in nullo communicantes iis prophetiis quae sunt a Demiurgo. Si autem, cum esset intra Pleroma, usus est iis prophetis qui erant secundum Legem, et per eos ostendit quae sunt sua, multo magis, cum huc venisset, his ipsis usus fuisset magistris, et per eos annuntiasset nobis Evangelium. Jam igitur non Petrum et Paulum, et reliquos Apostolos dicant annuntiasse veritatem, sed Scribas et Pharisaeos, et reliquos per quos Lex annuntiabatur. Si autem suos in suo adventu proprios Apostolos emisit in spiritu veritatis, et non in spiritu erroris, hoc idem ipsum in prophetis fecit: semper enim idipsum Verbum Dei: et siquidem de principalitate Spiritus fuit secundum regulam ipsorum Spiritus lucis, et Spiritus veritatis, et Spiritus perfectionis, et Spiritus agnitionis; is vero qui a Demiurgo, fuit Spiritus ignorantiae, et diminutionis, et erroris, et umbrae progenies; quemadmodum in uno et eodem potuit esse perfectio et diminutio, agnitio et ignorantia, error et veritas, lux et tenebrae? Si autem in prophetis impossibile erat hoc ita esse, sed ab uno Deo Verbum Domini praeconabant, et adventum Filii ejus annuntiabant; multo magis Dominus ipse nunquam modo quidem de principali, modo vero de subjecta deminoratione fecisset sermones, et agnitionis et ignorantiae simul factus magister: nec unquam modo quidem mundi fabricatorem, modo autem eum qui super hunc est glorificaret Patrem, quemadmodum ipse ait: Nemo immittit commissuram vestimenti novi in vestimentum vetus, nec mittunt vinum novum in utres veteres. Igitur aut omni modo et ipsi abstineant se a prophetis, tanquam a veteribus; et non dicant, eos ab ea novitate, quae secundum principalitatem est, quaedam dixisse, praemissos a Demiurgo: aut rursus arguentur a Domino dicente, novum vinum non mitti in utres veteres.

57.3

그들의 어머니에게서 나온 씨앗이 어떻게 플레로마 안의 신비를 알고 그것에 관해 말할 수 있었겠는가? 어머니는 플레로마 바깥에 있으면서 바로 그 씨앗을 낳았기 때문이다. 그런데 플레로마 바깥에 있는 것은 앎의 바깥, 곧 무지 속에 있다고 그들은 말한다. 그러니 무지 속에서 잉태된 그 씨앗이 어떻게 앎을 전할 수 있었겠는가? 또 그 어머니 자신은 어떻게 플레로마의 신비를 알았겠는가? 그녀는 형태도 모습도 없이 유산된 태아처럼 바깥으로 내던져졌고, 거기서 갖추어지고 형태를 받았으며, 호로스에게 가로막혀 안으로 들어가지 못하고, 마지막까지 플레로마 바깥에, 곧 앎의 바깥에 머물렀는데 말이다. 다시 그들은 주님의 수난이 위에 있는 그리스도가 뻗어 나간 일의 모형이라고 말한다. 그리스도가 호로스 위로 뻗어 나가 그들의 어머니에게 형태를 주었다는 것이다. 그러나 나머지 일들에서 그들은 논박을 받는다. 더는 모형과 닮은 모습을 제시할 수 없기 때문이다. 위에 있는 그리스도가 어디서 식초와 쓸개즙을 마셨는가? 어디서 그의 옷이 나뉘었는가? 어디서 찔려 피와 물이 나왔는가? 어디서 핏방울을 땀으로 흘렸는가? 주님께 일어난 그 밖의 모든 일, 곧 예언자들이 말한 일들에도 같은 물음이 따른다. 그때는 아직 일어나지 않았으나 장차 일어날 일들을 어머니나 그 씨앗이 어떻게 미리 내다보았다는 것인가?

Unde autem semen matris ipsorum poterat cognoscere ea quae erant intra Pleroma sacramenta, et de his eloqui? Siquidem extra Pleroma exsistens mater, peperit hoc ipsum semen; quod autem extra Pleroma est, extra agnitionem esse dicunt, quod est ignorantia. Quomodo igitur id, quod erat ignorantia semen conceptum, agnitionem annuntiare poterat? Aut quemadmodum ipsa mater, ea quae erant Pleromatis, cognoscebat sacramenta, informis et infigurata, quasi abortivum projecta foras, et ibi aptata et formata, et ab Horo prohibita interius ingredi, et usque ad consummationem extra Pleroma perseverans, id est, extra agnitionem? Rursus autem passionem Domini typum esse dicentes extensionis Christi superioris, quam extensus Horo formavit eorum matrem, in reliquis arguuntur, jam non habentes similitudinem typi ostendere: ubi enim sursum Christus aceto et felle potatus est? aut ubi divisa sunt vestimenta ejus? aut ubi punctus est, et exivit sanguis et aqua? aut ubi guttas sanguinis sudavit? et reliqua quaecunque Domino acciderunt, de quibus dixerunt prophetae. Unde ergo de iis quae tunc quidem nondum evenerant, incipiebant autem evenire, aut mater, aut semen ejus divinavit?

57.4

이에 더하여, 성경에 기록된 그리스도의 오심에 관한 말씀들로 논박을 당하자, 그들은 일부 말씀은 최상 영역에서 나왔다고 주장한다. 그러나 그 말들이 무엇인지에 대해서는 의견이 하나로 모이지 않고, 같은 말들을 두고도 저마다 다르게 답한다. 누군가 그들을 시험해 보고자 그들 가운데 뛰어나다는 이들에게 어떤 말씀에 관해 각자에게 따로 물어보면, 한 사람은 그 말씀이 프로파토르에 관한 것, 곧 뷔토스에 관한 것이라고 답할 것이다. 다른 사람은 만물의 시작, 곧 독생자에 관한 것이라 하고, 또 다른 사람은 만물의 아버지, 곧 말씀에 관한 것이라 할 것이다. 또 어떤 사람은 플레로마 안의 아이온들 가운데 한 아이온에 관한 말이라고 할 것이며, 다른 이들은 그리스도에 관해, 또 다른 사람은 구원자에 관해 말한 것이라 할 것이다. 그들 가운데 좀 더 능숙한 자는 오랫동안 침묵하며 뜸을 들인 뒤에 호로스에 관해 한 말이라고 한다. 다른 사람은 충만함 안에 있는 소피아를 가리킨다고 하고, 또 다른 사람은 충만함 바깥의 어머니를 알리는 말이라고 하며, 다른 사람은 세상을 만드신 하나님을 말한다고 할 것이다. 한 가지에 대해 그들 사이에 이토록 많은 차이가 있고, 똑같은 성경을 놓고도 여러 견해를 품는다. 똑같은 말씀을 읽고서는 모두 눈썹을 찌푸리고 고개를 흔들면서, 그 말씀은 지극히 높은 뜻을 지닌다고 말한다. 그 안에 담긴 의미의 위대함을 모두가 이해할 수는 없으며, 그래서 지혜로운 사람들에게는 침묵이 가장 큰 일이라는 것이다. 위에 있는 시게를 자기들의 침묵으로 나타내야 하기 때문이라고 한다. 이렇게 그들은 모두 떠나가면서, 한 가지에 대해 그토록 많은 견해를 품고 자기들의 예리한 생각을 은밀히 간직한다. 그러므로 성경에 예언된 일들에 대해 그들 사이에 합의가 이루어지면, 그때에는 우리에게도 논박을 받을 것이다. 그들의 생각은 바르지 못하지만, 똑같은 말에 동의하지 않으므로 지금은 스스로를 논박하고 있다. 우리는 오직 한 분이신 참 하나님을 스승으로 따르며, 그분의 말씀을 진리의 규칙으로 삼으므로, 같은 일에 관해 언제나 모두 같은 말을 한다. 우리는 이 온 세상을 만드신 한 하나님을 안다. 그분은 예언자들을 보내셨고, 백성을 이집트 땅에서 이끌어 내셨으며, 마지막 때에는 믿지 않는 자들을 부끄럽게 하고 의의 열매를 찾으시려고 자기 아들을 드러내셨다.

Adhuc etiam super haec dicunt quidem a principalitate quaedam dicta, confutati ab iis, quae in Scripturis de Christi adventu referuntur. Quae autem sint haec, non jam unum sentiunt, sed alii alia de his ipsis respondent. Siquis enim experimentum eorum volens accipere, separatim interroget de aliquo sermone eos, qui excellentes sint apud eos, inveniet alium quidem dicentem de Propatore, id est, de Bytho esse id quod interrogetur; alium vero de Initio omnium, id est, de Unigenito; alterum vero de Patre omnium, hoc est, de Verbo: alter rursus dicet de uno Aeone eorum, qui sunt in Pleromate Aeones, dici: alii autem de Christo, et alius de Salvatore. Qui autem illorum peritior est, posteaquam multum tacens protraxerit, de Horo ait dictum esse: alius vero eam quae est intra plenitudinem, Sophiam significari: alius vero illam quae extra plenitudinem est, Matrem annuntiari; et alius mundi fabricatorem Deum dicet. Tantae sunt de uno inter eos diversitates, de iisdem Scripturis varias habentes sententias: et uno eodemque sermone lecto, universi obductis superciliis agitantes capita, valde quidem altissime se habere sermonem dicunt, non autem omnes capere magnitudinem ejus intellectus, qui ibidem continetur: et propter hoc silentium maximam rem esse apud sapientes. Oportere enim eam quae sit sursum Sigen, per id quod est apud eos silentium, deformari. Sic autem abeunt omnes quotquot sunt, tantas de uno gestantes sententias, in abscondito ferentes secum sua acumina. Cum igitur inter eos convenerit de iis quae in Scripturis sunt praedicta, tunc et a nobis confutabuntur. Non enim bene sentientes, interim tamen semetipsos arguunt, de iisdem verbis non consentientes. Nos autem unum et solum verum Deum doctorem sequentes, et regulam veritatis habentes ejus sermones, de iisdem semper eadem dicimus omnes, unum Deum scientes, factorem hujus universitatis, qui prophetas misit, qui eduxit populum de terra Aegypti, qui in novissimis temporibus Filium suum manifestavit, uti confunderet incredulos, et exquireret justitiae fructum.

58.1

주님께서는 이 가르침으로 누구를 반박하지 않으시겠는가? 예언자들은 그분의 아버지 외에 다른 하나님에게서 말씀을 받아 말하지 않았고, 어떤 다른 실체에서가 아니라 한 분이신 동일한 아버지에게서 받아 말했으며, 이 세상에 있는 것들을 만드신 분도 그분 자신의 아버지 외에 다른 누구도 아님을 이렇게 가르치신다. “어떤 집주인이 포도밭을 만들고, 그 둘레에 울타리를 두르고 그 안에 포도즙 틀을 파고, 탑을 세운 뒤 농부들에게 그것을 세주고, 먼 길을 떠났다. 열매를 거둘 때가 가까워지자, 자기 몫의 열매를 받아 오도록 종들을 농부들에게 보냈다. 그런데 농부들은 그 종들을 붙잡아, 하나는 때리고 다른 하나는 돌로 치고 또 다른 하나는 죽였다. 그는 다시 앞서 보낸 종들보다 더 많은 다른 종들을 보냈으나, 농부들은 그들에게도 똑같이 했다. 마지막으로 그는 자신의 외아들을 그들에게 보내며 말했다. ‘내 아들은 존중할지도 모르겠다.’ 그러나 농부들은 그 아들을 보고 서로 말했다. ‘이자는 상속자다. 자, 그를 죽이자. 그러면 그의 상속 재산이 우리 것이 될 것이다.’ 그들은 그를 붙잡아 포도밭 밖으로 내쫓고 죽였다. 그러면 포도밭 주인이 와서 그 농부들을 어떻게 하겠느냐?” 그들이 그분께 말했다. “그 악한 자들을 참혹하게 죽이고, 자기 포도밭을 다른 농부들에게 세줄 것입니다. 때에 맞추어 열매를 바칠 이들에게 말입니다.” 주님께서 다시 말씀하신다. “‘집 짓는 이들이 버린 돌, 그 돌이 모퉁이의 머릿돌이 되었다’를 읽어 보지 못했느냐? 이 돌은 주님께서 이루신 것이며 우리 눈에 놀랍다. 그러므로 내가 너희에게 말한다. 하나님의 나라를 너희에게서 빼앗아, 그 나라의 열매를 맺는 민족에게 줄 것이다.” 이 말씀으로 그분은 제자들에게 분명히 알리셨다. 집주인은 한 분으로 동일하시니 곧 유일하신 하나님 아버지이시며, 그분이 친히 만물을 만드셨다. 그러나 농부들은 서로 다르다. 어떤 이들은 모욕하고 교만하며 열매를 맺지 못하고 주님을 죽인 자들이고, 다른 이들은 온전히 순종하며 때에 맞추어 열매를 바치는 자들이다. 동일한 이 집주인이 어떤 때에는 종들을 보내고 어떤 때에는 자신의 아들을 보내신다. 그러므로 아들을 죽인 그 농부들에게 아들을 보내신 아버지, 바로 그분이 종들도 보내셨다. 아들은 아버지에게서 오신 분으로서 최고의 권위를 가지고 말씀하셨다. “그러나 나는 너희에게 말한다.” 종들은 주인에게서 온 이들로서 종의 방식으로 말했고, 그 때문에 “주님께서 이렇게 말씀하신다”라고 했다.

Quem enim non confutat Dominus, neque ab altero Deo dicere prophetas nisi a Patre ejus, neque ab aliqua alia substantia, sed ab uno et eodem Patre, neque alium aliquem ea quae sunt in hoc mundo fecisse, nisi suum Patrem, docens sic: Homo erat quidam paterfamilias, et plantavit vineam, et sepem circumdedit ei, et fodit in ea torcular, et aedificavit turrim, et locavit eam colonis, et peregre profectus est. Cum autem appropinquasset tempus fructuum, misit servos suos ad colonos, ut acciperent de fructibus suis. Et coloni apprehensis servis, unum quidem ceciderunt, alium autem lapidaverunt, alium vero occiderunt. Iterum misit alios servos plures prioribus: et fecerunt eis similiter. Novissime autem misit eis filium suum unicum, dicens: Forte verebuntur filium meum. Coloni vero cum vidissent filium, dixerunt intra se: Hic est haeres, venite, occidamus eum, et habebimus haereditatem ejus: et apprehensum eum ejecerunt extra vineam, et occiderunt eum. Cum ergo venerit dominus vineae, quid faciet colonis illis? Et dixerunt illi: Malos male perdet, et vineam suam locabit aliis colonis, qui reddent fructus temporibus suis. Iterum dicit dominus: Nunquam legistis, Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli? A Domino factus est, et est mirabilis in oculis nostris. Propter quod dico vobis, quoniam auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus. Per quae ostendit manifeste discipulis suis unum quidem et eundem patremfamilias, hoc est, unum Deum Patrem, qui per seipsum omnia fecit: varios vero agricolas, quosdam quidem contumeliosos et superbos et infructuosos, et Domini interfectores; quosdam vero cum omni obedientia reddentes fructus temporibus suis: et eundem hunc patremfamilias, aliquando quidem mittentem servos, aliquando quidem Filium suum. A quo igitur Patre missus est Filius ad eos colonos, qui interfecerunt eum, ab hoc et servi. Sed Filius quidem quasi a Patre veniens principali auctoritate, dicebat: Ego autem dico vobis. Servi autem quasi a Domino serviliter, et propter hoc dicebant: Haec dicit Dominus.

58.2

그러므로 그들이 믿지 않는 이들에게 주님으로 선포했던 그분을, 그리스도께서는 자신에게 순종하는 이들에게 전하셨다. 먼저 있었던 이들을, 곧 처음에 종을 위한 율법 수여를 통해 부르셨던 하나님이, 나중에 있었던 이들을, 곧 그 뒤에 자녀로 삼으심을 통해 받아들이셨다. 하나님께서는 인류라는 포도밭을 만드셨다. 먼저 아담을 빚으시고 조상들을 선택하셨으며, 모세를 통한 율법 수여로 그것을 농부들에게 맡기셨다. 울타리를 두르셨다는 것은 그들의 경배에 경계를 정하셨다는 뜻이며, 탑을 세우셨다는 것은 예루살렘을 선택하셨다는 뜻이다. 포도즙 틀을 파셨다는 것은 예언의 영을 담을 그릇을 준비하셨다는 뜻이다. 이처럼 바빌론으로 옮겨 가기 전에 예언자들을 보내셨고, 옮겨 간 뒤에는 다시 앞서보다 많은 다른 예언자들을 보내어 열매를 요구하게 하셨다. 그들은 백성에게 말했다. “주님께서 이렇게 말씀하신다. 너희의 길과 행실을 깨끗하게 하여라. 의로운 판결을 내려라. 각자 자기 형제에게 자비와 긍휼을 베풀어라. 과부와 고아와 이주민과 가난한 사람에게 힘을 휘두르지 마라. 각자 자기 형제의 악을 마음에 기억해 두지 마라. 거짓 맹세를 좋아하지 마라. 너희를 씻어 깨끗하게 하여라. 너희 마음에서 악을 치워라. 선을 행하기를 배우고 공의를 구하여라. 억압받는 이를 보호하고 고아를 위해 판결하며 과부의 권리를 지켜 주어라. 그리고 와서 우리 함께 따져 보자. 주님께서 말씀하신다.” 또 말씀하신다. “네 혀가 악을 말하지 못하게 막고, 네 입술이 속임수를 말하지 못하게 하여라. 악에서 떠나 선을 행하여라. 평화를 구하고 뒤따라라.” 예언자들은 이런 말씀을 선포하며 의의 열매를 요구했다. 그러나 그들이 믿지 않자, 마지막으로 자신의 아들, 우리 주 예수 그리스도를 보내셨다. 악한 농부들은 그분을 죽인 뒤 포도밭 밖으로 던져 버렸다. 그러므로 주 하나님께서는 포도밭을 넘겨주셨다. 이제는 울타리로 둘러싸인 채가 아니라 온 세상에 펼쳐진 채로, 때에 맞추어 열매를 바치는 다른 농부들에게 넘겨주셨으며, 선택의 탑은 어디서나 높이 솟아 아름답다. 교회는 어디서나 빛나고 포도즙 틀도 어디서나 파여 있다. 어디에나 영을 받아들이는 이들이 있기 때문이다. 그들이 하나님의 아들을 버렸고, 그분을 죽인 뒤 포도밭 밖으로 던졌으므로, 하나님께서 그들을 버리신 것은 의로운 일이었다. 그분은 포도밭 밖에 있던 민족들에게 경작하여 열매 맺는 일을 맡기셨다. 예언자 예레미야도 이렇게 말한다. “주님께서 이런 일을 행하는 민족을 버리고 내치셨다. 유다의 자손들이 내 눈앞에서 악을 행했기 때문이다. 주님께서 말씀하신다.” 예레미야는 같은 뜻으로 말한다. “내가 너희 위에 파수꾼들을 세웠다. ‘나팔 소리를 들어라’ 하였으나 그들은 ‘듣지 않겠다’라고 했다. 그러므로 민족들과 그들 가운데서 가축을 치는 이들이 들었다.” 그러므로 포도밭을 만드시고, 백성을 이끌어 내시고 예언자들을 보내시고, 자신의 아들을 보내시고, 때에 맞추어 열매를 바치는 다른 농부들에게 포도밭을 주신 분은, 한 분이신 동일한 하나님 아버지이시다.

Quem igitur illi Dominum praeconabant incredulis, hunc Christus tradidit his qui obediunt ei: et qui priores, sive primum per servilem legisdationem, vocaverat Deus, hic posteriores, sive postea per adoptionem, assumsit. Plantavit enim Deus vineam humani generis, primo quidem per plasmationem Adae, et electionem patrum: tradidit autem colonis per eam legisdationem, quae est per Moysem: sepem autem circumdedit, id est, circumterminavit eorum culturam; et turrim aedificavit, Hierusalem elegit: et torcular fodit, receptaculum prophetici Spiritus praeparavit: et sic prophetas misit antequam esset in Babylonem transmigratio, et post transmigrationem alios iterum, plures quam priores expetentes fructus, dicentes illis: Haec dicit Dominus: Emundate vias vestras, et mores vestros; judicium justum judicate, et misericordiam et miserationem facite unusquisque ad fratrem suum: in viduam et orphanum et proselytum et pauperem ne exercueritis potentatum, et unusquisque malitiae fratris sui ne recordemini in cordibus vestris, et jusjurandum falsum nolite diligere. Lavamini mundi estote, auferte nequitias a cordibus vestris, discite benefacere, exquirite judicium, defendite vim patientem, judicate pupillo et justificate viduam, et venite disputemus, dicit Dominus. Et rursum: Cohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. Diverte a malo, et fac bonum; inquire pacem, et sequere eam. Haec praeconantes prophetae, fructum petebant justitiae. Non credentibus autem illis, novissime Filium suum misit Dominum nostrum Jesum Christum, quem cum occidissent mali coloni, projecerunt extra vineam. Quapropter et tradidit eam Dominus Deus non jam circumvallatam, sed expansam in universum mundum aliis colonis, reddentibus fructus temporibus suis, turre electionis exaltata ubique et speciosa. Ubique enim praeclara est Ecclesia, et ubique circumfossum torcular: ubique enim sunt qui suscipiunt Spiritum. Quoniam enim Filium Dei reprobaverunt, et projecerunt eum, cum eum occidissent, extra vineam, juste reprobavit eos Deus, et extra vineam exsistentibus gentibus dedit fructificationem culturae. Quemadmodum et Hieremias propheta ait : Reprobavit Dominus, et abjecit gentem facientem haec: quoniam fecerunt filii Juda malignum in conspectu meo, dicit Dominus. Similiter autem Hieremias: Constitui super vos exploratores; Audite vocem tubae; et dixerunt, Non audiemus. Propter hoc audierunt gentes, et qui pascunt pecora in eis. Unus ergo et idem Deus Pater, qui plantavit vineam, qui populum eduxit, qui prophetas misit, qui Filium suum misit, qui vineam dedit aliis colonis, his qui reddunt fructus in temporibus suis.

58.3

그러므로 주님께서는 우리를 좋은 일꾼으로 준비시키시며 제자들에게 말씀하셨다. “너희 자신을 살피고 언제나 늘 깨어 있어라. 방탕과 술 취함과 세상 걱정으로 너희 마음이 무거워져, 그날이 갑자기 너희에게 닥치지 않게 하여라. 그날은 온 땅 위에 사는 모든 사람에게 덫처럼 닥칠 것이다. 그러므로 너희 허리에 띠를 매고 등불을 켜 두어라. 혼인 잔치에서 돌아올 자기 주인을 기다리는 사람들처럼 되어라. 노아의 날들에 일어났던 것과 같다. 사람들은 먹고 마시고 사고팔았으며, 장가들고 시집가며 알아차리지 못했다. 노아가 방주에 들어가고 홍수가 닥쳐 모두를 멸할 때까지 그랬다. 롯의 날들에 일어났던 것과도 같다. 사람들은 먹고 마시고 사고팔고 심고 건축했다. 롯이 소돔에서 나갈 때까지 그랬다. 하늘에서 불이 비처럼 내려 모두를 멸했다. 인자가 올 때에도 이와 같을 것이다. 그러므로 깨어 있어라. 너희 주님이 어느 날 오실지 너희가 모르기 때문이다.” 이로써 그분은 한 분이신 동일한 주님을 선포하셨다. 그분은 노아 때에 사람들의 불순종 때문에 홍수를 일으키셨으며, 롯 때에는 소돔 사람들의 수많은 죄 때문에 하늘에서 불을 비처럼 내리셨다. 마지막에도 이와 같은 불순종과 비슷한 죄 때문에, 심판의 날을 닥치게 하실 것이다. 그날에는 소돔과 고모라가 더 견디기 쉬울 것이라고 말씀하신다. 그분의 사도들의 말을 받아들이지 않은 그 도시와 집보다 말이다. 그분은 말씀하셨다. “너 가버나움아, 네가 하늘까지 높아지겠느냐? 너는 저승까지 내려갈 것이다. 네 안에서 일어난 능력의 일들이 소돔에서 일어났더라면, 그들이 오늘날까지 남아 있었을 것이다. 그러나 내가 너희에게 말한다. 심판의 날에는 너희보다 소돔이 견디기 쉬울 것이다.”

Et propter hoc dicebat Dominus discipulis suis, bonos operarios nos praeparans: Attendite vobis, et vigilate semper in omni tempore, ne quando graventur corda vestra in crapula et ebrietate et cogitationibus secularibus, et repente adsistat super vos dies illa. Superveniet enim quasi laqueus super omnes sedentes super faciem terrae. Sint igitur lumbi vestri praecincti, et lucernae ardentes, et vos similes hominibus exspectantibus Dominum suum, quando revertatur a nuptiis. Quomodo enim factum est in diebus Noe; manducabant et bibebant, emebant et vendebant, nubebant et nubebantur, et non scierunt, quoadusque intravit Noe in arcam, et venit diluvium et perdidit omnes. Et quemadmodum factum est in diebus Lot; manducabant et bibebant, emebant et vendebant, plantabant et aedificabant, quoadusque exivit Lot a Sodomis; pluit ignem de coelo et perdidit omnes: sic erit et in adventu Filii hominis. Vigilate igitur, quoniam nescitis qua die Dominus vester veniet. Unum et eundem annuntians Dominum, qui in temporibus Noe propter inobedientiam hominum superduxit diluvium; et in temporibus Lot propter multitudinem peccatorum Sodomitarum pluit ignem a coelo; et in novissimo propter hanc eandem inobedientiam et similia peccata, superducet diem judicii; in quo ait, tolerabilius Sodomis et Gomorrhis futurum, quam illi civitati et domui, quae non receperit verbum Apostolorum ejus. Et tu Capharnaum, dicebat, numquid usque ad coelum exaltaberis? Usque ad inferos descendes. Quoniam si in Sodomis factae fuissent virtutes quae factae sunt in te, mansissent usque in hodiernum diem. Verumtamen dico vobis, tolerabilius erit Sodomis in die judicii quam vobis.

58.4

하나님의 말씀은 언제나 한 분으로 동일하시다. 그분은 자신을 믿는 이들에게 영원한 생명에 이르는 샘물을 주시고, 열매 없는 무화과나무는 곧바로 말라 버리게 하신다. 노아 때에는 의롭게 홍수를 일으키셨으니, 당시의 저 극악한 인간 종족을 멸하시려는 것이었다. 범죄한 천사들이 그들과 섞였기 때문에 그들은 더 이상 하나님을 위해 열매를 맺을 수 없었다. 또한 그들의 죄를 억누르고, 방주의 모형, 아담의 조형물을 보존하시려는 것이었다. 롯 때에 소돔과 고모라 위로 하늘에서 불과 유황을 비처럼 내리신 분도 그분이시다. 이는 하나님의 의로운 심판의 본보기로서, 모든 사람이 다음 사실을 알게 하려는 것이었다. “좋은 열매를 맺지 않는 나무는 모두 찍혀 불 속에 던져질 것이다.” 그분은 온 세상의 심판에서 소돔을 더 관대하게 대하신다. 그분이 행하신 능력의 일들을 보고도 그분을 믿지 않고, 그분의 가르침을 받아들이지 않은 이들보다 말이다. 그분은 자신이 오심으로 더 큰 은혜를 주셨다. 그분을 믿고 그분의 뜻을 행하는 이들에게 주신 것이다. 그와 같이 그분을 믿지 않은 이들이 심판에서 더 큰 형벌을 받는다고 알리셨다. 그분은 모든 사람에게 똑같이 의로우시며, 더 많이 주신 이들에게는 더 많이 요구하실 것이다. 더 많이 주셨다는 것은 다른 아버지에 대한 앎을 드러내셨기 때문이 아니다. 우리가 그토록 많은 큰 증거로 밝혔듯이, 그분이 오심으로 아버지의 은혜라는 선물을 인류에게 더 풍성히 쏟아 주셨기 때문이다.

Unum et idem cum semper sit Verbum Dei; credentibus quidem ei fontem aquae in vitam aeternam dans; infructuosam vero fici arborem arefaciens statim: et temporibus Noe juste diluvium inducens, uti exstingueret pessimum genus eorum qui tunc erant hominum, qui jam fructificare Deo non poterant, cum angeli transgressores commixti fuissent eis; et ut peccata eorum compesceret, servaret vero arcae typum, Adae plasmationem: et temporibus Lot qui pluit super Sodomam et Gomorrham ignem et sulphur de coelo, exemplum justi judicii Dei, ut cognoscerent omnes, quoniam omnis arbor quae non facit fructum bonum excidetur, et in ignem mittetur: et in universali judicio tolerabilius Sodomis utens, quam his qui viderunt ejus virtutes quas faciebat et non crediderunt in eum, neque receperunt ejus doctrinam. Quemadmodum enim majorem dedit gratiam per suum adventum his qui crediderunt ei et faciunt ejus voluntatem; sic et majorem in judicio habere poenam eos qui non crediderunt ei significavit, justus exsistens super omnes aequaliter, et quibus plus dedit, plus ab eis exacturus: plus autem, non quod alterius Patris agnitionem ostendit, sicut per tot et tanta ostendimus; sed quia majorem donationem paternae gratiae per suum adventum effudit in humanum genus.

58.5

우리가 앞서 말한 내용만으로 충분하지 않은 사람이 있다면, 곧 예언자들이 한 분이신 동일한 아버지에게서 파견되었다는 사실을, 우리 주님도 그 아버지에게서 파견되셨다는 사실을 믿기에 충분하지 않다면, 그는 마음의 귀를 열고, 주 그리스도 예수를 스승으로 부르며, 그분이 하시는 말씀을 들어 보라. “하늘나라는 자기 아들을 위해 혼인 잔치를 마련하는 임금과 같다. 그는 혼인 잔치에 초대받은 이들을 불러오도록 자기 종들을 보냈다.” 그들이 응하려 하지 않자, 그분은 이어 말씀하신다. “임금은 다시 다른 종들을 보내며 말했다. ‘초대받은 이들에게 말하여라. 오너라. 내가 식사를 준비했다. 내 소들과 살진 짐승들을 모두 잡았고 모든 것이 준비되었다. 혼인 잔치에 오너라.’ 그러나 그들은 임금을 무시하고 떠나갔다. 어떤 이들은 자기 밭으로, 다른 이들은 자기 장사하러 갔다. 남은 이들은 그 종들을 붙잡아, 어떤 이들은 모욕하고 다른 이들은 죽였다. 임금은 이 소식을 듣고 노하여, 자기 군대를 보내 그 살인자들을 멸하고, 그들의 도시를 불살랐다. 그리고 자기 종들에게 말했다. ‘혼인 잔치는 준비되었으나 초대받은 이들은 합당하지 않았다. 그러므로 길들이 갈라지는 곳으로 나가서, 만나는 사람마다 혼인 잔치에 모아 오너라.’ 그 종들은 나가서 만나는 사람을 악한 이든 선한 이든 모두 모아 왔고, 혼인 잔치는 식탁에 앉은 사람들로 가득 찼다. 임금이 식탁에 앉은 이들을 보려고 들어왔다가, 혼인 예복을 입지 않은 사람을 보고 그에게 말했다. ‘친구여, 혼인 예복도 없이 어떻게 여기 들어왔느냐?’ 그가 입을 다물고 있자 임금이 시종들에게 말했다. ‘그의 발과 손을 붙들어 들어내고, 그를 바깥 어둠 속에 던져라. 거기서 울며 이를 갈 것이다.’ 부름받은 이들은 많으나 선택받은 이들은 적다.”

Si cui autem non sufficiunt quae praediximus, ad credendum ab uno et eodem Patre prophetas missos esse, a quo et Dominus noster missus est, aperiens autem aures cordis sui, et Christum Jesum Dominum magistrum invocans, audiat dicentem eum: Simile est regnum coelorum regi nuptias facienti filio suo, et mittenti servos suos ad corrogandum eos, qui vocati fuerunt ad nuptias. Et illis nolentibus obedire: Iterum, ait, alios servos misit, dicens: Dicite his qui sunt vocati: Venite, prandium meum paravi, tauri mei et omnia saginata occisa, et omnia parata sunt; venite ad nuptias. Illi autem abierunt negligentes eum, alii quidem in agrum suum, alii autem in negotiationem suam; reliqui vero arripuerunt servos, et alios quidem contumeliose tractaverunt, alios vero occiderunt. Rex autem cum audisset iratus est, et mittens exercitus suos perdidit interfectores illos, et civitatem eorum succendit, et dixit servis suis: Nuptiae quidem paratae sunt, vocati vero non fuerunt digni. Exite igitur ad exitus viarum, et quotquot inveneritis congregate ad nuptias. Et exeuntes servi ejus congregaverunt omnes quotquot invenerunt malos et bonos et completae sunt nuptiae discumbentibus. Introiens autem rex videre recumbentes, vidit ibi hominem non vestitum indumentum nuptiarum, et dicit ei: Amice, quomodo venisti huc, non habens indumentum nuptiarum? Illo autem obmutescente, dixit rex ministris: Tollite eum a pedibus et manibus, et mittite eum in tenebras quae sunt exteriores: ibi erit fletus et stridor dentium. Multi enim sunt vocati, pauci vero electi.

58.6

주님께서는 이 말씀으로도 모든 것을 분명히 밝히셨다. 만물의 아버지가 유일한 임금이시며 주님이시다. 그분에 관해 앞서 이렇게 말씀하셨다. “예루살렘을 두고도 맹세하지 마라. 위대한 임금의 도시이기 때문이다.” 그분은 처음부터 자신의 아들을 위한 혼인 잔치를 준비하셨으며, 한없는 인자하심으로 종들을 통해 먼저 있었던 이들을 혼인 잔치에 부르셨다. 그들이 응하려 하지 않자, 그분은 다시 다른 종들을 보내 그들을 부르셨다. 그래도 그들은 그분께 응하지 않았고, 초대를 전하는 이들을 돌로 치고 죽이기까지 했다. 그분은 자기 군대를 보내 그들을 멸하고 그들의 도시를 불살라 버리셨다. 그리고 모든 길에서, 곧 모든 민족 가운데서, 자기 아들의 혼인 잔치에 사람들을 부르셨다. 예레미야를 통해서도 이렇게 말씀하신다. “내가 너희에게 내 종들인 예언자들을 보내 말하게 했다. 각자 극악한 길에서 돌아서고 너희의 행실을 더 좋게 하여라.” 같은 예언자를 통해 다시 말씀하신다. “내가 보냈다. 낮에도 동트기 전에도 내 종들인 모든 예언자를 너희에게 보냈으나, 그들은 내게 순종하지 않았고 귀를 기울이지도 않았다. 너는 그들에게 이 말을 전하여라. 이 백성은 주님의 음성에 순종하지 않았고 훈계도 받아들이지 않았으며, 그들의 입에서 신실함이 사라졌다.” 그러므로 사도들을 통해 사방에서 우리를 부르신 주님, 바로 그분이 예언자들을 통해 옛사람들을 부르셨다. 이는 주님의 말씀에서 드러난다. 예언자들과 사도들이 서로 다른 분에게서 파견된 것이 아니다. 그들이 각기 다른 민족들에게 선포했어도, 한 분이신 동일한 분에게서 파견되었다. 어떤 이들은 주님을 알렸고 다른 이들은 아버지를 복음으로 전했으며, 어떤 이들은 하나님의 아들이 오실 것을 미리 알렸고, 다른 이들은 멀리 있던 사람들에게 그분이 이미 와 계심을 선포했다.

Manifeste enim et per haec verba sua ostendit Dominus omnia, et quoniam unus rex et Dominus omnium Pater, de quo et antea dixit: Neque in Hierosolyma jures, quoniam civitas est magni Regis. Et quoniam ab initio nuptias praeparavit Filio suo, et propter immensam benignitatem per servos suos vocabat priores ad convivium nuptiarum; et ubi illi noluerunt obedire, rursus alios servos misit convocans eos, neque sic obedierunt ei, sed et eos qui vocationem annuntiabant, lapidaverunt et occiderunt: illos quidem perdidit mittens exercitus suos, et civitatem illorum succendit; ex omnibus autem viis, id est, ex universis gentibus ad convivium nuptiarum Filii sui convocavit, quemadmodum et per Hieremiam ait: Et misi ad vos servos meos prophetas, dicere: Avertimini unusquisque a via nequissima, et meliora facite opera vestra. Et rursus per eundem: Et misi, inquit, ad vos omnes servos meos prophetas inter diem et ante lucem, et non obedierunt mihi, neque intenderunt aures ipsorum. Et dices eis hunc sermonem: Hoc genus, quod non obedivit voci Domini, neque recepit disciplinam, defecit fides ex ore ipsorum. Qui igitur nos per Apostolos undique vocavit Dominus, hic per prophetas vocabat eos qui olim fuerunt, quemadmodum ex sermonibus Domini ostenditur: et non ab alio quidem prophetae, ab alio autem Apostoli, etiamsi variis gentibus praeconabant; sed ab uno et eodem, alii quidem Dominum annuntiabant, alii autem Patrem evangelisabant, et alii quidem adventum praenuntiabant Filii Dei, alii vero praesentem eum jam his qui longe erant, praeconabant.

58.7

그분은 우리가 부름을 받는 것과 함께 의로운 행위로도 단장해야 함을 밝히셨다. 하나님의 영이 우리 위에 머무시게 하려는 것이다. 이것이 바로 혼인 예복이다. 사도도 이 예복에 관해 말한다. “우리는 벗기를 원하지 않고 덧입기를 원한다. 죽을 것이 불멸에 삼켜지게 하려는 것이다.” 하나님의 만찬에 부름받고도, 자신의 악한 행실 때문에 성령을 받지 못한 이들은, “바깥 어둠 속에 내던져질 것이다”라고 말씀하신다. 그분은 바로 그 동일한 임금이 다음 일을 하신다고 분명히 밝히신다. 임금은 사방에서 신자들을 자신의 아들의 혼인 잔치에 부르시고, 썩지 않는 잔치를 베푸시면서도, 혼인 예복을 입지 않은 사람을 바깥 어둠에 던지라고 명하신다. 곧 업신여기는 자에게 그렇게 하신다. 이전 언약에서 “그들 가운데 많은 이를 기뻐하지 않으셨다”라고 한 것처럼, 여기서도 “부름받은 이들은 많으나 선택받은 이들은 적다.” 그러므로 심판하시는 하나님과 구원으로 부르시는 아버지는 서로 다른 분이 아니시다. 영원한 빛을 주시는 분과, 혼인 예복을 입지 않은 이들을 바깥 어둠에 던지라고 명하시는 분도 서로 다른 분이 아니시다. 한 분이신 동일한 하나님, 우리 주님의 아버지께서 이 모든 일을 하신다. 예언자들도 그분에게서 파견되었다. 그분은 한없는 인자하심으로 합당하지 않은 이들을 부르시고, 부름받은 이들을 살피신다. 자기 아들의 혼인 잔치에 맞고 어울리는 예복을 입었는지 살피시는 것이다. 그분은 어울리지 않거나 악한 것을 전혀 기뻐하지 않으신다. 주님께서 고침받은 사람에게 이렇게 말씀하셨다. “보아라, 네가 나았다. 이제 더는 죄를 짓지 마라. 네게 더 나쁜 일이 생기지 않게 하여라.” 선하고 의롭고 깨끗하고 흠 없는 그분은, 악하거나 불의하거나 가증한 것 무엇도, 자신의 혼인 방 안에 두지 않으실 것이다.

Adhuc etiam manifestavit oportere nos cum vocatione et justitiae operibus adornari, uti requiescat super nos Spiritus Dei; hoc est enim indumentum nuptiarum, de quo et Apostolus ait : Nolumus exspoliari, sed superindui, uti absorbeatur mortale ab immortalitate. Qui autem vocati quidem sunt ad coenam Dei, et propter malam suam conversationem non perceperunt Spiritum sanctum, projicientur, inquit, in tenebras exteriores. Manifeste ostendens, quod idem ipse rex, qui convocaverit undique fideles ad nuptias Filii sui, et incorruptibile convivium donaverit, jubeat mitti in tenebras exteriores eum, qui non habet indumentum nuptiarum, hoc est, contemtorem. Quemadmodum enim in priore Testamento non in multis illorum bene sensit; sic et hic multi vocati, pauci vero electi. Non alius igitur qui judicat Deus, et alius qui convocat ad salutem Pater: nec alius quidem qui aeternum lumen donat, alius vero qui jubet in exteriores mitti tenebras eos qui non habent indumentum nuptiarum. Sed unus et idem Deus Pater Domini nostri, a quo et prophetae missi sunt: indignos quidem convocans propter immensam benignitatem; eos vero qui convocati sunt inspiciens, si conveniens habeant indumentum, et congruens nuptiis Filii sui: quoniam nihil inconveniens, neque malum placet ei. Quemadmodum Dominus dixit ei qui curatus fuerat: Ecce, sanus factus es: jam noli peccare, ne quid deterius tibi fiat. Qui enim est bonus, et justus, et mundus, et immaculatus, neque malum aliquid, neque injustum, neque abominandum in suo sponsali thalamo sustinebit.

58.8

이분이 우리 주님의 아버지이시다. 만물이 그분의 섭리로 존속하며, 만물이 그분의 명령으로 다스려진다. 그분은 주어야 할 이들에게는 거저 선물을 주시고, 행한 일에 따라 가장 마땅하게 갚으신다. 감사할 줄 모르고 그분의 인자하심을 깨닫지 못하는 이들에게 그렇게 하시니, 그분은 가장 의롭게 갚으시는 분이시다. 그러므로 말씀하신다. “자기 군대를 보내 그 살인자들을 멸하고, 그들의 도시를 불살랐다.” “자기 군대”라고 하신 것은 모든 사람이 하나님께 속하기 때문이다. “땅과 그 안에 가득한 것이 주님의 것이며, 세상과 그 안에 사는 모든 사람도 주님의 것이다.” 그러므로 사도 바울도 로마인들에게 보낸 편지에서 말한다. “하나님에게서 오지 않은 권세는 없다. 존재하는 권세들은 하나님께서 정하셨다. 그러므로 권세에 맞서는 이는 하나님의 정하심에 맞서는 것이다. 맞서는 이들은 스스로 정죄를 자초할 것이다. 통치자들은 선한 행실에 두려움이 되는 것이 아니라 악한 행실에 두려움이 된다. 권세를 두려워하지 않기를 바라느냐? 선을 행하여라. 그러면 권세에게서 칭찬을 받을 것이다. 그는 네게 선을 베풀도록 하나님을 섬기는 이다. 그러나 악을 행하면 두려워하여라. 그가 까닭 없이 칼을 차고 있는 것이 아니다. 그는 하나님의 일꾼으로서 악을 행하는 이에게 진노의 벌을 내리는 이다. 그러므로 복종하여라. 진노 때문만이 아니라, 양심을 위해서도 그렇게 하여라. 너희가 세금을 내는 것도 이 때문이다. 그들은 하나님의 일꾼으로서 바로 이 일에 종사한다.” 그러므로 주님과 사도들은 한 분 하나님 아버지를 선포한다. 그분은 율법을 주시고 예언자들을 보내시고 만물을 만드신 분이시다. 그러므로 “자기 군대를 보내어”라고 말씀하신다. 모든 사람은 사람인 한 그분이 빚으신 피조물이기 때문이다. 그가 자신의 하나님을 모르더라도 그렇다. 그분 자신이 모든 사람에게 존재를 주신다. 그분은 “악한 이들과 선한 이들 위로 자신의 해가 떠오르게 하시고, 의로운 이들과 불의한 이들 위로 비를 내리신다.”

Est autem hic Pater Domini nostri, cujus providentia constant omnia, et jussu administrantur omnia; et gratuito quidem donat in quos oportet; secundum autem meritum dignissime distribuit adversus ingratos et non sentientes benignitatem ejus, justissimus retributor: et propterea ait: Mittens exercitus suos perdidit interfectores illos, et civitatem illorum incendit. Exercitus autem ejus inquit, quia omnes homines Dei: Domini enim est terra, et plenitudo ejus, orbis terrarum, et omnes qui habitant in ea. Et propter hoc Paulus Apostolus in ea epistola quae est ad Romanos ait: Non enim est potestas nisi a Deo. Quae autem sunt, a Deo ordinatae sunt. Itaque qui resistit potestati, Dei ordinationi resistit: qui autem resistunt, ipsi damnationem sibi acquirent. Principes enim non sunt timori bono operi sed malo. Vis autem non timere potestatem? Bonum fac, et habebis laudem ex ea: Dei enim minister est tibi ad bonum. Si autem male feceris, time. Non enim sine causa gladium portat. Dei enim minister est, vindex in iram ei qui malum agit. Ideoque subjecti estote, non tantum propter iram, sed et propter conscientiam. Propter hoc enim et tributa penditis: ministri enim Dei sunt in hoc ipsum servientes. Sed et Dominus igitur et Apostoli unum Deum Patrem annuntiant eum qui legisdationem fecit, qui misit prophetas, qui omnia fecit: et propter hoc ait: Mittens exercitus suos: quoniam omnis homo, secundum quod est homo, plasma ipsius est, licet ignoret Deum suum. Omnibus enim ipse ut sint praestat, qui solem suum oriri facit super malos et bonos, et pluit super justos et injustos.

58.9

앞서 말한 것들뿐 아니라, 두 아들의 비유를 통해서도, 곧 작은아들이 창녀들과 살면서 방탕하게 재산을 탕진한 그 비유를 통해서도, 그분은 한 분이신 동일한 아버지를 가르치셨다. 그 아버지는 큰아들에게는 염소 새끼 한 마리도 내주지 않았으나, 잃었던 자신의 작은아들을 위해서는, 살진 송아지를 잡으라고 명하고 가장 좋은 옷을 내주었다. 서로 다른 때에 포도밭으로 보내진 일꾼들의 비유에서도, 한 분이신 동일한 주님이 드러난다. 그분은 어떤 이들을 세상이 창조된 맨 처음에 부르셨고, 다른 이들은 그 뒤에, 또 다른 이들은 시대의 중간 무렵에 부르셨다. 또 다른 이들은 시대가 이미 많이 지난 뒤에, 또 다른 이들은 마지막에 부르셨다. 이처럼 각자의 시대에 따라 일꾼들은 많으나, 그들을 부르시는 집주인은 한 분이시다. 포도밭도 하나다. 의도 하나이기 때문이다. 관리자도 한 분이시다. 만물을 주관하시는 하나님의 영이 한 분이시기 때문이다. 마찬가지로 품삯도 하나다. 모두가 한 데나리온씩 받았으니, 곧 임금의 형상과 명문, 썩지 않음인 하나님의 아들에 대한 앎을 받은 것이다. 그러므로 그분은 마지막에 온 이들부터 품삯을 주기 시작하셨다. 마지막 시대에 나타나신 주님이, 모든 이에게 자신을 내어 주셨기 때문이다.

Et non solum per ea quae praedicta sunt, sed et per parabolam duorum filiorum, quorum minor luxuriose consumsit substantiam, vivens cum fornicariis, unum et eundem docuit Patrem, majori quidem filio ne haedum quidem indulgentem; propter eum autem qui perierat, minorem filium suum, jubentem occidi vitulum saginatum, et primam ei stolam donantem. Et per parabolam autem eorum operariorum, qui variis temporibus in vineam mittebantur, unus et idem Dominus ostenditur: vocans alios quidem statim in initio mundi fabricationis; alios vero post hoc; et alios circa medietatem temporum; et alios progressis jam temporibus; item alios in fine: ut sint quidem multi operarii secundum sua ipsorum tempora, unus autem qui convocat eos, paterfamilias. Etenim vinea una, quoniam et una justitia: et unus dispensator; unus enim Spiritus Dei, qui disponit omnia: similiter autem et merces una; omnes enim acceperunt singulos denarios, imaginem et inscriptionem regis, agnitionem Filii Dei quae est incorruptela. Et propter hoc a novissimis coepit dare mercedem, quoniam in novissimis temporibus manifestatus Dominus, omnibus semetipsum repraesentavit.

58.10

기도에서 바리새인을 능가한 세리도, 다른 아버지에게 경배했기 때문에, 더 의롭다는 주님의 증언을 받은 것은 아니다. 그는 크게 겸손하여 교만도 자랑도 없이, 동일한 하나님께 죄를 고백했기 때문에 그런 증언을 받았다. 포도밭으로 보내진 두 아들의 비유도 그러하다. 한 아들은 아버지에게 거역했다가 나중에 뉘우치지만, 그때는 뉘우침이 그에게 아무런 도움이 되지 않았다. 다른 아들은 가겠다고 곧바로 아버지에게 약속했으나 가지 않았다. “모든 사람은 거짓말쟁이”이며, 원하는 것은 곁에 있지만 그것을 이루는 길은 찾지 못하기 때문이다. 이 비유는 한 분이신 동일한 아버지를 가리킨다. 무화과나무 비유도 그러하다. 주님은 그 나무에 관해 말씀하신다. “보아라, 벌써 삼 년째 이 무화과나무에 열매를 찾으러 오지만 찾지 못한다.” 이는 예언자들을 통해 자신이 오셨음을 가리킨다. 그분은 예언자들을 통해 여러 번 와서 그들에게 의의 열매를 요구하셨으나 찾지 못하셨다. 또한 그분은 앞서 말한 이유로 무화과나무가 찍힐 것이라고 분명히 밝히셨다. 주님께서는 비유 없이도 예루살렘에 말씀하셨다. “예루살렘아, 예루살렘아, 예언자들을 죽이고, 네게 파견된 이들을 돌로 치는 자야. 암탉이 자기 새끼들을 날개 아래 모으듯 내가 몇 번이나 네 자녀들을 모으려 했느냐? 그런데 너는 원하지 않았다. 보아라, 너희 집이 황폐한 채 너희에게 남겨질 것이다.” 비유로 하신 말씀, “보아라, 삼 년째 열매를 찾으러 온다”와, 다시 명백히 하신 말씀, “내가 몇 번이나 네 자녀들을 모으려 했느냐”는, 예언자들을 통해 그분이 오신 일을 뜻한다고 이해하지 않으면 거짓말이 된다. 그분이 그들에게 한 번, 그것도 그때 처음 오셨다면 그렇다. 그러나 족장들을 선택하신 분은 바로 동일한 하나님의 말씀이다. 그분은 예언의 영을 통해 늘 그들을 찾아오셨고, 자신이 오심으로 사방에서 부름받은 우리도 찾아오셨다. 그러므로 앞서 하신 말씀에 더하여 진실하게 이렇게 말씀하셨다. “많은 사람이 동쪽과 서쪽에서 와서, 하늘나라에서 아브라함과 이삭과 야곱과 함께 식탁에 앉을 것이다. 그러나 그 나라의 자녀들은 바깥 어둠 속으로 갈 것이다. 거기서 울며 이를 갈 것이다.” 그러므로 그분의 사도들의 선포를 통해 동쪽과 서쪽에서 그분을 믿게 된 이들이, 하늘나라에서 아브라함과 이삭과 야곱과 함께 식탁에 앉아, 그들과 함께 잔치에 참여한다면, 한 분이신 동일한 하나님이 드러난다. 족장들을 선택하시고 백성을 찾아오시고 민족들을 부르신 하나님이시다.

Et Publicanus autem qui in oratione Pharisaeum superavit, non quoniam alterum Patrem adorabat, testimonium accepit a Domino quod sit magis justificatus; sed quoniam cum magna humilitate, sine extollentia et sine jactantia, exhomologesin eidem Deo faciebat. Et duorum autem filiorum parabola, eorum qui in vineam mittuntur, quorum alter quidem contradixit patri, et postea poenitetur, quando nihil profuit ei poenitentia; alter autem pollicitus est abire, statim promittens patri, non abiit autem, (quoniam omnis homo mendax; et velle quidem in promtu adjacet, non invenit autem perficere) unum et eundem ostendit Patrem. Sed et arboris fici parabola, de qua Dominus ait, Ecce, jam triennium venio, quaerens fructum in hac arbore fici, et non invenio, (per prophetas adventum suum significans, per quos venit aliquoties exquirens justitiae fructum ab eis, quem non invenit,) aperte manifestavit et quoniam excidetur arbor fici propter praedictam causam. Et sine parabola autem dicebat ad Hierusalem Dominus: Hierusalem, Hierusalem, quae interficis prophetas, et lapidas eos qui mittuntur ad te, quoties volui colligere filios tuos, sicut gallina pullos suos sub alas, et noluisti? Ecce, relinquetur vobis domus vestra deserta. Quod enim per parabolam dictum fuerat, Ecce, triennium venio quaerens fructum, et manifeste iterum: Quoties volui colligere filios tuos, si non hujus adventum qui per prophetas est intelligamus, erit mendacium: siquidem semel, et tunc primum, venit ad eos. Sed quoniam et patriarchas qui elegit eos, idem est Verbum Dei, et illos semper visitans per propheticum Spiritum, et nos qui undique convocati sumus per suum adventum, super ea quae dicta sunt vere haec dicebat: Multi ab Oriente et Occasu venient, et recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob, in regno coelorum. Filii autem regni ibunt in tenebras exteriores, illic erit fletus et stridor dentium. Si igitur hi, qui per praeconium Apostolorum ejus ab Oriente et Occidente credentes in eum, cum Abraham Isaac et Jacob in regno coelorum recumbent, participantes cum eis epulationem, unus et idem Deus ostenditur, qui elegit quidem patriarchas, visitavit vero populum, gentes vero advocavit.

59장

주님께서 하신 이 말씀, “내가 몇 번이나 네 자녀들을 모으려 하였으나 너는 원하지 않았느냐?”는 인간의 자유에 관한 오래된 법을 드러냈다. 하나님께서는 처음부터 인간을 자유롭게 만드시고, 자기 영혼을 지닌 것처럼 자기 권한도 갖게 하셨기 때문이다. 그분께서는 인간이 하나님의 뜻을 자발적으로 따르도록 하셨으며, 하나님께 강요받도록 하지 않으셨다. 하나님에게서 강제는 나오지 않으며, 그분께는 언제나 선한 뜻이 있기 때문이다. 그래서 그분께서는 모든 이에게 선한 권고를 주신다. 그분께서는 인간에게 선택할 능력을 두셨고, 천사들에게도 그렇게 하셨다. 천사들도 이성적 존재이기 때문이다. 이는 순종한 이들이 마땅히 선을 소유하게 하시려는 것이다. 그 선은 하나님께서 주셨으며, 그들 자신이 지킨 것이다. 그러나 순종하지 않은 이들은 마땅히 선을 지니지 못한 채 발견될 것이며, 응분의 벌을 받을 것이다. 하나님께서는 선을 인자하게 주셨으나, 그들은 그것을 부지런히 지키지 않았고, 귀하게 여기지도 않았으며, 넘치는 선하심을 업신여겼기 때문이다. 그러므로 선을 내던지고 마치 뱉어 버리듯 하는 이들은 모두 마땅히 하나님의 의로운 심판을 받게 될 것이다. 사도 바울도 로마인들에게 보낸 편지에서 다음과 같이 증언했다. “너는 그분의 풍성한 인자하심과 인내와 오래 참으심을 업신여기느냐? 하나님의 인자하심이 너를 회개로 이끈다는 것을 모르느냐? 너의 완고함과 회개하지 않는 마음을 따라 너는 자신을 위해 진노를 쌓고 있으니, 곧 진노의 날, 하나님의 의로운 심판이 드러나는 날을 위해서이다.” 그는 “선을 행하는 모든 이에게는 영광과 존귀가 있다”고 말한다. 그러므로 하나님께서는 선을 주셨다. 사도도 같은 편지에서 증언하듯, 그것을 행하는 이들은 영광과 존귀를 받을 것이다. 선을 행하지 않을 수 있었는데도 행했기 때문이다. 반면 그것을 행하지 않는 이들은 하나님의 의로운 심판을 받을 것이다. 선을 행할 수 있었는데도 행하지 않았기 때문이다.

Illud autem, quod ait: Quoties volui colligere filios tuos, et noluisti? veterem legem libertatis hominis manifestavit, quia liberum eum Deus fecit ab initio, habentem suam potestatem, sicut et suam animam, ad utendum sententia Dei voluntarie, et non coactum a Deo. Vis enim a Deo non fit, sed bona sententia adest illi semper. Et propter hoc consilium quidem bonum dat omnibus. Posuit autem in homine potestatem electionis, quemadmodum et in angelis: (etenim angeli rationabiles:) uti hi quidem qui obedissent juste bonum sint possidentes, datum quidem a Deo, servatum vero ab ipsis. Qui autem non obedierunt, juste non invenientur cum bono, et meritam poenam percipient: quoniam Deus quidem dedit benigne bonum, ipsi vero non custodierunt diligenter illud, neque pretiosum arbitrati sunt, sed supereminentiam bonitatis contemserunt. Abjicientes igitur bonum et quasi respuentes, merito omnes justum judicium incident Dei, quemadmodum et Apostolus Paulus in ea epistola quae est ad Romanos, testificatus est, dicens ita: An divitias bonitatis ejus, et patientiae, et longanimitatis contemnis, ignorans quoniam bonitas Dei in poenitentiam te adducit? Secundum autem duritiam tuam et cor impoenitens thesaurisas tibimetipsi iram in diem irae et revelationis justi judicii Dei. Gloria autem et honor, inquit, omni operanti bonum. Dedit ergo Deus bonum, quemadmodum et Apostolus testificatur in eadem epistola, et qui operantur quidem illud, gloriam et honorem percipient, quoniam operati sunt bonum cum possint non operari illud; hi autem qui illud non operantur, judicium justum excipient Dei, quoniam non sunt operati bonum cum possint operari illud.

60.1

어떤 이들은 본성상 선하게, 다른 이들은 악하게 만들어졌다면, 선한 이들은 칭찬받을 만하지 않을 것이다. 그렇게 만들어졌기 때문이다. 악한 이들도 비난받을 만하지 않을 것이다. 그들 역시 그렇게 지어졌기 때문이다. 그러나 모든 사람은 같은 본성을 지녔고, 선을 지키고 행할 수 있으며, 반대로 그것을 잃고 행하지 않을 수도 있다. 그러므로 분별 있는 사람들 사이에서도 (하물며 하나님 앞에서는 더욱 그렇다) 어떤 이들은 마땅히 칭찬받고, 선을 선택하고 꾸준히 지킨 데 합당한 증언을 얻는다. 반면 다른 이들은 비난받고, 마땅한 형벌을 받는다. 의롭고 선한 것을 저버렸기 때문이다. 그래서 예언자들은 사람들에게 선을 권하며, 의를 실천하고 선을 행하라고 했다. 이에 관해서는 여러 가지로 이미 밝혔다. 이 일은 우리에게 달려 있으며, 우리는 몹시 소홀히 하다가 이를 잊어버렸고, 선한 권고가 필요하기 때문이다. 이 때문에 선하신 하나님께서는 예언자들을 통해 선한 권고를 주셨다. 이 때문에 주님께서도 말씀하셨다. “사람들 앞에서 너희 빛이 비치게 하라. 그들이 너희의 선한 행실을 보고 하늘에 계신 너희 아버지를 영화롭게 하도록 하라.” 또 “너희 자신을 살펴라. 방탕과 술 취함과 세상 걱정으로 너희 마음이 짓눌리지 않게 하라.” 또 “너희 허리를 동여매고, 등불을 켜 두어라. 너희는 자기 주인이 돌아오기를 기다리는 사람들처럼 되어라. 그가 혼인 잔치에서 돌아와, 문을 두드릴 때 열어 주려는 사람들처럼 되어라. 주인이 돌아와서 그가 그렇게 행하고 있는 것을 보게 될 그 종은 복되다.” 또 “자기 주인의 뜻을 알면서도 행하지 않는 종은 많이 맞을 것이다.” 또 “너희는 어찌하여 나에게 ‘주님, 주님’이라고 말하면서 내가 말하는 것을 행하지 않느냐?” 또 “만일 그 종이 마음속으로 ‘주인이 더디 오는구나’ 하고 말하며, 동료 종들을 때리기 시작하고, 먹고 마시며 취한다면, 예상하지 못한 날에 그의 주인이 와서, 그를 둘로 가르고, 그의 몫을 위선자들과 함께 둘 것이다.” 이 모든 말씀은 인간이 자유롭고 자기 권한을 지녔음을 드러낸다. 하나님께서는 권고로 가르치시며, 우리가 그분께 복종하도록 권하시고, 불신에서 돌아서게 하신다. 그러나 폭력으로 강제하지는 않으신다.

Si autem naturaliter quidam boni, quidam vero mali facti fuissent; neque hi laudabiles essent qui boni sunt, tales enim facti fuerant, sed neque illi vituperabiles, et ipsi enim tales fuerant instituti. Sed quoniam omnes ejusdem sunt naturae, et potentes retinere et operari bonum, et potentes rursum amittere id et non facere; juste etiam apud homines sensatos (quanto magis apud Deum) alii quidem laudantur, et dignum percipiunt testimonium electionis bonae et perseverantiae; alii vero accusantur, et dignum percipiunt damnum, eo quod justum et bonum reprobaverint. Et ideo prophetae bonum quidem hortabantur homines, justitiam agere bonumque operari, sicut per multa ostendimus: quia in nobis sit hoc, et propter multam negligentiam in oblivionem inciderimus, et consilio egeamus bono: propter quod bonus Deus praestavit bonum consilium per prophetas. Propter hoc autem et Dominus, Luceat lumen vestrum, dicebat, coram hominibus, ut videant bona facta vestra, et clarificent Patrem vestrum qui in coelis est. Et: Attendite vobis, ne forte graventur corda vestra in crapula, et ebrietate, et sollicitudinibus secularibus. Et: Sint lumbi vestri praecincti, et lucernae ardentes, et vos similes hominibus exspectantibus Dominum suum, quando revertatur a nuptiis, ut cum venerit et pulsaverit aperiant ei. Beatus servus ille, quem, cum venerit Dominus ejus, invenerit ita facientem. Et iterum: Servus qui scit voluntatem Domini sui, et non facit, vapulabit multas. Et: Quid mihi dicitis, Domine, Domine, et non facitis quae dico? Et iterum: Si autem dicat servus in corde suo, Tardat Dominus, et incipiat caedere conservos, et manducare et bibere et inebriari, veniet Dominus ejus in die qua non sperat, et dividet eum, et partem ejus cum hypocritis ponet. Et omnia talia quae liberum et suae potestatis ostendunt hominem, et quia consilio instruat Deus, adhortans nos ad subjectionem sibi, et avertens ab incredulitate, non tamen de violentia cogens.

60.2

누가 복음 자체를 따르려 하지 않는다면, 그에게는 그렇게 할 자유가 있다. 그러나 그것이 유익하지는 않다. 하나님께 불순종하고 선을 잃는 일은 인간의 권한 안에 있으나, 적지 않은 상처와 손해를 가져오기 때문이다. 그래서 바울은 말한다. “모든 것이 허용되지만, 모든 것이 유익하지는 않다.” 이 말은 인간의 자유를 가리킨다. 그 자유 때문에 모든 것이 허용되며, 하나님께서는 인간에게 강요하지 않으신다. 또 “유익하지 않다”는 말로 자유를 악의 가림막으로 악용하지 말라고 가르친다. 그것은 유익하지 않기 때문이다. 그는 또 말한다. “각자 자기 이웃에게 진실을 말하라.” 또 “너희 입에서 어떤 나쁜 말도 나오지 않게 하라. 음란한 말이나 헛된 말이나 상스러운 농담도 하지 말라. 이런 것들은 적절하지 않다. 오히려 감사하라.” 또 “너희는 한때 어둠이었으나, 지금은 주님 안에서 빛이다. 빛의 자녀답게 품위 있게 살아가라. 흥청대거나 술 취하지 말고, 음행하거나 방탕하지 말며, 성내거나 시기하지 말라. 너희 가운데 어떤 이들은 그런 사람들이었으나, 이제 씻음을 받았고, 우리 주님의 이름으로 거룩하게 되었다.” 그러므로 이런 일을 행하거나 행하지 않는 것이 우리에게 달려 있지 않다면, 사도나 그보다 훨씬 앞서 주님 자신께 어떤 일은 행하고 어떤 일은 삼가라고 권하실 무슨 이유가 있겠는가? 인간은 처음부터 자유로운 의지를 지녔고, 인간이 닮도록 지음 받은 하나님께서도 자유로운 의지를 지니셨으므로, 인간에게는 언제나 선을 지키라는 권고가 주어진다. 이는 하나님께 순종함으로 이루어진다. 행위뿐 아니라 믿음에서도, 주님께서는 인간이 자기 권한에 따라 자유롭게 결정하도록 지켜 주셨다. “네 믿음대로 네게 이루어져라” 하고 말씀하시어, 인간 자신에게 속한 믿음을 드러내셨다. 인간은 자기 고유의 의지를 지녔기 때문이다. 또 “믿는 이에게는 모든 것이 가능하다”고, 또 “가라. 네가 믿은 대로 네게 이루어져라” 하고 말씀하셨다. 이 모든 말씀은 믿음에서도 인간이 자기 권한을 지녔음을 드러낸다. 그래서 “그를 믿는 이는 영원한 생명을 지니며, 아들을 믿지 않는 이는 영원한 생명을 지니지 못하고, 하나님의 진노가 그 위에 머무를 것이다.” 그러므로 이와 같은 이치로, 주님께서는 자신의 선하심을 드러내시고, 인간이 스스로 결정하고 자기 권한을 지녔음을 밝히시며, 예루살렘에 말씀하셨다. “암탉이 제 새끼들을 날개 아래 모으듯, 내가 몇 번이나 네 자녀들을 모으려 하였으나 너는 원하지 않았느냐? 그러므로 너희 집이 황폐한 채 너희에게 남겨질 것이다.”

Etenim ipsum Evangelium si noluerit quis sequi, licet quidem ei, non tamen expedit. Inobedientia enim Dei et amissio boni est quidem in hominis potestate; laesionem autem et damnum non quamlibet infert. Et propter hoc Paulus ait: Omnia licent, sed non omnia expediunt; et libertatem referens hominis, quapropter et omnia licent, non cogente eum Deo; et id, non expedit, ostendens, ut non ad velamen malitiae abutamur libertate: non enim hoc expedit. Et iterum ait: Loquimini veritatem unusquisque cum proximo suo. Et: Omnis sermo malus de ore vestro non exeat, aut turpitudo, aut vaniloquium, aut scurrilitas, quae ad rem non pertinent, sed magis gratiarum actio. Et: Eratis enim aliquando tenebrae, nunc autem lumen in Domino: quasi filii lucis honeste ambulate: non in comessationibus, et ebrietatibus, non in cubilibus, et in libidinibus, non in ira, et zelo. Et haec quidam fuistis, sed abluti estis, sed sanctificati estis in nomine Domini nostri. Si igitur non in nobis esset facere haec, aut non facere, quam causam habebat Apostolus, et multo prius ipse Dominus, consilium dare, quaedam quidem facere, a quibusdam vero abstinere? Sed quoniam liberae sententiae ab initio est homo, et liberae sententiae est Deus cujus ad similitudinem factus est, semper consilium datur ei continere bonum, quod perficitur ex ea quae est ad Deum obedientia. Et non tantum in operibus, sed etiam in fide, liberum et suae potestatis arbitrium hominis servavit Dominus, dicens: Secundum fidem tuam fiat tibi; propriam fidem hominis ostendens, quoniam propriam suam habet sententiam. Et iterum: Omnia possibilia credenti; et, Vade, sicut credidisti, fiat tibi. Et omnia talia suae potestatis secundum fidem ostendunt hominem. Et propter hoc, is qui credit ei habet vitam aeternam: qui autem non credit Filio, non habet vitam aeternam, sed ira Dei manebit super ipsum. Secundum hanc igitur rationem, et suum proprium bonum ostendens Dominus, et sui arbitrii ac suae potestatis hominem significans, dicebat ad Hierusalem: Quoties volui congregare filios tuos, quemadmodum gallina pullos suos sub ascellas et noluisti? Quapropter relinquetur vobis domus vestra deserta.

61.1

이와 반대로 말하는 이들은 스스로 주님을 무능한 분으로 내세운다. 마치 그분께서 원하신 것을 이루실 수 없었던 것처럼 말한다. 또는 그들의 말대로 본성상 흙에 속한 이들을 그분께서 모르셨고, 그들이 그분의 썩지 않음을 받아들일 수 없다는 것도 모르셨던 것처럼 말한다. 그들은 이렇게 말한다. “그분께서는 천사들을 범죄할 수 있는 존재로 만드시지 말았어야 했으며, 인간도 곧바로 그분께 배은망덕해질 존재로 만드시지 말았어야 했다. 그들이 이성을 지니고 살피며 판단하는 존재로 만들어졌기 때문이다. 그들은 이성 없는 존재나 생명 없는 것들처럼 만들어지지 않았다. 그런 것들은 자기 의지로는 아무 일도 하지 못하고, 필연과 강제에 따라 선으로 끌려간다. 그 안에는 한 가지 감각과 한 가지 방식만 있으며, 방향을 바꾸거나 판단할 수 없고, 만들어진 그대로의 존재 외에 다른 것이 될 수 없다.” 그러나 그렇다면 선은 그들에게 기쁘지도 않을 것이고, 하나님과의 교제도 귀하지 않을 것이며, 선은 간절히 추구할 만한 것도 아닐 것이다. 자기 자신의 움직임이나 관심이나 노력 없이 생겨났을 것이고, 아무 수고 없이 저절로 심겨 있었을 것이기 때문이다. 그래서 그들이 선하다는 것은 아무런 가치가 없을 것이다. 의지보다는 본성 때문에 그렇게 존재하며, 선택에 따르지 않고 저절로 선을 지니고 있을 것이기 때문이다. 선이 아름답다는 이 사실조차 그들은 깨닫지 못할 것이며, 그것을 누리지도 못할 것이다. 선을 모르는 이들에게 선을 누림이 어떻게 있겠는가? 그것을 얻으려 애쓰지 않은 이들에게 무슨 영광이 있겠는가? 또 경기의 승자처럼 관을 획득하지 못한 이들에게 무슨 관이 있겠는가? 이 때문에 주님께서는 하늘나라를 힘써 차지해야 하는 것이라 하시며, “힘쓰는 이들이 그것을 빼앗는다”고 말씀하셨다. 곧 힘을 다해 싸우며 깨어 있으면서 끈질기게 그것을 붙드는 이들이다. 이 때문에 사도 바울도 고린도인들에게 말한다. “경기장에서 달리는 이들은 모두 달리지만, 상을 받는 이는 하나뿐임을 여러분은 모릅니까? 여러분도 상을 차지하도록 달리십시오. 경기하는 이는 누구나 모든 일에 절제합니다. 그들은 썩을 관을 받으려고 그렇게 하지만, 우리는 썩지 않을 관을 받으려고 그렇게 합니다. 그러므로 나는 목표 없이 달리지 않습니다. 나는 허공을 치는 것처럼 싸우지 않습니다. 오히려 내 몸을 멍들게 하며, 종으로 복종시킵니다. 남들에게 선포한 뒤에 정작 나 자신이 탈락하지 않도록 하려는 것입니다.” 이 훌륭한 선수는 썩지 않음을 얻는 경기에 우리를 권하여, 우리가 관을 쓰고, 그 관을 귀하게 여기도록 한다. 그 관은 우리가 경기를 통해 얻는 것이며, 저절로 엮여 나오는 것이 아니기 때문이다. 우리가 경기를 통해 얻는 만큼, 그 관은 더욱 귀하다. 더욱 귀한 만큼, 우리는 언제나 그것을 더욱 사랑해야 한다. 저절로 생기는 것들은 그렇게 사랑받지 못한다. 많은 애를 써서 얻는 것들만큼 사랑받지 못한다. 그러므로 하나님을 더욱 사랑하는 일이 우리에게 달려 있었으므로, 우리가 싸움을 통해 그것을 얻도록, 주님께서는 가르치셨고 사도는 전했다. 그렇지 않으면 우리의 선은 분별 없는 것이 될 것이다. 훈련을 거치지 않았기 때문이다. 보는 일도 우리에게 그토록 바랄 만한 것이 되지 않았을 것이다. 보지 못하는 일이 얼마나 나쁜지 알지 못했다면 말이다. 병을 앓은 경험은 건강을 더욱 귀하게 만들고, 어둠과의 비교는 빛을, 죽음과의 비교는 생명을 더욱 귀하게 만든다. 이와 같이 하늘나라도 지상의 나라를 아는 이들에게 더욱 귀하다. 귀하면 귀할수록 우리는 그것을 더욱 사랑하며, 그것을 더욱 사랑하면 하나님 앞에서 더욱 영화롭게 될 것이다.

Qui autem his contraria dicunt, ipsi impotentem introducunt Dominum, scilicet quasi non potuerit perficere hoc quod voluerit: aut rursum ignorantem natura choicos, ut ipsi dicunt, et eos qui non possunt accipere ejus incorruptelam. Sed oportebat, inquit, eum neque angelos tales fecisse, ut possent transgredi, neque homines qui statim ingrati exsisterent in eum, quoniam rationabiles et examinatores et judiciales facti sunt, et non quemadmodum irrationabilia sive inanimalia, quae sua voluntate nihil possunt agere, sed cum necessitate et vi ad bonum trahuntur, in quibus unus sensus et unus mos, inflexibiles et sine judicio, qui nihil aliud esse possunt, praeterquam quod facti sunt. Sic autem nec suave esset eis, quod est bonum, neque pretiosa communicatio Dei, neque magnopere appetendum bonum, quod sine suo proprio motu et cura et studio provenisset, sed ultro et otiose insitum: ita ut essent nullius momenti boni, eo quod natura magis quam voluntate tales exsisterent, et ultroneum haberent bonum, sed non secundum electionem; et propter hoc nec hoc ipsum intelligentes, quoniam pulchrum sit quod bonum, neque fruentes eo. Quae enim fruitio boni apud eos qui ignorant? Quae autem gloria his qui non studuerunt illud? Quae autem corona his qui non eam, ut victores in certamine, consecuti sunt? Et propter hoc Dominus violentum dixit regnum coelorum: et qui vim faciunt, inquit, diripiunt illud; hoc est, qui cum vi et agone vigilantes instanter diripiunt illud. Propter hoc autem et Paulus Apostolus ait Corinthiis: Nescitis, quoniam hi qui in stadio currunt, omnes quidem currunt, sed unus accipit bravium. Sic currite, ut apprehendatis. Omnis autem qui agonisatur, in omnibus continens est: illi quidem ut corruptibilem accipiant coronam, nos autem incorruptibilem. Ego autem sic curro, non in incertum: sic pugno, non quasi aërem caedens: sed lividum facio corpus meum, et in servitutem redigo, ne forte aliis praedicans, ipse reprobus efficiar. Bonus igitur agonista ad incorruptelae agonem adhortatur nos, uti coronemur, et pretiosam arbitremur coronam, videlicet quae per agonem nobis acquiritur, sed non ultro coalitam. Et quanto per agonem nobis advenit, tanto est pretiosior: quanto autem pretiosior, tanto eam semper diligamus. Sed neque similiter diliguntur ea quae ultro adveniunt, quam illa quae cum multa sollicitudine adinveniuntur. Quoniam igitur pro nobis erat, plus diligere Deum, cum agone hoc nobis adinvenire, et Dominus docuit, et Apostolus tradidit. Et alias autem esset videlicet nostrum insensatum bonum, quod esset inexercitatum. Sed et videre non tantum nobis esset desiderabile, nisi cognovissemus quantum esset malum non videre: et bene valere autem male valentis experientia honorabilius efficit; et lucem, tenebrarum comparatio; et vitam, mortis. Sic et coeleste regnum honorabilius est his qui cognoverunt terrenum. Quanto autem honorabilius, tanto magis diligimus illud; et si plus illud dilexerimus, clariores erimus apud Deum.

61.2

그러므로 주님께서는 우리를 위해 이 모든 것을 견디셨다. 우리가 이 모든 일을 통해 배워, 앞으로 모든 일에서 신중해지고, 하나님을 사랑하도록 이성에 따라 가르침을 받아, 그분의 온전한 사랑 안에 꾸준히 머물게 하시려는 것이다. 하나님께서는 인간이 배반할 때에도 오래 참으시며, 인간은 그 배반을 통해 배운다. 예언자도 이렇게 말한다. “너의 떠남이 너를 바로잡을 것이다.” 하나님께서는 인간의 완성을 위해 모든 일을 미리 정하시고, 그를 세우며 자신의 경륜을 드러내기 위해 그렇게 하신다. 그리하여 선하심이 드러나고, 의가 이루어지며, 교회가 그분의 아들의 형상을 닮도록 빚어지고, 마침내 때가 되어 인간이 성숙해지게 하시려는 것이다. 인간은 이토록 많은 일을 겪으며 성숙하여, 하나님을 보고 받아들이게 된다.

Pro nobis igitur omnia haec sustinuit Dominus, uti per omnia eruditi, in omnibus in futurum simus cauti, et perseveremus in omni ejus dilectione, rationabiliter edocti diligere Deum: Deo quidem magnanimitatem praestante in apostasia hominis; homine autem erudito per eam, quemadmodum et propheta ait: Emendabit te abscessio tua; praefiniente Deo omnia ad hominis perfectionem, et ad aedificationem, et manifestationem dispositionum; uti et bonitas ostendatur, et justitia perficiatur, et Ecclesia ad figuram imaginis Filii ejus coaptetur, et tandem aliquando maturus fiat homo, in tantis maturescens ad videndum et capiendum Deum.

62장

누군가 이렇게 말할 수 있다. “그렇다면 어찌 된 일인가? 하나님께서는 처음부터 인간을 완전하게 만드실 수 없었는가?” 그는 알아야 한다. 하나님께서는 언제나 동일하시며 태어나지 않으신 분이므로, 그분 자신으로서는 모든 일이 가능하다. 그분께서 만드신 것들은 나중에 만들어져 존재하기 시작했으므로, 그만큼 자신들을 만드신 분보다 못할 수밖에 없었다. 갓 만들어진 것들이 창조되지 않은 것일 수는 없기 때문이다. 창조되지 않은 것들이 아니기에, 바로 그 때문에 완전함에 미치지 못한다. 그것들은 뒤에 생겨난 만큼 아직 어리고, 어린 만큼 완전한 훈련에 익숙하지도, 단련되어 있지도 않다. 어머니는 아기에게 온전한 음식을 줄 수 있지만, 아기는 아직 자기 힘으로 감당하기 힘든 음식을 받아먹을 수 없다. 그와 같이 하나님 자신은 인간에게 처음부터 완전함을 주실 수 있었지만, 인간은 그것을 받아들일 수 없었다. 그는 아기였기 때문이다. 그러므로 우리 주님께서는 마지막 때에 자기 안에 만물을 총괄하시면서, 우리에게 오셨다. 그분이 오실 수 있는 방식이 아니라, 우리가 그분을 볼 수 있는 방식으로 오신 것이다. 그분은 말로 다 할 수 없는 자신의 영광 가운데 우리에게 오실 수 있었다. 그러나 우리는 그 영광의 크기를 감당할 수 없었다. 그러므로 그분은 아기들에게 하듯, 아버지의 온전한 빵이신 자신을 우리에게 젖으로 내어 주셨다. 이것이 그분께서 인간으로 오신 일이었다. 우리가 그분의 육신의 젖가슴에서 양육받듯 자라고, 이렇게 젖을 먹으며 하나님의 말씀을 먹고 마시는 데 익숙해져서, 불멸의 빵이신 분, 곧 아버지의 영을 우리 안에 간직할 수 있게 하려는 것이었다.

Si hoc autem dicat aliquis: Quid enim? Non poterat ab initio Deus perfectum fecisse hominem? Sciat, quoniam Deus quidem cum semper sit idem, et innatus, quantum ad ipsum est, omnia possibilia ei. Quae autem facta sunt ab eo, secundum quod postea facturae initium habuerunt, secundum hoc et minora esse oportuit eo qui se fecerit: nec enim poterant infecta esse, quae nuper facta sunt. Propter quod autem non sunt infecta, propter hoc et ideo deficiunt a perfecto. Secundum enim quod sunt posteriora, secundum hoc et infantilia; et secundum quod infantilia, secundum hoc et insueta, et inexercitata ad perfectam disciplinam. Quemadmodum enim mater potest quidem praestare perfectam escam infanti, ille autem adhuc non potest robustiorem se percipere escam: sic et Deus ipse quidem potens fuit homini praestare perfectionem ab initio, homo autem impotens percipere illam: infans enim fuit. Et propter hoc Dominus noster in novissimis temporibus, recapitulans in seipso omnia, venit ad nos, non quomodo ipse poterat, sed quomodo illum nos videre poteramus. Ipse enim in sua inenarrabili gloria ad nos venire poterat: sed nos magnitudinem gloriae ipsius portare non poteramus. Et propter hoc, quasi infantibus, ille qui erat panis perfectus Patris, lac nobis semetipsum praestavit, quod erat secundum hominem ejus adventus, ut quasi a mammilla carnis ejus enutriti, et per talem lactationem assueti manducare et bibere Verbum Dei, et eum qui est immortalitatis panis, qui est Spiritus Patris, in nobis ipsis continere possimus.

63.1

그러므로 바울은 고린도인들에게 말한다. “나는 여러분에게 젖을 먹였고, 음식을 주지 않았습니다. 여러분이 아직 음식을 받아먹을 수 없었기 때문입니다.” 이는 여러분이 주님께서 오신 일, 곧 인간으로 오신 일은 배웠지만, 아버지의 영께서는 아직 여러분 위에 머물러 계시지 않는다는 뜻이다. 여러분이 연약하기 때문이다. 바울은 이렇게 말한다. “시기와 다툼, 분열이 여러분 가운데 있는데, 여러분은 육신에 속하여 인간을 따라 살아가는 사람들이 아닙니까?” 곧 아버지의 영께서 아직 그들과 함께 계시지 않았다는 뜻이다. 그들이 불완전하고 그 삶이 연약했기 때문이다. 사도는 음식을 줄 수 있었다. 사도들이 안수하는 사람은 누구나 생명의 음식이신 성령을 받았기 때문이다. 그러나 그들은 그것을 받아들일 수 없었다. 그들에게는 아직 연약하고 훈련을 감당하지 못하는 감각만 있었기 때문이다. 하나님을 향해 살아가는 삶의 감각이 그러했다. 그와 같이 하나님께서는 처음부터 인간에게 완전함을 주실 수 있었다. 하지만 인간은 이제 막 만들어졌으므로, 그것을 받을 수 없었고, 받더라도 담을 수 없었으며, 담더라도 간직할 수 없었다. 그러므로 하나님의 말씀께서는 인간과 함께 아기가 되셨다. 그분은 완전하셨지만, 자신을 위해서가 아니라 인간의 어림을 위해 그처럼 인간에게 받아들여질 수 있게 되셨다. 인간이 그분을 받아들일 수 있는 만큼 그렇게 되신 것이다. 그러므로 무능과 부족함은 하나님께 있는 것이 아니라, 이제 막 만들어진 인간에게 있다. 인간은 창조되지 않은 존재가 아니었기 때문이다. 하나님께서는 능력과 지혜와 선하심을 함께 드러내신다. 아직 존재하지 않던 것들을 기꺼이 세우고 만드신 데서 능력과 선하심이 드러나며, 존재하는 것들을 서로 맞고 어울리게 만드신 데서 지혜가 드러난다. 그분의 한없는 인자하심으로 성장을 받고, 오랜 세월 존속하는 어떤 것들은 창조되지 않으신 분의 영광을 드러낸다. 하나님께서 좋은 것을 아낌없이 주시기 때문이다. 그것들은 만들어졌다는 점에서는 창조되지 않은 것이 아니다. 그러나 오랜 시대에 걸쳐 존속한다는 점에서는 창조되지 않으신 분의 능력을 받게 될 것이다. 하나님께서 영원히 존속하는 것을 값없이 주시기 때문이다.

Et propter hoc Paulus Corinthiis ait: Lac vobis potum dedi non escam: nondum enim poteratis escam percipere; id est, eum quidem adventum Domini, quem secundum hominem, didicistis; nondum autem Patris Spiritus requiescit super vos, propter vestram infirmitatem; Ubi enim sunt zelus, et discordia, ait, in vobis, et dissensiones, nonne carnales estis, et secundum hominem ambulatis? Hoc est, quoniam nondum Spiritus Patris erat cum ipsis, propter imperfectionem eorum et infirmitatem conversationis. Quemadmodum igitur Apostolus poterat dare escam; quibuscunque enim imponebant Apostoli manus, accipiebant Spiritum sanctum, qui est esca vitae, illi autem non poterant percipere illud, quoniam infirmum adhuc et inexercitabilem sensum erga Deum conversationis habebant: sic et initio Deus quidem potens fuit dare perfectionem homini; ille autem nunc nuper factus, non poterat illud accipere, vel accipiens capere, vel capiens continere. Et propter hoc coinfantiatum est homini Verbum Dei cum esset perfectus, non propter se, sed propter hominis infantiam sic capax effectus, quemadmodum homo illum capere potuit. Non igitur erga Deum impossibile et indigens, sed circa eum qui nunc nuper factus est homo; quoniam non infectus erat. Erga Deum autem virtus simul, et sapientia, et bonitas ostenditur: virtus quidem et bonitas in eo quod ea, quae nondum erant, voluntarie constituerit et fecerit; sapientia vero in eo, quod apta et consonantia, quae sunt, fecerit. Quaedam autem propter immensam ejus benignitatem augmentum accipientia, et in multum temporis perseverantia, infecti gloriam referunt, Deo sine invidia donante quod bonum est. Secundum enim id quod facta sunt, non sunt infecta: secundum id vero quod perseverant longis aeonibus, virtutem infecti assument, Deo gratuito donante eis sempiternam perseverationem.

63.2

그렇게 하나님께서는 모든 것에서 으뜸이 되실 것이다. 오직 그분만이 창조되지 않으셨고, 모든 것보다 앞서 계시며, 모든 것이 존재하게 하신 원인이 그분 자신이기 때문이다. 나머지 모든 것은 하나님께 복종하며 머문다. 하나님께 복종함은 썩지 않는 상태로 존속하는 것이며, 썩지 않음은 창조되지 않으신 분의 영광이다. 이러한 질서와 조화, 이러한 이끄심을 통해, 만들어지고 빚어진 인간은 창조되지 않으신 하나님의 형상과 모양을 따라 세워진다. 아버지께서는 선한 뜻을 품고 명령하시며, 아들께서는 섬기고 형성하시며, 영께서는 양육하고 자라게 하신다. 인간은 차츰 나아가 완전함에 이른다. 곧 창조되지 않으신 분께 가까워지는 것이다. 완전하신 분은 창조되지 않으신 분, 곧 하나님이시기 때문이다. 인간은 먼저 만들어지고, 만들어진 뒤 자라며, 자란 뒤 굳세어지고, 굳세어진 뒤 번성하며, 번성한 뒤 강건해져야 했다. 강건해진 뒤 영광을 받고, 영광을 받은 뒤 자기 주님을 보아야 했다. 장차 보게 될 분은 하나님이시기 때문이다. 하나님을 보는 일은 썩지 않음을 이루며, 썩지 않음은 하나님께 가까이 있게 한다.

Et sic principalitatem quidem habebit in omnibus Deus, quoniam et solus infectus, et prior omnium, et omnibus, ut sint, ipse est causa: reliqua vero omnia in subjectione manent Dei. Subjectio autem Dei, incorruptelae perseverantia est: incorruptela autem gloria infecti. Per hanc igitur ordinationem, et hujusmodi convenientiam, et tali ductu, factus et plasmatus homo secundum imaginem et similitudinem constituitur infecti Dei: Patre quidem bene sentiente, et jubente; Filio vero ministrante, et formante; Spiritu vero nutriente, et augente; homine vero paulatim proficiente, et perveniente ad perfectum, id est, proximum infecto fieri. Perfectus enim est infectus: hic autem est Deus. Oportuerat autem hominem primo fieri, et factum augeri, et auctum corroborari, et corroboratum multiplicari, et multiplicatum convalescere, convalescentem vero glorificari, et glorificatum videre suum Dominum. Deus enim est qui habet videri: visio autem Dei efficax est incorruptelae: incorruptela vero proximum facit esse Deo.

63.3

그러므로 모든 면에서 분별없는 이들이 있다. 그들은 성장할 때를 기다리지 않고, 자기 본성의 연약함을 하나님의 탓으로 돌린다. 하나님도 자기 자신도 알지 못하는 그들은 만족할 줄 모르며 감사할 줄도 모른다. 그들은 먼저 자신이 만들어진 그대로, 고난을 겪을 수 있는 인간이기를 원하지 않는다. 오히려 인류의 법칙을 뛰어넘어, 인간이 되기도 전에 벌써 창조주 하나님처럼 되고자 하며, 창조되지 않으신 하나님과 이제 만들어진 인간 사이에 아무 차이도 없기를 바란다. 그들은 말 못 하는 짐승들보다 더 분별없다. 짐승들은 하나님을 탓하지 않는다. 자신들을 인간으로 만들지 않으셨다고 해서 말이다. 각각은 만들어진 그대로, 자신이 만들어졌다는 데 감사한다. 그런데 우리는 그분을 탓한다. 처음부터 신들이 되지 못하고, 먼저 인간이 된 다음에야 신들이 되기 때문이다. 하나님께서는 그 선하심의 순전함을 따라 이렇게 하셨다. 아무도 그분께서 시기하거나 베풀기를 꺼리신다고 생각하지 않게 하려는 것이었다. 그분께서는 말씀하신다. “내가 말하였다. 너희는 신들이며, 모두 지극히 높으신 분의 아들들이다.” 그러나 우리가 신성의 능력을 짊어질 수 없었으므로, “너희는 인간들처럼 죽을 것이다”라고 말씀하신다. 이 말씀에는 두 면이 함께 담겨 있다. 그분의 은사가 지닌 인자함과, 우리의 연약함, 그리고 우리에게 스스로 결정할 권한이 있다는 사실이다. 그분은 자신의 인자하심을 따라 선한 것을 선하게 주셨고, 인간을 자신과 같이 스스로 결정할 권한을 지닌 존재로 만드셨다. 그분은 미리 아심을 따라 인간의 연약함과 그로부터 생길 일들을 아셨으며, 사랑과 능력을 따라 창조된 본성의 실체를 이기실 것이다. 먼저 본성이 드러나고, 그다음 죽을 것이 불멸에 정복되고 삼켜져야 했다. 썩을 것도 썩지 않음에 삼켜져야 했다. 또한 인간은 하나님의 형상과 모양을 따라 되어야 했다. 선과 악을 아는 지식을 받은 뒤에 말이다.

Irrationabiles igitur omni modo, qui non exspectant tempus augmenti, et suae naturae infirmitatem adscribunt Deo. Neque enim Deum neque semetipsos scientes, insatiabiles et ingrati, nolentes primo esse hoc quod et facti sunt, homines passionum capaces; sed supergredientes legem humani generis, et antequam fiant homines, jam volunt similes esse factori Deo, et nullam esse differentiam infecti Dei et nunc facti hominis, qui plus irrationales sunt quam muta animalia. Haec enim non imputant Deo, quoniam non homines fecit ea; sed unumquodque eo quod factum est, quoniam factum est, gratias agit. Nos enim imputamus ei, quoniam non ab initio Dii facti sumus, sed primo quidem homines, tunc demum Dii: quamvis Deus secundum simplicitatem bonitatis suae hoc fecerit, ne quis eum putet invidiosum, aut impraestantem. Ego, inquit, dixi, Dii estis, et filii Excelsi omnes; nobis autem potestatem divinitatis bajulare non sustinentibus, Vos autem, inquit, velut homines moriemini; utraque referens, et illud quod est benignum suae donationis, et infirmitatem nostram, et quod essemus nostrae potestatis. Secundum enim benignitatem suam bene dedit bonum, et similes sibi suae potestatis homines fecit: secundum autem providentiam scivit hominum infirmitatem, et quae ventura essent ex ea; secundum autem dilectionem et virtutem vincet factae naturae substantiam. Oportuerat autem primo naturam apparere, post deinde vinci et absorbi mortale ab immortalitate, et corruptibile ab incorruptibilitate, et fieri hominem secundum imaginem et similitudinem Dei, agnitione accepta boni et mali.

64.1

인간은 선과 악을 아는 지식을 받았다. 하나님께 순종하고, 그분을 믿으며 그분의 명령을 지키는 것은 선하다. 이것이 인간의 생명이다. 그와 같이 하나님께 불순종하는 것은 악하며, 이것이 인간의 죽음이다. 하나님께서 오래 참으셨으므로, 인간은 순종의 선함과 불순종의 악함을 알게 되었다. 이는 마음의 눈으로 양쪽을 경험하여, 분별하면서 더 나은 것을 선택하게 하려는 것이었다. 그리하여 결코 게을러지거나 하나님의 명령을 소홀히 여기지 않고, 자신에게서 생명을 빼앗는 일, 곧 하나님께 불순종하는 일이 악하다는 것을 경험으로 배워, 다시는 그것을 시도조차 하지 않게 하려는 것이었다. 자신의 생명을 보존하는 일, 곧 하나님께 순종하는 일이 선하다는 것을 알고, 온 정성을 다해 부지런히 지키게 하려는 것이었다. 그래서 인간은 두 가지 감각도 지니게 되었다. 양쪽을 아는 감각을 통해, 훈련을 받아 더 나은 것을 선택하게 하려는 것이었다. 그런데 선을 어떻게 배울 수 있었겠는가? 그 반대되는 것을 알지 못했다면 말이다. 눈앞의 대상을 직접 파악하는 일은 더 확고하고 의심할 여지가 없다. 짐작에서 나온 추측보다 그러하다. 혀는 맛을 보아 단맛과 쓴맛을 경험하고, 눈은 보아서 검은 것과 흰 것을 구별하며, 귀는 들어서 소리들의 차이를 안다. 그처럼 마음도 양쪽의 경험을 통해 선을 배워, 하나님께 순종하며 선을 더욱 굳게 지키게 된다. 먼저 회개를 통해 불순종을 물리친다. 그것은 쓰고 악하기 때문이다. 그런 다음 직접 깨달아 배운다. 선하고 달콤한 것의 반대가 어떤 것인지를 배워, 다시는 하나님께 대한 불순종을 맛보려는 시도조차 하지 않게 된다. 그러나 누군가 그 양쪽을 아는 지식과 그것을 인식하는 두 가지 감각을 피한다면, 그는 자기도 모르게 인간인 자기 자신을 죽이는 것이다.

Agnitionem autem accepit homo boni et mali. Bonum est autem obedire Deo, et credere ei, et custodire ejus praeceptum; et hoc est vita hominis: quemadmodum non obedire Deo, malum; et hoc est mors ejus. Magnanimitatem igitur praestante Deo, cognovit homo et bonum obedientiae et malum inobedientiae, uti oculus mentis utrorumque accipiens experimentum, electionem meliorum cum judicio faciat; et nunquam segnis, neque negligens praecepti fiat Dei, et id quod aufert ab eo vitam, id est non obedire Deo, experimento discens quoniam malum est, neque tentet quidem illud unquam; quod autem conservatorium vitae ejus est, obedire Deo, sciens quoniam bonum est, cum omni intentione diligenter custodiat. Propter hoc etiam duplices habuit sensus, utrorumque agnitionem habentes, ut electionem meliorum cum disciplina faciat. Disciplinam autem boni quemadmodum habere potuisset, ignorans quod est contrarium? Firmior est enim et indubitata subjacentium apprehensio, quam ea quae est ex suspicione conjectura. Quemadmodum enim lingua per gustum accipit experimentum dulcis et amari, et oculus per visionem discernit quod est nigrum ab albo, et auris per auditum differentias sonorum scit; sic et mens per utrorumque experimentum disciplinam boni accipiens, firmior ad conservationem ejus efficitur, obediens Deo: inobedientiam quidem primum respuens per poenitentiam, quoniam amarum et malum est; deinde ex comprehensione discens, quale sit quod contrarium est bono et dulcedini, ne tentet quidem unquam inobedientiam gustare Dei. Si autem utrorumque eorum cognitionem, et duplices sensus cognitionis quis defugiat, latenter semetipsum occidit hominem.

64.2

그렇다면 어떻게 신이 되겠는가? 아직 인간도 되지 못한 사람이 말이다. 갓 만들어졌는데 어떻게 완전하겠는가? 또 어떻게 불멸하겠는가? 죽을 본성을 지닌 동안 창조주께 순종하지 않은 사람이 말이다. 너는 먼저 인간의 자리를 지키고, 그다음 하나님의 영광에 참여해야 한다. 네가 하나님을 만드는 것이 아니라 하나님께서 너를 만드시기 때문이다. 네가 하나님의 작품이라면, 모든 것을 때에 맞게 만드시는 네 장인의 손을 기다려라. 그때는 네게 알맞은 때, 곧 만들어지고 있는 네게 맞는 때다. 그분께 부드럽고 빚기 쉬운 네 마음을 내어 드려라. 장인께서 너를 빚으신 모양을 지켜라. 네 안에 물기를 간직하여, 굳어 버려 그분의 손가락 자국을 잃지 않도록 하여라. 너는 그 짜임을 지키며 완전함에 이를 것이다. 네 안의 진흙은 하나님의 솜씨로 가려지기 때문이다. 그분의 손이 네 안에 실체를 지으셨다. 그분은 네 안팎을 순금과 은으로 입히시고, 너를 그토록 아름답게 꾸미실 것이다. 왕 자신도 네 아름다움을 사모할 만큼 그렇게 하실 것이다. 그러나 네가 곧바로 완고해져 그분의 솜씨를 거부하고, 인간으로 만들어졌다고 해서 그분께 감사하지 않는다면, 하나님께 감사하지 않음으로써 너는 그분의 솜씨와 생명을 함께 잃은 것이다. 만드시는 일은 하나님의 인자하심에 속하며, 만들어지는 일은 인간의 본성에 속하기 때문이다. 그러므로 네 것을 그분께 맡긴다면, 곧 그분께 대한 믿음과 복종을 드린다면, 너는 그분의 솜씨를 받아들여 하나님의 완전한 작품이 될 것이다. 그러나 그분을 믿지 않고 그 손을 피한다면, 불완전함의 원인은 순종하지 않은 네게 있을 것이며, 너를 부르신 분께 있지 않을 것이다. 그분은 혼인 잔치에 초대할 사람들을 보내셨지만, 그분께 순종하지 않은 사람들은 왕의 만찬을 스스로 잃었기 때문이다.

Quemadmodum igitur erit Deus, qui nondum factus est homo? quomodo autem perfectus, nuper effectus? quomodo autem immortalis, qui in natura mortali non obedivit factori? Oportet enim te primo quidem ordinem hominis custodire, tunc deinde participare gloriae Dei. Non enim tu Deum facis, sed Deus te facit. Si ergo opera Dei es, manum artificis tui exspecta opportune omnia facientem: opportune autem, quantum ad te attinet, qui efficeris. Praesta ei autem cor tuum molle et tractabile, et custodi figuram qua te figuravit artifex, habens in temetipso humorem, ne induratus amittas vestigia digitorum ejus. Custodiens autem compaginationem ascendes ad perfectum: ab artificio enim Dei absconditur quod est in te lutum. Fabricavit substantiam in te manus ejus: liniet te ab intus et a foris auro puro et argento, et in tantum ornabit te, ut et ipse Rex concupiscat speciem tuam. Si vero statim obduratus respuas artem ejus, et ingratus exsistas in eum, quoniam homo factus es, ingratus Deo factus, simul et artem ejus et vitam amisisti. Facere enim proprium est benignitatis Dei: fieri autem proprium est hominis naturae. Si igitur tradideris ei quod est tuum, id est, fidem in eum et subjectionem, recipies ejus artem, et eris perfectum opus Dei. Si autem non credideris ei, et fugeris manus ejus, erit causa imperfectionis in te qui non obedisti, sed non in illo qui vocavit. Ille enim misit, qui vocarent ad nuptias; qui autem non obedierunt ei, semetipsos privaverunt regia coena.

64.3

그러므로 하나님의 솜씨가 부족한 것이 아니다. 그분은 돌들로도 아브라함의 자녀들을 일으키실 수 있다. 그 솜씨를 받아들이지 않는 사람이 자기 불완전함의 원인이다. 스스로 눈을 멀게 한 이들 때문에 빛이 부족해지는 것은 아니다. 빛은 언제나 그대로 있는데, 눈먼 사람들이 자기 잘못으로 어둠 속에 놓이는 것이다. 빛은 그 누구도 강제로 자신에게 복종시키지 않을 것이며, 하나님께서도 그분의 솜씨를 간직하기 싫어하는 사람을 억지로 강요하지 않으실 것이다. 그러므로 아버지의 빛에서 떠나 자유의 법을 어긴 이들은 자기 잘못으로 떠난 것이다. 그들은 자유롭게 선택하며 스스로 결정할 권한을 지니도록 만들어졌다. 하나님께서는 모든 것을 미리 아시므로, 양쪽 모두에게 알맞은 거처를 마련하셨다. 썩지 않음의 빛을 찾으며 그 빛을 향해 달려오는 이들에게는 그들이 갈망하는 그 빛을 인자하게 주신다. 그 빛을 업신여기고, 그 빛에서 등을 돌려 달아나며, 스스로 눈을 멀게 하는 것과 같은 이들에게는 빛을 대적하는 이들에게 알맞은 어둠을 마련하셨다. 그분께 복종하기를 피하는 이들에게는 그에 맞는 형벌을 내리셨다. 하나님께 복종함은 영원한 안식이다. 그리하여 빛을 피하는 이들은 자신들이 달아난 데 맞는 장소를 얻게 되며, 영원한 안식을 피하는 이들은 자신들이 달아난 데 맞는 거처를 얻게 된다. 모든 선한 것이 하나님께 있으므로, 자기 뜻으로 하나님을 피하는 이들은 자신에게서 모든 선한 것을 빼앗는다. 하나님께 있는 모든 선한 것을 빼앗긴 그들은 그에 따라 하나님의 의로운 심판에 떨어질 것이다. 안식을 피하는 이들은 마땅히 형벌 가운데 지낼 것이며, 빛을 피한 이들은 마땅히 어둠 속에 살게 될 것이다. 이 잠시의 빛에서도, 그 빛을 피하는 이들은 스스로 어둠에 자신을 넘긴다. 그래서 그들 자신이 원인이 되어, 빛을 잃고 어둠 속에 살게 된다. 그들이 그렇게 사는 원인은 빛에 있지 않다. 앞에서 말한 대로다. 그와 같이 하나님의 영원한 빛을 피하는 이들, 곧 모든 선한 것을 품은 그 빛을 피하는 이들도, 스스로 원인이 되어 영원한 어둠 속에 산다. 그들은 모든 선한 것을 잃었고, 그러한 거처에 머물게 된 원인도 자신에게 있다.

Non igitur ars deficit Dei; potens est enim de lapidibus suscitare filios Abrahae: sed ille qui non consequitur eam, sibimet suae imperfectionis est causa. Nec enim lumen deficit propter eos, qui semetipsos excaecaverunt: sed illo perseverante quale et est, excaecati per suam culpam in caligine constituuntur. Neque lumen cum magna necessitate subjiciet sibi quemquam: neque Deus coget eum, qui nolit continere ejus artem. Qui igitur abstiterunt a paterno lumine, et transgressi sunt legem libertatis, per suam abstiterunt culpam, liberi arbitrii et suae potestatis facti. Deus autem omnia praesciens, utrisque aptas praeparavit habitationes: eis quidem qui inquirunt lumen incorruptibilitatis, et ad id recurrunt, benigne donans hoc quod concupiscunt lumen; aliis vero id contemnentibus, et avertentibus se ab eo et id fugientibus, et quasi semetipsos excaecantibus, congruentes lumini adversantibus praeparavit tenebras, et his qui fugiunt ei esse subjecti, convenienti subdidit poenae. Subjectio autem Dei requietio est aeterna: ut hi qui fugiunt lumen, dignum fugae suae habeant locum; et qui fugiunt aeternam requiem, congruentem fugae suae habeant habitationem. Cum autem apud Deum omnia sint bona, qui ex sua sententia fugiunt Deum, semetipsos ab omnibus fraudant bonis: fraudati autem omnibus erga Deum bonis, consequenter in Dei justum judicium incident. Qui enim fugiunt requiem, juste in poena conversabuntur: et qui fugerunt lumen, juste inhabitabunt tenebras. Quemadmodum autem in hoc temporali lumine, qui fugiunt illud, ipsos se tenebris mancipant; ita ut et ipsi sibi causa fiant, quod destituuntur a lumine et inhabitant tenebras, et non lumen causa est eis hujusmodi conversationis, quemadmodum praediximus: sic aeternum Dei qui fugiunt lumen, quod continet in se omnia bona, ipsi sibi causa sunt ut aeternas inhabitent tenebras, destituti omnibus bonis, sibimetipsis causa hujusmodi habitationis facti.

65장

그러므로 하나님 아버지는 한 분으로 동일하시다. 그분은 자신과의 교제를 갈망하고 자신에게 계속 복종하는 사람들에게 자신에게 있는 좋은 것들을 마련해 주시며, 배반의 우두머리인 마귀와 그와 함께 배반한 천사들에게는 영원한 불을 마련하신다. 주님은 왼편에 따로 놓인 사람들이 그 불에 던져질 것이라고 말씀하셨다. 예언자를 통해 하신 말씀도 이것이다. “나는 질투하는 하나님이며, 평화를 이루고 재앙을 만든다.” 곧 회개하고 그분께 돌아오는 사람들에게는 평화와 우정을 이루시고 하나 되게 하시며, 회개하지 않고 그분의 빛을 피하는 사람들에게는 영원한 불과 바깥 어둠을 마련하신다. 그것들은 그 안에 빠지는 사람들에게 참으로 재앙이다.

Unus igitur et idem Deus Pater, qui quidem concupiscentibus ejus communicationem, et perseverantibus in subjectione ejus, quae sunt apud se praeparat bona; principi autem abscessionis diabolo, et qui cum eo abscesserunt angelis, aeternum ignem praeparans: in quem mittentur, inquit Dominus, illi qui in sinistra separati sunt. Et hoc est quod a propheta dictum est: Ego Deus zelans, faciens pacem, et condens mala: in eos quidem qui poenitentiam agunt et convertuntur ad eum, faciens pacem et amicitiam, et unitatem componens; super eos vero qui poenitentiam non agunt, sed refugiunt ejus lumen, ignem aeternum et exteriores tenebras praeparans: quae quidem sunt mala his, qui incidunt in ea.

66.1

만일 쉼을 주시는 아버지와 불을 마련하신 하나님이 서로 다른 분이었다면, 그들의 아들들도 마찬가지로 서로 달랐을 것이다. 한 아들은 아버지의 나라로 보내고, 다른 아들은 영원한 불로 보냈을 것이다. 그러나 한 분이신 동일한 주님께서는 심판 때에 온 인류가 갈라질 것임을 밝히셨다. “목자가 양들을 염소들에게서 갈라놓듯이” 말이다. 그분은 어떤 이들에게는 이렇게 말씀하실 것이다. “내 아버지의 복을 받은 사람들아, 오너라. 너희를 위해 마련된 나라를 받아라.” 또 다른 이들에게는 이렇게 말씀하실 것이다. “저주받은 사람들아, 내게서 떠나 영원한 불 속으로 가라. 그 불은 내 아버지가 마귀와 그의 천사들을 위해 마련하셨다.” 이로써 아버지는 한 분으로 동일하시다는 사실이 매우 분명하게 드러난다. 그분은 “평화를 이루고 재앙을 만드시며”, 양쪽 모두에게 알맞은 것을 마련하신다. 마찬가지로 한 분이신 재판관께서 양쪽을 각자에게 알맞은 곳으로 보내신다. 주님께서도 가라지와 밀의 비유에서 이를 밝히시며 말씀하셨다. “가라지를 모아 불에 태우듯이, 세상이 끝날 때에도 그러할 것이다. 사람의 아들이 자기 천사들을 보내면, 그들은 그의 나라에서 걸려 넘어지게 하는 모든 것과 불의를 행하는 사람들을 모아 불타는 아궁이에 던질 것이다. 거기서 울며 이를 갈 것이다. 그때 의인들은 자기 아버지의 나라에서 해처럼 빛날 것이다.” 그러므로 아버지께서는 의인들을 위해 나라를 마련하셨고, 아들은 그 나라에 합당한 이들을 받아들이셨다. 불타는 화덕을 마련하신 분도 그 아버지이시다. 사람의 아들이 보내신 천사들은 하나님의 명령에 따라 거기에 합당한 이들을 그 화덕에 던질 것이다.

Si autem alius quidem esset qui requiem donat Pater, et alius qui ignem praeparavit Deus, fuissent aeque differentes eis filii; alius quidem in Patris regnum mittens, alius vero in aeternum ignem. Sed quoniam unus et idem Dominus separari demonstravit in judicio omne genus humanum, quemadmodum pastor segregat oves ab haedis; et aliis quidem dicet: Venite benedicti Patris mei, percipite regnum quod paratum est vobis; aliis vero: Discedite a me maledicti in ignem aeternum, quem praeparavit Pater meus diabolo et angelis ejus; unus et idem Pater manifestissime ostenditur, faciens pacem, et condens mala, praeparans utrisque quae sunt apta: quemadmodum et unus judex utrosque in aptum mittens locum; quemadmodum in zizaniorum et tritici parabola manifestavit Dominus, dicens: Quemadmodum colliguntur zizania, et igni comburuntur, sic erit in consummatione seculi. Mittet Filius Hominis angelos suos, et colligent de regno ejus omnia scandala, et eos qui faciunt iniquitatem, et mittent eos in clibanum ignis: illic erit fletus et stridor dentium. Tunc justi fulgebunt sicut sol in regno Patris ipsorum. Qui ergo regnum praeparavit justis Pater, in quod assumsit Filius ejus dignos, hic et caminum ignis praeparavit, in quem dignos mittent ii, qui a Filio Hominis missi sunt angeli, secundum jussum Dei.

66.2

그분은 자기 밭에 좋은 씨를 뿌리셨다. 그분은 “밭은 세상이다”라고 말씀하셨다. “사람들이 잠든 사이에 원수가 와서 밀 사이에 가라지를 덧뿌리고 갔다.” 이 천사가 배반자와 원수가 된 때는 하나님께서 빚으신 사람을 시기하고, 그를 하나님의 원수로 만들려고 덤벼든 때부터이다. 그러므로 하나님께서는 제멋대로 몰래 가라지를 뿌린 자, 곧 스스로 범법을 끌어들인 자를 자신과 함께 지내는 데서 떼어 놓으셨다. 그러나 부주의하게, 또 그릇되게 불순종을 받아들인 사람은 불쌍히 여기셨다. 그를 하나님의 원수로 만들려고 일으킨 적대감을 그 적대감을 일으킨 자 자신에게 돌리셨다. 곧 사람을 향한 자신의 적대감을 거두시고, 그것을 돌려 뱀에게 되돌려 보내셨다. 성경도 하나님께서 뱀에게 이렇게 말씀하셨다고 전한다. “내가 너와 여자 사이에, 네 씨와 여자의 씨 사이에 적대감을 놓겠다. 그가 네 머리를 밟을 것이며, 너는 그의 발꿈치를 노릴 것이다.” 주님께서는 이 적대감을 자기 자신 안에 총괄하셨다. 여자에게서 사람이 되시고 뱀의 머리를 밟으신 것이다. 이는 앞선 책에서 우리가 밝힌 바와 같다. 그분은 영원한 불이 마련된 어떤 천사들을 마귀의 천사들이라고 부르셨고, 또 가라지에 관해서도 “가라지는 악한 자의 아들들이다”라고 말씀하셨다. 따라서 배반에 속한 모든 이를 이 범법의 우두머리에게 속한 것으로 보셨다고 말해야 한다. 그러나 본성에 관한 한, 그가 천사나 사람을 만든 것은 아니다. 마귀가 무엇을 만들었다는 것은 전혀 찾아볼 수 없기 때문이다. 그 자신도 하나님의 피조물이며, 다른 천사들과 같기 때문이다. 하나님께서 모든 것을 만드셨다. 다윗도 이 모든 것에 관해 말한다. “그분께서 말씀하시니 그것들이 생겨났고, 그분께서 명령하시니 창조되었다.”

Hic enim in agro suo bonum semen seminavit: Ager autem, inquit, seculum est. Cum autem dormirent homines, venit inimicus, et superseminavit zizania inter frumentum, et abiit. Ex tunc enim apostata est angelus hic, et inimicus, ex quo zelavit plasma Dei, et inimicum illum Deo facere aggressus est. Quapropter et Deus eum quidem, qui a semetipso zizania absconse seminavit, id est, transgressionem quam ipse intulit, separavit a sua conversatione: eum autem, qui negligenter quidem sed male accepit inobedientiam, hominem miseratus est, et retorsit inimicitiam, per quam inimicum Deo facere voluit, in ipsum inimicitiarum auctorem: auferens quidem suam, quae erat adversus hominem, inimicitiam; retorquens autem illam, et remittens illam in serpentem. Quemadmodum et Scriptura ait dixisse serpenti Deum: Et inimicitiam ponam inter te et inter mulierem, et inter semen tuum et inter semen mulieris. Ipse tuum calcabit caput, et tu observabis calcaneum ejus. Et inimicitiam hanc Dominus in semetipsum recapitulavit, de muliere factus homo, et calcans ejus caput; quemadmodum in eo qui ante hunc est libro ostendimus. Quoniam angelos quosdam dixit diaboli, quibus aeternus ignis praeparatus est, et rursus in zizaniis ait, Zizania sunt filii maligni, necessarium est dicere, quoniam omnes qui sunt abscessionis, adscripsit illi qui princeps est hujus transgressionis. Sed non ille quidem natura aut angelos aut homines fecit. Nihil enim in totum diabolus invenitur fecisse, videlicet cum et ipse creatura sit Dei, quemadmodum et reliqui angeli. Omnia enim fecit Deus, quemadmodum et David ait de omnibus hujusmodi: Quoniam ipse dixit, et facta sunt; ipse praecepit, et creata sunt.

67장

그러므로 모든 것은 하나님께서 만드셨으며, 마귀는 자기 자신과 나머지 존재들에게 배반의 원인이 되었다. 이에 성경은 계속 배반하는 자들을 언제나 마귀의 아들들이며 악한 자의 천사들이라고 마땅히 불렀다. 우리보다 앞선 어떤 이도 말했듯이, 아들이라는 말은 두 가지로 이해된다. 한쪽은 아들로 태어났기에 본성에 따라 아들이고, 다른 쪽은 아들이 되었기에 아들로 여겨진다. 태어나는 것과 되는 것 사이에는 차이가 있다. 앞의 경우는 그에게서 태어났지만, 뒤의 경우는 그가 아들로 만든 것이다. 창조에 의해서든, 가르침을 전수함으로써든 그렇다. 어떤 사람에게 말로 가르침을 받은 사람은 가르치는 이의 아들이라 불리며, 그 가르치는 이는 그의 아버지라 불린다. 그러므로 본성에 따라, 말하자면 창조에 따라, 우리는 모두 하나님의 아들들이다. 하나님께서 우리 모두를 만드셨기 때문이다. 그러나 순종과 가르침에 따라서는 모든 사람이 하나님의 아들인 것은 아니며, 그분을 믿고 그분의 뜻을 행하는 사람들이 아들들이다. 그분을 믿지 않고 그분의 뜻을 행하지 않는 사람들은 마귀의 아들들이며 천사들이다. 그들이 마귀의 일을 행하기 때문이다. 이 사실에 관해 그분은 이사야서에서 말씀하셨다. “내가 아들들을 낳고 높여 주었는데, 그들은 나를 업신여겼다.” 또 그들을 낯선 아들들이라고 부르시는 곳에서는 이렇게 말씀하신다. “낯선 아들들이 내게 거짓말하였다.” 그들은 본성에 따라서는 아들들이다. 그분께서 그들을 만드셨기 때문이다. 그러나 행위에 따라서는 아들들이 아니다.

Cum igitur a Deo omnia facta sint, et diabolus sibimetipsi et reliquis factus est abscessionis causa, juste Scriptura eos qui in abscessione perseverant, semper filios diaboli, et angelos dixit maligni. Filius enim, quemadmodum et quidam ante nos dixit, dupliciter intelligitur: alius quidem secundum naturam, eo quod natus sit filius; alius autem secundum id quod factus est, reputatur filius: licet sit differentia inter natum et factum. Quoniam ille quidem ex eo natus est, ille autem ab ipso factus est, sive secundum conditionem, sive secundum doctrinae magisterium. Qui enim ab aliquo edoctus est verbo, filius docentis dicitur, et ille ejus pater. Secundum igitur naturam, quae est secundum conditionem, ut ita dicam, omnes filii Dei sumus, propter quod a Deo omnes facti sumus. Secundum autem dicto audientiam et doctrinam, non omnes filii Dei sunt, sed qui credunt ei et faciunt ejus voluntatem. Qui autem non credunt et non faciunt ejus voluntatem, filii et angeli sunt diaboli, secundum id quod opera diaboli faciunt. Quoniam autem ita se habet hoc, in Esaia dixit: Filios genui et exaltavi, ipsi autem me spreverunt. Et iterum quae dicit filios alienos eos ita: Filii alieni mentiti sunt mihi. Secundum enim naturam filii sunt, propter hoc quod ab eo facti sunt; secundum autem opera non sunt filii.

68.1

사람들 사이에서도 아버지의 말을 듣지 않아 파양된 자녀는 본성상으로는 그들의 자녀이지만 법적으로는 남이 된다. 친부모의 상속자가 되지 못하기 때문이다. 하나님 앞에서도 이와 같다. 그분께 순종하지 않는 이들은 그분께 버림받아 더는 그분의 자녀가 아니다. 그래서 그분의 유산도 받을 수 없다. 다윗이 이렇게 말한 것과 같다. “죄인들은 태에서부터 멀어졌다. 그들의 분노는 뱀과 같다.” 이 때문에 주님은 그들이 사람의 자손임을 아시면서도 독사의 자손이라고 부르셨다. 그들이 이 동물들을 닮아 교활하게 행하고 다른 이들을 해치기 때문이다. 주님은 이렇게 말씀하신다. “바리새인들과 사두개인들의 누룩을 조심하라.” 헤롯에 대해서도 이렇게 말씀하셨다. “저 여우에게 말하라.” 그의 악한 간교함과 속임수를 가리키신 것이다. 그러므로 예언자 다윗은 말한다. “존귀한 자리에 있던 사람이 짐승들과 같아졌다.” 예레미야도 말한다. “그들은 암컷을 찾아 날뛰는 말들이 되었다. 저마다 이웃의 아내를 향해 울부짖었다.” 이사야는 유대에서 선포하며 이스라엘과 논쟁할 때, 그들을 소돔의 통치자들과 고모라의 백성이라고 불렀다. 그들의 범법이 소돔 사람들과 같고, 소돔 사람들의 죄와 같은 죄가 그들에게 있음을 가리킨 것이다. 행위가 같으므로 같은 이름으로 부른 것이다. 하나님께서 그들을 본성상 그런 존재로 만드신 것이 아니라 의롭게 행동할 수도 있는 존재로 만드셨기에, 같은 예언자는 그들에게 좋은 충고를 하며 말했다. “너희는 씻고 깨끗해져라. 내 눈앞에서 너희 영혼의 악을 없애고, 불의를 그쳐라.” 그들 자신이 법을 어기고 죄를 지었기 때문에 소돔 사람들과 같은 책망을 받은 것이다. 그들이 돌아서서 회개하고 악을 그친다면, 하나님의 자녀가 되어 그분이 주시는 썩지 않음의 유산을 얻을 수 있었다. 그러므로 이러한 까닭에, 마귀를 믿고 마귀의 일을 행하는 이들을 마귀의 천사들과 악한 자의 자녀들이라고 부르신 것이다. 이들 모두 처음에는 한 분, 바로 같은 하나님께서 만드셨다. 그들이 하나님을 믿고 그분께 복종하며 꾸준히 그분의 가르침을 지키면, 하나님의 자녀이다. 그들이 떠나고 법을 어기면, 우두머리인 마귀에게 속하게 된다. 마귀는 처음에는 자기 자신을, 그다음에는 다른 이들을 떠나게 한 원인이 되었다.

Quemadmodum enim in hominibus indicto audientes patribus filii abdicati, natura quidem filii eorum sunt, lege vero alienati sunt; non enim haeredes fiunt naturalium parentum: eodem modo apud Deum, qui non obediunt ei, abdicati ab eo desierunt filii ejus esse. Unde nec haereditatem ejus percipere possunt; quemadmodum David ait: Alienati sunt peccatores ab utero: ira eis secundum similitudinem serpentis. Et propter hoc Dominus quod sciebat hominum esse progeniem, dixit sic progeniem viperarum, secundum similitudinem horum animalium in varietate ambulantes, et laedentes reliquos. Attendite, enim inquit, a fermento Pharisaeorum et Sadducaeorum. Sed et de Herode dicens: Dicite, inquit, vulpi huic, nequam astutiam ejus et dolum significans. Quapropter David propheta ait: Homo in honore positus, assimilatus est jumentis. Et iterum Hieremias ait: Equi furentes circa foeminas facti sunt, unusquisque ad uxorem proximi sui hinniebat. Et Esaias in Judaea praeconans et cum Israel disputans, principes Sodomorum et populum Gomorrhae dicebat eos; similem Sodomitis transgressionem, et eadem quae illis fuerunt peccata esse apud eos significans, propter similem operationem eodem vocabulo vocans eos. Et quia non natura essent sic facti a Deo, sed qui possent et juste agere, idem dicebat, consilium eis dans bonum: Lavamini, mundi estote, auferte nequitias ab animabus vestris ante oculos meos, quiescite ab iniquitatibus vestris. Scilicet quoniam idem ipsi cum transgrederentur et peccarent, eandem quam Sodomitae perceperunt objurgationem. Cum enim converterentur et poenitentiam agerent et quiescerent a malitia, filii poterant esse Dei, et haereditatem consequi incorruptelae quae ab eo praestatur. Secundum hanc igitur rationem, angelos diaboli et filios dixit maligni, qui diabolo credunt, et ea quae sunt ejus agunt. Qui quidem ab initio omnes ab uno et eodem Deo facti sunt. Verum quando credunt et subjecti sunt Deo, perseverant et doctrinam ejus custodiunt, filii sunt Dei: cum autem abscesserint et transgressi fuerint, diabolo adscribuntur principi, ei qui primo sibi tunc et reliquis causa abscessionis sit factus.

68.2

주님의 말씀은 많지만, 모두 이 세상을 만드신 한 분, 바로 같은 아버지를 선포한다. 많은 오류에 사로잡힌 이들을 위해 우리도 여러 가지로 논박해야 했다. 그들이 여러 가지 논박을 받아 어떻게든 진리로 돌아서서 구원을 얻을 수 있게 하려는 것이다. 이 저술의 다음 부분에서는 주님의 말씀에 이어 바울의 가르침도 덧붙이고, 그의 뜻을 살피며, 사도의 말을 풀이해야 한다. 이단자들이 전혀 이해하지 못한 채 바울이 한 말들에 다른 해석을 붙인 모든 대목을 해명하고, 그들의 무분별함에서 나오는 광기를 드러내야 한다. 그들은 바울을 근거로 우리에게 문제를 제기하므로, 바로 그 바울을 통해 그들은 거짓말하는 자들이고 사도는 진리를 선포하는 사람이며, 그가 가르친 모든 것이 진리의 선포와 일치함을 밝힐 필요가 있다. 곧 하나님 아버지는 한 분이시다. 그분은 아브라함에게 말씀하시고, 율법을 주시며, 예언자들을 앞서 보내시고, 마지막 때에 자신의 아들을 보내신 분이다. 그분은 자신이 빚으신 것에 구원을 주시는데, 그것은 육신의 실체이다. 그러므로 우리는 주님의 나머지 말씀, 곧 비유를 통해서가 아니라 말씀 그대로 아버지에 관해 명백하게 가르치신 내용과, 복된 사도의 편지들에 관한 해설을 다음 권에 배치할 것이다. 하나님께서 도와주시면, 거짓으로 지식이라 불리는 것을 드러내고 논박하는 저작 전체를 그대에게 제공할 것이다. 우리 자신과 그대가 다섯 권의 책을 통해 모든 이단자에게 반박할 수 있도록 훈련하는 것이다.

Quoniam autem multi quidem Domini sermones, unum autem et eundem omnes annuntiant Patrem factorem mundi hujus, oportebat et nos propter eos, qui in multis erroribus continentur, per multa confutare, si quo modo possent per multa confutati ad veritatem converti et salvari. Necessarium est autem, conscriptioni huic in sequenti post Domini sermones subjungere Pauli quoque doctrinam, et examinare sententiam ejus, et Apostolum exponere, et quaecunque ab haereticis in totum non intelligentibus quae a Paulo dicta sunt, alias acceperunt interpretationes, explanare, et dementiam insensationis eorum ostendere: et ab eodem Paulo, ex quo nobis quaestiones inferunt, manifestare, illos quidem mendaces, Apostolum vero praedicatorem esse veritatis, et omnia consonantia veritatis praeconio docuisse; unum Deum Patrem eum, qui locutus sit ad Abraham, qui legisdationem fecerit, qui prophetas praemiserit, qui novissimis temporibus Filium suum misit, et salutem suo plasmati donat, quod est carnis substantia. Reliquos igitur sermones Domini, quos quidem non per parabolas, sed simpliciter ipsis dictionibus docuit de Patre, et expositionem epistolarum beati Apostoli, in altero libro disponentes, integrum tibi opus exprobrationis et eversionis falso cognominatae agnitionis, praestante Deo, praebebimus; et nos ipsos, et te ad contradictionem omnium haereticorum in quinque exercentes libris.

번역 메모
  1. 서두 1 본문으로

    Harvey판 4권 서문 1절이며, ANF/New Advent의 통상 서문 1-2절이다. 인쇄된 서문의 세 절 번호를 그대로 읽기 단위로 삼았다.

    주님의 말씀으로 앞선 논의를 확증하겠다는 미래형을 유지했다. 환자의 병을 알아야 치료할 수 있다는 비유와, 제1권과 제2권에서 했다는 작업을 저자의 설명으로 옮겼다.

    regulas sive argumenta는 원리와 논증, tamquam speculum은 전체 논박을 비추는 거울로 옮겼다. 발렌티노스 집단의 가르침에 여러 이단의 주장이 집약되어 있다는 것이 이 비유의 문맥이다.

  2. 서두 2 본문으로

    Harvey판 4권 서문 2절이며, ANF/New Advent의 통상 서문 3절이다. 예수, 그리스도, 구원자, 말씀, 외아들을 나누는 상대의 설명을 열거 순서대로 옮겼다.

    speculatores et ministri는 진리의 말씀을 지켜보고 섬긴 이들로 옮겼다. 145쪽 각주 2는 누가복음 1:2와 그리스어를 어떻게 이해할지 논의한다.

    seducturi는 속일 자들을 가리키는 능동형이다. 성령으로 내다본 대상은 더 순박한 이들을 속일 사람들이며, simpliciores는 속임을 받을 이들이다.

  3. 서두 3 본문으로

    Harvey판 4권 서문 3절이며, ANF/New Advent의 통상 서문 4절이다. 뱀과 배반한 천사의 관계, 하나님이 그 천사에게 뱀의 형태와 이름을 주셨다는 설명은 저자의 해석으로 옮겼다.

    사람을 이루는 혼과 육신의 결합, 하나님의 손들인 아들과 성령, 육신을 위한 구원의 경륜을 구별했다. 인쇄된 Spiritum sanctum을 보존하며, sanctum의 Clermont 사본 근거는 145쪽 각주 4에 연결했다.

    마지막의 하나님이라는 호칭은 만물의 아버지와 아들과 양자의 자격을 받은 이들에게 연결된다. 제3권에서 다룬 성경 호칭의 논증을 이어받는 부분이다.

  4. 1.1 본문으로

    Harvey판 4권 1장 1절이며, ANF/New Advent의 통상 1장 1절이다. 긴 전제문을 나누어 양자의 영, 사도들의 호칭과 주님의 명령을 차례로 옮겼다.

    naturaliter는 본성상, verbo tenus는 말로만으로 옮겼다. 이는 상대가 신과 아버지의 호칭을 구별하는 방식에 대한 논박이다.

    grammatici는 문법가로 옮겼다. 146쪽 각주 3은 이를 신화 저술가로 풀이하며, 다음 장의 판도라라는 표현에 연결한다. 아이온들에 붙이는 하늘들은 복수형을 유지했다.

  5. 1.2 본문으로

    Harvey판 4권 1장 2절이며, ANF/New Advent의 통상 1장 2절이다. 여러 신을 알았다는 가정과 실제 명령 사이의 모순을 묻는 구조를 유지했다.

    예수가 명령을 어기게 하는 스승이 된다는 문장은 상대의 주장을 받아들였을 때 따르는 결론이다. 이에 앞선 조건절과 그들의 주장대로라는 한정을 함께 옮겼다.

  6. 2장 본문으로

    Harvey판 4권 2장은 절 번호 없는 한 단위이며, ANF/New Advent의 통상 2장 1-2절이다. 모세, 다윗, 이사야와 예수의 말씀을 잇는 순서를 유지했다.

    시편 인용의 도움은 나의 도움이라는 단수형으로, 이사야 인용의 affixit는 고정하신으로 옮겼다. Confiteor tibi는 이 기도 문맥에서 당신께 찬양드립니다로 읽었다.

    신명기 인용은 주 너의 하나님은 한 분 하나님이시다라는 형태를 유지했다. 147쪽 각주 3은 tuus와 그리스어 인칭을 대조하고, 각주 4는 두 번째 Deus를 Grabe가 Arundel 사본에서 채택했다고 설명한다.

    판도라의 궤변가라는 표현과 뷔토스, 어머니, 외아들 등의 후보를 열거하는 질문을 보존했다. 이 호칭들은 저자의 상대 집단 논박에 속한다.

  7. 3.1 본문으로

    Harvey판 4권 3장 1절이며, ANF/New Advent의 통상 2장 3절이다. 요한복음 5:46-47의 끝은 내 말도 믿지 않을 것이다라는 인쇄 서술형으로 옮겼다.

    모세의 글이 그러하다면 다른 예언자들의 말도 그리스도의 말씀이라는 생략 구문을 문맥에 맞추어 풀었다. 누가복음 16:31 인용에서는 살아난 이가 그들에게 가는 행위와 그를 믿는 대상을 각각 보존했다.

  8. 3.2 본문으로

    Harvey판 4권 3장 2절이며, ANF/New Advent의 통상 2장 4-5절과 6절 앞부분이다. 6절은 아버지에게서 아들을 아는 지식을 받지 않는다는 문장에서 시작하고, 다음 Harvey 4장 1절에 이어진다.

    fabula는 꾸며 낸 이야기로 옮겼다. 본문은 가난한 이와 부자에 관한 이야기에서 향락과 하나님을 잊는 삶에 대한 교훈을 먼저 끌어낸다.

    하나의 실체라는 구문에서 아브라함, 모세, 예언자들과 주님을 함께 열거하는 범위를 유지했다. 그리스도와 고난을 받은 예수를 갈라 생각하는 견해에 대한 논박으로 이어진다.

    고난을 겪지 않는 그리스도라는 설명은 상대의 견해로 옮겼다. 마지막은 아들께서 참으로 계신 하나님을 분명하게 가르치신다는 문장이다.

  9. 4.1 본문으로

    Harvey판 4권 4장 1절이며, ANF/New Advent의 통상 2장 6절 나머지와 7절이다. 하늘과 땅과 예루살렘에 관한 맹세 금지에서 창조주의 호칭으로 이어지는 논증을 유지했다.

    성전과 율법 자체, 이를 잘못 사용하는 이들의 구별을 보존했다. 이사야 인용의 indicto-audientes는 불순종하는 이들로 옮겼다. 149쪽 각주 4는 이 라틴어 용법과 그리스어를 설명한다.

    예레미야 인용은 내 백성을 이끄는 자들이라는 주체와 나를 알지 못했다는 말을 인쇄 형태대로 유지했다. 성경 위치는 판본의 예레미야 4:22 표기에 연결했다.

  10. 4.2 본문으로

    Harvey판 4권 4장 2절이며, ANF/New Advent의 통상 2장 8절이다. 이스라엘의 잃어버린 양들, 사마리아인들의 증언과 온 이스라엘의 구원을 차례로 옮겼다.

    율법의 paedagogus는 그리스도 예수께로 이끄는 양육자로 옮겼다. 일부의 불신앙을 율법과 구별하고, 율법이 아들을 믿도록 권고한다는 저자의 해석을 유지했다.

    in ligno martyrii는 순교의 나무 위에로 옮겼다. omnia는 모든 것이라는 중성형으로, et vivificat mortuos는 죽은 이들을 살리심으로 보존했다. 150쪽 각주 3-4가 관련 전승을 논의한다.

  11. 4.3 본문으로

    Harvey판 4권 4장 3절이며, ANF/New Advent의 통상 3장 전체(1절)이다. 하늘과 땅의 소멸에서 하나님도 사라진다고 추론하는 상대의 주장과 저자의 답변을 구별했다.

    하나님을 무엇 안에 담긴 존재로 보는 것과 만물을 담는 분으로 보는 것을 대조했다. 시편 번호는 대본의 101편으로 유지하고, 본문에서 하나님과 함께 지속하는 종들 및 그들의 후손을 구별했다.

    이사야 인용의 confirmatum est는 굳게 세워졌다는 인쇄 독법으로 옮겼다. 151쪽 각주 4는 그리스어 ἐστερεώθη와 다른 전승의 표현을 비교한다.

  12. 5장 본문으로

    Harvey판 4권 5장은 절 번호 없는 한 단위이며, ANF/New Advent의 통상 4장 1절이다. 짚과 밀알 및 포도나무 가지와 열매의 비유로 예루살렘을 풀이하는 저자의 논증을 옮겼다.

    열매로 맺힌 그리스도와 사도들, 자유의 열매와 온 세상에 흩어 뿌려진 이들을 구별했다. 라틴어의 ex ipsa는 예루살렘에 연결되는 여성 단수이고, 152쪽 그리스어 병렬문의 ἐξ αὐτῶν은 복수형이다.

    이사야 인용의 floriet는 꽃필 것이라는 뜻으로 옮겼다. 확대 대조한 인쇄 본문의 형태를 유지하며, 152쪽 각주 2에 적힌 다른 사본의 floret도 기록했다. 시간 속에 시작된 것은 시간 속에 끝난다는 결론을 유지했다.

  13. 6장 본문으로

    Harvey판 4권 6장은 절 번호 없는 한 단위이며, ANF/New Advent의 통상 4장 2절과 3절 앞부분이다. 모세와 요한 및 그리스도, 다윗에게서 시작된 예루살렘과 새 언약의 관계를 저자의 해석에 따라 옮겼다.

    헤아릴 수 없는 아버지와 아버지의 척도인 아들의 비유를 유지했다. capit는 이 문맥에서 아버지를 헤아리심으로, administratio는 그들에게 주어진 경륜으로 옮겼다.

    153쪽 그리스어 병렬문의 ἀναρίθμητον은 셀 수 없음에 관한 표현이고, 라틴어 incompositum은 질서 없이 놓임을 가리킨다. 두 전승을 별도로 보존했다. 마지막 날의 죄인들은 본문의 peccatores를 따른다.

  14. 7장 본문으로

    Harvey판 4권 7장은 절 번호 없는 한 단위이며, ANF/New Advent의 통상 4장 3절 나머지이다. 세례자 요한의 말에서 성령과 불, 키와 타작마당, 곳간에 모으는 열매를 유지했다.

    밀알과 쭉정이의 본성, 사람의 이성과 의지의 자유 및 스스로 결정할 권한을 구별했다. 때로 밀알이 되고 때로 쭉정이가 되는 원인이 그 사람 자신에게 있다는 논증을 옮겼다.

    terreno spiritui는 땅에 속한 영으로 옮겼다. 마지막 시편 인용은 사람이 존귀한 자리에서 깨닫지 못해 짐승과 같아졌다는 대본의 표현이며, 인쇄된 위치는 48:21이다.

  15. 8장 본문으로

    Harvey판 4권 8장은 절 번호 없는 한 단위이며, ANF/New Advent의 통상 5장 1절이다. 시간 속의 피조물에서 성숙하여 불멸의 열매를 맺는 사람과, 다가오는 시대에 드러나는 하나님의 인자하심을 연결했다.

    이사야 인용은 나는 증인이라는 일인칭과 내가 선택한 내 종이라는 표현을 보존했다. 두 번째 인용은 인쇄면의 이사야 41:4에 연결했다.

    alterum advenisse는 다른 아버지가 오셨다는 뜻으로 옮겼다. 하나님 없이 하나님을 배울 수 없기에 말씀을 통해 가르치신다는 논증으로 이어진다.

  16. 9.1 본문으로

    Harvey판 4권 9장 1절이며, ANF/New Advent의 통상 5장 2절 앞부분이다. 사두개인들에게 한 답변에서 부활과 하나님이라는 두 주제를 구별했다. 모든 이가 하나님께 살아 있다는 인용도 유지했다.

    키루스의 질문과 다니엘의 두 대답은 벨 우상에 관한 인용으로 기록했다. 판본 난외는 다니엘 14:3-4와 14:24를 가리킨다. 모든 육체를 다스리는 권한과 살아 계신 하나님이라는 호칭을 보존했다.

  17. 9.2 본문으로

    Harvey판 4권 9장 2절이며, ANF/New Advent의 통상 5장 2절 나머지이다. 모세에게 말함, 사두개인들을 논박함과 부활을 주심을 말씀의 행위로 읽었다. 155쪽 각주 4는 라틴어 Verbum 뒤의 남성 관계대명사를 그리스어 λόγος에 연결한다.

    잠든 조상들을 부활의 자녀들로 부르는 설명과, 그리스도께서 아버지와 함께 살아 있는 이들의 하나님이시라는 결론을 유지했다. 네 조상들 대신 네 아들들이 생겼다는 시편 인용의 인쇄 위치는 44:17이다.

  18. 10.1 본문으로

    Harvey판 4권 10장 1절이며, ANF/New Advent의 통상 5장 3-4절이다. 아브라함의 믿음, 말씀과 함께하는 나그네 삶, 사도들의 부르심과 독자들의 십자가를 연결했다.

    156-157쪽 그리스어 병렬문은 창세기 카테나에서 전해진 것으로 소개된다. 앞과 중간의 점열, [adj. μετ᾽]라는 편집 보완 표지를 함께 보존했다.

    이삭의 나무와 십자가, 사랑하는 외아들의 희생, 아브라함의 모든 후손과 우리의 속량을 각각 옮겼다. 사람은 아브라함 안에서 말씀을 따르는 일을 미리 배웠다는 주체도 유지했다.

  19. 10.2 본문으로

    Harvey판 4권 10장 2절이며, ANF/New Advent의 통상 5장 5절이다. 아브라함이 성령 안에서 본 주님의 날과 수난의 경륜, 그 주님을 통해 시작될 구원을 구별했다.

    하나님을 향한 믿음이 사람을 의롭게 한다는 현재형과, 지극히 높으신 하나님께 손을 뻗겠다는 인용의 미래형을 유지했다. 마지막의 한 말씀은 다음 장에서 논의할 인용을 가리키는 연결이다.

  20. 11.1 본문으로

    Harvey판 4권 11장 1절이며, ANF/New Advent의 통상 6장 1절과 2절 앞부분이다. 두 복음서 인용의 아들과 아버지 순서, cognoscit의 현재형과 cognovit의 과거형을 구별했다.

    마가도 같은 내용을 썼다는 문장은 저자의 보고대로 옮겼다. 158쪽 각주 4는 현전 마가 본문과의 차이를 언급한다. 마태복음 11:27과 누가복음 10:22는 인쇄 난외의 참조이다.

    그리스도가 사람으로 오실 때 존재하기 시작하고 아버지가 티베리우스 시대에야 사람을 돌보셨다는 내용은 논박을 위한 가정이다. 그 조건과 그로부터 따르는 질문을 함께 옮겼다.

  21. 11.2 본문으로

    Harvey판 4권 11장 2절이며, ANF/New Advent의 통상 6장 2절 나머지와 3절이다. 이레네우스는 유스티노스의 마르키온 논박에서 인용한다고 소개한다. 한국어의 인용 범위는 159쪽 라틴어 이탤릭체가 끝나는 utraque Deo nobis praebente까지이다.

    그리스어 병렬문은 유세비우스 교회사 4.18.9에서 위치를 확인했다. Harvey 난외의 4.17 표기와 실제 위치를 별도 기록에 보존했다. 유세비우스가 인용하는 범위는 창조자 외의 다른 신을 알렸다면 믿지 않았으리라는 문장까지이다.

    indeterminabilem은 우리에게 그 범위를 정할 수 없는 분으로 옮겼다. 우리에게라는 한정, 아버지와 아들의 상호 앎, 아들이 나타나심과 아버지를 앎의 관계를 유지했다.

    마지막 인용은 인쇄된 아들-아버지 순서와 revelaverit의 미래 표현을 보존했다. 159쪽 각주 2는 사본의 다른 순서를 제시한다.

  22. 11.3 본문으로

    Harvey판 4권 11장 3절이며, ANF/New Advent의 통상 6장 4-5절이다. 알려지지 않은 신을 안다고 하는 주장에 대한 질문, 주님의 오심과 하나님을 배우는 일의 관계를 유지했다.

    160쪽 그리스어 병렬문은 δοξάζοντος와 편집 교정 [l. διδάξαντος]를 함께 싣는다. 한국어는 라틴어 docente의 가르침을 따라 옮겼다. Cognoscunt의 현재형도 유지하고, 각주 2의 cognoscent 제안은 별도로 기록했다.

    그분을 믿는 의로운 이들, 믿음과 뜻을 행함, 같은 빛을 보고도 서로 다르게 믿는 이들을 구별했다. 아버지와 말씀이 모든 이에게 나타나신다는 문장의 범위를 보존했다.

  23. 11.4 본문으로

    Harvey판 4권 11장 4절이며, ANF/New Advent의 통상 6장 6절이다. 피조물, 세계, 빚어진 것과 아들을 통해 각각 무엇이 알려지는지 옮겼다.

    colloquuntur는 모두가 이를 한결같이 말함으로 읽었다. 160쪽 각주 6의 σύμφασι와 연결하여, 말함과 믿음의 차이를 유지했다. 아버지와 아들에 관한 invisibile과 visibile은 보이지 않는 모습과 보이는 모습으로 풀었다.

    omnes Christum loquebantur는 모두 그분을 그리스도라고 말했다는 뜻으로 옮겼다. 161쪽 각주 1은 Χριστὸν ἔφασαν이라고 제시한다. 악령들의 우리는 안다는 복수형과 시험자의 조건문도 유지했다.

  24. 11.5 본문으로

    Harvey판 4권 11장 5절이며, ANF/New Advent의 통상 6장 7절 전체이다. 162쪽 위 MASS. vii.1 표기와 ANF/New Advent의 절 구분을 구별했다.

    믿음을 확고하게 한다는 보완 설명과 singula testificationis의 낱낱의 증언, 증언에 인쳐 확인함을 인쇄대로 유지했다. 161쪽 각주 2-4가 설명구와 다른 읽기를 논의한다.

    아버지와 영과 천사들, 피조물과 사람들, 배반한 영들과 악령, 원수와 죽음 자체의 증언을 모두 보존했다. 아들이 아버지를 위해 처음부터 끝까지 행하신다는 결론도 옮겼다.

    revelaverit는 미래의 한때에 한정되지 않고 모든 시대에 적용된다는 저자의 해석을 유지했다. 한 하나님 아버지, 한 말씀, 한 아들, 한 영과 한 구원의 순서는 인쇄 대본을 따른다.

  25. 12장 본문으로

    Harvey판 4권 12장은 절 번호 없는 한 단위이며, ANF/New Advent의 통상 7장 1절이다. 아브라함의 기쁨이 후손들에게 내려가고 그들에게서 다시 아브라함에게 돌아오는 흐름을 유지했다.

    시메온의 노래는 lumen in revelationem oculorum을 눈을 열어 주는 빛으로 옮겼다. 163쪽 각주 2가 백성들을 뜻하는 populorum이라는 다른 독법을 제시한다. dimittis는 놓아주십니다라는 현재형으로 유지했다.

    마리아의 이름과 나의 구원이신 하나님이라는 인용을 유지했다. 163쪽 각주 4는 일부 사본의 Elisabeth를 기록한다. repraesentatione는 드러내 보이심, reimplebat는 다시 가득 채움으로 옮겼다.

  26. 13장 본문으로

    Harvey판 4권 13장은 절 번호 없는 한 단위이며, ANF/New Advent의 통상 7장 2-3절이다. 아브라함의 자녀들을 돌들에서 일으킨다는 말을 돌 숭배와 완고한 생각에서 옮기는 일로 풀이하는 저자의 해석을 유지했다.

    visibilis et passibilis는 보이고 고난받을 수 있게 되심으로 옮겼다. 같은 믿음과 상속의 약속, 민족들 가운데서 믿는 이들을 세상의 빛들로 부르는 구절을 보존했다.

    요한복음 14:6-7 인용에서 조건절과 이제부터의 앎 및 봄을 구별했다. 아버지의 뜻과 아들의 사역을 통해 하나님을 알게 된다는 문장은 인쇄된 미래형을 유지했다.

  27. 14장 본문으로

    Harvey판 4권 14장은 절 번호 없는 한 단위이며, ANF/New Advent의 통상 7장 4절이다. 유대인들에 관한 문장은 말씀을 받아들이지 않고 아버지를 알 수 있다고 생각한다는 저자의 논박 안에서 옮겼다.

    아브라함에게 사람의 모습으로 나타나심과 모세에게 하신 말씀, 처음부터 이를 마련하신 아들의 행위를 구별했다. 창조를 위해 천사들의 도움이 필요하지 않았다는 설명과 풍성한 섬김을 받으신다는 설명을 함께 유지했다.

    progenies et figuratio는 그분에게서 나신 분과 그분의 형상으로 옮겼다. 이어지는 아들과 성령, 말씀과 지혜의 순서를 보존하고, figuratio를 풀이하는 164쪽 각주 8을 별도로 기록했다.

  28. 15장 본문으로

    Harvey판 4권 15장은 절 번호 없는 한 단위이며, ANF/New Advent의 통상 8장 1절이다. 아브라함의 상속과 그리스도를 통한 구원을 연결하며, 동서남북의 네 방향과 하늘나라의 호칭을 유지했다.

    마지막의 양자 자격과 상속을 받는 대상은 아브라함의 후손인 교회로 읽었다. 165쪽 각주 4의 그리스어는 이 후손을 τὸ σπέρμα, 교회를 τὴν ἐκκλησίαν으로 연결한다.

  29. 16장 본문으로

    Harvey판 4권 16장은 절 번호 없는 한 단위이며, ANF/New Advent의 통상 8장 2절이다. 위선자여라는 단수형과 열여덟 해, 아브라함의 딸이라는 호칭을 인쇄대로 유지했다.

    Siloa는 실로암이라는 장소를 가리킨다. et jam은 이미라는 시간 표현을 담아 옮겼다. 166쪽 각주 1은 장소와 여러 안식일 치유의 관계, 다른 판본의 etiam을 논의한다.

    종살이의 일을 탐욕으로 풀이하는 해석과 생각으로 행하는 혼의 일 및 좋은 말을 구별했다. 대제사장의 사역, 사람들을 위한 속죄, 쫓겨난 사람의 상속 회복도 저자의 설명대로 옮겼다.

  30. 17장 본문으로

    Harvey판 4권 17장은 절 번호 없는 한 단위이며, ANF/New Advent의 통상 8장 3절이다. 배고픈 이가 먹는 일과 수확해 저장하는 일, 제사장의 직무와 율법 위반을 구별하는 논증을 유지했다.

    라틴어는 모든 의로운 이들이 제사장의 지위를 지닌다고 하고, 167쪽 그리스어 병렬문은 모든 의로운 왕이라고 한다. 왕을 뜻하는 βασιλεύς의 범위 차이를 기록했다. 다윗의 scitus는 정해진 지위로 읽었다.

    레위의 축복, 상속지와 주님께 드리는 열매, 바울의 선물과 열매를 구별했다. Discipulis 뒤의 inquit는 이어지는 말의 도입으로 옮기고, 일꾼의 먹을 것에 관한 말씀과 연결했다.

    마른 나무를 진영에 가져온 이의 사례는 율법을 어긴 경우로 읽었다. 성전에서 주님의 직무를 수행하는 제사장들이 그와 같은 위반을 하지 않았다는 문맥을 유지했다.

  31. 18장 본문으로

    Harvey판 4권 18장은 절 번호 없는 한 단위이며, ANF/New Advent의 통상 9장 1절이다. 같은 집주인이 꺼내는 새것과 옛것을 두 언약으로 해석하는 논증을 옮겼다.

    마태복음 인용의 교사들은 doctores를 따른다. 169쪽 각주 2는 다른 호칭과 열거 순서를 논의한다. 예레미야 인용의 호렙산도 인쇄된 형태로 유지했다.

    이사야 인용의 Initium ejus는 그분의 시작이라는 불완전한 구문으로 보존했다. 169쪽 각주 5는 기억에 의한 인용이라고 설명한다. 이 표현의 해석은 추가 대조 대상으로 남긴다.

  32. 19.1 본문으로

    Harvey판 4권 19장 1절이며, ANF/New Advent의 통상 9장 2절이다. 더 크고 작다는 비교가 같은 실체 사이에서 성립한다는 논증, 자유를 위한 율법과 점차 커지는 은혜를 연결했다.

    바울 인용의 의롭게 되었다는 표현을 유지했다. 170쪽 각주 2는 빌립보서 3:12, 고린도전서 4:4 및 13:9-10이 결합된 인용을 설명한다.

    이사야 인용의 우리의 구원, 베드로 인용의 믿었으니라는 과거형과 즐거워할 것이라는 미래형, 동정녀 마리아의 호칭을 인쇄대로 유지했다. 아빠 아버지라고 외치시는 성령과 얼굴을 마주하여 누리는 선물도 보존했다.

  33. 19.2 본문으로

    Harvey판 4권 19장 2절이며, ANF/New Advent의 통상 9장 3절이다. profectum salutis는 구원의 진전으로 옮겼다. 171쪽 각주 1은 이 독법과 perfectum, 동사의 형태를 비교한다.

    새로운 아버지를 계속 찾는 일을 진전이라고 부른다는 가정을 유지했다. 회개하여 처음의 창조주께 돌아오는 조건과 헤아릴 수 없는 심연의 비유를 구별했다.

    마태복음 인용의 주님의 계명과 하나님의 말씀, 부모 공경에 붙는 네가 잘되도록이라는 목적절을 보존했다. 마지막 문장의 참 하나님은 율법의 계명을 하나님의 말씀으로 인정하시는 주어이다.

  34. 20.1 본문으로

    Harvey판 4권 20장 1절이며, ANF/New Advent의 통상 10장 1절이다. Scrutamini는 성경을 살핀다는 서술형으로 읽었다. 뒤의 in quibus는 너희가 영원한 생명이 있다고 생각하는 성경 안이라는 관계를 나타낸다.

    아브라함과 함께 음식을 드심, 노아에게 치수를 주심, 아담을 찾음과 소돔의 심판을 인쇄 순서대로 유지했다. 172-173쪽 각주 7은 노아와 아담 대목의 배열 및 독법을 논의한다.

    유월절과 수난의 날, 장소와 때의 끝 및 해 질 무렵은 모세의 예언을 풀이하는 저자의 논증이다. 유월절 제물을 바칠 장소의 한정과 시간 표현을 함께 옮겼다.

  35. 20.2 본문으로

    Harvey판 4권 20장 2절이며, ANF/New Advent의 통상 10장 2절이다. cui repositum est는 그것이 돌아갈 분으로 읽었다. 목적어는 대본에서 생략되어 있다. 포도나무와 덩굴줄기, 포도의 피와 옷을 구별했다.

    a vino는 포도주로, quam lac는 우유보다로 옮겼다. 173쪽 각주 4는 전치사의 그리스어 관계와 히브리어 비교 구문 가능성을 논의한다. 이 구문의 해석은 추가 대조 대상으로 기록한다.

    눈앞에 매달린 생명을 그리스도께 연결하는 신명기 해석, 그들을 창조함과 우리를 속량함의 인칭 차이, 네 아버지가 너를 자기 것으로 삼았다는 소유 표현을 유지했다.

  36. 21.1 본문으로

    Harvey판 4권 21장 1절이며, ANF/New Advent의 통상 11장 1절이다. non solum prophetae et justi multi는 예언자들뿐 아니라 많은 의인들도라는 연결로 옮겼다.

    미리 아는 지식, 얼굴을 마주하여 봄, 율법을 주고 꾸짖고 권고함, 종의 해방과 양자됨을 구별했다. 마지막의 자라고 번성하라는 인용은 사람의 성장을 설명하는 문맥이다.

  37. 21.2 본문으로

    Harvey판 4권 21장 2절이며, ANF/New Advent의 통상 11장 2절이다. facit와 fit는 만드심과 만들어짐으로, 이어지는 bene facit와 bene fit homini는 선을 베푸심과 받음으로 옮겼다.

    빛과 지성과 실체, 모든 선의 샘이라는 열거를 보존했다. 감사하는 사람과 감사하지 않는 사람을 각각 선함과 심판을 담는 그릇에 연결했다.

    plurimum은 아주 많은 것을 주신다는 약속에, plus는 주님의 돈을 더 많이 갖고 있음에 연결했다. 작은 일에 신실한 종과 많은 일을 맡기는 주인의 관계를 유지했다.

  38. 21.3 본문으로

    Harvey판 4권 21장 3절이며, ANF/New Advent의 통상 11장 3절이다. 왕의 오심을 기다린 이들과 직접 맞아들인 이들의 기쁨을 구별했다.

    in via David는 다윗의 길에 있던 이들로, in dolore animae는 고통 중의 왕을 알아본 것으로 읽었다. 175쪽 각주 4와 176쪽의 이어지는 설명은 왕의 낮아짐과 고통에 연결한다.

    어린아이들과 젖먹이들의 찬양이 아들에게 이루어짐과, 그 아들이 아버지께 찬양을 드림을 구별했다. 성경의 힘과 경륜을 알지 못하는 관리인들에 대한 평가는 저자의 논박이다.

  39. 21.4 본문으로

    Harvey판 4권 21장 4절이며, ANF/New Advent의 통상 11장 4절이다. 같은 아버지의 계시와 더 충만해진 은혜, 기꺼이 섬기는 이들의 자유를 연결했다.

    율법이 시간 속의 것들로 영원한 것을, 땅의 것들로 하늘의 것을 그린다는 괄호 설명을 보존했다. 외적 정결을 추구하면서 안으로 위선과 탐욕에 가득한 이들에 대한 심판도 그 논증에 따라 옮겼다.

  40. 22.1 본문으로

    Harvey판 4권 22장 1절이며, ANF/New Advent의 통상 12장 1절이다. 술장수들이 포도주에 물을 섞는다는 이사야 인용을 장로들의 전통에 연결하는 저자의 해석을 유지했다.

    율법의 삭제와 첨가 및 해석, 교사들의 개별 사용, 할례와 치료의 관계를 구별했다. curabant는 치료로 옮기며, 177쪽 각주 7의 ἐθεράπευον과 ministrabant 해설도 기록했다.

  41. 22.2 본문으로

    Harvey판 4권 22장 2절이며, ANF/New Advent의 통상 12장 2절이다. 하나님과 이웃 사랑의 계명이 두 언약에서 이어진다는 논증과, 다른 아버지에게서 왔다는 가정을 구별했다.

    믿음과 소망과 사랑, 사랑 없는 지식과 예언의 한계, 지금과 장차의 온전함을 보존했다. 하나님을 더 많이 바라볼수록 더 사랑한다는 마지막 문장도 유지했다.

  42. 23.1 본문으로

    Harvey판 4권 23장 1절이며, ANF/New Advent의 통상 12장 3-4절이다. 개별 계명과 두 언약에 공통되는 가장 중요한 계명들을 구별했다. Quem autem non confundat Dominus는 주님의 논박을 받는 사람을 묻는 수사 질문으로 옮겼다.

    모세의 자리에 앉은 이들의 말과 행실, 장로들의 전통과 하나님의 율법을 구별했다. 로마서 10:3-4를 인쇄된 범위대로 옮겼다.

    finis와 initium은 끝과 시작으로 옮겼다. 179쪽 각주 5는 initium을 final cause로 풀이한다. 시작을 이루신 분이 끝도 가져오신다는 본문과 말씀의 오르내림을 함께 보존했다.

  43. 23.2 본문으로

    Harvey판 4권 23장 2절이며, ANF/New Advent의 통상 12장 5절이다. 생명에 들어가는 단계들로 계명을 제시하는 흐름과 사도들의 몫을 약속하는 말을 유지했다.

    질문자가 계명을 행하지 않았을지도 모른다는 내용은 저자의 추정이다. forte와 괄호를 유지해 아마 행하지 않았을 것이라고 옮겼다.

    소유를 나누어 묵은 탐욕을 풀어 없앤다는 설명과, 삭개오가 재산 절반을 주고 네 배로 갚는다는 말을 구별했다. 주는 일과 갚는 일은 인쇄된 현재형으로 유지했다.

  44. 24.1 본문으로

    Harvey판 4권 24장 1절이며, ANF/New Advent의 통상 13장 1절이다. 율법 수여 전부터 지켜 온 자연적 계명들과, 주님이 이를 넓혀 이루셨다는 논증을 유지했다.

    마태복음 인용의 sine causa는 이유 없이로 옮겼다. 181쪽 각주 1은 이 표현의 전승을 논의한다. 예와 아니오의 반복, 아버지와 아들을 믿음, 행실과 욕망의 구별도 보존했다.

    율법이 금한 것을 행하라고 명했다면 모순이라는 조건절과, 욕망까지 삼가도록 한 명령을 구별했다. justificationes Legis는 율법의 의로운 규정들로 옮겼다.

  45. 24.2 본문으로

    Harvey판 4권 24장 2절이며, ANF/New Advent의 통상 13장 2절과 3절 앞부분이다. 몸의 외적 규율로 혼을 가르치는 방식과, 자유로워진 혼을 통해 몸을 자발적으로 깨끗하게 하는 방식을 구별했다.

    liberi는 주변의 자유와 종살이 대조에 따라 자유인들로 옮겼다. 집주인과의 관계를 말하는 문맥에서는 자녀들이라는 뜻으로도 읽을 수 있다.

    mille passus와 alia duo는 천 보와 추가 이천 보로 옮겼다. 더 가라는 alia가 추가 거리를 가리키는 표현임을 유지했다. 자유인으로 앞서 걸음과 이웃에게 자발적으로 베푸는 일을 연결했다.

  46. 24.3 본문으로

    Harvey판 4권 24장 3절이며, ANF/New Advent의 통상 13장 3절 나머지와 4절이다. 자연적 계명의 공통성, 사람은 사람에게 이웃이라는 설명, 하나님과의 우정을 유지했다.

    요한복음 15:15의 이제 종이라고 부르지 않겠다는 미래형과, 내 아버지에게서 들은 모든 것을 알렸다는 표현을 보존했다. 주님이 앞서 율법을 주셨다가 자유를 주셨다는 저자의 해석을 연결했다.

    아브라함이 말씀을 기꺼이 결박 없이 따름, 처음부터 완전한 말씀, 불멸을 베푸는 하나님의 우정을 구별했다. 요한복음 8:58 인용의 내가 있다는 현재형도 유지했다.

  47. 25.1 본문으로

    Harvey판 4권 25장 첫 절이며, ANF/New Advent의 통상 14장 1절이다. 첫 문단의 번호는 인쇄면에서 생략되어 있고, 뒤의 2절과 3절에 따라 첫 절로 식별했다.

    하나님이 사람에게서 받는 것과 사람에게 주시는 혜택을 구별했다. 빛에 참여함과 영광을 받음, 아버지와 말씀 사이의 영광의 관계를 유지했다.

    이사야 인용의 내 영광 안에서와 그를 만들었다는 단수형을 보존했다. 시체와 독수리 인용을 주님의 영광에 참여하는 사람들에게 연결하는 것은 저자의 풀이이다.

  48. 25.2 본문으로

    Harvey판 4권 25장 2절이며, ANF/New Advent의 통상 14장 2절이다. 족장, 백성, 예언자들을 통한 훈육, 영을 감당함, 건축가와 구원의 조화에 관한 비유를 구별했다.

    primam stolam은 가장 좋은 옷으로 옮겼다. 많은 물은 하나님의 영이라는 해석과, 사람들이 처한 상황에 맞는 율법을 기록한다는 설명을 유지했다.

  49. 25.3 본문으로

    Harvey판 4권 25장 3절이며, ANF/New Advent의 통상 14장 3절과 15장 1절 앞부분이다. 통상 15장은 율법이 훈육이며 장차 올 것들의 예언이었다는 문장에서 시작한다.

    성막과 제사, 표상과 실재, 사십 일 동안 배우는 모형들을 구별했다. 고린도전서 인용은 뒤따르는 바위라는 표현과, 시대들의 끝이 우리에게 닥쳐왔다는 관계를 유지했다.

    신명기 인용의 nihil은 186쪽 각주 8에서 설명하는 편집 보완이다. 대본이 채택한 더 보태지 않으셨다는 독법과, 십계명에 관한 괄호 설명을 유지했다.

  50. 26.1 본문으로

    Harvey판 4권 26장 1절이며, ANF/New Advent의 통상 15장 1절 나머지이다. 송아지 제작과 마음으로 이집트에 돌아감, 종살이에 맞춘 율법의 관계를 옮겼다.

    에제키엘 인용은 눈이 자기 마음의 욕망을 좇았다는 형태를 유지했다. 187쪽 각주 2는 그 독법과 다른 전승을 비교한다.

    스테파노스는 집사직에 처음 선발되고 처음 죽임당한 사람이라는 저자의 소개를 따랐다. 인용의 살아 계신 하나님의 계명, 너희와 너희 조상들이라는 인칭, 렘팜이라는 이름을 보존했다.

  51. 26.2 본문으로

    Harvey판 4권 26장 2절이며, ANF/New Advent의 통상 15장 2절이다. 모세의 이혼 허용과 바울의 권고를 같은 논증 안에서 비교하는 흐름을 유지했다.

    salutem Decalogi는 십계명의 구원, munera dent ei는 그분께 예물을 드리게 함으로 옮겼다. 188쪽 각주 4는 해당 절의 사본 차이와 munerentur라는 대안을 논의한다. 이 구문의 해석은 추가 대조 대상으로 남긴다.

    하나님께서 사람의 자유와 스스로 결정할 권한을 유지하심, 권고와 순종 여부에 따른 판단을 구별했다. 불순종한 사람들을 이유로 율법의 교사를 평가한다는 내용은 상대의 주장으로 옮겼다.

  52. 27.1 본문으로

    Harvey판 4권 27장 1절이며, ANF/New Advent의 통상 16장 1절이다. 할례와 안식일의 표징, 육신의 할례와 영적인 할례, 하나님 나라에서의 쉼과 식탁을 구별했다.

    골로새서와 로마서 인용은 우리는이라는 일인칭을 유지했다. 안식일을 온종일 하나님을 섬기는 일로 풀이하는 내용은 저자의 해석이다.

    de ea quae facta sunt는 만들어진 것들을 통해라는 뜻으로 옮겼다. 190쪽 각주 1은 de ea를 iis로 읽도록 제안한다. 쉼을 하나님 나라에 연결하는 대본의 설명을 보존했다.

  53. 27.2 본문으로

    Harvey판 4권 27장 2절이며, ANF/New Advent의 통상 16장 2절이다. 아브라함, 롯, 노아, 에녹과 모세 이전의 족장들을 논증의 사례로 구별했다.

    mensuras mundi secundae generationis는 두 번째로 생겨난 세상의 치수로 옮겼다. 190쪽 각주 2는 노아의 세계 분배에 관한 비교와 방주의 치수라는 가능성을 제시한다. 이 구절의 해석은 추가 대조 대상으로 기록한다.

    에녹이 천사들에게 파견된 하나님의 사절이며 지금까지 보존된다는 보고를 유지했다. 190쪽 각주 3은 에녹서 12-16장을 관련 자료로 든다. 본문의 보고와 편집자의 비교 참조를 각각 기록했다.

  54. 27.3 본문으로

    Harvey판 4권 27장 3절이며, ANF/New Advent의 통상 16장 3절 앞부분이다. 마음과 혼에 기록된 십계명의 뜻, 훈계의 글과 이집트에서의 망각을 구별했다.

    rationalem escam은 이성의 양식으로 옮겼다. 만나에서 하나님의 말씀에 의한 삶으로 이어지는 논증과 신명기 인용의 반복되는 사람이 산다는 문구를 유지했다.

  55. 28장 본문으로

    Harvey판 4권 28장은 절 번호 없는 한 단위이며, ANF/New Advent의 통상 16장 3절 나머지와 4-5절이다. 하나님의 우정과 이웃의 화합, 사람에게 부족한 영광과 하나님의 충족함을 연결했다.

    십계명의 지속과 확장, 종살이를 위해 주어진 규정들을 구별했다. circumscripsit는 자유의 새 언약을 말하는 이 문맥에서 폐하셨다로 옮겼다.

    행실에 더해 말과 생각을 해명함, 자녀들이 지녀야 할 더 큰 두려움과 사랑, 믿음을 검증하는 자유를 보존했다. 이유 없이 화낸다는 sine causa도 인쇄대로 유지했다.

  56. 29.1 본문으로

    Harvey판 4권 29장 1절이며, ANF/New Advent의 통상 17장 1절 앞부분이다. 사무엘과 다윗의 인용을 통해 순종과 제사의 관계를 설명한다.

    aures autem perfecisti mihi는 내 귀를 온전하게 하셨다는 뜻으로 옮겼다. 193-194쪽 각주 9는 perforasti라는 교정 제안과 히브리서 10:5의 몸이라는 표현을 비교한다. 본문이 직접 부르는 시편 50편의 번호를 유지했다.

    species agri는 들의 아름다움으로 읽었다. 하나님께 아무것도 필요하지 않다는 et ostendens 이하의 구절은 Harvey가 보존한 본문이며, 194쪽 각주 5에 판본 차이가 설명되어 있다.

  57. 29.2 본문으로

    Harvey판 4권 29장 2절이며, ANF/New Advent의 통상 17장 1절 나머지와 2절 앞부분이다. Non enim sicut homo motus에서 통상 2절이 시작한다.

    이사야 인용의 너희 마음에서와 내 눈앞에서라는 두 표현을 함께 옮겼다. 고아와 과부에 관한 동사는 그들을 위한 판결과 권리 회복을 뜻하는 것으로 읽었다. 눈먼 처지에 대한 자비, 참된 제사와 생명을 받음의 관계를 유지했다.

  58. 29.3 본문으로

    Harvey판 4권 29장 3절이며, ANF/New Advent의 통상 17장 2절 나머지와 3절 앞부분이다. Et iterum significans에서 통상 3절이 시작한다.

    향기로운 냄새를 창조주를 영화롭게 하는 마음에 연결한 인용을 유지했다. 195쪽 각주 4는 이 문장의 출전과 알렉산드리아의 클레멘스에게서 보이는 병렬 표현을 논의한다. 이 출전 논의는 편집자의 비교 참조로 기록했다.

    예레미야 인용의 dicentes는 성전이라는 말을 하는 너희에 연결했다. 번제와 제사에 관해 말하거나 명하지 않았다는 구문은 두 동사의 공통 범위를 함께 옮겼다. 계피, 불의한 문서를 찢음, 혈육인 집안사람들이라는 표현도 유지했다.

    Non mihi oves holocaustomatis tui는 동사가 생략된 명사문으로 옮겼다. 196쪽 각주 2는 obtulisti의 생략을 설명한다. 진심으로라는 ex animo는 인쇄 본문에 포함되며, 각주 6이 성경 인용 형태를 논의한다. 예레미야 11:15의 기름과 살진 고기에 관한 문장도 인용 범위로 표시했다.

  59. 29.4 본문으로

    Harvey판 4권 29장 4절이며, ANF/New Advent의 통상 17장 3절 나머지이다. 스가랴의 두 인용과 다윗의 권면을 구별했다.

    pietatem은 형제에게 베푸는 사랑, proselytum은 보호받아야 할 이주민으로 옮겼다. malitiae fratris sui와 malitiam fratris sui는 형제의 악이라는 표현을 유지했고, reminiscatur와 recogitet는 기억해 두고 되새기는 동사로 읽었다.

  60. 29.5 본문으로

    Harvey판 4권 29장 5절이며, ANF/New Advent의 통상 17장 4-5절이다. 통상 5절은 제자들에게 첫 열매를 드리도록 권하는 문장에서 시작한다.

    호세아 인용의 quam은 제사보다 자비를 원한다는 비교형으로, 마태복음 인용의 et non은 자비이고 제사가 아니라는 형태로 옮겼다. 197쪽 각주 1-2가 두 구문의 독법을 비교한다.

    피조물인 빵을 받고 감사함, 잔을 자신의 피라고 밝힘, 새 언약의 새로운 봉헌을 가르침을 각각 옮겼다. 교회가 사도들에게서 받은 봉헌을 온 세상에서 드린다는 관계와 말라기 인용 뒤의 미래형을 유지했다.

    197-199쪽 하단의 긴 성찬 논의는 Grabe와 Harvey의 편집주이다. 저자의 본문은 각 면 상단에서 이어진다. 198-199쪽에 걸쳐 인쇄된 accepit는 한 단어로 이어서 옮겼다.

  61. 30.1 본문으로

    Harvey판 4권 30장 1절이며, ANF/New Advent의 통상 17장 6절이다. 인쇄된 절 번호 1을 유지했으며 본문은 200쪽에서 끝난다.

    ab eo factus est homo는 아들이 아버지를 통해 사람이 되셨다는 관계로 읽었다. 왕이 자기 아들의 모습을 그리는 비유에 이어지는 scribens id는 그 이름을 기록함으로 옮겼다. 이 두 구문의 주어와 대명사 지시 관계는 추가 대조 대상으로 둔다.

    in Deo omnipotente는 전능하신 하나님 안에서로 옮겼다. 아들의 이름과 아버지, 교회의 봉헌, 향을 성도들의 기도로 풀이하는 결론을 구별했다.

  62. 31.1 본문으로

    Harvey판 4권 31장 1절이며, ANF/New Advent의 통상 18장 1-2절이다. Et non genus oblationum에서 통상 2절이 시작한다.

    봉헌이라는 범주와 그 형태를 구분하는 genus와 species, 종들과 자유인들의 차이, 십분의 일과 모든 소유의 대비를 유지했다. 가난한 과부가 내놓은 것은 생활비 전부이다.

    in his gratus eis deputatus는 감사를 드린 일들을 통해 감사하는 사람으로 인정받는다는 뜻으로 옮겼다. 201쪽 각주 3은 eis와 다른 읽기의 가능성을 논의한다.

  63. 31.2 본문으로

    Harvey판 4권 31장 2절이며, ANF/New Advent의 통상 18장 3절이다. 아벨과 카인의 예물, 내면의 나눔과 양심, 의로운 이의 수난을 연결하는 논증이다.

    창세기 인용은 바르게 드림과 바르게 나눔, 잠잠하라는 명령을 구별했다. communionem은 이웃과의 나눔으로 읽었다. 202쪽 각주 1은 이 인용의 칠십인역 형태를 설명한다.

    겉치레의 행실과 속에 품은 죄를 구별하고, 그 죄가 사람을 자기 자신의 살해자로 만든다는 문장 주체를 유지했다. 바리새인 인용의 처음 무덤들은 복수이고, 이어지는 무덤은 단수이다.

    카인에게 한 그가 너에게 돌아서고 네가 그를 다스리리라는 말과 빌라도에게 한 위에서 주어진 권한의 말을 연결했다. 하나님이 의로운 이를 내주신다는 concedente Deo semper justum은 뒤의 수난·인내·판결 설명과 함께 옮겼다.

    깨끗한 양심이 제사를 거룩하게 한다는 문장의 주체를 유지했다. 이사야 인용의 송아지와 개를 죽인다는 비교를 대본대로 옮겼다.

  64. 31.3 본문으로

    Harvey판 4권 31장 3절이며, ANF/New Advent의 통상 18장 4절이다. 204쪽 그리스어 4절 아래에 이어지는 라틴어의 이삭과 곡식 문장까지 이 단위에 속한다.

    per quod offertur Deo는 말씀을 통해 하나님께 예물이 드려진다는 뜻으로 옮겼다. 203쪽 각주 8은 per의 유무에 관한 독법 차이를 논의한다.

    교회와 유대인, 상대 집단의 봉헌을 비교하는 저자의 논증을 유지했다. 창조주와 다른 아버지를 말하는 이들의 견해, 무지·정념·배반에서 피조물이 생겼다고 말하는 이들의 견해를 구별했다.

    빵과 잔, 나무의 열매와 샘, 싹과 이삭과 여문 곡식의 순서를 유지했다. 204쪽 각주 2는 메레티오스 시리구스의 그리스어 인용이 라틴어에서 다시 옮겨진 자료라고 설명한다.

  65. 31.4 본문으로

    Harvey판 4권 31장 4절이며, ANF/New Advent의 통상 18장 5절이다. 인쇄된 4절 번호는 그리스어 병렬문의 시작에 붙어 있다. 라틴어에서는 Quomodo autem rursus부터 이 절로 구분했다.

    한국어는 라틴어 대본을 따르고, 204-208쪽 그리스어 병렬문은 별도 보존했다. 판본은 병렬문의 출전을 다마스쿠스의 요한의 병행구절집과 Halloix의 인용 위치로 표시한다.

    그리스어의 [καὶ ὁμολογοῦντες]와 [ἔγερσιν], ἔκκλησιν 및 [l. ἐπίκλησιν] 교정 표기를 유지했다. 라틴어 invocationem Dei는 하나님을 부르는 기도로 옮겼다.

    육신과 영의 교제 및 결합, 땅에 속한 것과 하늘에 속한 두 가지, 성찬과 부활의 소망을 구별했다. 영원에 이르는이라는 εἰς αἰῶνας는 그리스어 병렬문에 포함된다.

    204-209쪽에 걸친 성찬의 성격과 후대 교부들의 말에 관한 장문은 편집주이다. 한국어 본문은 각 면의 라틴어 본문을 이어 옮겼다.

  66. 31.5 본문으로

    Harvey판 4권 31장 5절이며, ANF/New Advent의 통상 18장 6절이다. 필요가 없는 하나님과 드림이 필요한 사람, 선행에 대한 갚음, 하늘의 제단·성전·장막을 구별했다.

    dominationi는 다스리심으로 옮겼다. 209쪽 각주 3은 선물이라는 뜻의 donationi를 다른 독법으로 기록한다.

    마태복음 인용의 준비된 나라와 여섯 가지 돌봄, 제단에 끊임없이 예물을 드리라는 표현을 유지했다. 묵시록 인용은 장막 안에서 하나님이 사람들과 함께 사실 것이라는 관계를 옮겼다.

  67. 32장 본문으로

    Harvey판 4권 32장의 절 번호 없는 본문이며, 통상 19장 1절이다. 예물과 제사의 모형을 설명하는 앞 장의 논의를 잇는다.

    땅의 것들과 하늘의 것들을 같은 하나님이 만드셨다는 관계, 모형의 모형과 형상의 형상을 끝없이 요구하게 된다는 논박을 옮겼다.

    suspicione는 210쪽 각주 6의 ὑπολήψει와 함께 읽어 상상 속에서라는 뜻으로 옮겼다. in monte는 산으로 유지했다.

  68. 33.1 본문으로

    Harvey판 4권 33장 1절이며, 통상 19장 2절이다. 손바닥과 손가락 및 손을 통해 하나님의 크기를 헤아리려는 상대에게 묻는다.

    initium은 211쪽 각주 6의 ἀρχή를 따라 통치로 옮겼다. renes et corda는 속과 마음으로 옮겼다.

    예레미야 인용의 가까이 있는 하나님과 멀리 있는 하나님에 관한 첫 문장은 인쇄 대본의 서술형을 따랐다. 뒤에 숨은 사람을 보느냐고 묻는 질문이 이어진다.

  69. 33.2 본문으로

    Harvey판 4권 33장 2절이며, 통상 19장 3절이다. 플레로마 안팎의 범위 때문에 상대가 말하는 두 존재 모두 결핍을 갖게 된다는 논증이다.

    두 번 나오는 mundi fabricatio를 각각 세계의 창조로 옮겼다. 212쪽 각주 4는 플레로마 안의 세계를 원형적 관념으로 해설하며 삭제 제안을 논의한다.

    magnitudinem Dei와 magnitudo는 하나님의 위대하심으로 유지했다. 뷔토스는 상대 집단의 명칭과 깊음의 뜻을 겹쳐 쓰는 대목이다.

  70. 34.1 본문으로

    Harvey판 4권 34장 1절이며, 통상 20장 1절이다. 하나님의 크기를 헤아림과 사랑을 통해 하나님께 이르는 일을 구별한다.

    말씀과 지혜를 아들과 성령으로 설명하고, 하나님의 손들에 연결하는 저자의 표현을 유지했다. per quos와 in quibus는 그들을 통해서와 그들 안에서로 각각 옮겼다.

    elegit는 선택하심으로 옮겼다. 213쪽 각주 1은 fecit와의 판본 차이를 설명한다. 피조물의 실체와 만들어진 것들의 본, 세계의 장식들의 형태를 구별했다.

  71. 34.2 본문으로

    Harvey판 4권 34장 2절이며, 통상 20장 2절이다. scriptura라는 호칭은 성경으로 옮겼다. 213쪽 각주 7은 인용 출전을 헤르마스의 목자로 설명한다.

    목자 첫째 계명의 대응 구간을 확인하여 모든 것을 품고 누구에게도 담기지 않는다는 말까지 인용문으로 옮겼다. 대조 기록은 research/irenaeus-sources/eusebius-5-8-7-and-hermas-locus-check.json에 있다.

    유세비우스 병렬문의 위치는 교회사 5.8.7이다. Harvey 난외의 5.8 §2 표기와 구별했다. 214쪽 별표로 표시한 그리스어 범위는 난외의 아타나시우스 출전과 함께 기록했다.

    다윗의 열쇠에 관한 aperiet와 claudet는 미래형으로 옮겼다. 아버지의 책을 열고 보는 일, 하늘·땅·땅 아래에서의 으뜸 됨을 각각 유지했다.

    아버지의 빛이 주님의 육신에 이르고 그 육신에서 우리에게 빛나 오는 순서를 옮겼다. 214쪽 각주 4의 carnem과 carne 독법 설명도 대본 특징에 연결했다.

  72. 34.3 본문으로

    Harvey판 4권 34장 3절이며, 통상 20장 3절이다. 저자는 여기서 지혜를 성령으로 풀이한 뒤 잠언을 인용한다.

    잠언 인용의 creavit는 창조하심, genuit는 낳으심으로 각각 옮겼다. 시대들 이전과 땅·깊은 물·샘·산·언덕 이전이라는 순서를 유지했다.

    aptans는 맞추어 세움으로 옮겼다. 라틴어의 함께 일함과 함께 기뻐함을 구별했고, 215쪽 각주 3이 설명하는 인용의 생략 형태를 유지했다.

  73. 34.4 본문으로

    Harvey판 4권 34장 4절이며, 통상 20장 4절이다. 끝과 시작의 결합을 사람과 하나님의 결합으로 풀이한다.

    commixtio와 communio는 결합과 교제로 구별했다. 육신으로 오심과 하나님이 사람들에게 보이심, 자신이 빚은 사람을 구원하심을 차례로 옮겼다.

    우리의 원수들에서 해방됨을 범법의 모든 영에서 해방됨으로 설명하는 문장을 유지했다. 평생 거룩함과 의로움으로 섬김 및 아버지의 영광에 이름은 누가복음 인용과 연결된다.

  74. 34.5 본문으로

    Harvey판 4권 34장 5절은 통상 20장 5절의 앞부분이다. 나머지는 다음 Harvey 6절의 빛 비유로 이어진다.

    하나님의 보이심을 예언, 자녀로 삼으심, 아버지로서 보이심이라는 prophetice·adoptive·paternaliter의 관계로 옮겼다.

    성령이 사람을 준비시켜 아들에게로 이끈다는 in Filium을 유지했다. 216쪽 각주 6은 Filio 독법도 기록한다. 아들·아버지와 영원한 생명의 관계를 각각 옮겼다.

  75. 34.6 본문으로

    Harvey판 4권 34장 6절은 통상 20장 5절의 나머지와 6절 전체이다. et homines igitur videbunt Deum부터 통상 6절이 시작한다.

    216-217쪽 그리스어 병렬문은 다마스쿠스의 요한과 안토니오스 멜리사에 관한 판본의 출전 표기와 함께 보존했다. 라틴어의 사람들과 봄, 그리스어의 믿는 이들과 앎 및 믿음을 통해라는 표현을 각각 기록했다.

    [et invisibilis]는 217쪽 각주 3이 설명하는 Massuet의 보완이며 한국어에도 대괄호로 표시했다. investigabilis는 병렬문의 ἀνεξιχνίαστον과 문맥을 따라 헤아릴 수 없음으로 읽었다.

    신명기 인용의 이날 우리는 보게 될 것이라는 미래형과 예언자들의 서로 다른 환상, 성령·아들·아버지의 활동을 유지했다.

    요한복음 인용의 nisi와 unigenitus Filius를 유지했다. 통상 20장 11절에 해당하는 Harvey 10절에는 unigenitus Deus가 쓰인다.

  76. 34.7 본문으로

    Harvey판 4권 34장 7절이며, 통상 20장 7절이다. 적절한 때에 사람에게 유익을 주는 계시를 논한다.

    Deo autem exhibens hominem은 하나님께 사람을 내보이심으로 옮겼다. 218쪽 각주 10은 Deo 독법을 설명한다. 각주 9의 그리스어 역추정은 편집자의 설명으로 구분했다.

    살아 있는 사람이 하나님의 영광이라는 말과 하나님을 보는 것이 사람의 생명이라는 말을 함께 옮겼다. 피조물을 통한 나타나심과 말씀을 통한 아버지의 계시를 연결한다.

  77. 34.8 본문으로

    Harvey판 4권 34장 8절이며, 통상 20장 8절이다. 예언의 말과 환상, 삶과 행동을 구별한다.

    하나님, 하나님의 아들, 아들, 아버지라는 호칭의 열거를 유지했다. omnibus membris는 거룩하게 되고 배움을 받은 모든 지체로 옮겼다.

    아직 오지 않으신 분을 와 계신 것으로 말하고, 고난받지 않으시는 분의 수난을 예고하는 시간 관계를 유지했다. 죽음의 흙이라는 시편 표현도 옮겼다.

    출애굽기 인용은 의로움과 자비를 수천에게 지키심, 불의와 악과 죄를 없애심이라는 대본의 형태를 따른다.

  78. 34.9 본문으로

    Harvey판 4권 34장 9절은 통상 20장 9-10절이다. Non igitur manifeste부터 통상 10절이 시작한다.

    alto와 altitudine는 바위의 높은 곳으로 읽었다. 이어지는 산 위에서 모세와 얼굴을 마주함 및 엘리야의 동석을 연결하는 해석을 옮겼다.

    엘리야에게 주어진 명령의 내일과 주님이 지나가심, 바람·지진·불·가느다란 바람 소리의 순서를 유지했다.

    electri는 금은 합금으로 옮겼다. 에제키엘이 보는 형상과 왕좌들의 환상, 주님의 영광과 닮은 모습이라는 결론을 구별했다.

  79. 34.10 본문으로

    Harvey판 4권 34장 10절은 통상 20장 11절의 앞부분이다. 다음 Harvey 11절의 묵시록 인용이 같은 통상 절에 이어진다.

    유일하게 나신 하나님이라는 unigenitus Deus를 유지했다. 221쪽 각주 4는 앞선 Filius와의 차이 및 시리아어 증언을 설명한다.

    interpretatur Patris Verbum은 아버지의 말씀을 주어로 읽고 앞 문장의 아버지를 풀이하여 알린다는 뜻으로 옮겼다. 구문은 추가 대조 항목이다.

    다니엘의 세 사람, 넷째의 모습, 손을 거치지 않고 잘린 돌, 오래전부터 계신 분에게 다가가는 사람의 아들을 각각 옮겼다.

  80. 34.11 본문으로

    Harvey판 4권 34장 11절은 통상 20장 11절의 나머지이다. 주님의 제자인 요한과 묵시록의 환상을 연결한다.

    긴 옷과 가슴의 금띠, 흰 머리와 머리카락, 빛나는 구리 같은 발을 유지했다. succensus est는 단수형 주체를 살려 그분이 달구어진 것 같다는 문장으로 옮겼다. 222쪽 각주 3은 이 형태를 논의한다.

    일곱 등잔대·별·뿔·눈·영, 네 생물과 장로들, 죽음과 저승의 열쇠를 각각 옮겼다. 세 환상 인용과 그 사이의 저자 해설을 구별했다.

    pascet는 쇠막대기로 다스리심으로 옮겼다. 일곱 영을 온 땅에 보냄과 하늘 군대의 추종, 피가 뿌려진 옷 및 왕들의 왕이라는 호칭을 유지했다.

  81. 34.12 본문으로

    Harvey판 4권 34장 12절이며, 통상 20장 12절이다. 호세아·모세·라합의 행동을 교회에 연결하는 예언 해석이다.

    호세아 자녀들의 이름과 로마서·호세아 결합 인용을 옮겼다. liberata는 해방되었다는 말로 보존했다. 223쪽 각주 7은 난외 설명 유입 및 말해졌다는 독법의 가능성을 논한다.

    에티오피아 여인과 모세의 혼인에 관한 224쪽 그리스어 병렬문을 별도 보존했다. 라틴어의 말씀의 혼인과 그리스어의 예수의 영적 혼인을 각각 기록했다.

    tres speculatores는 세 정탐꾼으로 옮겼다. 224쪽 각주 8은 이 숫자와 사본 차이를 설명한다. 아버지·아들·성령에 연결하는 저자의 해석과 일곱 나팔수를 유지했다.

    라합의 진홍색 표징과 유월절을 연결하는 해석은 클레멘스 1서 12장의 라합 해석과 함께 비교할 수 있다. 224쪽 각주 7도 클레멘스 12장을 인용한다.

  82. 35.1 본문으로

    Harvey판 4권 35장 1절이며, 통상 21장 1절이다. 아브라함과 우리의 믿음을 하나님의 약속으로 연결한다.

    갈라티아서 인용에서 믿음으로 들음, 의로 여겨짐, 민족들의 복을 유지했다. 그리스도 예수라는 이름 순서를 옮겼다.

    아브라함이 미래를 이미 이루어진 것처럼 믿음과 우리가 그 나라의 상속을 바라봄을 구별했다. 하나님의 약속이라는 표현이 두 번 나온다.

  83. 35.2 본문으로

    Harvey판 4권 35장 2절이며, 통상 21장 2절이다. 로마서와 창세기를 결합한 인용 및 리브가 출산의 두 백성 해석이다.

    ex uno concubitu는 이삭과 한 번의 동침으로 임신함으로 옮겼다. 226쪽 각주 1은 concubitu라는 철자를 확인하고 그리스어 κοίτην을 제시한다. uno를 한 사람인 이삭에 연결하는 해석과 구별한 초벌 선택이다.

    나이 많은 쪽과 어린 쪽, 종살이와 자유, 두 백성이 같은 아버지에게서 났다는 관계를 유지했다. 야곱을 사랑하고 에사우를 미워했다는 말은 저자의 인용 형태대로 옮겼다.

  84. 35.3 본문으로

    Harvey판 4권 35장 3절이며, 통상 21장 3절이다. 야곱의 출생·장자권·타향살이·품삯·혼인을 이어 해석한다.

    Supplantator는 문맥의 발뒤꿈치 붙잡기를 살려 옮겼다. 열두 지파와 열두 기둥, 얼룩양과 여러 민족, 두 율법과 두 자매 및 여종의 관계를 구별했다.

    multitudinis filiorum Domini prophetae fiebant Jacob은 자녀들이 주님의 많은 자녀들을 예고한다는 풀이로 옮겼다. 227쪽 각주 5의 Grabe·Massuet·Harvey는 각각 다른 구문 해석을 제시하며, 이번 초벌은 Grabe의 풀이를 채택했다.

    라헬의 아름다운 눈, 교회를 위해 견디신 그리스도, 우리를 살리시는 성령을 대본대로 옮겼다. sua pars와 haereditas sua는 그리스도에게 속한 이들을 가리키는 말로 읽었다.

  85. 36.1 본문으로

    Harvey판 4권 36장 1절이며, 통상 22장 1절이다. 제자들의 발 씻김과 음식을 나누어 줌을 죽은 이들의 구원에 연결한다.

    haeredificantis Deum은 228쪽 각주 5를 따라 하나님을 상속받음으로 옮겼다. 시온의 딸들이라는 filiarum과 처음부터 제자인 이들이라는 범위를 유지했다.

    예레미야로 소개하는 죽은 이들에게 내려감의 인용은 앞선 3.h22에도 나온다. 228쪽 각주 6은 그 앞선 위치와 먼저 잠들었다는 praedormierunt의 차이를 설명한다.

    inoperatum conditionis는 228쪽 각주 8의 해설에 따라 활동을 멈춘 피조물로 옮겼다. 잠든 제자들을 처음에는 두고 두 번째에 깨우는 순서를 유지했다.

  86. 36.2 본문으로

    Harvey판 4권 36장 2절이며, 통상 22장 2절이다. 티베리우스 시대와 현재 세대, 그 이전 모든 세대의 하나님을 경외한 이들을 함께 논한다.

    자기 힘이 닿는 대로라는 secundum virtutem suam, 먼저 잠에서 깨움과 그 밖의 심판받을 이들도 일으킴을 구별했다. 왕국에 세울 대상의 범위는 대본의 지시 관계를 유지하며 추가 대조 대상으로 기록한다.

    로마서 인용의 ex fide와 per fidem은 믿음에서와 믿음을 통해로 구별했다. deformantur는 형상을 얻음으로 옮겼다. 229쪽 각주 5는 그리스어 역추정과 어원상의 가능성을 논의한다.

  87. 37.1 본문으로

    Harvey판 4권 37장 1절이며, 통상 23장 1절이다.

    요한복음 인용의 먼저 보냈다는 praemisi, 임마누엘이라고 불릴 것이라는 수동형을 유지했다.

    가파르나움에서 이사야를 읽었다는 지명은 인쇄 대본을 따랐다. 마태복음의 성취 설명을 천사의 말에 이어 놓는 저자의 인용 범위도 유지했다.

    마태복음의 예수라는 이름은 능동형 vocabis, 임마누엘이라는 이름은 수동형 vocabitur로 구별했다. 이사야 인용의 상한 마음을 고침과 귀에 이루어진 성경이라는 표현을 옮겼다.

  88. 37.2 본문으로

    Harvey판 4권 37장 2절이며, 통상 23장 2절이다.

    내시가 이미 예언자들에게 배운 내용과 하나님의 아들의 오심을 알게 됨을 구별했다. 에티오피아에서 선포자가 되리라는 미래를 옮겼다.

    삼천·사천·오천이라는 인쇄 숫자를 유지했다. 231쪽 각주 6은 et quinque가 난외 교정에서 유입되었을 가능성을 논한다.

    humilitate와 judicium은 낮아진 처지와 재판으로 옮겼다. 세례를 베푼 뒤 떠나는 주체는 필리포스이며, 기뻐하며 길을 가는 이는 내시이다.

  89. 38.1 본문으로

    Harvey판 4권 38장 1절이며, 통상 24장 1절이다.

    죽은 이들 가운데 맏이와 하나님의 생명의 인도자라는 호칭을 구별했다. 손을 펼침과 뱀의 상처에서 살아남을 모형으로 옮겼다.

    이방인들에게 가르친 창조와 성육신, 승리 및 할례자들이 먼저 배운 행실 규정을 구별했다.

  90. 38.2 본문으로

    Harvey판 4권 38장 2절이며, 통상 24장 2절이다.

    본래 보이지 않는 말씀이 만질 수 있고 보이는 존재가 됨, 십자가의 죽음 및 믿는 이들의 썩지 않음을 옮겼다.

    성경 없이 말로 선포함과 글의 가르침 없이 말씀을 따르는 믿음의 관계를 유지했다. 232쪽 각주 8의 이그나티우스 비교는 편집자의 논의로 기록한다.

    literarum은 앞선 sine Scripturis와 연결되는 성경 교육의 문맥에서 사용된다. 한국어는 글의 가르침이라는 어휘 형태를 유지했다.

  91. 39장 본문으로

    Harvey판 4권 39장의 절 번호 없는 본문이며, 통상 25장 1-3절 전체와 26장 1절 앞부분이다. 마지막 Si quis igitur intentus부터 다음 통상 장이 시작한다.

    아브라함의 할례 전 믿음과 두 언약, 타마르의 페레스와 제라, 진홍색 표징을 유지했다.

    요한복음 인용 중 populus는 저자의 백성 풀이로 구별했다. 예레미야 인용의 마지막 거처라는 novissimam을 유지했다.

    paternaliter와 legaliter, 그리스도의 formationem에 따른 형성은 아버지로서의 예고와 율법의 모형 및 자녀로 받아들여진 이들의 역할로 나누어 옮겼다. 긴 괄호는 인쇄된 범위를 보존했다.

  92. 40.1 본문으로

    Harvey판 4권 40장 1절이며, 통상 26장 1절의 나머지이다. 앞 장 끝의 성경을 주의 깊게 읽으라는 문장에 이어진다.

    묻는 문장의 unde와 consummata라는 인쇄 독법을 유지했다. 235쪽 각주 1의 concionata 교정 제안은 별도 기록한다.

    다니엘 인용의 a multis justis는 많은 의인들로 말미암아로 옮겼으며 추가 구문 대조가 필요하다. 성취 뒤 분명해지는 예언과 새것·옛것을 내놓는 집주인을 연결한다.

    234-235쪽 카테나의 그리스어 병렬문은 점열과 κατ᾽ οὐρανόν [l. κατ᾽ ἄνθρωπον], αὐτοῖς [l. σταυρῷ]를 보존했다. 그리스어 병렬문의 προφητευμένων과 라틴어 consummata는 각각의 형태로 기록했다.

  93. 40.2 본문으로

    Harvey판 4권 40장 2절이며, 통상 26장 2절이다.

    장로들과 감독직의 계승, 확실한 진리의 은사를 구별했다. principali는 처음부터 이어진 계승으로 읽었다.

    나답·아비후의 불, 코라·다탄·아비람의 땅에 삼켜짐, 여로보암의 형벌을 교회 분열에 적용하는 저자의 논증을 옮겼다.

  94. 41.1 본문으로

    Harvey판 4권 41장 1절이며, 통상 26장 3절 전체와 4절 앞부분이다. Ab omnibus igitur talibus부터 통상 4절이 시작한다.

    윗자리에 앉음에 따른 교만과 숨은 악행을 구별했다. gloriam은 237쪽 각주 3의 opinionem 설명을 따라 평판으로 옮겼다.

    수산나 이야기의 다니엘 인용과 출애굽기 계명, 악한 종에 관한 복음서 인용을 각각 옮겼다.

    남종과 여종을 때리는 종의 비유는 마태복음과 누가복음의 표현을 함께 사용한다. 믿지 않는 자들과 몫을 같이한다는 대본의 infidelibus를 유지했다.

  95. 41.2 본문으로

    Harvey판 4권 41장 2절이며, 통상 26장 4절의 나머지와 5절 앞부분이다. Tales presbyteros nutrit Ecclesia부터 통상 5절이 시작한다.

    사무엘의 송아지·나귀·뇌물·신발, 주님과 그분의 기름부음받은 이의 증언을 유지했다.

    바울의 고린도서 인용, 통치자와 감독들, 때에 맞는 양식을 나누는 관리인을 구별했다. 238쪽 그리스어는 중간 내용을 생략한 병렬 증언이다.

    238쪽 난외에는 왕립도서관 사본 753과 Combefis의 Auctar. 299쪽이 병렬문의 출전으로 적혀 있다. καὶ μετ᾽ ὀλίγα와 καὶ τὰ ἑξῆς는 인용을 줄였다는 표시로 보존했다.

  96. 42.1 본문으로

    Harvey판 4권 42장 1절이며, 통상 26장 5절의 나머지이다.

    사도·예언자·교사의 순서, 사도적 계승과 삶 및 말의 건전함을 함께 옮겼다.

    성경 풀이의 조건으로 창조주를 향한 믿음과 하나님의 아들에 대한 사랑을 제시하는 흐름을 유지했다.

  97. 42.2 본문으로

    Harvey판 4권 42장 2절이며, 통상 27장 1절의 앞부분이다. 다윗의 예를 담는다.

    이름이 제시되지 않은 장로가 사도들을 본 이들과 배운 이들에게서 들었다는 전승 관계를 유지했다. 판본 각주가 제안하는 장로의 신원은 편집자의 추정으로 구분한다.

    다윗이 스스로 판결하게 하는 나탄의 비유와 네 배 보상, 그리스도에게서 받는 용서 및 회개 시편을 옮겼다.

    didicerant는 가르침을 배운 이들로 옮겼다. 배움의 대상은 추가 대조 항목이다. 238-239쪽 각주 5의 폴리카르포스·파피아스·클레멘스·유스티노스·포티노스에 관한 제안은 장로의 신원에 관한 여러 추정으로 기록했다.

    나탄의 말에 포함된 다윗의 판결과 다시 이어지는 나탄의 지적은 중첩 인용으로 표시했다. 뒤의 죄 고백은 별도 직접 인용으로 옮겼다.

  98. 42.3 본문으로

    Harvey판 4권 42장 3절이며, 통상 27장 1절의 나머지이다. 솔로몬의 예를 담는다.

    솔로몬의 삼천 비유와 오천 노래라는 숫자, 하늘이 담지 못하는 하나님이 사람들과 사심을 대본대로 옮겼다.

    솔로몬의 선한 활동과 말년의 우상 허용, 남방 여왕의 심판 증언 및 장로의 말이라는 귀속을 구별했다.

    피조물의 지혜를 설명하는 physiologice는 나무·풀·새·네발짐승·물고기의 본성을 설명함으로 옮겼다. 장로가 말했다는 sicut dixit presbyter를 유지했다.

  99. 42.4 본문으로

    Harvey판 4권 42장 4절이며, 통상 27장 2절 전체와 3절 앞부분이다. Similiter et plebis praevaricationes부터 통상 3절이 시작한다.

    옛 의인들의 죄 용서와 현재 신자들의 책임, 주님의 죽음과 재림을 구별했다. 하나님의 영광을 필요로 한다는 egent를 유지했다.

    로마서 인용의 본래 가지와 돌올리브, 장로의 직접 권고와 간접 보고를 구분했다. 백성의 범법을 우리를 위한 훈계로 풀이한다.

    장로의 직접 권고는 Non debemus ergo에서 regno ejus까지 인용부호로 묶었다. 그 뒤 바울의 인용과 백성의 범법에 관한 설명으로 이어진다.

  100. 42.5 본문으로

    Harvey판 4권 42장 5절이며, 통상 27장 3절의 나머지이다.

    고린도전서 인용의 구름과 바다, 모세 안에서의 세례, 영적인 반석 및 그리스도를 유지했다.

    이만 삼천 명과 그리스도를 시험함, 멸하는 자 및 시대들의 끝이라는 인용을 그대로 옮겼다.

  101. 43.1 본문으로

    Harvey판 4권 43장 1절이며, 통상 27장 4절의 앞부분이다.

    하나님을 나누는 주장을 논박하는 문장과 신자 자신을 향한 경고를 구별했다. indicto audientiam은 불순종으로 읽었다.

    molles는 방종한 자들로 옮긴 초벌 선택이며 구체적 함의는 추가 어휘 대조 항목이다. masculorum concubitores는 남자와 동침하는 자들로 옮겼다.

    고린도전서 인용은 씻김과 거룩하게 됨을 열거한다. 한국어도 이레네우스가 적은 인용 범위를 따른다.

  102. 43.2 본문으로

    Harvey판 4권 43장 2절이며, 통상 27장 4절의 나머지이다.

    누룩이 반죽을 부패하게 한다는 corrumpit와 진노가 드러날 것이라는 미래형을 유지했다. 환난 대신 갚음을 반복하는 retributionem도 보존했다.

    영원한 멸망의 형벌과 주님의 얼굴에서 떠남을 구별해 옮겼다. a facie의 관계는 추가 대조 항목이다.

    주님의 얼굴로부터라는 a facie를 떠남의 관계로 읽은 초벌 번역이다. 244쪽 각주 3은 로마서 인용의 미래형을, 각주 4는 retributionem 독법을 각각 논의한다.

  103. 44.1 본문으로

    그때와 지금의 대조는 두 언약의 심판을 가리킨다. typice와 vere는 모형과 실재, temporaliter와 semper는 한정된 기간과 영원을 대비한다.

    주님의 얼굴과 악인의 기억을 지움은 판본의 시편 33:17 인용이다. 소돔과 고모라의 심판은 제자들의 말을 거부한 도시에 대한 경고와 연결된다.

  104. 44.2 본문으로

    additamentum accipiens Filium Dei는 믿음이 하나님의 아들을 더하여 받는다는 표현이다. 이어서 그 결과를 사람이 하나님께 참여하는 것으로 설명한다.

    말씀의 adventus는 말씀의 인격적 오심을 뜻한다. 하나님을 믿는 믿음과 그분의 말씀에 대한 순종이 함께 제시된다.

    in eo proficiunt는 나라를 받은 사람들이 그 안에서도 자라간다는 뜻이다. secundum suum genus는 각 사람의 처지에 따른 따름으로 옮겼다.

  105. 44.3 본문으로

    이집트인의 재앙과 주님을 죽인 자들의 행위를 나란히 놓는 조건문은 심판의 하나님과 구원의 주님을 갈라 놓는 이단자들의 논리를 되돌린 것이다.

    dimittentem eos quos dimittit는 정죄와 대조되는 용서를 가리킨다. 두 행위 모두 in sempiternum, 곧 영원히라는 수식을 받는다.

    갈렙의 아버지는 Jeffone, 여호수아의 아버지는 Nave로 적혀 있다. 각각 여분네와 눈이다. 마지막의 malitia parvuli는 악에 관해서는 어린아이와 같다는 표현이다.

  106. 45.1 본문으로

    하나님의 완고하게 하심은 이사야의 예언과 복음서의 비유 말씀, 바울의 편지들을 함께 연결하여 설명된다. 마음을 무디게 하라는 Incrassa는 명령형이다.

    고린도후서 인용의 Deus saeculi hujus는 본문에 적힌 연결대로 이 시대의 하나님으로 옮겼다. 이레나이오스는 이 문맥에서 믿지 않는 사람들을 눈멀게 하시는 동일한 하나님을 논한다.

    보아도 보지 못함과 들어도 듣지 못함 뒤에 intelligentes non intelligant, 곧 깨달아도 깨닫지 못함이 이어진다.

  107. 45.2 본문으로

    하나님의 예지, 사람들 자신의 불신, 그들이 스스로 선택한 어둠이 차례로 연결된다. tradidit는 그 불신에 내주었다는 말이다.

    모세에게 떨기나무에서 말씀하신 주체가 Verbum, 곧 말씀으로 명시된다. digitus Dei는 백성을 이끄는 하나님의 손가락이다.

    홍해가 자연스럽게 갈라졌다는 생각은 파라오가 하나님의 능력을 믿지 않는 모습을 설명한다.

  108. 46.1 본문으로

    출애굽을 가리키는 profectio는 떠남 또는 탈출이다. typica profectio와 vera nostra profectio는 이스라엘의 탈출과 신앙을 통한 교회의 탈출을 연결한다.

    mammona iniquitatis는 불의한 재물이다. 집과 옷과 그릇, 부모나 친척에게 받은 재산, 상거래와 왕궁의 급여가 그 논의에 포함된다.

    이집트인들이 진 빚은 요셉이 먼저 베푼 선행에서 비롯되며, 재산과 목숨이 함께 언급된다.

  109. 46.2 본문으로

    non signatum aurum과 insigne aurum은 표식 없는 금과 표식이 있는 금을 대조한다. 뒤의 금과 은과 구리는 카이사르의 글자와 형상이 찍힌 화폐를 가리킨다.

    이스라엘이 받은 물건은 오랜 강제 노동에 대한 작은 품삯으로 설명된다. 강제로 끌려간 자유인의 비유도 같은 관계를 드러낸다.

  110. 46.3 본문으로

    로마인들이 제공하는 평화와 안전한 여행은 당시 신자들이 이방 사회에서 받는 유익의 예로 제시된다.

    fugati fueritis는 쫓겨날 때라는 표현이다. 누가복음 16:9 인용의 이 라틴어 형태가 251쪽 본문에 실려 있다.

    남의 것이라는 말은 바로 뒤에서 다른 사람에게 받은 재산으로 풀이된다. 이 재산으로 베푸는 선행을 자기 안에 하나님의 장막을 세우는 일과 연결한다.

  111. 47장 본문으로

    장로는 성경이 직접 책망하는 범죄와 책망 없이 기록한 사건을 구별하여 읽도록 가르친다. 후자에서는 typus, 곧 모형을 찾는다.

    이집트가 부분적으로 받은 재앙과 민족들이 전면적으로 받을 재앙은 출애굽과 묵시록을 잇는 해석이다. 마지막의 상속지를 주는 이는 하나님의 아들 예수로 명시된다.

  112. 48.1 본문으로

    adoptatae는 접붙임의 이미지로 옮겼다. 252쪽 주7은 농업의 접붙임을 설명하고, 다음 절은 자녀를 열매로 맺는다는 말을 잇는다.

    라틴어 대본은 두 딸을 duae synagogae, 곧 두 회중으로 풀이한다. 병렬 그리스어에는 처음부터 두 회중이 제시된다.

    큰딸과 작은딸이 나타내는 majori et minori synagogae는 앞선 회중과 뒤따른 회중의 관계를 가리킨다. 두 회중은 다음 절에서 두 모임으로 다시 풀이된다.

  113. 48.2 본문으로

    인류의 아버지로 제시되는 주체는 Verbum Dei, 곧 하나님의 말씀이다. 이어지는 씨는 죄 용서의 영이며, 그 영을 통해 사람이 살아난다고 설명한다.

    하나님의 영과 육신의 commixtio 및 unitas는 섞임과 연합으로 옮겼다. 육신은 바로 이어 plasmati suo, 곧 그분이 빚으신 것으로 풀이된다.

    롯의 아내의 소금 기둥은 인간의 일을 겪으며 지체들을 아버지께 보내는 교회의 모형이다. 자연스러운 현상이라는 per naturalia는 판본의 주석에서 월경을 가리키는 표현으로 풀이된다.

  114. 49.1 본문으로

    senior Apostolorum discipulus는 사도들의 제자였던 장로라는 표현이다. 이 구절 본문에는 장로의 이름이 없다.

    마지막은 논박을 받아 구원받게 될까 두려워한다는 역설적 비판이다. 판본은 victi salvari periclitentur라고 적는다.

  115. 49.2 본문으로

    머리와 몸의 결합은 에베소서 4:16과 골로새서 2:19의 표현을 연결한다. 본문의 junctura subministrationis는 공급하는 관절이다.

    concurvans는 굽히게 한다는 뜻으로, 앞선 언약이 사람을 하나님의 섬김 아래로 이끄는 모습을 나타낸다. 255쪽 주6은 멍에 아래 굽혀진 목의 이미지로 설명한다.

    두 백성에게 주어진 두 언약의 유익은 하나님을 믿게 될 사람들과 연결된다. 이전 언약에는 하늘의 모형, 교회의 표상, 장래에 관한 예언이 함께 담겨 있다.

  116. 50장 본문으로

    두 차례 오심은 고난을 겪고 죽은 자들에게 내려가는 첫 오심과 구름 위로 오며 심판하는 둘째 오심으로 전개된다.

    손을 펼쳐 아말렉을 무너뜨림은 출애굽기 17장의 모세 이야기와 연결된다. 흩어진 자녀들을 양 우리로 모으는 모습이 이어진다.

    spiritu per labia sua는 입술에서 나오는 숨으로 옮겼다. 입의 말씀으로 땅을 치는 표현과 나란히 놓인다.

  117. 51.1 본문으로

    temperamentum calicis는 잔에 섞인 것을 뜻한다. 257쪽 주2는 물과 포도주를 섞는 성찬 관행을 설명한다.

    마르키온의 두 신론에 대한 질문은 창조 세계의 빵과 잔, 인간의 출생, 죄 용서, 십자가와 부활을 잇는다.

  118. 51.2 본문으로

    독생자, 말씀, 그리스도, 구원자는 여기서 발렌티노스 계열이 각각 별개의 유출을 부여하는 이름들이다. conjugatio는 각각이 이루는 짝을 뜻한다.

    defectio와 labes는 결핍과 흠으로 옮겼다. 창조자를 그러한 결함의 열매로 보는 상대 주장이 소개된다.

  119. 51.3 본문으로

    소피아는 발렌티노스 계열의 아이온 이름이다. 여기서의 passio는 소피아에게 일어난 정념을 가리킨다.

    obstetricatos는 출산을 돕는 산파의 일을 나타낸다. 그리스도의 유출을 설명하는 상대 주장을 비꼬는 표현이다.

    호메로스 인용은 판본의 258쪽 주10에서 일리아스 9.312로 제시된다. 마음과 말의 불일치를 하데스의 문에 비유한다.

  120. 52.1 본문으로

    새로운 출생과 처녀, 믿음을 통한 새로 남이 하나의 긴 구문에 연결된다. in novam generationem 앞의 이동 동사는 라틴어에서 생략되어 있어 한국어에서는 들어가다로 연결했다.

    사람이 하나님께로 나아감과 하나님이 사람에게로 오심은 transiet in Deum과 Deus in hominem의 대응을 살린 것이다. 병렬 그리스어도 두 방향을 나란히 놓는다.

    옛날에 빚어진 것이라는 antiqua plasmatio는 하나님의 아들이 자기 안에 받아들인 인간을 가리킨다. 사람이 하나님의 아들을 닮게 만들어졌다는 설명이 앞선다.

  121. 52.2 본문으로

    putativus는 실재 없이 그렇게 보이기만 한다는 뜻으로, 이 절에서는 겉모습뿐이라는 표현을 반복했다.

    말 못 하는 짐승이 사람의 그림자를 내보인다는 마지막 반문은 가현설을 주장하는 이들에게 그들의 논리를 되돌리는 풍자다.

  122. 52.3 본문으로

    거짓 예언의 동기로 헛된 영광, 이익, 악한 영의 작용이 열거된다. 예언의 은사를 받음과 하나님을 두려워함이 함께 기준으로 제시된다.

  123. 53.1 본문으로

    “판단할 것이다”의 주어는 앞 단락에서 말한 영적인 사람이다. 교회의 일치와 사도적 믿음을 기준으로 여러 가르침을 살피는 논의가 이어진다.

    correctio는 잘못을 바로잡는 일이다. 이레나이우스는 분열을 일으킨 사람들이 내세울 수 있는 개선과 그 분열이 초래한 해악을 비교한다.

    “그 확신은 하나님의 영 안에 있다”는 라틴어 quae est in Spiritu Dei의 문장 구조이다. 병렬 그리스어는 καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, 곧 “그리고 하나님의 영을 향한”으로 이어져 믿음의 대상을 나열한다.

    “각다귀는 걸러 내고 낙타는 삼킨다”는 마태복음 23:24의 비유이다. 작은 이유로 교회의 몸을 해치는 행위에 적용된다.

  124. 53.2 본문으로

    character는 드러나는 특징이나 표지를 뜻한다. 이 문장에서는 감독들의 계승과 각 지역 교회의 연속성에 연결되어 “그리스도의 몸의 특성”으로 옮겼다.

    quae pervenit의 quae는 앞의 Ecclesiam과 연결되어 교회가 우리에게까지 이르렀다는 문장을 이룬다. 이어지는 custodita도 여성형으로 교회와 연결된다. Harvey는 custodita를 본문에 두고 custoditione와 custodio를 이문으로 기록한다.

    scripturarum tractatione plenissima는 성경을 온전히 다루는 것을 뜻한다. sine fictione는 꾸미거나 허위로 만드는 일이 없다는 뜻이며, 뒤에는 첨가와 삭제, 읽기의 왜곡, 부적절한 해석을 경계하는 표현들이 이어진다.

    “사랑의 은사”는 지식과 예언과 다른 모든 은사보다 귀한 것으로 제시된다. 지식에서 시작한 문장은 사랑을 으뜸으로 꼽으며 끝난다.

  125. 54장 본문으로

    martyrium은 증언과 순교를 함께 가리킬 수 있다. 이 문단은 죽음을 감수하는 순교와, 자기들의 견해를 참된 증언이라고 부르는 상대편의 주장을 대조한다.

    “그 이름으로 인한 치욕”의 이름은 그리스도의 이름이다. 한두 사람이 교회의 순교자들과 함께 끌려간 사례는 그 이름 때문에 겪는 박해의 맥락에 놓인다.

    롯의 아내의 소금 형상은 지체를 잃은 뒤에도 온전해지는 교회의 예표로 제시된다. 롯의 아내가 소금 형상이 된 사건은 창세기 19:26에 나온다.

    “새로운 방식”의 nove와 “동일한 영”의 idem Spiritus가 함께 놓인다. 교회에 임하신 영은 예언자들에게 임하신 영과 동일하며, 박해도 예언자들과 교회를 잇는다.

  126. 55.1 본문으로

    예언자들은 그리스도의 지체들이며 각 지체의 활동이 모여 한 분의 모습을 이룬다는 비유가 이어진다. dispositio는 이 문맥에서 각 예언자에게 맡겨진 경륜을 가리킨다.

    데살로니가후서 인용은 Si tamen으로 시작하는 조건절의 형태다. 이레나이우스는 주님의 나타나심과 환난에 대한 보응, 성도들의 안식을 함께 인용한다.

    주님이 심판의 불을 말씀하시는 대목에는 “내 아버지가 마련하신”이라는 주어와 동사가 있다. interitus aeternas는 멸망의 영원한 형벌을 나타내며, a facie Domini는 주님의 얼굴에서 떠남을 덧붙인다.

    regnantur는 다스림을 받는다는 수동형이다. 왕국의 영광을 묘사하는 시편 인용 뒤에 그리스도가 자신의 다스림을 받는 모든 이보다 높으시다는 설명이 따른다.

  127. 55.2 본문으로

    Homo est라는 예레미야 인용은 “그는 사람이다”라는 칠십인역 계열의 표현이다. 이레나이우스는 이를 그리스도의 인성과 연결한다(266쪽 주2).

    prophetam은 남성형 “예언자”다. “내가 예언자에게 갔더니 그가 아들을 낳았다”는 라틴어 문장에는 이 형태가 쓰였고, 편집자는 주3에서 prophetissam과 비교한다.

    순결한 태를 여는 문장에는 purus, pure, puram이 이어져 순결한 분, 순결하게, 순결한 태라는 세 표현이 겹친다. 이 태는 사람들을 하나님께로 다시 태어나게 한다는 설명도 함께 붙어 있다.

    그리스어 병렬문은 동정녀에게서 오신 임마누엘과 말씀이 자신이 빚으신 존재에 결합하심을 다룬 짧은 인용이다. 266쪽의 별표들은 이와 별도로 시리아어 인용문에 대응하는 범위를 표시한다.

    Ab Africo는 남쪽 또는 남서풍이 부는 방향을 가리킨다. 본문은 이를 베들레헴에서의 오심에 연결한다.

  128. 55.3 본문으로

    고난에 관한 여러 예언을 차례로 열거하고, 이를 그리스도께서 사람으로 오신 일과 예루살렘에서 받으신 수난에 연결한다. ‘죽음의 진창’은 limum mortis의 표현이다.

    ‘거룩하신 주님께서 자신에게 속한 죽은 이들을 기억하셨다’는 죽은 이들에게 내려가시는 장면을 담은 인용이다. Harvey판 267쪽 각주 4는 이 인용을 제2책 108쪽 각주 6에 연결한다.

    ‘제육시부터’는 ab hora sexta이다. 아모스 인용의 한낮 일몰을 십자가 사건에 연결하며, 이어 축제일과 노래가 애통과 통곡으로 바뀔 것을 설명한다.

    예레미야 인용의 quae parit는 ‘자식을 낳는 여인’이다. 이 라틴어 본문에는 자녀의 수가 없으며, Harvey판 267쪽 각주 8이 ‘일곱’을 뜻하는 septem의 누락 가능성을 논한다.

  129. 55.4 본문으로

    ‘하늘의 통치자들’은 principes coelorum이며, 영광의 왕을 위해 영원한 문들을 여는 명령을 그리스도의 승천에 연결한다.

    ‘큰 지진’은 terrae motus magnus이다. Harvey판 268쪽은 여백에 마태복음 24:21을 적고, 각주 2에서 이 구절이 마태복음 24:7과 24:21을 결합한다고 설명한다.

    ‘심판받는 자’와 ‘의롭다 함을 받는 자’는 각각 judicatur와 justificatur의 수동형이다. 인용은 하나님의 종 앞으로 나아오라는 법정 장면을 담고 있다.

    ‘지극히 높은 곳에서’는 in altissimis이다. Harvey판 268쪽 각주 4는 이 표현과 ‘그날에’라는 성경 독법의 차이를 논한다.

  130. 55.5 본문으로

    ‘너희가 알게 될 것이다’는 scietis의 미래형이다. 이어지는 광야의 길과 메마른 땅의 강은 새 언약의 자유와 그리스도를 믿는 믿음에 연결된다.

    ‘이 믿음을 통해’의 qua는 앞의 fidem을 받는다. Harvey판 268쪽 각주 8은 qua와 quam의 독법 및 관계사 생략을 기록한다.

    ‘권능’으로 옮긴 virtutes는 하나님께서 행하시는 놀라운 일들을 가리킨다. 선택받은 백성이 그것을 널리 이야기하도록 물을 주신다는 목적이 거듭 나온다.

  131. 55.6 본문으로

    ‘경륜 가운데 어떤 모습’은 characterem dispositionis이다. 개별 예언이 주님의 경륜에서 가리키는 부분과 하나님의 아들께서 행하신 일의 전체를 함께 설명한다.

    말씀의 현재 나타나심과 영이 마지막 때에 새롭게 부어짐을 말하면서, 하나님과 말씀과 영의 동일성을 각각 거듭 밝힌다.

    ‘인류 가운데’는 ex quo를 humanum genus에 연결한 번역이다. 이어 하나님을 믿고 말씀을 따르는 이들과 그분을 떠나는 이들의 행위와 결과를 대조한다.

    ‘더 주의 깊게 읽어라’는 복음과 예언서에 거듭 쓰인 legite diligentius이다. 이 권고는 마르키온을 따르는 자들과 예언자들을 다른 신에게 연결하는 이들에게 향한다.

  132. 56.1 본문으로

    omnem novitatem attulit semetipsum afferens는 예고된 그리스도 자신이 오신 것이 모든 새로움을 가져왔다는 뜻이다. 왕의 선물과 왕 자신을 함께 받는 뒤의 비유가 이를 풀어 준다.

    마태복음 5:18 인용에는 a Lege et prophetis, 곧 율법과 예언자들에게서라는 표현이 함께 있다. Harvey 270쪽 각주 3은 et prophetis의 사본 전승을 논한다.

    로마서 인용은 율법 없이 나타난 하나님의 의(3:21)와 믿음으로 살 의인(1:17)을 이어 놓는다. 두 번째 문구는 하박국 2:4의 예언으로 다시 설명된다.

  133. 56.2 본문으로

    첫 조건문은 상대가 주장하는 다른 신에게서 예언의 영감을 받았다는 가설을 세운 뒤, 예언자들이 그리스도의 오심과 경륜을 예고한 사실을 묻는다.

    sol medio die occidit는 해가 대낮에 졌다는 말이다. 뒤에는 휘장, 지진, 바위, 죽은 자들의 일어남, 사흘째 부활과 승천이 수난의 증거로 이어진다.

    novum libertatis testamentum은 자유의 새 언약이다. 자유의 근거를 그리스도의 죽음과 부활에 연결한다.

  134. 56.3 본문으로

    스룹바벨 때 성전을 다시 세운 일과 칠십 년 뒤 백성이 떠난 일을 묶어 바빌론 포로 이후의 회복을 가리킨다. 이어지는 돌판의 율법은 이 시기에 지키던 모세의 율법이다.

    평화의 예언은 이사야 2:3-4와 미가 4:2-3의 문구를 함께 전한다. aratra는 쟁기, falces는 낫으로 옮겼으며, 다음 절에서도 두 농기구의 형상이 이어진다.

    마지막 문장은 다른 법과 말씀이 평화를 이루었다면 예언도 다른 이를 가리킬 것이라는 조건문이다. 다음 절에서 사도들이 전한 하나님의 말씀이 그 평화를 이루었다는 논증으로 이어진다.

  135. 56.4 본문으로

    ipsae는 앞 절의 민족들(gentes)을 받는다. 민족들이 무기를 농기구로 바꾸는 일이 자유의 법이 일으킨 변화로 서술된다.

    쟁기는 아담을 빚어 처음 사람을 심으신 일을, 낫은 마지막 때에 말씀을 통해 열매를 거두시는 일을 가리킨다. 뒤에서는 십자가와 아벨을 통해 시작과 끝을 서로 연결한다.

    habitu taleis confixus의 taleis는 나무못이나 말뚝을 가리킨다. Harvey 272쪽 각주 8은 사본의 talis와 hastali를 소개하고 쟁기의 나무와 철을 고정하는 못의 형상에서 taleis를 제안한다. 이 판본의 본문은 taleis를 싣고 있다.

    이사야 57:1의 의인이 죽고 거두어지는 일을 아벨과 주님, 그 머리를 따르는 몸의 연속 속에서 읽는다.

  136. 57.1 본문으로

    summitas는 지극히 높은 곳, medietas는 중간 영역을 가리킨다. 273쪽 각주 2는 summitas를 플레로마와 연결한다. 서로 다른 출처에서 성경의 말이 나왔다는 설명은 발렌티노스 계열의 견해이다.

    프루니코스를 수식하는 audacem은 대담한으로 옮겼다. 273쪽 각주 3에 따르면 Clermont와 Voss 사본에는 이 말이 없으며, Harvey는 Prunica를 풀이한 난외 설명일 가능성을 제시한다.

    instrumenta는 아버지의 뜻을 전할 도구들이다. 이어지는 물음은 아버지가 직접 전령들을 마련할 능력과 자유를 가졌다는 전제에서 출발한다.

  137. 57.2 본문으로

    principalitas는 최상 영역으로 옮겼다. 274쪽 각주 5는 앞 절의 summitas와 함께 플레로마를 가리키는 말로 설명한다. 이에 맞서는 subjecta deminoratio는 그 아래 결핍의 영역이다.

    빛과 진리와 완전함과 앎의 영, 무지와 결핍과 오류의 영이라는 구분은 secundum regulam ipsorum, 곧 그들의 규칙에 따른 설명이다. 한 예언자가 이처럼 대립하는 두 출처를 함께 지닐 수 있는지가 논점이다.

    새 옷 조각과 새 포도주의 비유는 누가복음 5:36-37과 연결된다. 여기서는 예언자들을 낡은 것으로 여기면서 그들에게 최상 영역의 새로운 말을 돌리는 해석을 비판한다.

  138. 57.3 본문으로

    sacramenta는 이 대목에서 플레로마의 신비를 가리킨다. 어머니와 그 씨앗이 플레로마 바깥에 있다는 설명에 이어, 이들이 그 안의 신비를 어떻게 알 수 있는지 묻는다.

    Harvey 본문은 quam extensus Horo이다. 275쪽 각주 1은 quam에 대해 qua라는 추정 교정과 quum의 가능성을 제시하고, Horo에 대해서도 사본별 Horum과 Hora를 기록한다. 문맥의 장면은 위의 그리스도가 호로스 위로 뻗어 나가 어머니에게 형태를 주는 일이다.

    모형의 대응을 묻는 목록에는 식초와 쓸개즙, 나뉜 옷, 찔린 몸에서 나온 피와 물, 핏방울의 땀이 차례로 나온다. 마지막의 incipiebant evenire는 그때 아직 일어나지 않았으나 장차 일어날 사건들을 가리킨다.

  139. 57.4 본문으로

    프로파토르와 뷔토스, 만물의 시작과 독생자, 만물의 아버지와 말씀은 상대 학파가 성경 구절에 부여한 해석을 차례로 열거한 것이다. 275쪽 각주 6은 시작이 모노게네스의 이름이며 아버지가 로고스의 이름임을 설명한다.

    이 절은 Pleroma와 plenitudo를 함께 쓴다. 각각 플레로마와 충만함으로 옮겼으며, 소피아가 그 안에 있고 어머니가 그 바깥에 있다는 상대의 구분을 따른다.

    시게는 침묵을 뜻하는 이름이다. 위의 시게를 자기들의 침묵으로 나타낸다는 말은 침묵에 신화적 근거를 부여하는 상대의 설명이다. deformari는 여기서 형상으로 나타내다라는 뜻이다.

    regula veritatis는 진리의 규칙이다. 결론은 예언자 파송, 이집트에서의 해방, 아들을 드러내신 일을 한 하나님의 행위로 연결한다.

  140. 58.1 본문으로

    도입의 Quem enim non confutat Dominus는 주님의 가르침이 상대를 반박한다는 수사의문문이다.

    외아들을 보내는 집주인의 말에 forte가 있어 “존중할지도 모르겠다”로 옮겼다. 농부들의 행위는 때림, 돌로 침, 죽임의 순서다.

    principali auctoritate는 아들이 아버지에게서 받아 지닌 최고의 권위를 가리킨다. 종들이 “주님께서 이렇게 말씀하신다”라고 전하는 방식과 대비된다.

  141. 58.2 본문으로

    servilis legisdatio와 adoptio는 종에게 주어진 율법과 자녀로 받아들임을 각각 가리킨다.

    cultura는 포도밭의 경작과 하나님을 향한 경배를 함께 떠올리게 한다. 울타리 설명에서는 “경배”, 민족들에게 맡겨진 일에서는 “경작하여 열매 맺는 일”로 옮겼다.

    스가랴 인용의 malitiae fratris sui ne recordemini는 “자기 형제의 악을 기억해 두지 마라”라는 표현이다.

    예레미야 인용의 audierunt는 완료형 “들었다”다. 그 뒤에는 “그들 가운데서 가축을 치는 이들”이라는 표현이 이어진다.

  142. 58.3 본문으로

    누가복음 인용은 “언제나 늘 깨어 있어라”라는 강조를 포함한다. Harvey 278쪽 주6은 이 어구의 성경 본문 전승 차이를 설명한다.

    노아 시대의 묘사에도 “사고팔았다”가 포함되어 있다. 롯 시대의 묘사에는 “심고 건축했다”가 더해진다.

    가버나움을 향한 numquid ... exaltaberis는 하늘까지 높아질지를 묻는 문장이다. 이어지는 inferos는 죽은 이들의 영역인 “저승”으로 옮겼다.

  143. 58.4 본문으로

    arcae typum, Adae plasmationem은 “방주의 모형, 아담의 조형물”이라는 인쇄 본문이다. Harvey 279쪽 주8은 Massuet의 archetypum(원형) 교정안과 Grabe의 방주 해석을 함께 소개한다. 이 부분의 라틴어 구문은 난해하다.

    범죄한 천사들이 인간들과 섞였다는 설명은 창세기 6장과 홍수를 연결하는 저자의 해석이다.

    더 큰 은혜와 더 큰 형벌은 동일한 주님이 주신 선물과 그에 따른 책임을 짝짓는다.

  144. 58.5 본문으로

    마음의 “귀”에 해당하는 aures가 인쇄 본문에 실려 있다. Harvey 280쪽 주5에는 “입”을 뜻하는 os의 이문이 기록되어 있다.

    Tollite eum a pedibus et manibus는 “발과 손을 붙들어 들어내라”는 표현이다. Harvey 281쪽 주1은 묶는 행위를 뜻하는 성경의 그리스어와 시리아어 독법을 비교한다.

    이 인쇄 절과 다음 절을 합친 범위가 통상 4권 36장 5절이다.

  145. 58.6 본문으로

    예레미야 인용의 inter diem et ante lucem은 “낮에도 동트기 전에도”라는 시간 표현이다.

    주님을 알림, 아버지를 복음으로 전함, 하나님의 아들의 오심을 예고함, 이미 와 계심을 선포함이라는 네 동사가 예언자와 사도의 연속성을 설명한다.

  146. 58.7 본문으로

    cum vocatione는 부름받음과 의로운 행위를 함께 연결한다. 혼인 예복은 하나님의 영이 머무는 삶과 이어진다.

    고린도후서 인용은 “죽을 것이 불멸에 삼켜진다”라고 한다. Harvey 282쪽 주2는 “생명에”라는 다른 독법을 기록한다.

    sponsalis thalamus는 혼인 잔치의 공간에서 더 나아가 신랑의 혼인 방을 가리킨다.

  147. 58.8 본문으로

    거저 주는 선물과 행한 일에 따른 갚음이 대비된다. meritum은 이 문맥에서 감사할 줄 모르는 이들의 행위에 따른 책임을 뜻한다.

    로마서 13장 인용은 권세, 선악의 행위, 칼, 진노, 양심, 세금을 하나의 논증으로 이어 간다.

    모든 사람을 하나님의 군대라고 부르는 근거는 사람이 그분이 빚으신 피조물이며 그분에게서 존재를 받는다는 데 있다.

  148. 58.9 본문으로

    primam stolam은 작은아들에게 내준 으뜸가는 옷을 가리켜 “가장 좋은 옷”으로 옮겼다.

    각자가 받은 한 데나리온은 임금의 형상과 명문, 하나님의 아들을 아는 앎과 연결된다. incorruptela는 “썩지 않음”이다.

    283-284쪽 그리스어 병렬문은 판면에서 니케타스의 마태복음 카테나에 귀속되어 있다. 그리스어에는 동전에 형상과 명문이 “있다”는 ἔχον이 있으며, 라틴어는 명사들을 이어 놓는다.

    그리스어 병렬문의 μετὰ τὴν μεσοχρονίαν은 중간 시기 이후를 가리키고, 라틴어 circa medietatem temporum은 중간 무렵을 가리킨다.

  149. 58.10 본문으로

    exhomologesis는 세리가 동일한 하나님 앞에서 드리는 죄의 고백을 가리킨다.

    두 아들 비유의 첫 아들은 뒤에 뉘우치지만 “그때는 뉘우침이 아무런 도움이 되지 않았다”라고 서술된다. 인쇄 본문은 이 문구를 포함한다.

    무화과나무를 삼 년 동안 찾아옴과 예루살렘의 자녀들을 여러 번 모으려 함을, 저자는 말씀이 예언자들을 통해 거듭 찾아오신 일로 해석한다.

    예루살렘을 향한 relinquetur는 미래형 “남겨질 것이다”다. Harvey 284쪽 주5에는 같은 자리의 여러 이문이 실려 있다.

  150. 59장 본문으로

    자유의 법은 창조 때부터 주어진 자기 권한과 선택 능력을 뜻한다. 하나님이 선을 주셨다는 말과 인간이 그것을 지켰다는 말이 나란히 나온다.

    “뜻”에 해당하는 sententia는 여기서 하나님의 선한 의향과 인간이 자발적으로 따르는 의지를 가리킨다. 그리스어 병렬문의 γνώμη도 뜻이나 의향을 나타낸다.

    로마서 2장의 인용은 인자하심이 회개로 이끈다는 말, 진노를 쌓는다는 말, 선을 행하는 이의 영광과 존귀를 차례로 잇는다.

  151. 60.1 본문으로

    “분별 있는 사람들”은 라틴어 homines sensatos를 옮긴 말이다. 그리스어 병렬문에는 좋은 법에 따라 사는 사람들을 뜻하는 표현이 실려 있다.

    본성에 따라 선악이 고정된다는 가정을 먼저 제시한 다음, 같은 본성을 지닌 사람들이 선택과 지속적인 실천에 따라 칭찬이나 형벌을 받는다고 설명한다.

    “둘로 가르고”는 dividet를 옮긴 말이다. 이어지는 “위선자들과 함께”는 이 문헌의 라틴어 인용에 들어 있는 표현이다.

  152. 60.2 본문으로

    “허용되지만 유익하지는 않다”는 말은 인간이 선택할 수 있다는 사실과 그 선택의 결과를 구별한다. “악의 가림막”이라는 표현은 베드로전서 2:16에 해당한다.

    에베소서의 빛과 어둠에 관한 말에 로마서 13장의 권고가 이어진다. ira는 분노를 뜻하므로 “성내다”로 옮겼다.

    고린도전서 6:11 인용은 씻음과 거룩하게 됨을 말한다. 판본 289쪽 주1은 의롭다 함을 받았다는 구절이 빠진 사실을 지적한다.

    “영원한 생명을 지니지 못한다”는 non habet vitam aeternam에 따른 표현이다. 289쪽 주4에는 그리스어와 시리아어의 다른 독법이 실려 있다.

    “날개 아래”에 해당하는 ascellas는 ala와 같은 뜻으로 쓰이는 형태이다. 판본 289쪽 주5에는 ascellas, ascillis, asellis, alas의 형태가 소개된다.

  153. 61.1 본문으로

    “흙에 속한 이들”은 choicos를 옮긴 말이며, 이레나이우스가 논박하는 상대편의 인간 분류이다.

    “생명 없는 것들”의 대본은 inanimalia이다. 290쪽 주1은 이 형태의 전승과 animalia라는 독법을 논한다.

    “힘쓰는 이들”이라는 마태복음 11:12 인용을 이레나이우스는 깨어 힘을 다해 싸우는 이들로 풀어낸다. 이어지는 고린도전서 인용도 경기와 관의 비유로 읽는다.

    “내 몸을 멍들게 하며”는 lividum facio corpus meum을 옮긴 말이다. 290쪽 주9는 lividum과 혼동된 사본의 형태를 소개한다.

    “우리에게 달려 있었으므로”의 대본은 pro nobis erat이다. 291쪽 주3에서 Gallas와 Feuard는 penes nos, Harvey는 nostrum erat로 풀이한다. Grabe의 e re nostra는 우리에게 유익한 일이라는 풀이이다.

  154. 61.2 본문으로

    “너의 떠남이 너를 바로잡을 것이다”는 Emendabit te abscessio tua의 번역이다. 앞 문장의 배반을 통한 배움과 연결된다.

    마지막 문장의 capiendum은 받아들임, 파악함을 뜻한다. 인간이 성숙하여 하나님을 보고 받아들이는 과정을 가리킨다.

  155. 62장 본문으로

    innatus는 태어나지 않으심을, infectus는 만들어지지 않음을 가리킨다. 피조물의 뒤늦은 시작과 성장을 하나님의 영원한 존재와 대비하는 대목이다.

    온전한 음식과 젖의 비유는 인간이 완전함을 받아들일 수 있도록 성장하는 과정을 설명한다. 뒤의 아버지의 영은 불멸의 빵이라고 불린다.

    라틴어 inenarrabili gloria는 말로 다 할 수 없는 영광이다. 병렬 그리스어는 ἀφθάρτῳ δόξῃ, 곧 썩지 않는 영광이라는 표현을 쓴다.

    그리스도의 육신을 젖가슴에 비유하며, 하나님의 말씀을 먹고 마시는 일과 영을 안에 간직하는 일을 이어 말한다.

  156. 63.1 본문으로

    젖과 음식은 각각 주님께서 인간으로 오신 일을 배우는 것과 생명의 음식이신 성령을 받는 것에 연결된다. 성숙의 비유를 고린도전서 3장의 인용으로 풀어 쓴 대목이다.

    inexercitabilem은 훈련을 감당하지 못하는 상태를 뜻한다. 병렬 그리스어 ἀγύμναστα는 아직 훈련되지 않았다는 표현이다.

    coinfantiatum은 함께 아기가 되었다는 뜻이다. 라틴어는 그 주어를 하나님의 말씀(Verbum Dei)이라 하고, 병렬 그리스어는 하나님의 아들(Υἱὸς τοῦ Θεοῦ)이라 한다.

    완전함을 받음(accipere), 담음(capere), 간직함(continere)의 세 단계를 구별한다. capax는 인간의 수용 능력에 맞추어 오신 말씀을 설명한다.

    라틴어 Quaedam은 어떤 것들이라는 뜻이다. 병렬 그리스어 Ἅτινα는 앞의 피조물들을 이어 받는다. 인쇄본 295쪽 주 5는 두 표현의 차이를 다룬다.

  157. 63.2 본문으로

    아버지의 뜻과 명령, 아들의 섬김과 형성, 영의 양육과 성장이 인간이 완전함에 이르는 과정에 함께 나타난다.

    만들어짐, 성장, 굳세어짐, 번성, 강건함, 영광, 하나님을 봄이 차례로 이어진다. convalescere는 강건해지거나 건강을 회복한다는 뜻이다.

    라틴어는 하나님께 복종함을 썩지 않는 상태로 존속하는 일이라 하고, 썩지 않음을 창조되지 않으신 분의 영광이라 한다. 296쪽 그리스어 본문과 편집주는 이 두 문장의 배열과 격 형태에서 차이를 보인다.

  158. 63.3 본문으로

    신들이 됨(Dii)은 시편 81편 6-7절의 인용과 인간의 성장을 연결하는 표현이다. 창조되지 않으신 하나님과 창조된 인간의 차이가 같은 문단에서 거듭 언급된다.

    passionum capaces는 영향을 받거나 고난을 겪을 수 있는 상태를 가리킨다. 여기서는 인간 본성의 연약함과 성장의 필요성을 설명한다.

    potestas와 suae potestatis는 인간이 스스로 결정할 권한을 가리킨다. 선한 선물을 받는 일과 인간의 선택이 함께 언급된다.

    vincet는 이기실 것이라는 미래형이다. 뒤의 문장은 죽을 것이 불멸에, 썩을 것이 썩지 않음에 삼켜지는 일을 설명한다.

  159. 64.1 본문으로

    magnanimitatem은 오래 참으심으로 옮겼다. 앞 장에서 인간의 이탈을 견디시는 하나님을 설명할 때에도 같은 명사가 쓰인다.

    두 가지 감각은 선과 악을 경험하고 구별하는 능력을 가리킨다. 혀, 눈, 귀의 예가 마음의 분별과 선택에 연결된다.

    마지막 문장은 latenter semetipsum occidit hominem, 곧 자기도 모르게 인간인 자기 자신을 죽인다고 말한다. 인간의 경험과 분별을 피하는 태도에 대한 강한 표현이다.

  160. 64.2 본문으로

    물기, 진흙, 손가락 자국은 인간을 빚는 장인의 비유를 이룬다. cor molle et tractabile는 부드럽고 빚기 쉬운 마음이다.

    ars와 artificium은 이 문맥에서 장인의 솜씨와 그 작업을 가리킨다. 하나님의 작품이 되어 가는 인간의 믿음과 복종이 이어진다.

    왕이 아름다움을 사모한다는 문장은 인쇄본의 시편 44편 12절 표기를 따른다. 혼인 잔치에 초대받고도 왕의 만찬을 잃는 예는 마태복음 22장의 비유에 연결된다.

  161. 64.3 본문으로

    빛에서 달아나 스스로 눈을 멀게 한다는 비유는 자유로운 선택과 그 결과를 설명한다. 하나님께 복종함은 영원한 안식이라고 불린다.

    빛을 찾는 이들과 빛을 피하는 이들에게 각각 알맞은 거처가 준비된다. 형벌과 어둠은 빛을 피하는 행위에 연결된다.

    300쪽 라틴어 his와 convenienti poenae는 인쇄본의 여격 표현이다. 같은 쪽 주 1-2에는 대명사와 격을 바꾸는 다른 독법이 실려 있다.

    299-300쪽 그리스어 병렬문은 빛이 부족해지지 않는다는 문장부터 자유롭게 선택하도록 만들어졌다는 문장까지 이어진다. 인쇄본은 요한 장로이자 수도사의 발췌집에서 인용한 것으로 표시한다.

  162. 65장 본문으로

    communicatio는 아버지와 나누는 교제를 가리킨다. 그 교제를 바라는 사람과 배반하는 자에게 각각 마련된 것이 이어진다.

    mala는 영원한 불과 바깥 어둠을 가리키므로 재앙으로 옮겼다. 마지막 문장은 그것을 겪는 사람들에게 재앙이라고 설명한다.

    Ego Deus zelans에는 질투하는 하나님이라는 표현이 있다. Harvey 301쪽의 병렬 그리스어에도 ζηλωτής가 실려 있다.

  163. 66.1 본문으로

    마태복음 25장의 인용에는 불을 마련한 주체가 Pater meus, 곧 내 아버지로 명시되어 있다.

    dignos는 나라와 불타는 화덕에 들어갈 사람들을 각각 수식한다. 첫 용례는 그 나라에 합당한 이들이고, 둘째는 형벌에 해당하는 이들이다.

    clibanus와 caminus는 각각 아궁이와 화덕으로 옮겼다. 두 말 모두 문맥에서 불로 벌하는 장소를 가리킨다.

  164. 66.2 본문으로

    negligenter와 male는 불순종을 받아들인 사람의 부주의와 그릇됨을 함께 나타낸다. 병렬 그리스어에도 ἀμελῶς와 κακῶς가 함께 쓰였다.

    inimicitia는 사람을 하나님과 원수 되게 하는 적대감이다. 본문은 하나님께서 사람을 향한 적대감을 거두어 그 적대감을 일으킨 뱀에게 돌리셨다고 서술한다.

    창세기 3:15 인용의 calcabit는 밟다, observabis는 지켜보다 또는 노리다라는 동사다. 뒤의 설명에서도 주님께서 뱀의 머리를 밟으셨다는 표현이 이어진다.

    recapitulavit는 총괄하셨다로 옮겼다. 여자에게서 사람이 되신 주님께서 앞서 말한 적대와 승리를 자기 자신 안에 모으신다는 서술이다.

    천사와 사람이 마귀에게 속한다는 진술 뒤에 마귀 자신도 하나님의 피조물이라는 설명이 이어진다. 여기서 마귀와의 관계는 배반에 참여하는 데서 생긴다.

    303-304쪽 병렬 그리스어의 창세기 인용 일부는 대괄호 안에 있다. Harvey의 편집 주석은 연쇄 주석에서 줄여 인용한 부분을 복원했다고 설명한다.

  165. 67장 본문으로

    아들이라는 말은 태어남과 창조, 가르침을 전수받는 관계에 쓰인다. 본문은 모든 사람이 창조에 따라 하나님의 아들이며, 순종과 가르침에 따라서는 그분을 믿고 뜻을 행하는 사람이 아들이라고 구별한다.

    우리보다 앞선 어떤 이라는 말에는 인명이 없다. Harvey 304쪽 주3은 포티누스를 가능한 인물로 제안한다.

    dicto audientiam은 말에 귀를 기울여 따르는 것, 곧 순종이다. 앞뒤의 credunt와 faciunt는 믿음과 행위를 함께 언급한다.

    이사야 인용의 exaltavi는 높여 주었다, spreverunt는 업신여겼다는 말이다. 이어지는 filii alieni는 낯선 아들들이라는 표현이며, 본문은 그들의 행위를 창조에 따른 관계와 구별한다.

  166. 68.1 본문으로

    abdicati는 자녀를 자녀로 인정하지 않고 내치는 행위이다. 이어지는 상속의 비유는 친자 관계와 법적 상속 자격을 구분한다.

    시편 인용의 ira는 ‘분노’이다. 뱀에 비유된 분노와 독사의 자손이라는 호칭이 이어진다.

    in varietate는 다른 이들을 해치는 뱀의 행동을 가리켜 ‘교활하게’로 옮겼다. 이어지는 헤롯의 여우 비유에는 간교함과 속임수를 뜻하는 astutia와 dolus가 나온다.

    animabus는 ‘영혼들’, incorruptela는 ‘썩지 않음’이다. 이사야 인용은 영혼에서 악을 없애라는 권고를, 이어지는 문장은 회개하는 이들이 받을 유산을 말한다.

  167. 68.2 본문으로

    plasma는 하나님께서 ‘빚으신 것’이고, 저자는 이를 carnis substantia, 곧 ‘육신의 실체’라고 풀이한다.

    exprobratio와 eversio는 거짓으로 지식이라 불리는 것을 드러내고 논박하는 저술의 두 측면이다. Harvey판 307쪽 주 2는 이 문구를 저자가 붙인 책 제목과 연결한다.

    다섯 권의 책은 이 저술 전체의 구성을 가리킨다. 다음 권에는 아버지에 관한 주님의 나머지 말씀과 바울 서신 해설을 배치하겠다고 예고한다.