아우톨리코스에게 · 2권

ΘΕΟΦΙΛΟΥ ΠΡΟΣ ΑΥΤΟΛΥΚΟΝ

안티오키아의 테오필로스

1장

친애하는 아우톨리코스여, 며칠 전 그대가 나의 하나님은 누구인지 물어 우리가 대화를 나누었다. 그대가 잠시 내 말에 귀 기울였기에 나는 내가 하나님을 경외하는 일에 관해 설명했다. 우리는 깊은 우정으로 인사를 나누고 각자 집으로 돌아갔다. 처음에는 그대가 우리에게 모질게 대했지만 말이다. 그대가 우리의 가르침을 어리석다고 여겼던 것을 그대도 알고 기억한다. 그 뒤 그대가 내게 권했으므로, 나는 말솜씨가 없는 사람이지만, 이 글로 그대가 붙들려 있는 헛수고와 헛된 숭배를 더 자세히 밝히고자 한다. 아울러 그대가 읽으면서도 아직 제대로 이해하지 못했을 그대들의 기록을 조금 살펴 진실을 분명히 보여 주고자 한다.

ἘΠΕΙΔΗ πρὸ τούτων τῶν ἡμερῶν ἐγένετο λόγος ἡμῖν, ὦ ἀγαθότατε Αὐτόλυκε, πυθομένου σου τίς μου ὁ Θεὸς, καὶ δι᾿ ὀλίγου παρασχόντος σου τὰ ὦτα τῇ ὁμιλίᾳ ἡμῖν, περὶ τῆς θεοσεβείας μου ἐξεθέμην σοι· ἔτι δὲ καὶ ἀποταξάμενοι ἑαυτοῖς μετὰ πλείστης φιλίας, ἐπορεύθημεν ἕκαστος εἰς τὸν ἑαυτοῦ οἶκον, καίπερ σκληρῶς τὰ πρῶτα ἔχοντός σου πρὸς ἡμᾶς· οἶδας γὰρ καὶ μέμνησαι, ὅτι ὑπέλαβες μωρίαν εἶναι τὸν λόγον ἡμῶν· σοῦ οὖν μετὰ ταῦτα προτρεψαμένου με, κἂν ἰδιώτης ὦ τῷ λόγῳ, πλὴν βούλομαί σοι καὶ νῦν διὰ τοῦδε συγγράμματος ἀκριβέστερον ἐπιδεῖξαι τὴν ματαιοπονίαν καὶ ματαίαν θρησκείαν ἐν ᾗ κατέχῃ, ἅμα καὶ δι᾿ ὀλίγων τῶν κατά σε ἱστοριῶν ὧν ἀναγινώσκεις, ἴσως δὲ οὐδέπω γινώσκεις, τὸ ἀληθὲς φανερόν σοι ποιῆσαι.

2장

내게는 이런 일이 우습게 보인다. 석공과 조각가, 화가와 주조공이 빚고 그리고 새기고 부어 신들을 만든다. 장인들이 막 만들었을 때에는 아무것도 아닌 것으로 여기다가, 누군가 사서 이른바 신전이나 어떤 집에 놓으면, 산 사람들뿐 아니라 만들고 판 사람들까지 제물과 술을 차려 들고 열심히 찾아와 절한다. 그것들을 신으로 여기는 것이다. 자기들이 만들었을 때와 똑같은 돌이나 청동이나 나무나 물감이나 다른 재료라는 사실을 모른다. 이른바 신들의 역사와 계보를 읽는 그대들에게도 같은 일이 생긴다. 그들의 출생을 읽을 때에는 인간으로 이해하면서, 뒤에는 신이라고 부르고 숭배한다. 그들이 어떤 존재로 태어났는지 읽은 그대로의 존재라는 사실을 주의 깊게 살피거나 깨닫지 못한다.

Καὶ γὰρ γέλοιόν μοι δοκεῖ, λιθοξόους μὲν καὶ πλάστας, ἢ ζωγράφους, ἢ χωνευτὰς πλάσσειν τε καὶ γράφειν καὶ γλύφειν καὶ χωνεύειν, καὶ θεοὺς κατασκευάζειν, οἳ ἐπὰν γένωνται ὑπὸ τῶν τεχνιτῶν, οὐδὲν αὐτοὺς ἡγοῦνται· ὅταν δὲ ἀγορασθῶσιν ὑπό τινων καὶ ἀνατεθῶσιν εἰς ναὸν καλούμενον ἢ οἶκόν τινα, τούτοις οὐ μόνον θύουσιν οἱ ὠνησάμενοι, ἀλλὰ καὶ οἱ ποιήσαντες καὶ πωλήσαντες ἔρχονται μετὰ σπουδῆς καὶ παρατάξεως θυσιῶν τε καὶ σπονδῶν εἰς τὸ προσκυνεῖν αὐτοῖς, καὶ ἡγοῦνται θεοὺς αὐτοὺς, οὐκ εἰδότες ὅτι τοιοῦτοί εἰσιν, ὁποῖοι καὶ ὅτε ἐγένοντο ὑπ᾿ αὐτῶν, ἤτοι λίθος, ἢ χαλκὸς, ἢ ξύλον, ἢ χρῶμα, ἢ καὶ ἑτέρα τις ὕλη. τοῦτο δὲ καὶ ὑμῖν συμβέβηκε τοῖς ἀναγινώσκουσι τὰς ἱστορίας καὶ γενεαλογίας τῶν λεγομένων θεῶν· ὁπόταν γὰρ ἐντυγχάνητε ταῖς γενέσεσιν αὐτῶν, ὡς ἀνθρώπους αὐτοὺς νοεῖτε· ὕστερον δὲ θεοὺς προσαγορεύετε, καὶ θρησκεύετε αὐτοῖς, οὐκ ἐφιστάνοντες οὐδὲ συνίεντες, ὅτι οἵους αὐτοὺς ἀνέγνωτε γεγονέναι, τοιοῦτοι καὶ ἐγεννήθησαν.

3장

옛날 신들이 실제로 태어났다면 그때에는 많은 탄생이 있었을 것이다. 그런데 지금 신들의 탄생은 어디서 볼 수 있는가? 그때 낳고 태어났다면 지금까지도 신들이 태어나야 할 것이 분명하다. 그렇지 않다면 그런 존재는 무력하다고 생각해야 한다. 늙어서 더는 낳지 못하거나, 죽어서 더는 존재하지 않는 것이다. 신들이 태어났다면 사람들처럼 지금까지도 태어나야 한다. 오히려 신들이 사람보다 많아야 한다. 시뷜라는 말한다. “신들이 낳으며 죽지 않고 계속 살아 있다면, 태어난 신들이 사람보다 많았을 것이고, 죽을 인간에게는 설 자리조차 없었으리라.” 사람은 죽으며 수명도 짧지만 지금까지도 자식들이 태어나고 출생이 그치지 않아서 도시와 마을이 늘고 땅에 사람이 거주한다. 하물며 시인들에 따르면 죽지 않는 신들은, 그대들이 그 탄생을 이야기하듯 더욱더 낳고 태어나야 하지 않겠는가? 또한 옛날에는 신들이 살았다는 올림포스산이 지금은 왜 비어 있는가? 호메로스와 다른 시인들에 따르면 제우스가 이다산에 살며 그곳에 사는 것으로 알려졌는데, 지금은 왜 행방을 모르는가? 왜 모든 곳에 있지 않고 땅의 한 부분에만 있었는가? 다른 곳을 돌보지 않았거나, 모든 곳에 있으면서 만물을 돌볼 능력이 없었던 것이다. 이를테면 동쪽에 있으면 서쪽에 없었고, 서쪽에 있으면 동쪽에 없었다. 지극히 높으시고 전능하시며 참되신 하나님은 모든 곳에 계실 뿐 아니라 모든 것을 보시고 들으신다. 더구나 어떤 장소에 갇히지도 않으신다. 그렇지 않다면 그분을 담는 장소가 그분보다 클 것이다. 담는 것은 담기는 것보다 크기 때문이다. 하나님은 무엇에 담기는 분이 아니라 친히 만물의 처소이시다. 또한 제우스는 왜 이다산을 떠났는가? 죽어서인가, 아니면 그 산이 더는 마음에 들지 않아서인가? 어디로 갔는가? 하늘로 갔는가? 아니다. 크레타로 갔다고 하겠는가? 그렇다. 바로 그곳에서 지금까지도 그의 무덤을 보여 준다. 그대는 여전히 페이디아스의 솜씨를 찬양하며 피사로 갔다고 또 말할 것이다. 그러면 철학자들과 시인들의 저술로 넘어가자.

Καὶ τῶν μὲν τότε θεῶν, εἴπερ ἐγεννῶντο, γένεσις πολλὴ ηὑρίσκετο· τὸ δὲ νῦν ποῦ θεῶν γένεσις δείκνυται; εἰ γὰρ τότε ἐγεννῶν καὶ ἐγεννῶντο, δῆλον ὅτι ἐχρῆν καὶ ἕως τοῦ δεῦρο γίνεσθαι θεοὺς γεννητούς· εἰ δέ μή γε, ἀσθενὲς τὸ τοιοῦτο νοηθήσεται. ἢ γὰρ ἐγήρασαν, διὸ οὐκ ἔτι γεννῶσιν, ἢ ἀπέθανον, καὶ οὐκ ἔτι εἰσίν. εἰ γὰρ ἐγεννῶντο θεοὶ, ἐχρῆν καὶ ἕως τοῦ δεῦρο γεννᾷσθαι· καθάπερ γὰρ καὶ ἄνθρωποι γεννῶνται. μᾶλλον δὲ καὶ πλείονες θεοὶ ὤφειλον εἵναι τῶν ἀνθρώπων, ὥς φησι Σίβυλλα· Εἰ δὲ θεοὶ γεννῶσι, καὶ ἀθάνατοί γε μένουσι, Πλείονες ἀνθρώπων γεγενημένοι οἱ θεοὶ ἦσαν, Οὐδὲ τόπος στῆναι θνητοῖς οὐκ ἄν ποθ᾿ ὑπῆρξεν. Εἰ γὰρ ἀνθρώπων θνητῶν καὶ ὀλιγοχρονίων ὄντων τὰ γεννώμενα τέκνα ἕως τοῦ δεῦρο δείκνυται, καὶ οὐ πέπαυται τὸ μὴ γεννᾷσθαι ἀνθρώπους, διὸ πληθύουσι πόλεις καὶ κῶμαι, ἔτι μὴν καὶ χῶραι κατοικοῦνται, πῶς οὐχὶ μᾶλλον ἐχρῆν θεοὺς τοὺς μὴ ἀποθνήσκοντας, κατὰ τοὺς ποιητὰς, γεννᾷν καὶ γεννᾷσθαι, καθῶς φατε θεῶν γένεσιν γεγενῆσθαι; πρὸς τί δὲ μὲν τότε τὸ ὄρος τὸ καλούμενον Ὄλυμπος ὑπὸ θεῶν κατῳκεῖτο, νυνὶ δὲ ἔρημον τύγχανει; ἢ τίνος ἕνεκεν, τότε μὲν ὁ Ζεὺς ἐν τῇ Ἴδῃ κατῴκει, καὶ ἐγινώσκετο οἰκῶν ἐκεῖ κατὰ τὸν Ὅμηρον καὶ τοὺς λοιποὺς ποιητὰς, νυνὶ δὲ ἀγνοεῖται; διὰ τί δὲ καὶ οὐκ ἦν πανταχόσε, ἀλλ᾿ ἐν μέρει γῆς ηὑρίσκετο; ἢ γὰρ τῶν λοιπῶν ἠμέλει, ἢ ἀδύνατος ἦν τοῦ πανταχόσε εἶναι, καὶ τῶν πάντων προνοεῖν. εἰ γὰρ ἦν, εἰ τύχοι εἰπεῖν, ἐν τόπῳ ἀνατολικῷ, οὐκ ἦν ἐν τόπῳ δυτικῷ· εἰ δὲ αὖ πάλιν ἐν τοῖς δυτικοῖς ἦν, οὐκ ἦν ἐν τοῖς ἀνατολικοῖς. Θεοῦ δὲ τοῦ ὑψίστου καὶ παντοκράτορος, καὶ τοῦ ὄντως Θεοῦ, τοῦτό ἐστι μὴ μόνον τὸ πανταχόσε εἶναι, ἀλλὰ καὶ πάντα ἐφορᾷν, καὶ πάντων ἀκούειν· ἔτι μὴν μηδὲ τὸ ἐν τόπῳ χωρεῖσθαι· εἰ δὲ μή γε, μείζων ὁ χωρῶν τόπος αὐτοῦ εὑρεθήσεται· μεῖζον γάρ ἐστι τὸ χωροῦν τοῦ χωρουμένου· Θεὸς γὰρ οὐ χωρεῖται, ἀλλὰ αὐτός ἐστι τόπος τῶν ὅλων πρὸς τί δὲ καὶ καταλέλοιπεν ὁ Ζεὺς τὴν Ἴδην; πότερον τελευτήσας, ἢ οὐκ ἔτι ἤρεσεν αὐτῷ ἐκεῖνο τὸ ὄρος; ποῦ δὲ καὶ ἐπορεύθη; εἰς οὐρανούς; οὐχί. ἀλλὰ ἐρεῖς εἰς Κρήτην; ναὶ, ὅπου καὶ τάφος αὐτῷ ἕως τοῦ δεῦρο δείκνυται. πάλιν φήσεις εἰς Πίσαν, ὁ κλέων ἕως τοῦ δεῦρο τὰς χεῖρας Φειδίου. ἔλθωμεν τοίνυν ἐπὶ τὰ συγγράμματα τῶν φιλοσόφων καὶ ποιητῶν.

4장

스토아학파의 어떤 이들은 신의 존재 자체를 부인하거나, 신이 있더라도 자기 외에는 아무것도 돌보지 않는다고 말한다. 에피쿠로스와 크뤼시포스의 어리석음이 이를 분명하게 드러냈다. 다른 이들은 모든 것이 저절로 생겼고 우주는 태어나지 않았으며 자연은 영원하다고 주장하면서, 하나님의 섭리는 전혀 없다고 감히 말한다. 그들은 각자의 양심만을 신이라고 부른다. 또 다른 이들은 만물을 관통하는 영이 신이라고 주장한다. 플라톤과 그의 학파는 하나님이 태어나지 않으셨으며 만물의 아버지이자 제작자라고 인정한다. 그러면서 신과 물질이 모두 태어나지 않았다고 가정하고, 물질이 신과 함께 있었다고 말한다. 그런데 신도 물질도 태어나지 않았다면, 플라톤학파의 주장대로는 하나님이 더는 만물의 제작자가 아니시다. 그들의 설명으로는 하나님의 유일한 통치도 드러나지 않는다. 하나님께서 태어나지 않으셨기에 변하지 않으시듯, 물질도 태어나지 않았다면 변하지 않으며 하나님과 동등했을 것이다. 태어난 것은 변하고 달라지지만, 태어나지 않은 것은 변하지도 달라지지도 않는다. 하나님이 이미 있던 물질에서 세상을 만드셨다면 무엇이 대단하겠는가? 사람인 장인도 누군가에게서 재료를 받으면 그것으로 원하는 것을 만든다. 하나님의 능력은 존재하지 않는 것들로부터 원하시는 것을 만드시는 데서 드러난다. 생명과 움직임을 주는 일도 다른 누구의 일이 아닌 오직 하나님의 일이다. 사람은 형상을 만들 수 있지만, 자신이 만든 것에 이성과 숨과 감각을 줄 수는 없다. 하나님은 이를 넘어 이성을 지니고 숨 쉬고 감각하는 존재를 만드신다. 이 모든 일에서 하나님은 사람보다 능력이 크시다. 존재하지 않는 것들로부터 존재하는 것들을 만드셨고, 지금도 원하시는 것을 원하시는 대로 만드시는 일에서도 그러하다.

Ἔνιοι μὲν τῆς στοᾶς ἀρνοῦνται καὶ τὸ ἐξ ὅλου Θεὸν εἶναι, ἢ εἰ καὶ ἔστι, μηδενός φασι φροντίζειν τὸν Θεὸν, πλὴν ἑαυτοῦ· καὶ ταῦτα μὲν παντελῶς Ἐπικούρου καὶ Χρυσίππου ἡ ἄνοια ἀπεφήνατο. ἕτεροι δέ φασιν αὐτοματισμὸν τῶν πάντων εἶναι, καὶ τὸν κόσμον ἀγέννητον, καὶ φύσιν ἀϊδίαν, καὶ τὸ σύνολον πρόνοιαν μὴ εἶναι Θεοῦ ἐτόλμησαν ἐξειπεῖν· ἀλλὰ Θεὸν εἶναι μόνον φασὶ τὴν ἑκάστου συνείδησιν. ἄλλοι δ᾿ αὖ τὸ δι᾿ ὅλου κεχωρηκὸς πνεῦμα Θεὸν δογματίζουσι. Πλάτων δὲ καὶ οἱ τῆς αἱρέσεως αὐτοῦ, Θεὸν μὲν ὁμολογοῦσιν ἀγέννητον καὶ πατέρα καὶ ποιητὴν τῶν ὅλων εἶναι· εἶτα ὑποτίθενται Θεὸν καὶ ὕλην ἀγέννητον, καὶ ταύτην φασὶ συνηκμακέναι τῷ Θεῷ. εἰ δὲ Θεὸς ἀγέννητος, καὶ ὕλη ἀγέννητος, οὐκ ἔτι ὁ Θεὸς ποιητὴς τῶν ὅλων ἐστὶ, κατὰ τοὺς Πλατωνικοὺς, οὐδὲ μὴν μοναρχία Θεοῦ δείκνυται, ὅσον τὸ κατ᾿ αὐτούς. ἔτι δὲ καὶ ὥσπερ ὁ Θεὸς ἀγέννητος ὢν καὶ ἀναλλοίωτός ἐστιν, οὕτως εἰ καὶ ἡ ὕλη ἀγέννητος ἦν, καὶ ἀναλλοίωτος καὶ ἰσόθεος ἦν. τὸ γὰρ γεννητὸν τρεπτὸν καὶ ἀλλοίωτον· τὸ δὲ ἀγέννητον ἀτρεπτὸν καὶ ἀναλλοίωτον. τί δὲ μέγα εἰ ὁ Θεὸς ἐξ ὑποκειμένης ὕλης ἐποίει τὸν κόσμον; καὶ γὰρ τεχνίτης ἄνθρωπος ἐπὰν ὕλην λάβῃ ἀπό τινος, ἐξ αὐτῆς ὅσα βούλεται ποιεῖ· Θεοῦ δὲ ἡ δύναμις ἐν τούτῳ φανεροῦται, ἵνα ἐξ οὐκ ὄντων ποιῇ ὅσα βούλεται· καθάπερ καὶ τὸ ψυχὴν δοῦναι καὶ κίνησιν οὐχ ἑτέρου τινός ἐστιν, ἀλλ᾿ ἢ μόνου Θεοῦ. καὶ γὰρ ἄνθρωπος εἰκόνα μὲν ποιεῖ, λόγον δὲ καὶ πνοὴν ἢ αἴσθησιν οὐ δύναται δοῦναι τῷ ὑπ᾿ αὐτοῦ γινομένῳ. Θεὸς δὲ τούτου πλεῖον τοῦτο κέκτηται, τὸ ποιεῖν λογικὸν, ἔμπνουν, αἰσθητικόν. ὥσπερ οὖν ἐν τούτοις πᾶσι δυνατώτερός ἐστιν ὁ Θεὸς τοῦ ἀνθρώπου, οὕτω καὶ τὸ ἐξ οὐκ ὄντων ποιεῖν καὶ πεποιηκέναι τὰ ὄντα καὶ ὅσα βούλεται, καθὼς βούλεται.

5장

이처럼 철학자들과 저술가들의 견해는 서로 일치하지 않는다. 그들이 그런 말을 하는 동안, 시인 호메로스는 다른 전제에서 우주뿐 아니라 신들의 기원을 이야기한다. 어디선가 이렇게 말한다. “신들의 기원인 오케아노스와 어머니 테튀스, 그에게서 모든 강과 온 바다가 나왔다.” 이렇게 말하면 더는 하나님을 제시하지 못한다. 오케아노스가 물이라는 것을 누가 모르겠는가? 물이라면 신이 아니다. 하나님이 실제로 그러하시듯 만물의 제작자이시라면, 물과 바다도 그분이 창조하셨다. 헤시오도스도 신들의 기원뿐 아니라 우주 자체의 기원을 말했다. 그러나 우주가 생겨났다고 하면서도 누구에게서 생겼는지는 말하지 못했다. 크로노스와 그에게서 나온 제우스, 포세이돈과 플루톤을 신이라고 했지만, 이들은 우주보다 나중에 나타난다. 더구나 크로노스가 자기 아들 제우스에게 공격당했다고 기록한다. “힘으로 아버지 크로노스를 이긴 뒤, 불멸하는 이들에게 모든 것을 잘 나누고 영예를 정해 주었다.” 이어 제우스의 딸들을 무사들이라 부르며 그들에게 간청하여 만물이 어떻게 생겨났는지 배우려 한다. “제우스의 딸들이여, 반갑구나. 마음을 끄는 노래를 다오. 영원히 존재하는 불멸자들의 거룩한 종족을 노래하라. 땅과 별이 빛나는 하늘, 어두운 밤에서 태어나 짠 바다에 길러진 이들을. 처음 신들과 땅, 강들과 거센 물결로 들끓는 끝없는 바다, 빛나는 별들과 위의 넓은 하늘이 어떻게 생겼는지 말하라. 그들에게서 선물을 주는 신들이 어떻게 태어나고, 부와 영예를 어떻게 나누었는지, 처음 어떻게 골짜기 많은 올림포스를 차지했는지 말하라. 올림포스의 집에 사는 무사들이여, 처음부터 이것들을 내게 전하고, 그 가운데 무엇이 먼저 생겼는지 말하라.” 그러나 우주보다 뒤에 생긴 무사들이 어떻게 이런 일을 알았겠는가? 자기들의 아버지도 아직 태어나기 전의 일을 어떻게 헤시오도스에게 설명할 수 있었겠는가?

Ὥστε ἀσύμφωνός ἐστιν ἡ γνώμη κατὰ τοὺς φιλοσόφους καὶ συγγραφεῖς. τούτων γὰρ ταῦτα ἀποφηναμένων, εὑρίσκεται ὁ ποιητὴς Ὅμηρος, ἑτέρᾳ ὑποθέσει εἰσάγων γένεσιν οὐ μόνον κόσμου, ἀλλὰ καὶ θεῶν· φησὶ γάρ που· Ὠκεανόν τε θεῶν γένεσιν, καὶ μητέρα Τηθὺν, Ἐξ οὗπερ πάντες ποταμοὶ καὶ πᾶσα θάλασσα. ἃ δὴ λέγων οὐκ ἔτι Θεὸν συνιστᾷ. τίς γὰρ οὐκ ἐπίσταται, τὸν ὠκεανὸν ὕδωρ εἶναι; εἰ δὲ ὕδωρ, οὐκ ἄρα Θεός. ὁ δὲ Θεὸς εἰ τῶν ὅλων ποιητής ἐστι, καθὼς καί ἐστιν, ἄρα καὶ τοῦ ὕδατος καὶ τῶν θαλασσῶν κτίστης ἐστίν. Ἡσίοδος δὲ καὶ αὐτὸς οὐ μόνον θεῶν γένεσιν ἐξεῖπεν, ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ τοῦ κόσμου· καὶ τὸν μὲν κόσμον γενητὸν εἰπὼν, ἠτόνησεν εἰπεῖν ὑφ᾿ οὗ γέγονεν. ἔτι μὴν καὶ θεοὺς ἔφησε Κρόνον καὶ τὸν ἐξ αὐτοῦ Δία, Ποσειδῶνά τε, καὶ Πλούτωνα, καὶ τούτους μεταγενεστέρους εὑρίσκομεν τοῦ κόσμου. ἔτι δὲ καὶ τὸν Κρόνον πολεμεῖσθαι ὑπὸ τοῦ Διὸς τοῦ ἰδίου παιδὸς ἱστορεῖ. οὕτω γάρ φησι· Κάρτεϊ νικήσας πατέρα Κρόνον· εὖ δὲ ἕκαστα Ἀθανάτοις διέταξεν ὁμῶς, καὶ ἐπέφραδε τιμάς. εἶτα ἐπιφέρει λέγων τὰς τοῦ Διὸς θυγατέρας, ἃς καὶ Μούσας προσαγορεύει, ὧν ἱκέτης εὑρίσκεται βουλόμενος μαθεῖν παρ᾿ αὐτῶν, τίνι τρόπῳ τὰ πάντα γεγένηται· λέγει γάρ· Χαίρετε τέκνα Διὸς, δότε δ᾿ ἱμερόεσσαν ἀοιδὴν, Κλείετε δ᾿ ἀθανάτων ἱερὸν γένος αἰὲν ἐόντων, Οἳ γῆς ἐξεγένοντο, καὶ οὐρανοῦ ἀστερόεντος, Νυκτός τε δνοφερῆς, οὕς θ᾿ ἁλμυρὸς ἔτρεφε πόντος. Εἴπατε δ᾿ ὡς τὰ πρῶτα θεοὶ, καὶ γαῖα γένοντο, Καὶ ποταμοὶ, καὶ πόντος ἀπείριτος, οἴδματι θύων, Ἄστρα τε λαμπετόωντα, καὶ οὐρανὸς εὐρὺς ὕπερθεν· Οἵ τ᾿ τῶν ἐγένοντο θεοὶ, δωτῆρες ἐάων, Ὥς τ᾿ ἄφενος δάσσαντο, καὶ ὡς τιμὰς διέλοντο. Ἠδὲ καὶ ὡς τὰ πρῶτα πολύπτυχον ἔσχον Ὄλυμπον· Ταῦτά μοι ἔσπετε Μοῦσαι ὀλύμπια δώματ᾿ ἔχουσαι, Ἐξ ἀρχῆς, καὶ εἴπαθ᾿ ὅτι πρῶτον γένετ᾿ αὐτῶν. Πῶς δὲ ταῦτα ἠπίσταντο αἱ Μοῦσαι, μεταγενέστεραι οὖσαι τοῦ κόσμου; ἢ πῶς ἠδύναντο διηγήσασθαι τῷ Ἡσιόδῳ· ὅπου δὲ ὁ πατὴρ αὐτῶν οὔπω γεγένηται;

6장

그는 어떤 의미에서는 물질과 우주의 창조를 가정하며 이렇게 말한다. “맨 처음 카오스가 생겼고, 다음에는 가슴 넓은 가이아가 생겼다. 눈 덮인 올림포스 꼭대기에 사는 모든 불멸자들의 영원하고 안전한 터전이다. 길 넓은 땅 깊숙한 곳에는 어두운 타르타로스가 생겼고, 불멸의 신들 가운데 가장 아름답고 팔다리를 풀어지게 하는 에로스도 생겼다. 그는 모든 신과 모든 사람의 가슴속 지성과 슬기로운 생각을 제압한다. 카오스에서 에레보스와 검은 밤이 생겼고, 밤에서는 아이테르와 낮이 태어났다. 밤이 에레보스와 사랑으로 결합하여 잉태하고 낳은 것이다. 가이아는 먼저 자신과 크기가 같은 별이 빛나는 우라노스를 낳아 자신을 온통 덮게 했다. 복된 신들의 영원하고 안전한 터전이 되게 하려는 것이다. 또한 높은 산들을 낳았다. 골짜기 많은 산에 사는 여신 님프들의 즐거운 거처이다. 사랑의 결합 없이도 열매 맺지 않는 바다, 물결로 들끓는 폰토스를 낳았다. 그 뒤 우라노스와 동침하여 소용돌이 깊은 오케아노스를 낳았다.” 그는 이렇게 말하면서도 이것들이 누구에게서 생겨났는지는 밝히지 않았다. 처음에 카오스가 있었고 태어나지 않은 어떤 물질이 미리 있었다면, 누가 그것을 바꾸고 재배열하고 형태를 만들었는가? 물질이 스스로 모양을 바꾸고 질서를 갖추었는가? 제우스는 물질뿐 아니라 우주와 수많은 인간보다 훨씬 뒤에 생겼으며, 아버지 크로노스도 그러하다. 오히려 그것을 만드신 어떤 주재자가 계셨던 것은 아닌가? 내가 말하는 분은 질서를 부여하신 하나님이다. 그는 이 밖에도 온갖 점에서 헛소리를 하며 자기 말과 모순된다. 땅과 하늘과 바다를 말한 뒤 그것들에서 신들이 생겨났다고 하고, 신들에게서 무서운 인간들이 태어나 신의 친족이 되었다고 말한다. 티탄과 퀴클롭스의 종족, 수많은 거인, 이집트의 다이몬들 또는 헛된 인간들이다. 호라피오스라고도 불리는 아폴로니데스가 『세메누티』라는 책과 다른 기록에서 이집트의 제의와 왕들, 그들의 헛수고를 설명하며 이들을 언급한다.

Καὶ ὕλην μὲν τρόπῳ τινὶ ὑποτίθεται καὶ κόσμου ποίησιν, λέγων· Ἤτοι μὲν πρώτιστα Χάος γένετ᾿, αὐτὰρ ἔπειτα Γαῖ᾿ εὐρύστερνος, πάντων ἕδος ἀσφαλὲς αἰεὶ Ἀθανάτων, οἳ ἔχουσι κάρη νιφόεντος Ὀλύμπου, Τάρταρά τ᾿ ἠερόεντα, μυχῷ χθονὸς εὐρυοδείης, Ἠδ᾿ Ἔρος, ὃς κάλλιστος ἐν ἀθανάτοισι θεοῖσι, Λυσιμελὴς, πάντων τε θεῶν πάντων τ᾿ ἀνθρώπων Δάμναται ἐν στήθεσσι νόον, καὶ ἐπίφρονα βουλήν. Ἐκ Χάεος δ᾿ Ἐρεβός τε, μέλαινά τε Νὺξ ἐγένοντο. Νυκτὸς δ᾿ αὖτ᾿ Αἰθήρ τε καὶ Ἡμέρη ἐξεγένοντο, Οὓς τέκε κυσαμένη, Ἐρέβει φιλότητι μιγεῖσα. Γαῖα δέ τοι πρῶτον μὲν ἐγείνατο ἶσον ἑαυτῇ Οὐρανὸν ἀστερόενθ᾿, ἵνα μιν περὶ πάντα καλύπτοι, Ὄφρ᾿ εἴη μακάρεσσι θεοῖς ἕδος ἀσφαλὲς αἰεὶ, Γείνατο δ᾿ οὔρεα μακρὰ, θεῶν χαρίεντας ἐναύλους Νυμφέων, αἳ ναίουσιν ἀν᾿ οὔρεα βησσήεντα, Ἠδὲ καὶ ἀτρύγετον πέλαγος τέκεν οἴδματι θύον, Πόντον, ἄτερ φιλότητος ἐφιμέρου· αὐτὰρ ἔπειτα Οὐρανῷ εὐνηθεῖσα, τέκ᾿ Ὠκεανὸν βαθυδίνην. καὶ ταῦτα εἰπὼν, οὐδὲ οὕτως ἐδήλωσεν ὑπὸ τίνος ἐγένοντο. εἰ γὰρ ἐν πρώτοις ἦν χάος, καὶ ὕλη τις προϋπέκειτο ἀγέννητος οὖσα· τίς ἄρα ἦν ὁ ταύτην μετασκευάζων, καὶ μεταῤῥυθμίζων, καὶ μεταμορφῶν; πότερον αὐτὴ ἑαυτὴν ἡ ὕλη μετεσχημάτιζε καὶ ἐκοσμεῖ; (ὁ γὰρ Ζεὺς μετὰ χρόνον πολὺν γεγένηται, οὐ μόνον τῆς ὕλης, ἀλλὰ καὶ τοῦ κόσμου, καὶ πλήθους ἀνθρώπων· ἔτι μὴν καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ Κρόνος) ἢ μᾶλλον ἦν κύριόν τι τὸ ποιῆσαν αὐτὴν, λέγω δὲ Θεὸς ὁ καὶ κατακοσμήσας. ἔτι μὴν κατὰ πάντα τρόπον φλυαρῶν εὑρίσκεται, καὶ ἐνάντια ἑαυτῷ λέγων· εἰπὼν γὰρ γῆν καὶ οὐρανὸν καὶ θάλασσαν, ἐξ αὐτῶν τοὺς θεοὺς βούλεται γεγονέναι, καὶ ἐκ τούτων ἀνθρώπους δεινοτάτους τινὰς συγγενεῖς θεῶν καταγγέλλει, Τιτάνων γένος καὶ Κυκλώπων, καὶ Γιγάντων πληθὺν, τῶν τε κατὰ Αἴγυπτον δαιμόνων ἢ ματαίων ἀνθρώπων, ὡς μέμνηται Ἀπολλωνίδης ὁ καὶ Ὡράπιος ἐπικληθεὶς, ἐν βίβλῳ τῇ ἐπιγραφομένῃ Σεμενουθὶ, καὶ ταῖς λοιπαῖς κατ᾿ αὐτὸν ἱστορίαις, περί τε τῆς θρησκείας τῆς Αἰγυπτιακῆς, καὶ τῶν βασιλέων αὐτῶν, καὶ τῆς ἐν αὐτοῖς ματαιοπονίας.

7장

그리스의 신화들을 더 말할 필요가 있겠는가? 플루톤은 어둠을 다스리고, 포세이돈은 바닷속에 들어가 멜라니페와 결합하여 사람을 잡아먹는 아들을 낳았다. 저술가들이 제우스의 자식들을 두고 비극으로 그려 낸 수많은 이야기는 어떠한가? 그들 자신이 계보를 열거함으로써 그 존재들이 신이 아니라 인간으로 태어났음을 말한다. 희극 작가 아리스토파네스는 『새들』에서 우주의 창조를 다루며, 우주의 처음 구성이 알이었다고 말한다. “검은 날개의 밤이 맨 처음 바람알을 낳았다.” 사튀로스도 알렉산드리아의 구역들을 기록하며, 프톨레마이오스라고 불린 필로파토르에서 시작하여 그의 시조가 디오니소스였다고 전한다. 그래서 프톨레마이오스는 디오니소스 부족을 첫 번째로 세웠다. 사튀로스는 이렇게 말한다. 디오니소스와 테스티오스의 딸 알타이아 사이에서 데이아네이라가 태어났고, 그녀와 제우스의 아들 헤라클레스 사이에서, 내 생각에는, 휠로스가 태어났으며, 그에게서 클레오데모스가 태어났다. 그 뒤로 아리스토마코스, 테메노스, 케이소스가 차례로 아버지에게서 태어났다. 다음은 마론, 테스티오스, 아코오스, 아리스토미다스, 카라노스, 다음은 코이노스, 튀림마스, 페르디카스, 필리포스, 아에로포스, 다음은 알케타스, 아뮌타스, 보크로스, 멜레아그로스, 아르시노에였다. 그녀와 라고스 사이에서 소테르라고도 불리는 프톨레마이오스가 태어났고, 그와 베레니케 사이에서 프톨레마이오스 필라델포스가, 그와 아르시노에 사이에서 프톨레마이오스 에우에르게테스가, 그와 퀴레네의 왕 마가스의 딸 베레니케 사이에서 프톨레마이오스 필로파토르가 태어났다. 알렉산드리아에서 다스린 왕들과 디오니소스의 혈연은 이와 같다. 이 때문에 디오니소스 부족 안에는 다음과 같은 구역들이 등록되어 있다. 알테스는 테스티오스의 딸이자 디오니소스의 아내가 된 알타이아에게서, 데이아네이레스는 디오니소스와 알타이아의 딸이자 헤라클레스의 아내인 데이아네이라에게서 이름을 얻었다. 다른 구역 이름들도 이와 같다. 아리아드네스는 미노스의 딸이자 디오니소스의 아내, 아버지를 사랑하던 처녀로서 다른 모습으로 디오니소스와 결합한 아리아드네에게서 나왔다. 테스티스는 알타이아의 아버지 테스티오스에게서, 토안티스는 디오니소스의 아들 토아스에게서, 스타퓔리스는 디오니소스의 아들 스타퓔로스에게서, 에우아이니스는 디오니소스의 아들 에우노오스에게서, 마로니스는 아리아드네와 디오니소스의 아들 마론에게서 나왔다. 이들은 모두 디오니소스의 아들들이다. 그 밖에도 수많은 이름이 생겨 지금까지 남아 있다. 헤라클레스에게서 헤라클레이다이, 아폴론에게서 아폴로니다이와 아폴로니오이, 포세이돈에게서 포세이도니오이, 제우스에게서 디오이와 디오게나이라는 이름이 나왔다.

Τί δέ μοι λέγειν τοὺς κατὰ Ἕλληνας μύθους; Πλούτωνα μὲν σκότους βασιλεύοντα, καὶ Ποσειδῶνα ὑπὸ πόντον δύνοντα, καὶ τῇ Μελανίππῃ περιπλεκόμενον, καὶ υἱὸν ἀνθρωποβόρον γεννήσαντα· ἢ περὶ τῶν τοῦ Διὸς παίδων ὁπόσα οἱ συγγραφεῖς ἐτραγῴδησαν· καὶ ὅτι οὗτοι ἄνθρωποι καὶ οὐ θεοὶ ἐγεννήθησαν, τὸ γένος αὐτῶν αὐτοὶ καταλέγουσιν. Ἀριστοφάνης δὲ ὁ κωμικὸς, ἐν ταῖς ἐπιγραφομέναις ὄρνισιν ἐπιχειρήσας περὶ τῆς τοῦ κόσμου ποιήσεως, ἔφη ἐν πρώτοις ὠὸν γεγενῆσθαι τὴν σύστασιν τοῦ κόσμου, λέγων· Τίκτει πρώτιστον ὑπηνέμιον Νὺξ ἡ μελανόπτερος ᾠόν. ἀλλὰ καὶ Σάτυρος ἱστορῶν τοὺς δήμους Ἀλεξανδρέων, ἀρξάμενος ἀπὸ Φιλοπάτορος τοῦ καὶ Πτολεμαίου προσαγορευθέντος, τούτου μηνύει Διόνυσον ἀρχηγέτην γεγονέναι. διὸ καὶ φυλὴν τὴν Διονυσίαν ὁ Πτολεμαῖος πρώτην κατέστησεν. λέγει οὖν ὁ Σάτυρος οὕτως· Διονύσου καὶ Ἀλθέας τῆς Θεστίου γεγενῆσθαι Δηϊάνειραν, τῆς δὲ καὶ Ἡρακλέους τοῦ Διὸς οἶμαι Ὕλλον, τοῦ δὲ Κλεόδημον, τοῦ δὲ Ἀριστόμαχον, τοῦ δὲ Τήμενον, τοῦ δὲ Κεῖσον, τοῦ δὲ Μάρωνα, τοῦ δὲ Θέστιον, τοῦ δὲ Ἀκοὸν, τοῦ δὲ Ἀριστομίδαν, τοῦ δὲ Καρανὸν, τοῦ δὲ Κοινὸν, τοῦ δὲ Τυρίμμαν, τοῦ δὲ Περδίκκαν, τοῦ δὲ Φίλιππον, τοῦ δὲ Ἀέροπον, τοῦ δὲ Ἀλκετὰν, τοῦ δὲ Ἀμύνταν, τοῦ δὲ Βόκρον, τοῦ δὲ Μελέαγρον, τοῦ δὲ Ἀρσινόην, τῆς δὲ καὶ Λάγου Πτολεμαῖον τὸν καὶ Σωτῆρα, τοῦ δὲ καὶ Βερενίκης Πτολεμαῖον τὸν Φιλάδελφον, τοῦ δὲ καὶ Ἀρσινόης Πτολεμαῖον τὸν Εὐεργέτην, τοῦ δὲ καὶ Βερενίκης τῆς Μάγα τοῦ ἐν Κυρήνῃ βασιλεύσαντος Πτολεμαῖον τὸν Φιλοπάτορα. ἡ μὲν οὖν πρὸς Διόνυσον τοῖς ἐν Ἀλεξανδρείᾳ βασιλεύσασι συγγένεια οὕτω περιέχει. ὅθεν καὶ ἐν τῇ Διονυσίᾳ φυλῇ δῆμοι εἰσὶ κατακεχωρισμένοι· Ἀλθῆς ἀπὸ τῆς γενομένης γυναικὸς Διονύσου, θυγατρὸς δὲ Θεστίου Ἀλθέας· Δηϊανείρης ἀπὸ τῆς θυγατρὸς Διονύσου καὶ Ἀλθέας, γυναικὸς δὲ Ἡρακλέους. ὅθεν καὶ τὰς προσωνυμίας ἔχουσιν οἱ κατ᾿ αὐτοὺς δῆμοι· Ἀριάδνης ἀπὸ τῆς θυγατρὸς Μίνω, γυναικὸς δὲ Διονύσου, παιδὸς πατροφίλης, τῆς μιχθείσης Διονύσῳ ἐν μορφῇ πρύμνιδι· Θεστὶς ἀπὸ Θεστίου τοῦ Ἀλθέας πατρός· Θοαντὶς ἀπὸ Θόαντος παιδὸς Διονύσου· Σταφυλὶς ἀπὸ Σταφύλον υἱοῦ Διονύσου· Εὐαινὶς ἀπὸ Εὐνόος υἱοῦ Διονύσου· Μαρωνὶς ἀπὸ Μάρωνος υἱοῦ Ἀριάδνης καὶ Διονύσου· οὗτοι γὰρ πάντες υἱοὶ Διονύσου. ἀλλὰ καὶ ἕτεραι πολλαὶ ὀνομασίαι γεγόνασι καὶ εἰσὶν ἕως τοῦ δεῦρο, ἀπὸ Ἡρακλέους Ἡρακλεῖδαι καλούμενοι, καὶ ἀπὸ Ἀπόλλωνος Ἀπολλωνίδαι καὶ Ἀπολλώνιοι, καὶ ἀπὸ Ποσειδῶνος Ποσειδώνιοι· καὶ ἀπὸ Διὸς Δῖοι καὶ Διογέναι.

8장

이런 이름과 계보를 더 많이 열거할 필요가 있겠는가? 이처럼 모든 저술가와 시인, 이른바 철학자들과 그들을 따르는 이들은 온갖 방식으로 우롱당한다. 그들은 자기들의 신들에 관해 신화와 어리석은 이야기를 지어 냈다. 그 존재들이 신임을 입증하지 못하고, 술 취한 자, 음행하는 자, 살인자인 인간임을 입증했다. 우주의 기원에 대해서도 서로 맞지 않는 터무니없는 말을 했다. 우선 앞서 밝혔듯 어떤 이들은 우주가 태어나지 않았다고 주장했다. 우주가 태어나지 않았고 영원한 본성을 지닌다는 이들은 우주가 생겨났다고 가르치는 이들과 맞지 않는다. 그들은 진리에 따라 말하지 않고 추측과 사람의 생각으로 말했다. 반면 다른 이들은 섭리가 있다고 말하여 그들의 학설을 무너뜨렸다. 아라토스는 말한다. “제우스에게서 시작하자. 우리는 결코 그를 말하지 않은 채 두지 않는다. 모든 거리와 사람들의 광장, 바다와 항구가 제우스로 가득하며, 어디서나 우리 모두는 제우스가 필요하다. 우리도 그의 자손이기 때문이다. 그는 사람들에게 인자하게 길한 표징을 보내며, 생계를 일깨워 백성을 일터로 일으킨다. 언제 흙이 소와 괭이에 가장 알맞은지 알려 주고, 언제 나무를 둘러 파고 온갖 씨앗을 뿌리기에 좋은 철인지 알려 준다.” 그러면 누구를 믿어야 하는가? 이 아라토스인가, 아니면 다음과 같이 말하는 소포클레스인가? “확실한 섭리는 어디에도 없으니, 되는대로 능력껏 사는 것이 최선이다.” 호메로스는 다시 이 말에 동의하지 않는다. “제우스가 사람들의 뛰어남을 늘리기도 줄이기도 한다.” 시모니데스도 말한다. “신들 없이는 누구도 뛰어남을 얻지 못했다. 도시도, 인간도 그러하다. 온갖 계책을 지닌 분은 신이다. 그들 가운데 해를 입지 않는 것은 아무것도 없다.” 에우리피데스도 말한다. “사람들에게는 신 없이 이루어지는 것이 아무것도 없다.” 메난드로스는 말한다. “오직 신 외에는 아무도 우리를 돌보지 않는구나.” 에우리피데스는 다시 말한다. “신이 구하기로 마음먹으면 구원에 이르는 많은 길을 주신다.” 테스티오스도 말한다. “신이 원하시면 갈대로 엮은 자리를 타고 항해해도 살아남는다.” 그들은 이런 말을 수없이 하면서도 서로 모순되게 말했다. 섭리가 없다고 한 소포클레스는 다른 곳에서 “인간은 신의 타격을 뛰어넘을 수 없다”고 말한다. 그들은 여러 신을 도입하거나 한 분의 통치를 말했고, 섭리가 있다고 말하여 섭리가 없다는 이들과 반대되는 말을 했다. 그래서 에우리피데스는 인정한다. “우리는 희망에 이끌려 많은 일에 힘쓰지만 아무것도 모른 채 헛수고를 한다.” 그들은 원치 않으면서도 진리를 모른다고 인정한다. 악령들에게 영감을 받고 그들에게 부풀려져, 그 악령들을 통해 말한 것이다. 시인 호메로스와 헤시오도스는 무사들에게 영감을 받았다고 하지만, 깨끗한 영이 아닌 미혹하는 영에 따라 환상과 오류 속에서 말했다. 지금까지도 때때로 귀신 들린 사람들을 참되신 하나님의 이름으로 쫓아내면, 미혹하는 영들 자신이 옛날에도 그 시인들에게 작용한 악령임을 고백한다. 이로써 그 사실이 분명해진다. 다만 그들 가운데 어떤 이들은 때때로 영혼이 정신을 차려 예언자들과 일치하는 말을 했다. 하나님의 유일한 통치와 심판, 그 밖에 그들이 말한 일들에 관해 자신들과 모든 사람에게 증언이 되도록 한 것이다.

Καὶ τί μοι τὸ λοιπὸν τὸ πλῆθος τῶν τοιούτων ὀνομασιῶν καὶ γενεαλογιῶν καταλέγειν; ὥστε κατὰ πάντα τρόπον ἐμπαίζονται οἱ συγγραφεῖς πάντες καὶ ποιηταὶ καὶ φιλόσοφοι λεγόμενοι· ἔτι μὴν καὶ οἱ προσέχοντες αὐτοῖς. μύθους γὰρ μᾶλλον καὶ μωρίας συνέταξαν περὶ τῶν κατ᾿ αὐτοὺς θεῶν. οὐ γὰρ ἀπέδειξαν αὐτοὺς θεοὺς, ἀλλὰ ἀνθρώπους, οὓς μὲν μεθύσους, ἑτέρους πόρνους καὶ φονεῖς. ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς κοσμογονίας, ἀσύμφωνα ἀλλήλοις καὶ φαῦλα ἐξεῖπον. πρῶτον μὲν ὅτι τινὲς ἀγέννητον τὸν κόσμον ἀπεφήναντο, καθὼς καὶ ἔμπροσθεν ἐδηλώσαμεν· καὶ οἱ μὲν ἀγέννητον αὐτὸν καὶ ἀϊδίαν φύσιν φάσκοντες, οὐκ ἀκόλουθα εἶπον τοῖς γενητὸν αὐτὸν δογματίσασιν. εἰκασμῷ γὰρ ταῦτα καὶ ἀνθρωπίνῃ ἐννοίᾳ ἐφθέγξαντο, καὶ οὐ κατὰ ἀλήθειαν. ἕτεροι δ᾿ αὖ εἶπον πρόνοιαν εἶναι, καὶ τὰ τούτων δόγματα ἀνέλυσαν. Ἄρατος μὲν οὖν φησιν· Ἐκ Διὸς ἀρχώμεσθα, τὸν οὐδέποτ᾿ ἄνδρες ἐῶμεν Ἄῤῥητον· μεσταὶ δὲ Διὸς πᾶσαι μὲν ἀγυιαὶ, Πᾶσαι δ᾿ ἀνθρώπων ἀγοραὶ, μεστὴ δὲ θάλασσα, Καὶ λιμένες, πάντη δὲ Διὸς κεχρήμεθα πάντες. Τοῦ γὰρ καὶ γένος ἐσμέν. ὁ δ᾿ ἤπιος ἀνθρώποισι Δέξια σημαίνει· λαοὺς δ᾿ ἐπὶ ἔργον ἐγείρει, Μιμνήσκων βιότοιο· λέγει δ᾿ ὅτε βῶλος ἀρίστη Βουσί τε καὶ μακέλῃσι· λέγει δ᾿ ὅτε δέξιαι ὧραι Καὶ φυτὰ γυρῶσαι, καὶ σπέρματα πάντα βαλέσθαι. τίνι οὖν πιστεύσωμεν; πότερον Ἀράτῳ τῷδε, ἢ Σοφοκλεῖ λέγοντι· πρόνοια δ᾿ ἐστιν οὐδενὸς σαφὴς, εἰκῆ κράτιστον ζῆν ὅπως δύναιτό τις. Ὅμηρος δὲ πάλιν τούτῳ οὐ συνᾴδει· λέγει γάρ· Ζεὺς δ᾿ ἀρετὴν ἄνδρεσσιν ὀφέλλει τε μινύθει τε. καὶ Σιμωνίδης· Οὔτις ἄνευ θεῶν ἀρετὰν λάβεν, Οὐ πόλις, οὐ βροτός· Θεὸς ὁ παμμῆτις. Ἀπήμαντον δ᾿ οὐδέν ἐστιν ἐν αὐτοῖς. ὁμοίως καὶ Εὐριπίδης· οὐκ ἔστιν οὐδὲν χωρὶς ἀνθρώποις Θεοῦ. καὶ Μένανδρος· οὐκ ἄρα φροντίζει τις ἡμῶν, ἢ μόνος Θεός. καὶ πάλιν Εὐριπίδης· σῶσαι γὰρ ὁπόταν τῷ Θεῷ δοκῇ, πολλὰς προφάσεις δίδωσιν εἰς σωτηρίαν. καὶ Θέστιος· Θεοῦ θέλοντος, κἂν ἐπὶ ῥιπὸς πλέῃς, σώζῃ. καὶ τὰ τοιαῦτα μυρία εἰπόντες, ἀσύμφωνα ἑαυτοῖς ἐξεῖπον. ὁ γοῦν Σοφοκλῆς ἀπρονοησίαν λέγων ἐν ἑτέρῳ λέγει· Θεοῦ δὲ πληγὴν οὐχ ὑπερπηδᾷ βροτός. πλὴν καὶ πληθὺν εἰσήγαγον, ἢ μοναρχίαν εἶπον· καὶ πρόνοιαν εἶναι, τοῖς λέγουσιν ἀπρονοησίαν τἀνάντια εἰρήκασιν. ὅθεν Εὐριπίδης ὁμολογεῖ λέγων· σπουδάζομεν δὲ πολλ᾿ ὑπ᾿ ἐλπίδων μάτην πόνους ἔχοντες, οὐδὲν εἰδότες. καὶ μὴ θέλοντες ὁμολογοῦσι τὸ ἀληθὲς μὴ ἐπίστασθαι· ὑπὸ δαιμόνων δὲ ἐμπνευσθέντες, καὶ ὑπ᾿ αὐτῶν φυσιωθέντες, ἃ εἶπον, δι᾿ αὐτῶν εἶπον. ἤτοι γὰρ οἱ ποιηταὶ, Ὅμηρος δὴ καὶ Ἡσίοδος, ὥς φασιν, ὑπὸ μουσῶν ἐμπνευσθέντες, φαντασίᾳ καὶ πλάνῃ ἐλάλησαν, καὶ οὐ καθαρῷ πνεύματι, ἀλλὰ πλάνῳ. ἐκ τούτου δὲ σαφῶς δείκνυται, εἰ καὶ οἱ δαιμονῶντες ἐνίοτε καὶ μέχρι τοῦ δεῦρο ἐξορκίζονται κατὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ ὄντως Θεοῦ, καὶ ὁμολογεῖ αὐτὰ τὰ πλάνα πνεύματα εἶναι δαίμονες, οἱ καὶ τότε εἰς ἐκείνους ἐνεργήσαντες· πλὴν ἐνίοτέ τινες τῇ ψυχῇ ἐκνήψαντες ἐξ αὐτῶν, εἶπον ἀκόλουθα τοῖς προφήταις, ὅπως εἴη εἰς μαρτύριον αὐτοῖς τε καὶ πᾶσιν ἀνθρώποις, περί τε Θεοῦ μοναρχίας καὶ κρίσεως, καὶ τῶν λοιπῶν ἇν ἔφασαν.

9장

하나님의 사람들은 성령을 지니고 예언자가 되었으며, 하나님 자신에게 영감과 지혜를 받아 하나님께 배우고 경건하고 의로운 사람이 되었다. 그리하여 이 보상을 받을 자격을 얻었다. 하나님의 도구가 되어 그분에게서 온 지혜를 담았고, 그 지혜로 우주의 창조와 그 밖의 모든 일에 관해 말했다. 전염병과 기근과 전쟁도 미리 말했다. 히브리인들 가운데에는 한두 사람이 아니라 여러 시대에 많은 예언자가 나왔고, 그리스인들 가운데에는 시뷜라도 있었다. 그들 모두는 자신들 이전의 일, 당대의 일, 지금 우리 시대에 이루어지는 일들을 서로 조화롭고 일치되게 말했다. 그래서 우리는 과거의 일들이 완성되었듯 앞으로의 일들도 그렇게 이루어지리라고 확신한다.

Οἱ δὲ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωποι πνευματοφόροι πνεύματος ἁγίου, καὶ προφῆται γενόμενοι, ὑπ᾿ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ ἐμπνευσθέντες, καὶ σοφισθέντες, ἐγένοντο θεοδίδακτοι καὶ ὅσιοι καὶ δίκαιοι. διὸ καὶ κατηξιώθησαν τὴν ἀντιμισθίαν ταύτην λαβεῖν, ὄργανα Θεοῦ γενόμενοι, καὶ χωρήσαντες σοφίαν τὴν παρ᾿ αὐτοῦ, δι᾿ ἧς σοφίας εἶπον καὶ περὶ τῆς κτίσεως τοῦ κόσμου καὶ τῶν λοιπῶν ἁπάντων. καὶ γὰρ περὶ λοιμῶν καὶ λιμῶν καὶ πολέμων προεῖπον. καὶ οὐχ εἷς, ἢ δύο, ἀλλὰ πλείονες κατὰ χρόνους καὶ καιροὺς ἐγενήθησαν παρὰ Ἑβραίοις, ἀλλὰ καὶ παρὰ Ἕλλησι Σίβυλλα· καὶ πάντες φίλα ἀλλήλοις καὶ σύμφωνα εἰρήκασι, τά τε πρὸ αὐτῶν γεγενημένα, καὶ τὰ κατ᾿ αὐτοὺς γεγονότα, καὶ τὰ καθ᾿ ἡμᾶς νυνὶ τελειούμενα· διὸ καὶ πεπείσμεθα καὶ περὶ τῶν μελλόντων οὕτως ἔσεσθαι, καθὼς καὶ τὰ πρῶτα ἀπήρτισται.

10장

그들은 먼저 하나님께서 존재하지 않는 것들로부터 만물을 만드셨다고 한목소리로 가르쳤다. 하나님과 함께 있던 것은 아무것도 없었다. 그분은 자신의 처소이시고 부족함이 없으며 모든 시대에 앞서 계셨는데, 자신을 알게 될 사람을 만들고자 하셨다. 그래서 사람을 위해 미리 세상을 마련하셨다. 생겨난 것은 필요가 있지만, 생겨나지 않은 분은 아무것도 필요하지 않으시다. 하나님께서는 자신의 깊은 내면에 내재하는 말씀을 지니고 계셨으며, 만물에 앞서 자신의 지혜와 함께 그 말씀을 내어 발하심으로 낳으셨다. 그 말씀을 자신이 만드신 것들의 일꾼으로 삼아, 그를 통해 만물을 만드셨다. 말씀은 그를 통해 창조된 모든 것을 다스리고 주관하므로 ‘시작’이라고 불린다. 이 말씀은 하나님의 영이며 시작과 지혜와 지극히 높으신 분의 능력이시므로, 예언자들에게 내려와 그들을 통해 우주의 창조와 다른 모든 일을 말씀하셨다. 세상이 생겨날 때 예언자들은 없었다. 그러나 하나님 안에 있던 그분의 지혜와 언제나 그분과 함께 계신 거룩한 말씀은 계셨다. 그래서 예언자 솔로몬을 통해 이렇게 말씀하신다. “그분께서 하늘을 마련하실 때 내가 함께 있었고, 땅의 기초를 굳게 하실 때 그분 곁에서 맞추어 세우고 있었다.” 솔로몬보다 여러 해 앞서 살았던 모세도, 더 정확히는 모세를 도구 삼은 하나님의 말씀도 이렇게 말한다. “처음에 하나님께서 하늘과 땅을 만드셨다.” 먼저 시작과 창조를 말하고, 그런 다음 하나님을 제시했다. 하나님의 이름을 무심하고 헛되게 불러서는 안 되기 때문이다. 신적인 지혜는 어떤 사람들이 헛소리를 하며 존재하지 않는 수많은 신의 이름을 부르리라는 것을 미리 아셨다. 그러므로 참으로 계신 하나님을 작품을 통해 알게 하고, 하나님께서 자신의 말씀 안에서 하늘과 땅과 그 안의 것들을 만드셨음을 알게 하려고 말씀하셨다. “처음에 하나님께서 하늘과 땅을 만드셨다.” 그것들의 창조를 말한 뒤에는 이렇게 알려 준다. “땅은 보이지 않고 정돈되지 않았으며, 심연 위에는 어둠이 있었고, 하나님의 영은 물 위를 움직이고 있었다.” 신성한 성경은 먼저 이것을 가르친다. 말하자면 물질도 하나님에게서 생겨났으며, 하나님께서는 그것으로 세상을 만들고 지으셨다는 것이다.

Καὶ πρῶτον μὲν συμφώνως ἐδίδαξαν ἡμᾶς, ὅτι ἐξ οὐκ ὄντων τὰ πάντα ἐποίησεν. οὐ γάρ τι τῷ Θεῷ συνήκμασεν· ἀλλ᾿ αὐτὸς ἑαυτοῦ τόπος ὢν, καὶ ἀνενδεὴς ὢν, καὶ ὑπάρχων πρὸ τῶν αἰώνων, ἠθέλησεν ἄνθρωπον ποιῆσαι ᾧ γνωσθῇ· τούτῳ οὖν προητοίμασε τὸν κόσμον. ὁ γὰρ γενητὸς καὶ προσδεής ἐστιν, ὁ δὲ ἀγένητος, οὐδενὸς προσδεῖται. ἔχων οὖν ὁ Θεὸς τὸν ἑαυτοῦ λόγον ἐνδιάθετον ἐν τοῖς ἰδίοις σπλάγχνοις, ἐγέννησεν αὐτὸν μετὰ τῆς ἑαυτοῦ σοφίας ἐξερευξάμενος πρὸ τῶν ὅλων. τοῦτον τὸν λόγον ἔσχεν ὑπουργὸν τῶν ὑπ᾿ αὐτοῦ γεγενημένων, καὶ δἰ αὐτοῦ τὰ πάντα πεποίηκεν. οὗτος λέγεται ἀρχὴ, ὅτι ἄρχει καὶ κυριεύει πάντων τῶν δι᾿ αὐτοῦ δεδημιουργημένων. οὗτος οὖν ὢν πνεῦμα Θεοῦ, καὶ ἀρχὴ καὶ σοφία καὶ δύναμις ὑψίστου, κατήρχετο εἰς τοὺς προφήτας, καὶ δι᾿ αὐτῶν ἐλάλει τὰ περὶ τῆς ποιήσεως τοῦ κόσμου καὶ τῶν λοιπῶν ἁπάντων. Οὐ γὰρ ἦσαν οἱ προφῆται ὅτε ὁ κόσμος ἐγίνετο· ἀλλὰ ἡ σοφία ἡ ἐν αὐτῷ οὖσα ἡ τοῦ Θεοῦ, καὶ ὁ λόγος ὁ ἅγιος αὐτοῦ ὁ ἀεὶ συμπαρὼν αὐτῷ. διὸ δὴ καὶ διὰ Σολομῶνος προφήτου οὕτω λέγει· ἡνίκα δὴ ἠτοίμασε τὸν οὐρανὸν, συμπαρήμην αὐτῷ, καὶ ὡς ἰσχυρὰ ἐποίει τὰ θεμέλια τῆς γῆς, ἤμην παρ᾿ αὐτῷ ἁρμόζουσα. Μωσῆς δὲ ὁ καὶ Σολομῶνος πρὸς πολλῶν ἐτῶν γενόμενος, μᾶλλον δὲ ὁ λόγος ὁ τοῦ Θεοῦ ὡς δι᾿ ὀργάνου δι᾿ αὐτοῦ φησίν· ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. πρῶτον ἀρχὴν καὶ ποίησιν ὠνόμασεν· εἶθ᾿ οὕτως τὸν Θεὸν συνέστησεν. οὐ γὰρ ἀργῶς χρὴ καὶ ἐπὶ κενῷ Θεὸν ὀνομάζειν. προῄδει γὰρ ἡ θεία σοφία μέλλειν φλυαρεῖν τινὰς, καὶ πληθὺν Θεῶν ὀνομάζειν τῶν οὐκ ὄντων. ὅπως ουν ὁ τῷ ὄντι Θεὸς διὰ ἔργων νοηθῇ, καὶ ὅτι ἐν τῷ λόγῳ αὐτοῦ ὁ Θεὸς πεποίηκε τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ τὰ ἐν αὐτοῖς, ἔφη· ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, εἶτα εἰπὼν τὴν ποίησιν αὐτῶν, δηλοῖ ἡμῖν· ἡ δὲ γῆ ἦν ἀόρατος καὶ ἀκατασκεύαστος καὶ σκότος ἐπάνω τῆς ἀβύσσου, καὶ πνεῦμα Θεοῦ ἐπεφέρετο ἐπάνω τοῦ ὕδατος. ταῦτα ἐν πρώτοις διδάσκει ἡ θεία γραφὴ, τρόπῳ τινι ὕλην γενητὴν, ὑπὸ τοῦ Θεοῦ γεγονυῖαν, ἀφ᾿ ἧς πεποίηκε καὶ δεδημιούργηκεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον.

11장

창조의 시작은 빛이다. 빛은 질서 있게 놓이는 것들을 드러내기 때문이다. 그래서 말한다. “하나님께서 ‘빛이 생겨나라’ 하고 말씀하시니 빛이 생겨났다. 하나님께서 빛을 보시니 좋았다.” 분명 사람에게 좋은 것이 되었다는 뜻이다. “하나님께서 빛과 어둠 사이를 나누셨다. 하나님께서 빛을 낮이라 부르시고 어둠을 밤이라 부르셨다. 저녁이 되고 아침이 되니 하루였다. 하나님께서 말씀하셨다. ‘물 한가운데 궁창이 생겨나 물과 물 사이를 나누어라.’ 그대로 되었다. 하나님께서 궁창을 만드시고, 궁창 아래의 물과 궁창 위의 물 사이를 나누셨다. 하나님께서 궁창을 하늘이라 부르셨다. 하나님께서 보시니 좋았다. 저녁이 되고 아침이 되니 둘째 날이었다. 하나님께서 말씀하셨다. ‘하늘 아래의 물이 한곳에 모이고 마른 땅이 드러나라.’ 그대로 되었다. 하늘 아래의 물이 제 모일 곳에 모이고 마른 땅이 드러났다. 하나님께서 마른 곳을 땅이라 부르시고 모인 물을 바다들이라 부르셨다. 하나님께서 보시니 좋았다. 하나님께서 말씀하셨다. ‘땅은 종류와 모양에 따라 씨를 뿌리는 풀을 싹틔우고, 땅 위에서 종류에 따라 씨를 제 안에 지닌 열매를 맺는 과일나무를 내어라.’ 그대로 되었다. 땅이 종류와 모양에 따라 씨를 뿌리는 풀을 내고, 땅 위에서 종류에 따라 씨를 제 안에 지닌 열매를 맺는 과일나무를 냈다. 하나님께서 보시니 좋았다. 저녁이 되고 아침이 되니 셋째 날이었다. 하나님께서 말씀하셨다. ‘하늘의 궁창에 광명들이 생겨나 땅 위를 비추고 낮과 밤 사이를 나누어라. 그것들이 표징과 계절과 날과 해를 이루게 하라. 하늘의 궁창에서 빛을 내어 땅 위를 비추게 하라.’ 그대로 되었다. 하나님께서 두 큰 광명을 만드셨다. 큰 광명은 낮을 다스리게 하시고 작은 광명은 밤을 다스리게 하셨으며, 별들도 만드셨다. 하나님께서 그것들을 하늘의 궁창에 두어 땅 위를 비추게 하시고, 낮과 밤을 다스리며 빛과 어둠 사이를 나누게 하셨다. 하나님께서 보시니 좋았다. 저녁이 되고 아침이 되니 넷째 날이었다. 하나님께서 말씀하셨다. ‘물은 살아 움직이는 생명들을 내고, 새들은 땅 위 하늘의 궁창을 따라 날아라.’ 그대로 되었다. 하나님께서 큰 바다짐승들과, 물이 종류대로 낸 살아 움직이는 모든 생명, 날개 있는 모든 새를 종류대로 만드셨다. 하나님께서 보시니 좋았다. 하나님께서 그것들을 축복하며 말씀하셨다. ‘자라고 번성하여 바닷물을 채워라. 새들도 땅 위에서 번성하여라.’ 저녁이 되고 아침이 되니 다섯째 날이었다. 하나님께서 말씀하셨다. ‘땅은 살아 있는 생명, 네발짐승과 기어 다니는 것과 들짐승을 종류대로 내어라.’ 그대로 되었다. 하나님께서 땅의 들짐승을 종류대로, 가축을 그 종류대로, 모든 기어 다니는 것을 종류대로 만드셨다. 하나님께서 보시니 좋았다. 하나님께서 말씀하셨다. ‘우리의 형상과 닮은 모습으로 사람을 만들자. 그들이 바다의 물고기와 하늘의 새와 가축, 온 땅과 땅 위를 기어 다니는 모든 것을 다스리게 하자.’ 하나님께서 사람을 만드시되 하나님의 형상으로 만드셨다. 남성과 여성으로 그들을 만드셨다. 하나님께서 그들을 축복하며 말씀하셨다. ‘자라고 번성하여 땅을 채우고 땅을 지배하여라. 바다의 물고기와 하늘의 새와 모든 가축, 온 땅과 땅 위를 기어 다니는 모든 것을 다스려라.’ 하나님께서 말씀하셨다. ‘보라, 온 땅 위에서 씨를 뿌리는 모든 풀과 씨 맺는 열매를 제 안에 지닌 모든 나무를 너희에게 주었다. 그것들이 너희의 먹을거리가 될 것이다. 땅의 모든 들짐승과 하늘의 모든 새, 땅 위를 기어 다니며 생명의 숨결을 지닌 모든 것에게도 온갖 푸른 풀을 먹을거리로 주었다.’ 그대로 되었다. 하나님께서 만드신 모든 것을 보시니, 보라, 매우 좋았다. 저녁이 되고 아침이 되니 여섯째 날이었다. 하늘과 땅과 그 모든 질서가 완성되었다. 하나님께서는 여섯째 날에 자신이 하시던 일을 마치셨다. 그리고 일곱째 날에 자신이 하시던 모든 일에서 쉬셨다. 하나님께서 일곱째 날을 축복하고 거룩하게 하셨다. 그날에 하나님께서 시작하여 만드신 모든 일에서 쉬셨기 때문이다.”

Ἀρχὴ δὲ τῆς ποιήσεως φῶς ἐστιν· ἐπειδὴ τὰ κοσμούμενα τὸ φῶς φανεροῖ. διὸ λέγει· καὶ εἶπεν ὁ θεὸς, γενηθήτω φῶς, καὶ ἐγένετο φῶς. καὶ εἶδεν ὁ Θεὸς τὸ φῶς ὅτι καλόν· δηλονότι καλὸν ἀνθρώπῳ γεγονός. καὶ διεχώρισεν ἀνὰ μέσον τοῦ φωτὸς, καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σκότους. καὶ ἐκάλεσεν ὁ Θεὸς τὸ φῶς ἡμέραν, καὶ τὸ σκότος ἐκάλεσε νύκτα· καὶ ἐγένετο ἑσπέρα καὶ ἐγένετο πρωῒ, ἡμέρα μία. καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς, γενηθήτω στερέωμα ἐν μέσῳ τοῦ ὕδατος, καὶ ἔστω διαχώριζον ἀνὰ μέσον ὕδατος καὶ ὕδατος. καὶ ἐγένετο οὕτως. καὶ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸ στερέωμα. καὶ διεχώρισεν ὁ Θεὸς ἀνὰ μέσον τοῦ ὕδατος, ὃ ἦν ὑποκάτω τοῦ στερεώματος, καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ ὕδατος, τοῦ ἐπάνω τοῦ στερεώματος. καὶ ἐκάλεσεν ὁ Θεὸς τὸ στερέωμα οὐρανόν. καὶ εἶδεν ὁ Θεὸς ὅτι καλόν· καὶ ἐγένετο ἑσπέρα, καὶ ἐγένετο πρωῒ, ἡμέρα δευτέρα. καὶ εἶπεν ὁ Θεός· συναχθήτω τὸ ὕδωρ τὸ ὑποκάτω τοῦ οὐρανοῦ εἰς συναγωγὴν μίαν, καὶ ὀφθήτω ἡ ξηρά. καὶ ἐγένετο οὕτως. καὶ συνήχθη τὸ ὕδωρ τὸ ὑποκάτω τοῦ οὐρανοῦ εἰς τὰς συναγωγὰς αὐτῶν, καὶ ὤφθη ἡ ξηρά. καὶ ἐκάλεσεν ὁ Θεὸς τὴν ξηρὰν γῆν, καὶ τὰ συστήματα τῶν ὑδάτων ἐκάλεσε θαλάσσας· καὶ εἶδεν ὁ Θεὸς ὅτι καλόν. καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς, βλαστησάτω ἡ γῆ βοτάνην χόρτου σπεῖρον σπέρμα κατὰ γένος καὶ καθ᾿ ὁμοιότητα, καὶ ξύλον κάρπιμον ποιοῦν καρπὸν, οὗ τὸ σπέρμα αὐτοῦ ἐν αὐτῷ κατὰ γένος ἐπὶ τῆς γῆς. καὶ ἐγένετο οὕτως. καὶ ἐξήνεγκεν ἡ γῆ βοτάνην χόρτου σπεῖρον σπέρμα κατὰ γένος καὶ καθ᾿ ὁμοιότητα, καὶ ξύλον κάρπιμον ποιοῦν καρπὸν, οὗ τὸ σπέρμα αὐτοῦ ἐν αὐτῷ κατὰ γένος ἐπὶ τῆς γῆς. καὶ εἶδεν ὁ Θεὸς ὅτι καλόν· καὶ ἐγένετο ἑσπέρα καὶ ἐγένετο πρωῒ, ἡμέρα τρίτη. καὶ εἶπεν ὁ Θεός· γενηθήτωσαν φωστῆρες ἐν τῷ στερεώματι τοῦ οὐρανοῦ, εἰς φαῦσιν ἐπὶ τῆς γῆς, ὥστε διαχωρίζειν ἀνὰ μέσον τῆς ἡμέρας, καὶ ἀνὰ μέσον τῆς νυκτός· καὶ ἔστωσαν εἰς σημεῖα, καὶ εἰς καιροὺς, καὶ εἰς ἡμέρας, καὶ εἰς ἐνιαυτούς· καὶ ἔστωσαν εἰς φαῦσιν ἐν τῷ στερεώματι τοῦ οὐρανοῦ, ὥστε φαίνειν ἐπὶ τῆς γῆς. καὶ ἐγένετο οὕτως. καὶ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τοὺς δύο φωστῆρας τοὺς μεγάλους, τὸν φωστῆρα τὸν μέγαν εἰς ἀρχὰς τῆς ἡμέρας, καὶ τὸν φωστῆρα τὸν ἐλάσσω εἰς ἀρχὰς τῆς νυκτὸς, καὶ τοὺς ἀστέρας. καὶ ἔθετο αὐτοὺς ὁ Θεὸς ἐν τῷ στερεώματι τοῦ οὐρανοῦ, ὥστε φαίνειν ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἄρχειν τῆς ἡμέρας καὶ τῆς νυκτὸς, καὶ διαχωρίζειν ἀνὰ μέσον τοῦ φωτὸς, καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σκότους. καὶ εἶδεν ὁ Θεὸς ὅτι καλόν· καὶ ἐγένετο ἑσπέρα, καὶ ἐγένετο πρωῒ, ἡμέρα τετάρτη. καὶ εἶπεν ὁ Θεός· ἐξαγαγέτω τὰ ὕδατα ἑρπετὰ ψυχῶν ζωσῶν, καὶ πετεινὰ πετόμενα ἐπὶ τῆς γῆς, κατὰ τὸ στερέωμα τοῦ οὐρανοῦ. καὶ ἐγένετο οὕτως. καὶ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὰ κήτη τὰ μεγάλα, καὶ πᾶσαν ψυχὴν ζώων ἑρπετῶν, ἃ ἐξήγαγε τὰ ὕδατα κατὰ γένη αὐτῶν, καὶ πᾶν πετεινὸν πτερωτὸν κατὰ γένος. καὶ εἶδεν ὁ Θεὸς ὅτι καλά. καὶ εὐλόγησεν αὐτὰ ὁ Θεὸς λέγων· αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε, καὶ πληρώσατε τὰ ὕδατα τῆς θαλάσσης· καὶ τὰ πετεινὰ πληθυνέτω ἐπὶ τῆς γῆς. καὶ ἐγένετο ἑσπέρα καὶ ἐγένετο πρωῒ, ἡμέρα πέμπτη. καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς, ἐξαγαγέτω ἡ γῆ ψυχὴν ζῶσαν κατὰ γένος, τετράποδα καὶ ἑρπετὰ καὶ θηρία τῆς γῆς κατὰ γένος. καὶ ἐγένετο οὕτως· καὶ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὰ θηρία τῆς γῆς κατὰ γένος, καὶ τὰ κτήνη κατὰ γένος αὐτῶν, καὶ πάντα τὰ ἑρπετὰ κατὰ γένος. καὶ εἶδεν ὁ Θεὸς ὅτι καλά. καὶ εἶπεν ὁ Θεός· ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ᾿ εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ᾿ ὁμοίωσιν, καὶ ἀρχέτωσαν τῶν ἰχθύων τῆς θαλάσσης, καὶ τῶν πετεινῶν τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τῶν κτηνῶν, καὶ πάσης τῆς γῆς, καὶ πάντων τῶν ἑρπετῶν τῶν ἑρπόντων ἐπὶ τῆς γῆς. καὶ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον· κατ᾿ εἰκόνα Θεοῦ ἐποίησεν αὐτόν· ἄρσεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν αὐτούς. καὶ εὐλόγησεν αὐτοὺς ὁ Θεὸς, λέγων· αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε, καὶ πληρώσατε τὴν γῆν, καὶ κατακυριεύσατε αὐτῆς. καὶ ἄρχετε τῶν ἰχθύων τῆς θαλάσσης. καὶ τῶν πετεινῶν τοῦ οὐρανοῦ, καὶ πάντων τῶν κτηνῶν, καὶ πάσης τῆς γῆς, καὶ πάντων τῶν ἑρπετῶν τῶν ἑρπόντων ἐπὶ τῆς γῆς. καὶ εἶπεν ὁ Θεός· ἰδοὺ δέδωκα ὑμῖν πάντα χόρτον σπόριμον σπεῖρον σπέρμα, ὅ ἐστιν ἐπάνω πάσης τῆς γῆς, καὶ πᾶν ξύλον ὃ ἔχει ἐν αὐτῷ καρπὸν σπέρματος σπορίμου, ὑμῖν ἔσται εἰς βρῶσιν. καὶ πᾶσι τοῖς θηρίοις τῆς γῆς, καὶ πᾶσι τοῖς πετεινοῖς τοῦ οὐρανοῦ, καὶ παντὶ ἑρπετῷ ἕρποντι ἐπὶ τῆς γῆς, ὃ ἔχει ἐν αὐτῷ πνοὴν ζωῆς, πάντα χόρτον χλωρὸν εἰς βρῶσιν. καὶ ἐγένετο οὕτως. καὶ εἶδεν ὁ Θεὸς τὰ πάντα ὅσα ἐποίησε, καὶ ἴδου καλὰ λίαν. καὶ ἐγένετο ἑσπέρα καὶ ἐγένετο πρωῒ, ἡμέρα ἕκτη. καὶ συνετελέσθησαν ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ, καὶ πᾶς ὁ κόσμος αὐτῶν. καὶ συνετέλεσεν ὁ Θεὸς ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἕκτῃ τὰ ἔργα αὐτοῦ, ἃ ἐποίησε· καὶ κατέπαυσεν ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ, ὧν ἐποίησε. καὶ εὐλόγησεν ὁ Θεὸς τὴν ἡμέραν τὴν ἑβδόμην, καὶ ἡγίασεν αὐτὴν, ὅτι ἐν αὐτῇ κατέπαυσεν ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ, ὧν ἤρξατο ὁ Θεὸς ποιῆσαι.

12장

엿새 창조의 뜻과 전체 질서를 합당하게 설명할 수 있는 사람은 아무도 없다. 입과 혀가 만 개씩 있더라도 그러하다. 이 세상에서 만 년을 산다 해도 그것을 합당하게 말할 능력이 생기지 않을 것이다. 앞서 기록한 엿새 창조에 담긴 하나님의 지혜가 지극히 크고 풍성하기 때문이다. 많은 저술가가 이를 모방하여 설명하려 했고, 우주의 창조나 인간의 본성에 관한 출발점도 여기서 가져갔다. 그러나 진리에 걸맞은 작은 불씨만큼도 말하지 못했다. 철학자와 저술가와 시인들의 말은 아름답게 꾸며진 문장 때문에 믿을 만해 보인다. 그러나 그 말은 어리석고 비어 있음이 드러난다. 헛소리는 무성하지만 아주 작은 진리조차 그 안에서 찾을 수 없기 때문이다. 그들이 말한 것 가운데 참되게 보이는 것이 있더라도 오류와 뒤섞여 있다. 독약을 꿀이나 포도주나 다른 것에 섞으면 전체가 해롭고 쓸모없게 되듯, 그들의 많은 말도 헛수고가 되며, 따르는 이들에게 오히려 해를 끼친다. 일곱째 날도 모든 사람이 그 이름을 쓰지만, 히브리인들이 사바톤이라 부르는 말이 그리스어로 ‘일곱째’를 뜻한다는 것은 대부분 모른다. 모든 민족이 그 이름을 부르면서도 왜 그렇게 부르는지는 모른다. 시인 헤시오도스는 카오스에서 에레보스와 땅, 그리고 신들과 인간을 다스리는 에로스가 생겼다고 말했지만, 그 말은 헛되고 생기 없으며 모든 진리와 동떨어져 있다. 신이 쾌락에 굴복해서는 안 된다. 절제하는 사람들조차 모든 수치스러운 쾌락과 악한 욕망을 삼가기 때문이다.

Τῆς μὲν οὖν Ἑξαημέρου οὐδεὶς ἀνθρώπων δυνατὸς κατ᾿ ἀξίαν τὴν ἐξήγησιν καὶ τὴν οἰκονομίαν πᾶσαν ἐξειπεῖν, οὐδὲ εἰ μυρία στόματα ἔχοι, καὶ μυρίας γλώσσας· ἀλλ᾿ οὐδὲ εἰ μυρίοις ἔτεσι βιώσει τις, ἐπιδημῶν ἐν τῷδε τῷ βίῳ, οὐδὲ οὕτως ἔσται ἱκανὸς πρὸς ταῦτα ἀξίως τι εἰπεῖν, διὰ τὸ ὑπέρβαλλον μέγεθος καὶ τὸν πλοῦτον τῆς σοφίας τοῦ Θεοῦ, τῆς οὔσης ἐν ταύτῃ τῇ προγεγραμμένῃ Ἑξαημέρῳ. πολλοὶ μὲν οὖν τῶν συγγραφέων ἐμιμήσαντο, καὶ ἠθέλησαν περὶ τούτων διήγησιν ποιήσασθαι, καίτοι λαβόντες ἐντεῦθεν τὰς ἀφορμὰς, ἤτοι περὶ κόσμου κτίσεως, ἢ περὶ φύσεως ἀνθρώπου· καὶ οὐδὲ τὸ τυχὸν ἔναυσμα ἄξιόν τι τῆς ἀληθείας ἐξεῖπον. δοκεῖ δὲ τὰ ὑπὸ τῶν φιλοσόφων ἢ συγγραφέων καὶ ποιητῶν εἰρημένα ἀξιόπιστα μὲν εἶναι, παρὰ τὸ φράσει κεκαλλωπίσθαι. μωρὸς δὲ καὶ κένος ὁ λόγος αὐτῶν δείκνυται, ὅτι πολλὴ μὲν πληθὺς τῆς φλυαρίας αὐτῶν ἐστι· τὸ τυχὸν δὲ τῆς ἀληθείας ἐν αὐτοῖς οὐχ εὑρίσκεται. καὶ γὰρ εἴ τι δοκεῖ ἀληθὲς δι᾿ αὐτῶν ἐκπεφωνῆσθαι, σύγκρασιν ἔχει τῇ πλάνῃ. καθάπερ γὰρ φάρμακόν τι δηλητήριον συγκραθὲν μέλιτι, ἢ οἴνῳ, ἢ ἑτέρῳ τινὶ, τὸ πᾶν ποιεῖ βλαβερὸν καὶ ἄχρηστον· οὕτως καὶ ἡ ἐν αὐτοῖς πολυλογία εὑρίσκεται ματαιοπονία, καὶ βλάβη μᾶλλον τοῖς πειθομένοις αὐτῇ. ἔτι μὴν καὶ περὶ τῆς ἑβδόμης ἡμέρας ἥν πάντες μὲν ἄνθρωποι ὀνομάζουσιν, οἱ δὲ πλείους ἀγνοοῦσιν, ὅτι παρ᾿ Ἑβραίοις ὃ καλεῖται σάββατον Ἑλληνιστὶ ἑρμηνεύεται ἑβδομάς· ἥτις εἰς πᾶν γένος ἀνθρώπων ὀνομάζεται μὲν, δι᾿ ἣν δὲ αἰτίαν καλοῦσιν αὐτὴν οὐκ ἐπίστανται. τὸ δὲ εἰπεῖν Ἡσίοδον τὸν ποιητὴν ἐκ χάους γεγενῆσθαι Ἔρεβον, καὶ τὴν γῆν καὶ ἔρωτα κυριεύοντα τῶν κατ᾿ αὐτόν τε Θεῶν καὶ ἀνθρώπων, μάταιον καὶ ψυχρὸν τὸ ῥῆμα αὐτοῦ, καὶ ἀλλότριον πάσης ἀληθείας δείκνυται. Θεὸν γὰρ οὐ χρὴ ὑφ᾿ ἡδονῆς νικᾷσθαι· ὅπου γε καὶ οἱ σώφρονες ἄνθρωποι ἀπέχονται πάσης αἰσχρᾶς ἡδονῆς, καὶ ἐπιθυμίας κακῆς.

13장

더구나 그가 아래의 땅에 속한 것들에서 시작하여 만물의 창조를 설명한 생각도 하나님을 논하기에는 인간적이고 낮고 매우 나약하다. 사람은 아래에 있으므로 땅에서부터 집을 짓기 시작하고, 기초를 놓지 않으면 제대로 지붕을 만들 수 없다. 반면 하나님의 능력은 먼저 없던 것에서 생길 것들을 만드시고, 원하시는 대로 만드신다는 데서 드러난다. 사람에게 불가능한 것이 하나님께는 가능하다. 그래서 예언자는 먼저 지붕 같은 하늘이 만들어졌다고 말한다. “처음에 하나님께서 하늘을 만드셨다.” 곧 앞서 밝혔듯 그 ‘시작’을 통해 하늘이 생겨났다는 뜻이다. 그는 땅을 사실상 바닥과 기초라고 부르며, 많은 물을 심연이라고 부른다. 하나님께서 만드신 하늘이 뚜껑처럼 물과 땅을 덮었기에 어둠이 있었다. 물 위를 움직이던 영은 사람이 영혼을 받은 것처럼 피조물이 생명을 얻도록 하나님께서 주신 것이다. 그분은 미세한 것에 미세한 것을 섞으셨다. 영도 물도 미세하기 때문이다. 영은 물을 기르고, 물은 영과 함께 모든 곳에 스며들어 피조물을 기르게 하셨다. 하나의 영은 빛의 모습을 지니고 물과 하늘 사이에 자리하여, 하나님께 더 가까운 하늘이 어떤 의미에서 어둠과 섞이지 않게 했다. 이는 하나님께서 “빛이 생겨나라”고 말씀하시기 전의 일이다. 이처럼 둥근 천장 같은 하늘은 흙덩이 같은 물질을 둘러싸고 있었다. 이사야라는 다른 예언자도 하늘에 관해 말했다. “하나님은 하늘을 둥근 천장처럼 만드시고 거주할 천막처럼 펼치신 분이다.” 그러므로 하나님의 명령, 곧 그분의 말씀은 닫힌 집 안의 등불처럼 빛나 하늘 아래를 비추었다. 빛을 세상과 구별하여 만드신 것이다. 하나님께서는 빛을 낮이라, 어둠을 밤이라 부르셨다. 사람은 그것들을 만드신 하나님께 이름을 받지 않았다면 빛을 낮이라, 어둠을 밤이라 부르지 못했을 것이며, 다른 것들도 이름 붙이지 못했을 것이다. 우주의 기원에 관한 기록의 첫 대목에서 성경이 말한 것은 이 궁창이 아니라 우리에게 보이지 않는 다른 하늘이다. 그 뒤에 보이는 이 하늘이 궁창이라 불렸고, 물의 절반이 그 위로 들려 올라가 인류에게 비와 소나기와 이슬이 되었다. 물의 나머지 절반은 땅에 남아 강과 샘과 바다가 되었다. 물이 아직 땅, 특히 움푹한 곳들을 덮고 있을 때, 하나님께서는 자신의 말씀으로 물을 한곳에 모으시고, 전에는 보이지 않던 마른 땅이 드러나게 하셨다. 땅이 드러났지만 아직 정돈되지 않았다. 그래서 하나님께서는 온갖 풀과 씨앗과 식물로 땅을 마련하고 꾸미셨다.

Ἀλλὰ καὶ τὸ ἐκ τῶν ἐπιγείων κάτωθεν ἄρξασθαι καὶ λέγειν τὴν ποίησιν τῶν γεγενημένων, ἀνθρώπινον καὶ ταπεινὸν καὶ πάνυ ἀσθενὲς τὸ ἐννόημα αὐτοῦ, ὡς πρὸς Θεόν ἐστιν. ἄνθρωπος γὰρ κάτω ὢν, ἄρχεται ἐκ τῆς γῆς οἰκοδομεῖν, καὶ οὐ πρὸς τάξιν δύναται καὶ τὴν ὀροφὴν ποιῆσαι, ἐὰν μὴ τὸν θεμέλιον ὑπόθηται. Θεοῦ δὲ τὸ δυνατὸν ἐκ τούτου δείκνυται, ἴνα πρῶτον μὲν ἐξ οὐκ ὄντων ποιῇ τὰ γινόμενα, εἶτα καθὼς βούλεται. τὰ γὰρ παρὰ ἀνθρώποις ἀδύνατα, δυνατά ἐστι παρὰ Θεῷ· διὸ καὶ ὁ προφήτης πρῶτον εἴρηκε τὴν ποίησιν τοῦ οὐρανοῦ γεγενῆσθαι, τρόπον ἐπέχοντα ὀροφῆς, λέγων· ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν, τουτέστι διὰ τῆς ἀρχῆς γεγενῆσθαι τὸν οὐρανὸν καθὼς ἔφθημεν δεδηλωκέναι. γῆν δὲ λέγει δυνάμει ἔδαφος καὶ θεμέλιον, ἄβυσσον δὲ τὴν πληθὺν τῶν ὑδάτων· καὶ σκότος διὰ τὸ τὸν οὐρανὸν, γεγονότα ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ἐσκεπακέναι καθαπερεὶ πῶμα τὰ ὕδατα σὺν τῇ γῇ. πνεῦμα δὲ τὸ ἐπιφερόμενον ἐπάνω τοῦ ὕδατος, ὃ ἔδωκεν ὁ Θεὸς εἰς ζωογόνησιν τῇ κτίσει καθάπερ ἀνθρώπῳ ψυχὴν, τῷ λεπτῷ τὸ λεπτὸν συγκεράσας· τὸ γὰρ πνεῦμα λεπτὸν καὶ τὸ ὕδωρ λεπτόν· ὅπως τὸ μὲν πνεῦμα τρέφῃ τὸ ὕδωρ, τὸ δὲ ὕδωρ σὺν τῷ πνεύματι τρέφῃ τὴν κτίσιν διϊκνούμενον πανταχόσε. ἓν μὲν τὸ πνεῦμα, φωτὸς τύπον ἔπεχον, ἐμεσίτευε τοῦ ὕδατος καὶ τοῦ οὐρανοῦ, ἵνα τρόπῳ τινι μὴ κοινωνῇ τὸ σκότος τῷ οὐρανῷ ἐγγυτέρῳ ὄντι τοῦ Θεοῦ, πρὸ τοῦ εἰπεῖν τὸν Θεόν· γενηθήτω φῶς. ὥσπερ οὖν καμάρα ὁ οὐρανὸς ὢν συνεῖχε τὴν ὕλην βώλῳ ἐοικυῖαν. καὶ γὰρ εἴρηκε περὶ τοῦ οὐρανοῦ ἕτερος προφήτης ὀνόματι Ἠσαΐας λέγων· Θεὸς οὗτος ὁ ποιήσας τὸν οὐρανὸν ὡς καμάραν, καὶ διατείνας ὡς σκηνὴν κατοικεῖσθαι. ἡ διάταξις οὖν τοῦ Θεοῦ, τοῦτό ἐστιν ὁ λόγος αὐτοῦ, φαίνων ὥσπερ λύχνος ἐν οἰκήματι συνεχομένῳ, ἐφώτισε τὴν ὑπ᾿ οὐρανὸν, χωρὶς μὲν τοῦ κόσμου ποιήσας. καὶ τὸ μὲν φῶς ὁ Θεὸς ἐκάλεσεν ἡμέραν, τὸ δὲ σκότος νύκτα· ἐπειτοί γε ἄνθρωπος οὐκ ἂν ᾔδει καλεῖν τὸ φῶς ἡμέραν, ἢ τὸ σκότος νύκτα· ἀλλ᾿ οὐδὲ μὲν τὰ λοιπὰ εἰ μὴ τὴν ὀνομασίαν εἰλήφει ἀπὸ τοῦ ποιήσαντος αὐτὰ Θεοῦ. τῇ μὲν οὖν πρώτῃ ὑποθέσει τῆς ἱστορίας, καὶ γενέσεως τοῦ κόσμου, εἴρηκεν ἡ ἁγία γραφὴ οὐ περὶ τούτου τοῦ στερεώματος, ἀλλὰ περὶ ἑτέρου οὐρανοῦ τοῦ ἀοράτου ἡμῖν ὄντος, μεθ᾿ ὃν οὗτος ὁ ὁρατὸς οὐρανὸς κέκληται στερέωμα, ἐφ᾿ ᾧ ἀνείληπται τὸ ἥμισυ τοῦ ὕδατος, ὅπως ᾖ τῇ ἀνθρωπότητι εἰς ὑετοὺς καὶ ὄμβρους καὶ δρόσους. τὸ δὲ ἥμισυ ὕδατος ὑπελείφθη ἐν τῇ γῇ εἰς ποταμοὺς καὶ πηγὰς καὶ θαλάσσας· ἔτι οὖν συνέχοντος τοῦ ὕδατος τὴν γῆν, μάλιστα κοίλους τόπους, ἐποίησεν ὁ Θεὸς διὰ τοῦ λόγου αὐτοῦ τὸ ὕδωρ συναχθῆναι εἰς συναγωγὴν μίαν, καὶ ὁρατὴν γενηθῆναι τὴν ξηρὰν, πρότερον γεγονυῖαν αὐτὴν ἀόρατον. ὁρατὴ οὖν ἡ γῆ γενομένη ἔτι ὑπῆρχεν ἀκατασκεύαστος. κατεσκεύασεν οὖν αὐτὴν καὶ κατεκόσμησεν ὁ Θεὸς διὰ παντοδαπῶν χλοῶν καὶ σπερμάτων καὶ φυτῶν.

14장

이제 그 안의 다양함과 여러 아름다움과 풍성함을 살펴보라. 그것들을 통해 부활이 드러나며, 앞으로 있을 모든 사람의 부활을 미리 보여 준다. 작은 무화과 씨에서 무화과나무가, 다른 아주 작은 씨앗들에서 거대한 나무들이 자라는 것을 보고 누가 놀라지 않겠는가? 우리는 세상을 바다에 비유할 수 있다고 말한다. 바다가 강과 샘에서 흘러오는 물을 받아 먹여지지 않는다면, 그 짠 성질 때문에 벌써 오래전에 말라 버렸을 것이다. 이처럼 세상에 하나님의 율법과 예언자들이 없어 하나님의 거룩한 계명에 담긴 온유함과 자비와 정의와 가르침이 샘솟아 흐르지 않았다면, 세상은 그 안에 넘치는 악과 죄 때문에 이미 사라졌을 것이다. 바다에는 사람이 살고 물과 열매가 풍성하며 정박지와 항구가 있어, 폭풍을 만난 이들이 피할 수 있는 섬들이 있다. 그처럼 하나님께서는 죄의 파도와 폭풍에 흔들리는 세상에 모임들, 곧 거룩한 교회들을 주셨다. 그 안에는 섬의 안전한 항구들처럼 진리의 가르침이 있다. 구원받기를 바라는 이들은 진리를 사랑하며 하나님의 진노와 심판을 피하고자 그곳으로 피신한다. 한편 바위투성이에 물도 열매도 없고 사나운 짐승들이 가득하여 사람이 살지 않는 섬들도 있다. 그런 섬들은 항해자와 폭풍을 만난 이들에게 해를 끼치며, 배를 부수고 그곳에 들어온 이들을 죽게 한다. 오류의 가르침, 곧 이단들의 가르침도 이처럼 찾아오는 이들을 멸망시킨다. 그들은 진리의 말씀으로 인도받지 않는다. 해적들이 배에 사람들을 가득 태운 뒤 앞서 말한 곳으로 몰아넣어 파괴하듯, 진리에서 벗어나 헤매는 이들도 오류 때문에 멸망하게 된다.

Σκόπει τὸ λοιπὸν τὴν ἐν τούτοις ποικιλίαν καὶ διάφορον καλλονὴν καὶ πληθὺν, καὶ ὅτι δι᾿ αὐτῶν δείκνυται ἡ ἀνάστασις, εἰς δεῖγμα τῆς μελλούσης ἔσεσθαι ἀναστάσεως ἁπάντων ἀνθρώπων. τίς γὰρ κατανοήσας οὐ θαυμάσει ἐκ συκῆς κεγχραμίδος γίνεσθαι συκῆν, ἢ τῶν λοιπῶν σπερμάτων ἐλαχίστων φύειν παμμεγέθη δένδρα; τὸν δὲ κόσμον ἐν ὁμοιώματι ἡμῖν λέγομεν εἶναι τῆς θαλάσσης. ὥσπερ γὰρ θάλασσα εἰ μὴ εἶχε τὴν τῶν ποταμῶν καὶ πηγῶν ἐπίῤῥυσιν καὶ ἐπιχορηγίαν εἰς τροφὴν, διὰ τὴν ἁλμυρότητα αὐτῆς πάλαι ἂν ἐκπεφρυγμένη ἦν· οὕτω καὶ ὁ κόσμος εἰ μὴ ἐσχήκει τὸν τοῦ Θεοῦ νόμον, καὶ τοὺς προφήτας ῥέοντας καὶ πηγάζοντας τὴν γλυκύτητα καὶ εὐσπλαγχνίαν καὶ δικαιοσύνην καὶ διδαχὴν τῶν ἁγίων ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ, διὰ τὴν κακίαν καὶ ἁμαρτίαν τὴν πληθύουσαν ἐν αὐτῷ ἤδη ἂν ἐκλελοίπει. καὶ καθάπερ ἐν θαλάσσῃ νῆσοί εἰσιν αἱ μὲν οἰκηταὶ καὶ εὔυδροι καὶ καρποφόροι, ἔχουσαι ὅρμους καὶ λιμένας, πρὸς τὸ τοὺς χειμαζομένους ἔχειν ἐν αὐτοῖς καταφυγάς· οὕτω δέδωκεν ὁ Θεὸς τῷ κόσμῳ κυμαινομένῳ καὶ χειμαζομένῳ ὑπὸ τῶν ἁμαρτημάτων τὰς συναγωγὰς, λέγομεν δὲ ἐκκλησίας ἁγίας, ἐν αἷς καθάπερ λιμέσιν εὐόρμοις ἐν νήσοις αἱ διδασκαλίαι τῆς ἀληθείας εἰσί· πρὸς ἃς καταφεύγουσιν οἱ θέλοντες σώζεσθαι, ἐρασταὶ γινόμενοι τῆς ἀληθείας, καὶ βουλόμενοι ἐκφυγεῖν τὴν ὀργὴν καὶ κρίσιν τοῦ Θεοῦ. καὶ ὥσπερ αὖ νῆσοί εἰσιν ἕτεραι πετρώδεις καὶ ἄνυδροι καὶ ἄκαρποι καὶ θηριώδεις καὶ ἀοίκητοι, ἐπὶ βλάβῃ τῶν πλεόντων καὶ χειμαζομένων, ἐν αἷς τείρεται τὰ πλοῖα, καὶ ἐξαπόλλυνται ἐν αὐταῖς οἱ κατερχόμενοι, οὕτως εἰσὶν αἱ διδασκαλίαι τῆς πλάνης, λέγω δὲ τῶν αἱρέσεων, αἱ ἐξαπολλύουσι τοὺς προσίοντας αὐταῖς. οὐ γὰρ ὁδηγοῦνται ὑπὸ τοῦ λόγου τῆς ἀληθείας, ἀλλὰ καθάπερ πειρᾶται, ἐπὰν πληρώσωσι τὰς ναῦς, ἐπὶ τοὺς προειρηένους τόπους περιπείρουσιν ὅπως ἐξαπολέσωσιν αὐτὰς, οὕτω συμβαίνει καὶ τοῖς πλανωμένοις ἀπὸ τῆς ἀληθείας ἐξαπόλλυσθαι ὑπὸ τῆς πλάνης.

15장

넷째 날에 광명들이 생겨났다. 하나님은 미리 아시는 분이므로 헛된 철학자들이 하나님을 부정하려고 땅에서 자라는 것들은 천체에서 비롯되었다고 헛소리할 것을 아셨다. 그래서 진실을 밝히시려고 식물과 씨앗이 천체들보다 먼저 생겨나게 하셨다. 나중에 생긴 것이 자기보다 먼저 생긴 것을 만들 수는 없기 때문이다. 이것들은 위대한 신비를 보여 주는 표징과 모형이기도 하다. 해는 하나님의 모형이며 달은 인간의 모형이다. 해가 힘과 영광에서 달보다 훨씬 뛰어나듯 하나님은 인류보다 훨씬 뛰어나시다. 해가 언제나 가득한 채로 머물며 작아지지 않듯, 하나님도 모든 능력과 지식과 지혜와 불멸과 온갖 선으로 가득하여 언제나 완전하게 계신다. 달은 달마다 이지러져 사실상 죽었다가 다시 태어나 자라며 인간의 모형이 되고, 앞으로 있을 부활을 보여 준다. 이와 같이 광명들이 생기기 전의 사흘도 세 분의 모형이다. 하나님과 그분의 말씀과 그분의 지혜이다. 넷째 모형은 빛이 필요한 인간이다. 그리하여 하나님, 말씀, 지혜, 인간이 된다. 그래서 넷째 날에 광명들이 생겨났다. 별들의 배치는 의롭고 경건하며 하나님의 율법과 계명을 지키는 이들의 질서와 배열을 나타낸다. 눈에 띄고 밝은 별들은 예언자들의 모습을 본뜬다. 그래서 기울어지지 않고 머물며 여기저기 자리를 옮기지 않는다. 다른 등급의 밝기를 지닌 별들은 의로운 백성의 모형이다. 이곳저곳으로 옮겨 다니고 달아나는 별들, 곧 행성이라 불리는 것들은 하나님의 율법과 명령을 버리고 그분에게서 떠나는 사람들의 모형이다.

Τετάρτῃ ἡμέρᾳ ἐγένοντο οἱ φωστῆρες. ἐπειδὴ ὁ Θεὸς, προγνωστὴς ὢν, ἠπίστατο τὰς φλυαρίας τῶν ματαίων φιλοσόφων, ὅτι ἔμελλον λέγειν ἀπὸ τῶν στοιχείων εἶναι τὰ ἐπὶ τῆς γῆς φυόμενα, πρὸς τὸ ἀθετεῖν τὸν Θεόν· ἵν᾿ οὖν τὸ ἀληθὲς δειχθῇ, προγενέστερα γέγονε τὰ φυτὰ καὶ τὰ σπέρματα τῶν στοιχείων. τὰ γὰρ μεταγενέστερα οὐ δύναται ποιεῖν τὰ αὐτῶν προγενέστερα. ταῦτα δὲ δεῖγμα καὶ τύπον ἐπέχει μεγάλου μυστηρίου. ὁ γὰρ ἥλιος ἐν τύπῳ Θεοῦ ἐστιν· ἡ δὲ σελήνη ἀνθρώπου. καὶ ὥσπερ ὁ ἥλιος πολὺ διαφέρει τῆς σελήνης δυνάμει καὶ δόξῃ, οὕτω πολὺ διαφέρει ὁ Θεὸς τῆς ἀνθρωπότητος· καὶ καθάπερ ὁ ἥλιος πλήρης πάντοτε διαμένει, μὴ ἐλάσσων γινόμενος, οὕτω πάντοτε ὁ Θεὸς τέλειος διαμένει, πλήρης ὢν πάσης δυνάμεως καὶ συνέσεως καὶ σοφίας καὶ ἀθανασίας καὶ πάντων τῶν ἀγαθῶν. ἡ δὲ σελήνη κατὰ μῆνα φθίνει, καὶ δυνάμει ἀποθνήσκει, ἐν τύπῳ οὖσα ἀνθρώπου, ἔπειτα ἀναγεννᾶται καὶ αὔξει εἰς δεῖγμα τῆς μελλούσης ἔσεσθαι ἀναστάσεως. ὡσαύτως καὶ αἱ τρεῖς ἡμέραι, πρὸ τῶν φωστήρων γεγονυῖαι, τύποι εἰσὶ τῆς τριάδος, τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῦ λόγου αὐτοῦ, καὶ τῆς σοφίας αὐτοῦ. τετάρτῳ δὲ τύπῳ ἐστὶν ἄνθρωπος ὁ προσδεὴς τοῦ φωτὸς, ἵνα ᾖ Θεὸς, λόγος, σοφία, ἄνθρωπος. διὰ τοῦτο καὶ τῇ τετάρτῃ ἡμέρᾳ ἐγεννήθησαν φωστῆρες. ἡ δὲ τῶν ἄστρων θέσις οἰκονομίαν καὶ τάξιν ἔχει τῶν δικαίων καὶ εὐσεβῶν καὶ τηρούντων τὸν νόμον καὶ τὰς ἐντολὰς τοῦ Θεοῦ. οἱ γὰρ ἐπιφανεῖς ἀστέρες καὶ λαμπροὶ εἰσὶν εἰς μίμησιν τῶν προφητῶν. διὰ τοῦτο καὶ μένουσιν ἀκλινεῖς, μὴ μεταβαίνοντες εἰς τόπον ἐκ τόπου. οἱ δὲ ἑτέραν ἔχοντες τάξιν τῆς λαμπρότητος, τύποι εἰσὶ τοῦ λαοῦ τῶν δικαίων. οἱ δ᾿ αὖ μεταβαίνοντες καὶ φεύγοντες τόπον ἐκ τόπου, οἱ καὶ πλάνητες καλούμενοι, καὶ αὐτοὶ τύπος τυγχάνουσι τῶν ἀφισταμένων ἀνθρώπων ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, καταλιπόντων τὸν νόμον καὶ τὰ προστάγματα αὐτοῦ.

16장

다섯째 날에는 물에서 생물들이 태어났다. 그 안에서도 하나님의 다채로운 지혜가 드러난다. 누가 그 수많은 생물과 다양한 번식을 다 셀 수 있겠는가? 또한 물에서 태어난 것들은 하나님의 복을 받았다. 이는 진리에 나아오는 모든 사람이 물과 다시 태어나는 씻음을 통해 회개와 죄의 용서를 받고, 새로 태어나 하나님께 복을 받게 될 것을 보여 준다. 그러나 바다짐승과 고기를 먹는 새들은 탐욕스러운 자와 법을 어기는 자를 닮았다. 물속 생물과 새는 같은 본성에서 나왔어도, 어떤 것은 본성에 맞게 머물러 자기보다 약한 것을 해치지 않고 하나님의 법을 지켜 땅의 씨앗을 먹는다. 반면 어떤 것은 고기를 먹어 하나님의 법을 어기고 자기보다 약한 것을 해친다. 이처럼 의로운 이들도 하나님의 법을 지키며 누구를 물어뜯거나 해치지 않고 경건하고 의롭게 산다. 그러나 약탈자와 살인자와 하나님을 부인하는 자들은 바다짐승과 들짐승과 고기를 먹는 새와 같다. 힘으로 자기보다 약한 자들을 삼키기 때문이다. 그러므로 하나님의 복을 받은 물속 생물과 기어 다니는 생물의 종족에는 본래 특별히 다른 성질이 있는 것은 아니다.

Τῇ δὲ πέμπτῃ ἡμέρᾳ τὰ ἐκ τῶν ὑδάτων ἐγενήθη ζῶα· δι᾿ ὧν καὶ ἐν τούτοις δείκνυται ἡ πολυποίκιλος σοφία τοῦ Θεοῦ. τίς γὰρ δύναιτ᾿ ἂν τὴν ἐν αὐτοῖς πληθὺν καὶ γονὴν παμποίκιλον ἐξαριθμῆσαι; ἔτι μὴν καὶ εὐλογήθη ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τὰ ἐκ τῶν ὑδάτων γενόμενα, ὅπως ᾖ καὶ τοῦτο εἰς δεῖγμα τοῦ μέλλειν λαμβάνειν τοὺς ἀνθρώπους μετάνοιαν καὶ ἄφεσιν ἁμαρτιῶν διὰ ὕδατος καὶ λουτροῦ παλιγγενεσίας πάντας τοὺς προσίοντας τῇ ἀληθείᾳ, καὶ ἀναγεννωμένους καὶ λαμβάνοντας εὐλογίαν παρὰ τοῦ Θεοῦ. ἀλλὰ καὶ τὰ κήτη καὶ τὰ πετεινὰ τὰ σαρκοβόρα ἐν ὁμοιώματι τυγχάνει τῶν πλεονεκτῶν καὶ παραβατῶν. ὥσπερ γὰρ ἐκ μιᾶς φύσεως ὄντα τὰ ἔνυδρα καὶ τὰ πετεινὰ, ἔνια μὲν μένει ἐν τῷ κατὰ φύσιν, μὴ ἀδικοῦντα τὰ ἑαυτῶν ἀσθενέστερα, ἀλλὰ τηρεῖ νόμον τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀπὸ τῶν σπερμάτων τῆς γῆς ἐσθίει· ἔνια δὲ ἐξ αὐτῶν παραβαίνει τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ σαρκοβοροῦντα, καὶ ἀδικεῖ τὰ ἑαυτῶν ἀσθενέστερα· οὕτως καὶ οἱ δίκαιοι φυλάσσοντες τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ οὐδένα δάκνουσιν ἢ ἀδικοῦσιν, ὁσίως καὶ δικαίως ζῶντες· οἱ δὲ ἅρπαγες καὶ φονεῖς καὶ ἄθεοι ἐοίκασι κήτεσι καὶ θηρίοις καὶ πετείνοις τοῖς σαρκοβόροις. δυνάμει γὰρ καταπίνουσι τοὺς ἀσθενεστέρους ἑαυτῶν. ἡ μὲν οὖν τῶν ἐνύδρων καὶ ἑρπετῶν γονὴ, μετεσχηκυῖα τῆς εὐλογίας τοῦ Θεοῦ, οὐδὲν ἴδιον πάνυ κέκτηται.

17장

여섯째 날 하나님께서 네발짐승과 들짐승과 땅에 기어 다니는 것들을 만드셨을 때에는 그것들에 대한 축복을 말하지 않으셨다. 같은 여섯째 날에 만드실 사람에게 축복을 남겨 두셨기 때문이다. 네발짐승과 들짐승은 하나님을 모르고 불경하게 살며 땅의 일만 생각하고 회개하지 않는 사람들의 모형이 되었다. 불법에서 돌이켜 의롭게 사는 이들은 영혼이 새처럼 날아올라 위의 것을 생각하며 하나님의 뜻을 기쁘게 한다. 그러나 하나님을 모르고 불경하게 사는 이들은 날개가 있어도 날아올라 신성의 높은 곳으로 나아가지 못하는 새들과 같다. 그런 이들은 사람이라 불리지만 죄에 짓눌려 낮고 땅에 속한 것들을 생각한다. 짐승들이 테리아라고 불리는 것은 사냥당하기 때문이며, 처음부터 악하거나 독을 지니고 생겨났기 때문이 아니다. 하나님에게서 악한 것이 생겨난 적은 없고, 모든 것이 좋고 매우 좋았다. 인간의 죄가 그것들을 해롭게 만들었다. 사람이 법을 어기자 그것들도 함께 어겼다. 집주인이 잘 지내면 집안사람들도 자연히 질서 있게 살지만, 주인이 죄를 지으면 종들도 함께 죄를 짓는다. 그처럼 주인인 사람이 죄를 짓자 종노릇하는 것들도 함께 죄를 지었다. 그러므로 사람이 다시 본성에 맞는 상태로 돌아와 악을 행하지 않게 되면, 그것들도 처음의 온순함을 되찾을 것이다.

Ἕκτῃ δὲ ἡμέρᾳ ὁ Θεὸς ποιήσας τὰ τετράποδα καὶ τὰ θηρία καὶ ἑρπετὰ τὰ χερσαῖα τὴν πρὸς αὐτὰ εὐλογίαν παρασιωπᾷ, τηρῶν τῷ ἀνθρώπῳ τὴν εὐλογίαν, ὅν ἤμελλεν ἐν τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ ποιεῖν. ἅμα καὶ εἰς τύπον ἐγένοντο τὰ τετράποδα καὶ θηρία ἐνίων ἀνθρώπων τὸν Θεὸν ἀγνοούντων καὶ ἀσεβούντων, καὶ τὰ ἐπίγεια φρονούντων, καὶ μὴ μετανοούντων. οἱ γὰρ ἐπιστρέφοντες ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν καὶ δικαίως ζῶντες, ὥσπερ πετεινὰ ἀνίπτανται τῇ ψυχῇ, τὰ ἄνω φρονοῦντες καὶ εὐαρεστοῦντες τῷ θελήματι τοῦ θεοῦ. οἱ δὲ τὸν θεὸν ἀγνοοῦντες καὶ ἀσεβοῦντες ὅμοιοί εἰσιν ὀρνέοις τοῖς πτερὰ μὲν ἔχουσι, μὴ δυναμένοις δὲ ἀνίπτασθαι, καὶ τὰ ἄνω τρέχειν τῆς θειότητος. οὕτω καὶ οἱ τοιοῦτοι ἄνθρωποι μὲν λέγονται, τὰ δὲ χαμαιφερῆ καὶ τὰ ἐπίγεια φρονοῦσι, καταβαρούμενοι ὑπὸ τῶν ἁμαρτιῶν. θηρία δὲ ὠνόμασται τὰ ζῶα ἀπὸ τοῦ θηρεύεσθαι· οὐχ ὡς κακὰ ἀρχῆθεν γεγενημένα ἢ ἰοβόλα. οὐ γάρ τι κακὸν γέγονεν ἀπὸ θεοῦ, ἀλλὰ τὰ πάντα καλὰ, καὶ καλὰ λίαν· ἡ δὲ ἁμαρτία ἡ περὶ τὸν ἄνθρωπον κεκάκωκεν αὐτά. τοῦ γὰρ ἀνθρώπου παραβάντος καὶ αὐτὰ συμπαρέβη. ὥσπερ γὰρ δεσπότης οἰκίας, ἐὰν αὐτὸς εὖ πράσσῃ, ἀναγκαίως καὶ οἱ οἰκέται εὐτάκτως ζῶσιν· ἐὰν δὲ ὁ κύριος ἁμαρτάνῃ, καὶ οἱ δοῦλοι συναμαρτάνουσι· τῷ αὐτῷ τρόπῳ γέγονε καὶ τὰ περὶ τὸν ἄνθρωπον κύριον ὄντα ἁμαρτῆσαι, καὶ τὰ δοῦλα συνήμαρτεν. ὁπόταν οὖν πάλιν ὁ ἄνθρωπος ἀναδράμῃ εἰς τὸ κατὰ φύσιν, μηκέτι κακοποιῶν· κἀκεῖνα ἀποκατασταθήσεται εἰς τὴν ἀρχῆθεν ἡμερότητα.

18장

사람의 창조는 성경이 짧게 선포하고 있지만, 그 창조 행위는 사람이 말로 다할 수 없다. 하나님께서 “우리의 형상과 닮은 모습으로 사람을 만들자”라고 말씀하신 것은 먼저 사람의 존엄을 드러낸다. 하나님께서는 만물을 말씀으로 만드시고 모두 부수적인 일로 여기셨지만, 사람의 창조만은 자신의 손으로 하는 일로 여기셨다. 더구나 하나님께서 도움이 필요하신 것처럼 “형상과 닮은 모습으로 사람을 만들자”라고 말씀하신다. 그분께서 “만들자”라고 말씀하신 상대는 바로 자신의 말씀과 자신의 지혜였다. 사람을 만드시고 자라서 땅을 채우도록 축복하신 뒤 만물을 그의 손아래 복종하여 섬기게 하셨다. 또한 처음부터 땅의 열매와 씨앗과 풀과 나무 열매를 먹으며 살도록 명하셨고, 동물들도 사람과 같은 음식을 먹도록 하여 땅의 모든 씨앗을 먹게 하셨다.

Τὰ δὲ περὶ τῆς ἀνθρώπου ποιήσεως, ἀνέκφραστός ἐστιν ὡς πρὸς ἄνθρωπον ἡ κατ᾿ αὐτὸν δημιουργία, καίπερ σύντομον ἔχει ἡ θεία γραφὴ τὴν κατ᾿ αὐτὸν ἐκφώνησιν. ἐν τῷ γὰρ εἰπεῖν τὸν θεόν· ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ᾿ εἰκόνα καὶ καθ᾿ ὁμοίωσιν τὴν ἡμετέραν, πρῶτον μηνύει τὸ ἀξίωμα τοῦ ἀνθρώπου. πάντα γὰρ λόγῳ ποιήσας ὁ θεὸς, καὶ τὰ πάντα πάρεργα ἡγησάμενος, μόνον ἰδίων ἔργον χειρῶν ἡγεῖται τὴν ποίησιν τοῦ ἀνθρώπου. ἔτι μὴν καὶ ὡς βοηθείας χρῄζων ὁ θεὸς εὑρίσκεται λέγων· ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ᾿ εἰκόνα καὶ καθ᾿ ὁμοίωσιν. οὐκ ἄλλῳ δέ τινι εἴρηκε, ποιήσωμεν, ἀλλ᾿ ἢ τῷ ἑαυτοῦ λόγῳ καὶ τῇ ἑαυτοῦ σοφίᾳ. ποιήσας δὲ αὐτὸν καὶ εὐλογήσας εἰς τὸ αὐξάνεσθαι καὶ πληρῶσαι τὴν γῆν, ὑπέταξεν αὐτῷ ὑποχείρια καὶ ὑπόδουλα τὰ πάντα· προσέταξε δὲ καὶ ἔχειν τὴν δίαιταν αὐτὸν ἀρχῆθεν ἀπὸ τῶν καρπῶν τῆς γῆς καὶ τῶν σπερμάτων καὶ χλοῶν καὶ ἀκροδρύων, ἅμα καὶ συνδίαιτα κελεύσας εἶναι τὰ ζῶα τῷ ἀνθρώπῳ, εἰς τὸ καὶ αὐτὰ ἐσθίειν ἀπὸ τῶν σπερμάτων ἁπάντων τῆς γῆς.

19장

하나님께서는 이렇게 여섯째 날에 하늘과 땅과 바다와 그 안의 모든 것을 완성하시고, 일곱째 날에 만드신 모든 일에서 쉬셨다. 성경은 이어 이렇게 요약한다. “이것은 하늘과 땅이 생겨난 기록이다. 하나님께서 하늘과 땅을 만드신 날, 들의 모든 푸른 것이 생겨나기 전, 들의 모든 풀이 싹트기 전의 일이다. 하나님께서는 땅 위에 비를 내리지 않으셨고, 땅을 일굴 사람도 없었다.” 이는 그때 온 땅이 하나님께서 주신 샘으로 물을 공급받았고, 사람이 땅을 일굴 필요가 없었음을 알려 준다. 땅은 하나님의 명령에 따라 저절로 모든 것을 내어, 사람이 일하며 수고하지 않게 했다. 또한 하나님께서 “사람을 만들자”라고 하셨지만 그가 어떻게 만들어졌는지는 아직 드러나지 않았으므로, 사람을 빚으신 일이 알 수 없는 문제로 남지 않도록 성경은 가르친다. “샘이 땅에서 솟아올라 땅의 온 표면을 적셨다. 하나님께서는 땅에서 나온 흙으로 사람을 빚으시고, 그 얼굴에 생명의 숨결을 불어넣으셨다. 그러자 사람이 살아 있는 생명이 되었다.” 이 때문에 많은 사람은 영혼을 불멸한다고 불렀다. 하나님께서는 사람을 빚으신 뒤 그를 위해 동쪽 지역에 빛이 뛰어나고 공기가 더욱 맑고 밝으며 식물들이 매우 아름다운 곳을 골라 그곳에 두셨다.

Οὕτω συντελέσας ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ τὴν θάλασσαν καὶ πάντα ὅσα ἐν αὐτοῖς ἐν τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ, κατέπαυσεν ἐν τῇ ἑβδόμῃ ἡμέρᾳ ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ ὧν ἐποίησεν. εἶθ᾿ οὕτως ἀνακεφαλαιοῦται λέγουσα ἡ ἁγία γραφή· αὕτη βίβλος γενέσεως οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ὅτε ἐγένετο ἡμέρα ᾗ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, καὶ πᾶν χλωρὸν ἀγροῦ πρὸ τοῦ γενέσθαι καὶ πάντα χόρτον ἀγροῦ πρὸ τοῦ ἀνατεῖλαι. οὐ γὰρ ἔβρεξεν ὁ Θεὸς ἐπὶ τὴν γῆν· καὶ ἄνθρωπος οὐκ ἦν ἐργάζεσθαι τὴν γῆν. διὰ τούτου ἐμήνυσεν ἡμῖν ὅτι καὶ ἡ γῆ πᾶσα κατ᾿ ἐκεῖνο καιροῦ ἐποτίζετο ὑπὸ πηγῆς θείας, καὶ οὐκ εἶχε χρείαν ἐργάζεσθαι αὐτὴν ἄνθρωπον· ἀλλὰ τὰ πάντα αὐτοματισμῷ ἀνέφυεν ἡ γῆ κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ, πρὸς τὸ μὴ κοπιᾷν ἐργαζόμενον τὸν ἄνθρωπον. ὅπως δὲ καὶ ἡ πλάσις δειχθῇ, πρὸς τὸ μὴ δοκεῖν εἶναι ζήτημα ἐν ἀνθρώποις ἀνεύρετον, ἐπειδὴ εἴρητο ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ποιήσωμεν ἄνθρωπον, καὶ οὔπω ἡ ποίησις αὐτοῦ πεφανέρωται, διδάσκει ἡμᾶς ἡ γραφὴ λέγουσα· πηγὴ δὲ ἀνέβαινεν ἐκ τῆς γῆς, καὶ ἐπότιζε πᾶν τὸ πρόσωπον τῆς γῆς, καὶ ἔπλασεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἐνεφύσησεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς, καὶ ἐγένετο ὁ ἄνθρωπος εἰς ψυχὴν ζῶσαν. ὅθεν καὶ ἀθάνατος ἡ ψυχὴ ὠνόμασται παρὰ τοῖς πλείοσι. μετὰ δὲ τὸ πλάσαι τὸν ἄνθρωπον, ὁ Θεὸς ἐξελέξατο αὐτῷ χώριον ἐν τοῖς τόποις τοῖς ἀνατολικοῖς, διάφορον φωτὶ, διαυγὲς ἀέρι λαμπροτέρῳ, φυτοῖς παγκαλοῖς, ἐν ᾧ ἔθετο τὸν ἄνθρωπον.

20장

성경에 실린 거룩한 기록의 문구는 이러하다. “하나님께서 동쪽 에덴에 동산을 심으시고, 빚으신 사람을 그곳에 두셨다. 하나님께서 땅에서 보기에 아름답고 먹기에 좋은 온갖 나무를 싹트게 하셨다. 동산 한가운데에는 생명나무와 선악을 분별하여 아는 나무를 두셨다. 강 하나가 에덴에서 흘러나와 동산에 물을 대며, 거기서 네 갈래로 나뉜다. 첫째 강의 이름은 페이손이다. 금이 있는 헤윌랏의 온 땅을 둘러 흐른다. 그 땅의 금은 좋으며, 그곳에는 붉은 보석과 푸른 돌도 있다. 둘째 강의 이름은 게온이다. 에티오피아의 온 땅을 둘러 흐른다. 셋째 강은 티그리스이며 시리아인들의 맞은편으로 흐른다. 넷째 강은 에우프라테스이다. 주 하나님께서 빚으신 사람을 데려다가 동산에 두시고 그곳을 일구고 지키게 하셨다. 하나님께서 아담에게 명하셨다. ‘동산의 모든 나무에서 나는 것을 먹어도 된다. 그러나 선악을 아는 나무에서는 너희가 먹지 마라. 그것을 먹는 날에는 반드시 죽을 것이다.’ 주 하나님께서 말씀하셨다. ‘사람이 혼자 있는 것이 좋지 않으니, 그에게 맞는 돕는 이를 만들자.’ 하나님께서 땅으로 들의 모든 짐승과 하늘의 모든 새를 빚으시고 아담에게 데려오셨다. 아담이 살아 있는 생명을 무엇이라 부르든 그것이 그 이름이 되었다. 아담은 모든 가축과 하늘의 모든 새와 들의 모든 짐승에게 이름을 붙였다. 그러나 아담에게는 그와 같은 돕는 이가 없었다. 하나님께서 아담에게 깊은 무아의 상태를 내리시자 그가 잠들었다. 그분은 그의 갈빗대 하나를 취하시고 그 자리를 살로 채우셨다. 주 하나님께서 아담에게서 취하신 갈빗대를 여자로 지으시고 아담에게 데려오셨다. 아담이 말했다. ‘이제야 내 뼈에서 나온 뼈요 내 살에서 나온 살이다. 남자에게서 취해졌으므로 여자라 불릴 것이다. 그러므로 사람은 아버지와 어머니를 떠나 아내와 결합하며, 둘은 한 몸이 될 것이다.’ 아담과 그의 아내는 둘 다 벌거벗었으나 부끄러워하지 않았다.”

Τὰ δὲ ῥητὰ τῆς ἱστορίας τῆς ἱερᾶς ἡ γραφὴ οὕτω περιέχει. καὶ ἐφύτευσεν ὁ Θεὸς τὸν παράδεισον ἐν Ἐδὲμ κατὰ ἀνατολὰς, καὶ ἔθετο ἐκεῖ τὸν ἄνθρωπον ὃν ἔπλασε. καὶ ἐξανέτειλεν ὁ Θεὸς ἐκ τῆς γῆς πᾶν ξύλον ὡραῖον εἰς ὅρασιν, καὶ καλὸν εἰς βρῶσιν, καὶ τὸ ξύλον τῆς ζωῆς ἐν μέσῳ τοῦ παραδείσου, καὶ τὸ ξύλον τοῦ εἰδέναι γνωστὸν καλοῦ καὶ πονηροῦ. ποταμὸς δὲ ἐκπορεύεται ἐξ Ἐδὲμ ποτίζειν τὸν παράδεισον· ἐκεῖθεν ἀφορίζεται εἰς τέσσαρας ἀρχάς. ὄνομα τῷ ἑνὶ Φεισών. οὗτος ὁ κυκλῶν πᾶσαν τὴν γῆν Ἑυιλάτ· ἐκεῖ οὖν ἐστι χρυσίον. τὸ δὲ χρυσίον τῆς γῆς ἐκείνης καλόν· κἀκεῖ ἐστιν ὁ ἄνθραξ καὶ ὁ λίθος ὁ πράσινος. καὶ ὄνομα τῷ ποταμῷ τῷ δευτέρῳ Γεών. οὗτος κυκλοῖ πᾶσαν τὴν γῆν Αἰθιοπίας. καὶ ὁ ποταμὸς ὁ τρίτος, Τίγρις. οὗτος ὁ πορευόμενος κατεναντίας Συρίων. ὁ δὲ ποταμὸς ὁ τέταρτος Εὐφράτης. καὶ ἔλαβε κύριος ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον ὃν ἔπλασε, καὶ ἔθετο αὐτὸν ἐν τῷ παραδείσῳ, ἐργάζεσθαι αὐτὸν καὶ φυλάσσειν. καὶ ἐνετείλατο ὁ Θεὸς τῷ Ἀδὰμ, λέγων· ἀπὸ παντὸς ξύλου τοῦ ἐν τῷ παραδείσῳ βρώσει φαγῇ· ἀπὸ δὲ τοῦ ξύλου τοῦ γινώσκειν καλὸν καὶ πονηρὸν οὐ φάγεσθε ἀπ᾿ αὐτοῦ. ᾗ δ᾿ ἂν ἡμέρᾳ φάγησθε ἀπ᾿ αὐτοῦ, θανάτῳ ἀποθανεῖσθε. καὶ εἶπε κύριος ὁ Θεός· οὐ καλὸν εἶναι τὸν ἄνθρωπον μόνον· ποιήσωμεν αὐτῷ βοηθὸν κατ᾿ αὐτόν. καὶ ἔπλασεν ὁ Θεὸς ἔτι ἐκ τῆς γῆς πάντα τὰ θηρία τοῦ ἀγροῦ, καὶ πάντα τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἤγαγεν αὐτὰ πρὸς τὸν Ἀδάμ. καὶ πᾶν ὃ ἂν ἐκάλεσεν αὐτὰ Ἀδὰμ, ψυχὴν ζῶσαν, τοῦτο ὄνομα αὐτοῦ. καὶ ἐκάλεσεν Ἀδὰμ ὀνόματα πᾶσι τοῖς κτήνεσι, καὶ πᾶσι τοῖς πετείνοις τοῦ οὐρανοῦ, καὶ πᾶσι τοῖς θηρίοις τοῦ ἀγροῦ. τῷ δὲ Ἀδὰμ οὐχ εὑρέθη βοηθὸς ὅμοιος αὐτῷ. καὶ ἐπέβαλεν ὁ Θεὸς ἔκστασιν ἐπὶ τὸν Ἀδὰμ, καὶ ὕπνωσε· καὶ ἔλαβε μίαν τῶν πλευρῶν αὐτοῦ, καὶ ἐνεπλήρωσε σάρκα ἀντ᾿ αὐτοῦ, καὶ ᾠκοδόμησε κύριος ὁ Θεὸς τὴν πλευρὰν ἣν ἔλαβεν ἀπὸ τοῦ Ἀδὰμ εἰς γυναῖκα, καὶ ἤγαγεν αὐτὴν πρὸς τὸν Ἀδάμ. καὶ εἶπεν Ἀδάμ· τοῦτο νῦν ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστέων μου, καὶ σὰρξ ἐκ τῆς σαρκός μου, αὕτη κληθήσεται γυνὴ, ὅτι ἐκ τοῦ ἀνδρὸς αὐτὴ ἐλήφθη· ἕνεκεν τούτου καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ προσκολληθήσεται πρὸς τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν. καὶ ἦσαν οἱ δύο γυμνοὶ, ὅ τε Ἀδὰμ, καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ, καὶ οὐκ ᾐσχύνοντο.

21장

“뱀은 주 하나님께서 만드신 땅 위의 모든 짐승보다 영리했다. 뱀이 여자에게 말했다. ‘하나님께서 동산의 모든 나무에서 먹지 말라고 하셨다니, 어찌 된 일이냐?’ 여자가 뱀에게 말했다. ‘우리는 동산의 모든 나무에서 먹을 수 있다. 그러나 동산 한가운데 있는 나무의 열매에 대해서는 하나님께서 먹지도 만지지도 말라고 하셨다. 죽지 않게 하시려는 것이다.’ 뱀이 여자에게 말했다. ‘너희는 결코 죽지 않을 것이다. 하나님께서는 너희가 그것을 먹는 날 눈이 열리고 신들처럼 선악을 알게 되리라는 것을 아셨기 때문이다.’ 여자는 그 나무가 먹기에 좋고 눈으로 보기에 마음에 들며 살펴보기에 아름답다고 보았다. 그래서 열매를 따서 먹고 자기와 함께 있는 남편에게도 주니 그들도 먹었다. 두 사람의 눈이 열리자 자신들이 벌거벗었음을 알았다. 그들은 무화과나무 잎을 꿰매 몸을 두를 것을 만들었다. 저녁 무렵 동산을 거니시는 주 하나님의 음성을 듣고, 아담과 그의 아내는 하나님의 얼굴을 피해 동산의 나무 사이에 숨었다. 주 하나님께서 아담을 부르며 ‘네가 어디 있느냐?’고 하셨다. 그가 대답했다. ‘동산에서 당신의 음성을 듣고, 제가 벌거벗었으므로 두려워하여 숨었습니다.’ 그분께서 말씀하셨다. ‘네가 벌거벗었다고 누가 알려 주었느냐? 내가 오직 그것만은 먹지 말라고 명한 나무에서 먹었기 때문이 아니냐?’ 아담이 말했다. ‘당신께서 제게 주신 여자가 나무의 열매를 주어서 먹었습니다.’ 하나님께서 여자에게 ‘네가 무슨 일을 한 것이냐?’고 하셨다. 여자가 말했다. ‘뱀이 저를 속여서 먹었습니다.’ 주 하나님께서 뱀에게 말씀하셨다. ‘네가 이런 일을 했으므로 땅 위의 모든 짐승 가운데서 저주받으리라. 가슴과 배로 기어 다니고 평생 흙을 먹으리라. 내가 너와 여자 사이, 네 후손과 여자의 후손 사이에 적의를 두리라. 그는 네 머리를 노리고, 너는 그의 발꿈치를 노리리라.’ 여자에게는 말씀하셨다. ‘내가 네 고통과 신음을 크게 늘리리니, 너는 고통 속에서 자식을 낳으리라. 너는 남편을 향해 돌아서고, 그는 너를 다스리리라.’ 아담에게는 말씀하셨다. ‘네가 아내의 말을 듣고, 내가 오직 그것만은 먹지 말라고 명한 나무에서 먹었으므로, 네가 하는 일로 땅이 저주받으리라. 땅은 네게 가시와 엉겅퀴를 내고, 너는 네 들의 풀을 먹으리라. 네가 취해진 땅으로 돌아갈 때까지 얼굴에 땀을 흘리며 빵을 먹으리라. 너는 땅이므로 땅으로 돌아가리라.’”

Ὁ δὲ ὄφις ἦν φρονιμώτερος πάντων τῶν θηρίων τῶν ἐπὶ τῆς γῆς, ὧν ἐποίησε κύριος ὁ Θεός· καὶ εἶπεν ὁ ὄφις τῇ γυναικί· τί ὅτι εἶπεν ὁ Θεὸς οὐ μὴ φάγητε ἀπὸ παντὸς ξύλου τοῦ παραδείσου; καὶ εἶπεν ἡ γυνὴ τῷ ὄφει· ἀπὸ παντὸς ξύλου τοῦ παραδείσου φαγόμεθα, ἀπὸ δὲ καρποῦ τοῦ ξύλου, ὅ ἐστιν ἐν μέσῳ τοῦ παραδείσου, εἶπεν ὁ Θεός· οὐ μὴ φάγησθε ἀπ᾿ αὐτοῦ, οὐδὲ μὴ ἅψησθε αὐτοῦ, ἵνα μὴ ἀποθάνητε. καὶ εἶπεν ὁ ὄφις τῇ γυναικὶ, οὐ θανάτῳ ἀποθανεῖσθε. ᾔδει γὰρ ὁ Θεὸς ὅτι ἐν ᾗ ἂν ἡμέρᾳ φάγητε ἀπ᾿ αὐτοῦ, διανοιχθήσονται ὑμῶν οἱ ὀφθαλμοὶ, καὶ ἔσεσθε ὡς θεοὶ, γινώσκοντες καλὸν καὶ πονηρόν. καὶ εἶδεν ἡ γυνὴ, ὅτι καλὸν τὸ ξύλον εἰς βρῶσιν, καὶ ὅτι ἀρεστὸν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἰδεῖν, καὶ ὡραῖόν ἐστι τοῦ κατανοῆσαι. καὶ λαβοῦσα ἀπὸ τοῦ καρποῦ αὐτοῦ ἔφαγε, καὶ ἔδωκε καὶ τῷ ἀνδρὶ αὐτῆς μεθ᾿ ἑαυτῆς, καὶ ἔφαγον. καὶ διηνοίχθησαν οἱ ὀφθαλμοὶ τῶν δύο, καὶ ἔγνωσαν ὅτι γυμνοὶ ἦσαν· καὶ ἔῤῥαψαν φύλλα συκῆς, καὶ ἐποίησαν ἑαυτοῖς περιζώματα, καὶ ἤκουσαν τῆς φωνῆς κυρίου τοῦ Θεοῦ, περιπατοῦντος ἐν τῷ παραδείσῳ τὸ δειλινόν. καὶ ἐκρύβησαν ὅ τε Ἀδὰμ καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ, ἐν μέσῳ τοῦ ξύλου τοῦ παραδείσου. καὶ ἐκάλεσε κύριος ὁ Θεὸς τὸν Ἀδὰμ, καὶ εἶπεν αὐτῷ ποῦ εἶ; καὶ εἶπεν αὐτῷ· τὴν φωνήν σου ἤκουσα ἐν τῷ παραδείσῳ, καὶ ἐφοβήθην, ὅτι γυμνός εἰμι, καὶ ἐκρύβην. καὶ εἶπεν αὐτῷ· τίς ἀνήγγειλέ σοι, ὅτι γυμνὸς εἶ, εἰ μὴ ἀπὸ τοῦ ξύλου, οὗ ἐνετειλάμην σοι τούτου μόνου μὴ φαγεῖν, ἀπ᾿ αὐτοῦ ἔφαγες; καὶ εἶπεν Ἀδάμ· ἡ γυνὴ, ἣν ἔδωκάς μοι, αὐτή μοι ἔδωκεν ἀπὸ τοῦ ξύλου, καὶ ἔφαγον. καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς τῇ γυναικί· τί τοῦτο ἐποίησας; καὶ εἶπεν ἡ γυνή· ὁ ὄφις ἠπάτησέ με, καὶ ἔφαγον. καὶ εἶπε κύριος ὁ Θεὸς τῷ ὄφει· ὅτι ἐποίησας τοῦτο, ἐπικατάρατος σὺ ἀπὸ πάντων τῶν θηρίων τῶν ἐπὶ τῆς γῆς. ἐπὶ τῷ στήθει καὶ τῇ κοιλίᾳ σου πορεύσῃ, καὶ γῆν φαγῇ πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς σου· καὶ ἔχθραν ποιήσω ἀνὰ μέσον σου καὶ ἀνὰ μέσον τῆς γυναικὸς, καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σπέρματός σου καὶ τοῦ σπέρματος αὐτῆς. αὐτός σου τηρήσει τὴν κεφαλὴν, καὶ σὺ αὐτοῦ τηρήσεις τὴν πτέρναν. καὶ τῇ γυναικὶ εἶπε· πληθύνων πληθυνῶ τὰς λύπας σου, καὶ τὸν στεναγμόν σου. ἐν λύπῃ τέξῃ τέκνα, καὶ πρὸς τὸν ἄνδρα σου ἡ ἀποστροφή σου· καὶ αὐτός σου κυριεύσει. τῷ δὲ Ἀδὰμ εἶπεν· ὅτι ἤκουσας τῆς φωνῆς τῆς γυναικός σου, καὶ ἔφαγες ἀπὸ τοῦ ξύλου, οὗ ἐνετειλάμην σοι μόνου τούτου μὴ φαγεῖν, ἀπ᾿ αὐτοῦ ἔφαγες· ἐπικατάρατος ἡ γῆ ἐν τοῖς ἔργοις σου, ἀκάνθας καὶ τριβόλους ἀνατελεῖ σοι, καὶ φαγῇ τὸν χόρτον τοῦ ἀγροῦ σου. ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου σου φαγῇ τὸν ἄρτον σου, ἕως τοῦ ἀποστρέψαι σε εἰς τὴν γῆν, ἐξ ἧς ἐλήφθης· ὅτι γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ.

22장

그대는 내게 물을 것이다. “하나님은 장소 안에 담길 수 없다고 말하면서, 지금은 어떻게 동산을 거니셨다고 하는가?” 내 말을 들어 보라. 만물의 하나님이자 아버지는 담길 수 없는 분이시며 어떤 장소에 계신 것으로 한정되지 않는다. 그분께서 쉬실 장소가 없기 때문이다. 그러나 그분께서 만물을 만드신 수단인 그분의 말씀은 그분의 능력이요 지혜로서, 만물의 아버지이자 주님의 역할을 맡으셨다. 그 말씀이 하나님을 대표하여 동산에 오셔서 아담과 대화하셨다. 성경 자체도 아담이 음성을 들었다고 말했음을 알려 준다. 그 음성이 하나님의 아들이기도 하신 하나님의 말씀 외에 무엇이겠는가? 시인과 신화 작가들이 성관계에서 태어난 신들의 아들들을 말하듯 하는 것이 아니다. 진리가 설명하듯, 말씀은 언제나 하나님의 마음속에 내재하셨다. 어떤 것이 생기기 전부터 하나님은 자신의 지성과 분별력인 그 말씀을 의논 상대로 지니셨다. 하나님께서 계획하신 것을 만들고자 하셨을 때, 이 말씀을 밖으로 발하여 낳으시고 모든 피조물의 맏이가 되게 하셨다. 그분 자신이 말씀을 잃으신 것이 아니라 말씀을 낳으셨고, 언제나 자신의 말씀과 대화하신다. 성경과 영을 지닌 모든 이가 우리에게 이를 가르친다. 그들 가운데 요한은 말한다. “처음에 말씀이 계셨고, 그 말씀은 하나님과 함께 계셨다.” 처음에는 하나님만 계셨고 그분 안에 말씀이 계셨음을 밝히는 것이다. 이어 말한다. “그 말씀은 하나님이셨다. 만물이 그를 통해 생겨났고, 그 없이 생겨난 것은 하나도 없다.” 그러므로 말씀은 하나님이시며 하나님에게서 나셨다. 만물의 아버지께서는 원하실 때 그분을 어떤 장소에 보내신다. 그분께 보냄을 받아 오신 말씀은 들리고 보이며 그 장소에 계신다.

Ἐρεῖς οὖν μοι· σὺ φῂς τὸν Θεὸν ἐν τόπῳ μὴ δεῖν χωρεῖσθαι, καὶ πῶς νῦν λέγεις αὐτὸν ἐν τῷ παραδείσῳ περιπατεῖν; ἄκουε ὅ φημι· ὁ μὲν Θεὸς καὶ πατὴρ τῶν ὅλων ἀχώρητός ἐστι, καὶ ἐν τόπῳ οὐχ εὑρίσκεται· οὐ γάρ ἐστι τόπος τῆς καταπαύσεως αὐτοῦ. ὁ δὲ λόγος αὐτοῦ, δι᾿ οὗ τὰ πάντα πεποίηκε, δύναμις ὢν καὶ σοφία αὐτοῦ, ἀναλαμβάνων τὸ πρόσωπον τοῦ πατρὸς καὶ κυρίου τῶν ὅλων, οὗτος παρεγίνετο εἰς τὸν παράδεισον ἐν προσώπῳ τοῦ Θεοῦ, καὶ ὡμίλει τῷ Ἀδάμ. καὶ γὰρ αὐτὴ ἡ θεία γραφὴ διδάσκει ἡμᾶς τὸν Ἀδὰμ λέγοντα τῆς φωνῆς ἀκηκοέναι· φωνὴ δὲ τί ἄλλο ἐστὶν, ἀλλ᾿ ἢ ὁ λόγος ὁ τοῦ Θεοῦ, ὅς ἐστι καὶ υἱὸς αὐτοῦ; οὐχ ὡς οἱ ποιηταὶ καὶ μυθογράφοι λέγουσιν υἱοὺς θεῶν ἐκ συνουσίας γεννωμένους, ἀλλὰ ὡς ἀληθεία διηγεῖται τὸν λόγον, τὸν ὄντα διαπαντὸς ἐνδιάθετον ἐν καρδίᾳ Θεοῦ. πρὸ γὰρ τὶ γίνεσθαι, τοῦτον εἶχε σύμβουλον, ἑαυτοῦ νοῦν καὶ φρόνησιν ὄντα. ὁπότε δ᾿ ἠθέλησεν ὁ Θεὸς ποιῆσαι ὅσα ἐβουλεύσατο, τοῦτον τὸν λόγον ἐγέννησε προφορικὸν, πρωτότοκον πάσης κτίσεως, οὐ κενωθεὶς αὐτὸς τοῦ λόγου, ἀλλὰ λόγον γεννήσας, καὶ τῷ λόγῳ αὐτοῦ διαπαντὸς ὁμιλῶν. ὅθεν διδάσκουσιν ἡμᾶς αἱ ἅγιαι γραφαὶ, καὶ πάντες οἱ πνευματοφόροι, ἐξ ὧν Ἰωάννης λέγει· ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος, καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν· δεικνὺς ὅτι ἐν πρώτοις μόνος ἦν ὁ Θεὸς, καὶ ἐν αὐτῷ ὁ λόγος. ἔπειτα λέγει· καὶ Θεὸς ἦν ὁ λόγος· πάντα δι᾿ αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν. Θεὸς οὖν ὢν ὁ λόγος, καὶ ἐκ Θεοῦ πεφυκὼς, ὁπόταν βούληται ὁ πατὴρ τῶν ὅλων, πέμπει αὐτὸν εἴς τινα τόπον· ὃς παραγινόμενος καὶ ἀκούεται καὶ ὁρᾶται, πεμπόμενος ὑπ᾿ αὐτοῦ, καὶ ἐν τόπῳ εὑρίσκεται.

23장

하나님께서는 여섯째 날에 사람을 만드셨다. 그러나 사람을 빚으신 일은 일곱째 날 뒤, 더 좋은 장소와 뛰어난 곳에 살도록 동산을 만드신 대목에서 드러내셨다. 이것이 참되다는 것은 실제의 일이 보여 준다. 여자들이 해산할 때 고통을 겪고도 그 뒤에는 아픔을 잊는 일을 어떻게 알아보지 못하겠는가? 인류가 자라고 번성하라는 하나님의 말씀이 이루어지도록 하는 것이다. 뱀에게 내린 판결도 그렇다. 뱀은 미움을 받으며 배로 기어 다니고 흙을 먹는다. 이 일도 앞서 말한 것들의 증거가 된다.

Τὸν οὖν ἄνθρωπον ὁ Θεὸς πεποίηκεν ἐν τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ, τὴν δὲ πλάσιν αὐτοῦ πεφανέρωκε μετὰ τὴν ἑβδόμην ἡμέραν, ὁπότε καὶ τὸν παράδεισον πεποίηκεν, εἰς τὸ ἐν κρείσσονι τόπῳ καὶ χωρίῳ διαφόρῳ αὐτὸν εἶναι. καὶ ὅτι ταῦτά ἐστιν ἀληθῆ, αὐτὸ τὸ ἔργον δείκνυσι. πῶς γὰρ οὐκ ἔστι κατανοῆσαι τὴν μὲν ὠδῖνα, ἣν πάσχουσιν ἐν τῷ τοκετῷ αἱ γυναῖκες, καὶ μετὰ τοῦτο λήθην τοῦ πόνου ποιοῦνται, ὅπως πληρωθῇ ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος, εἰς αὐξάνεσθαι καὶ πληθύνεσθαι τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων; τί δ᾿ οὐχὶ καὶ τὴν τοῦ ὄφεως κατάκρισιν, πῶς στυγητὸς τυγχάνει ἕρπων ἐπὶ τῇ κοιλίᾳ, καὶ ἐσθίων γῆν; ὅπως καὶ τοῦτο ᾖ εἰς ἀπόδειξιν ἡμῖν τῶν προειρημένων.

24장

하나님께서는 다시 땅에서 보기에 아름답고 먹기에 좋은 모든 나무를 자라게 하셨다. 처음에는 셋째 날에 생겨난 식물과 씨앗과 풀만 있었다. 그러나 동산의 것들은 뛰어난 아름다움과 풍성함을 지녔으므로 하나님께서 친히 심으신 식재라고 불렸다. 다른 식물들과 비슷한 것은 세상에도 있었다. 그러나 생명나무와 지식의 나무, 이 두 나무는 다른 땅에는 없고 오직 동산에만 있었다. 동산도 땅이며 땅 위에 심겼다는 것은 성경이 말한다. “하나님께서 동쪽 에덴에 동산을 심으시고 사람을 그곳에 두셨다. 하나님께서 다시 땅에서 보기에 아름답고 먹기에 좋은 모든 나무를 자라게 하셨다.” 성경은 ‘다시 땅에서’와 ‘동쪽에’라는 말로, 동산이 동쪽과 땅이 있는 이 하늘 아래 있음을 분명히 가르친다. 히브리어로 에덴이라 하는 말은 즐거움이라는 뜻이다. 강이 에덴에서 나와 동산에 물을 대고, 거기서 네 갈래로 나뉜다고 기록했다. 그 가운데 페이손과 게온이라는 두 강은 동쪽 지역에 물을 댄다. 특히 에티오피아 온 땅을 두르는 게온은 이집트에서 나타나는 이른바 나일강이라고들 한다. 다른 두 강, 티그리스와 에우프라테스는 우리에게 잘 알려져 있다. 우리가 사는 지역까지 가까이 흐르기 때문이다. 앞서 말했듯 하나님께서는 사람을 동산에 두어 일구고 지키게 하시고 모든 열매, 분명 생명나무의 열매까지 먹도록 명하셨다. 오직 지식의 나무만은 맛보지 말라고 명하셨다. 하나님은 사람이 태어난 땅에서 그를 동산으로 옮기시며 성장할 기회를 주셨다. 자라서 완전해지고 신으로 드러나 영원함을 지닌 채 하늘로 올라가게 하시려는 것이었다. 사람은 중간의 존재로 생겨나 완전히 죽을 존재도 전적으로 죽지 않을 존재도 아니었고, 둘 다 받아들일 수 있었다. 그와 같이 동산이라는 장소도 아름다움에서 세상과 하늘의 중간에 있었다. ‘일구라’는 말은 다른 일을 가리키기보다 하나님의 계명을 지키라는 뜻이다. 불순종하여 자신을 멸망시키지 않게 하려는 것이었으나, 그는 실제로 죄를 통해 멸망했다.

Ἐξανατείλας οὖν ὁ Θεὸς ἐκ τῆς γῆς ἔτι πᾶν ξύλον ὡραῖον εἰς ὅρασιν, καὶ καλὸν εἰς βρῶσιν. ἐν γὰρ πρώτοις μόνα ἦν τὰ ἐν τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ γεγενημένα, φυτὰ καὶ σπέρματα καὶ χλόαι· τὰ δὲ ἐν τῷ παραδείσῳ ἐγενήθη διαφόρῳ καλλονῇ καὶ ὡραιότητι· ὅπου γε καὶ φυτεία ὠνόμασται ὑπὸ Θεοῦ πεφυτευμένη. καὶ τὰ μὲν λοιπὰ φυτὰ ὅμοια καὶ ὁ κόσμος ἔσχηκε. τὰ δὲ δύο ξύλα, τὸ τῆς ζωῆς, καὶ τὸ τῆς γνώσεως, οὐκ ἔσχηκεν ἑτέρα γῆ, ἀλλ᾿ ἢ ἐν μόνῳ τῷ παραδείσῳ. ὅτι δὲ καὶ ὁ παράδεισος γῆ ἐστι, καὶ ἐπὶ τῆς γῆς πεφύτευται, ἡ γραφὴ λέγει· καὶ ἐφύτευσεν ὁ Θεὸς παράδεισον ἐν Ἐδὲμ κατὰ ἀνατολὰς, καὶ ἔθετο ἐκεῖ τὸν ἄνθρωπον· καὶ ἐξανέτειλεν ὁ Θεὸς ἔτι ἀπὸ τῆς γῆς πᾶν ξύλον ὡραῖον εἰς ὅρασιν, καὶ καλὸν εἰς βρῶσιν. τῷ οὖν ἔτι ἐκ τῆς γῆς καὶ κατὰ ἀνατολὰς, σαφῶς διδάσκει ἡμᾶς ἡ θεία γραφὴ τὸν παράδεισον ὑπὸ τοῦτον τὸν οὐρανὸν, ὑφ᾿ ὃν καὶ ἀνατολὴ καὶ γῆ εἰσιν. Ἐδὲμ δὲ Ἑβραϊστὶ τὸ εἰρημένον, ἑρμηνεύεται τρυφή. ποταμὸν δὲ σεσήμαγκεν ἐκπορεύεσθαι ἐξ Ἐδὲμ, ποτίζειν τὸν παράδεισον, κἀκεῖθεν διαχωρίζεσθαι εἰς τέσσαρας ἀρχάς· ὧν δύο, οἱ καλούμενοι Φεισὼν καὶ Γεὼν, ποτίζουσι τὰ ἀνατολικὰ μέρη, μάλιστα ὁ Γεὼν, ὁ κυκλῶν πᾶσαν γῆν Αἰθιοπίας, ὅν φασιν ἐν τῇ Αἰγύπτῳ ἀναφαίνεσθαι, τὸν καλούμενον Νεῖλον. οἱ δὲ ἄλλοι δύο ποταμοὶ φανερῶς γινώσκονται παρ᾿ ἡμῖν, οἱ καλούμενοι Τίγρις καὶ Εὐφράτης· οὗτοι γὰρ γειτνιῶσιν ἕως τῶν ἡμετέρων κλιμάτων. θεὶς δὲ ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, καθὼς προειρήκαμεν, ἐν τῷ παραδείσῳ, εἰς τὸ ἐργάζεσθαι καὶ φυλάσσειν αὐτὸν, ἐνετείλατο αὐτῷ ἀπὸ πάντων τῶν καρπῶν ἐσθίειν, δηλονότι καὶ ἀπὸ τοῦ τῆς ζωῆς, μόνου δὲ ἐκ τοῦ ξύλου τοῦ τῆς γνώσεως ἐνετείλατο αὐτῷ μὴ γεύσασθαι· μετέθηκε δὲ αὐτὸν ὁ Θεὸς ἐκ τῆς γῆς, ἐξ ἧς ἐγεγόνει, εἰς τὸν παράδεισον, διδοὺς αὐτῷ ἀφορμὴν προκοπῆς, ὅπως αὐξάνων καὶ τέλειος γενόμενος, ἔτι δὲ καὶ θεὸς ἀναδειχθεὶς, οὕτω καὶ εἰς οὐρανὸν ἀναβῇ (μέσος γὰρ ὁ ἄνθρωπος ἐγεγόνει, οὔτε θνητὸς ὁλοσχερῶς, οὔτε ἀθάνατος τὸ καθόλου, δεκτικὸς δὲ ἑκατέρων. οὕτω καὶ τὸ χωρίον ὁ παράδεισος, ὡς πρὸς καλλονὴν, μέσος τοῦ κόσμου καὶ τοῦ οὐρανοῦ γεγένηται) ἔχων ἀϊδιότητα. τῷ δὲ εἰπεῖν, ἐργάζεσθε, οὐκ ἄλλην τινὰ ἐργασίαν δηλοῖ, ἀλλ᾿ ἢ τὸ φυλάσσειν τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ, ὅπως μὴ παρακούσας ἀπολέσῃ ἑαυτὸν, καθὼς καὶ ἀπώλεσε διὰ ἁμαρτίας.

25장

지식의 나무 자체도 좋고 그 열매도 좋았다. 어떤 이들의 생각처럼 나무에 죽음이 있던 것이 아니라 불순종에 죽음이 있었다. 열매 안에는 지식 외에 다른 것이 없었다. 지식은 알맞게 사용하면 좋은 것이다. 그러나 아담은 당시 아직 어린아이였으므로 지식을 충분히 받아들일 수 없었다. 지금도 갓난아이는 곧바로 빵을 먹지 못하고 먼저 젖으로 자란 뒤 나이가 들면서 단단한 음식으로 나아간다. 아담에게도 그렇게 되었을 것이다. 그러므로 하나님께서 지식의 열매를 먹지 말라고 명하신 것은 어떤 이들이 생각하듯 그를 시기해서가 아니었다. 하나님은 그가 자신의 계명에 순종하는지 시험하고자 하셨다. 아직 어린 사람이 더 오랫동안 순박하고 순결하게 머물기를 바라기도 하셨다. 순박하고 악의 없이 부모에게 복종하는 것은 하나님 앞에서뿐 아니라 사람들 사이에서도 거룩한 일이기 때문이다. 자식이 부모에게 복종해야 한다면, 하물며 만물의 하나님이자 아버지께는 얼마나 더 그래야 하겠는가? 어린아이가 나이에 지나친 생각을 품는 것도 어울리지 않는다. 사람은 나이가 차례로 자라듯 생각도 그렇게 자란다. 법이 어떤 것을 삼가라고 명했는데 따르지 않는다면, 벌을 가져오는 것은 법이 아니라 불복종과 불순종임이 분명하다. 아버지가 자식에게 어떤 것을 삼가라고 명했는데 아버지의 명령을 따르지 않으면, 자식은 불순종 때문에 매를 맞고 벌을 받는다. 그 사물 자체가 매인 것은 아니며, 불순종이 불복한 이에게 수치를 가져온다. 이처럼 처음 빚어진 사람도 불순종 때문에 동산에서 쫓겨났다. 지식의 나무에 어떤 악이 있어서가 아니라, 불순종을 통해 사람이 수고와 아픔과 슬픔을 겪고 마침내 죽음 아래 떨어진 것이다.

Τὸ μὲν ξύλον τὸ τῆς γνώσεως αὐτὸ μὲν καλὸν, καὶ ὁ κάρπος αὐτοῦ καλός. οὐ γὰρ ὡς οἴονταί τινες, θάνατον εἶχε τὸ ξύλον, ἀλλ᾿ ἡ παρακοή. οὐ γάρ τι ἕτερον ἦν ἐν τῷ καρπῷ ἢ μόνον γνῶσις. ἡ δὲ γνῶσις καλὴ, ἐπὰν αὐτῇ οἰκείως τις χρήσηται. τῇ δὲ οὔσῃ ἡλικίᾳ ὁ Ἀδὰμ ἔτι νήπιος ἦν, διὸ οὔπω ἠδύνατο τὴν γνῶσιν κατ᾿ ἀξίαν χωρεῖν. καὶ γὰρ νῦν, ἐπὰν γενηθῇ παιδίον, οὐκ ἤδη δύναται ἄρτον ἐσθίειν, ἀλλὰ πρῶτον γάλακτι ἀνατρέφεται, ἔπειτα κατὰ πρόσβασιν τῆς ἡλικίας καὶ ἐπὶ τὴν στερεὰν τροφὴν ἔρχεται. οὕτως ἂν ἐγεγόνει καὶ τῷ Ἀδάμ. διὸ οὐχ ὡς φθονῶν αὐτῷ ὁ Θεὸς, ὡς οἴονταί τινες, ἐκέλευσε μὴ ἐσθίειν ἀπὸ τῆς γνώσεως. ἔτι μὴν καὶ ἐβούλετο δοκιμάσαι αὐτὸν, εἰ ὑπήκοος γίνεται τῇ ἐντολῇ αὐτοῦ· ἅμα δὲ καὶ ἐπὶ πλείονα χρόνον ἐβούλετο ἁπλοῦν καὶ ἀκέραιον διαμεῖναι τὸν ἄνθρωπον νηπιάζοντα. τοῦτο γὰρ ὅσιόν ἐστιν, οὐ μόνον παρὰ Θεῷ, ἀλλὰ καὶ παρὰ ἀνθρώποις, τὸ ἐν ἁπλότητι καὶ ἀκακίᾳ ὑποτάσσεσθαι τοῖς γονεῦσιν. εἰ δὲ χρὴ τὰ τέκνα τοῖς γονεῦσιν ὑποτάσσεσθαι, πόσῳ μᾶλλον τῷ Θεῷ καὶ πατρὶ τῶν ὅλων; ἔτι μὴν καὶ ἄσχημόν ἐστι τὰ παιδία τὰ νήπια ὑπὲρ ἡλικίαν φρονεῖν. καθάπερ γὰρ τῇ ἡλικίᾳ τις πρὸς τάξιν αὔξει, οὕτω καὶ ἐν τῷ φρονεῖν. ἀλλ᾿ ὥστε ἐπὰν νόμος κελεύσῃ ἀπέχεσθαι ἀπό τινος, καὶ μὴ ὑπακούῃ τις, δηλονότι οὐχ ὁ νόμος κόλασιν παρέχει, ἀλλὰ ἡ ἀπείθεια καὶ ἡ παρακοή. καὶ γὰρ πατὴρ ἰδίῳ τέκνῳ ἐνίοτε προστάσσει ἀπέχεσθαί τινων, καὶ ἐπὰν οὐχ ὑπακούῃ τῇ πατρικῇ ἐντολῇ, δέρεται καὶ ἐπιτιμίας τυγχάνει διὰ τὴν παρακοήν. καὶ οὐκ ἤδη αὐτὰ τὰ πράγματα πληγαί εἰσιν, ἀλλ᾿ ἡ παρακοὴ τῷ ἀπειθοῦντι ὕβριν περιποιεῖται. οὕτω καὶ τῷ πρωτοπλάστῳ ἡ παρακοὴ περιεποιήσατο ἐκβληθῆναι αὐτὸν ἐκ τοῦ παραδείσου· οὐ μέντοι γε ὡς κακοῦ τι ἔχοντος τοῦ ξύλου τῆς γνώσεως, διὰ δὲ τῆς παρακοῆς ὁ ἄνθρωπος ἐξήντλησε πόνον, ὀδύνην, λύπην, καὶ τὸ τέλος ῾πὸ θάνατον ἔπεσε.

26장

하나님께서는 사람이 영원히 죄 가운데 머물지 않게 하심으로써 그에게 큰 은혜를 베푸셨다. 어떤 의미에서 유배하듯 그를 동산에서 내보내셨다. 벌을 통해 정해진 기간 동안 죄의 값을 치르고 훈육받은 뒤 다시 불러들이시려는 것이다. 그래서 이 세상에 빚어진 사람이 동산에 두 번 놓였다고 창세기에 신비롭게 기록되어 있다. 첫 번째는 그가 동산에 놓였을 때 이루어졌고, 두 번째는 부활과 심판 뒤에 이루어질 것이다. 만들어진 그릇에 어떤 결함이 생기면 다시 녹이거나 빚어 새롭고 온전하게 만들듯, 사람에게도 죽음을 통해 같은 일이 일어난다. 사실상 부서졌다가 부활 때 온전하게, 곧 흠 없고 의롭고 죽지 않는 존재로 드러나는 것이다. 하나님께서 “아담아, 어디 있느냐?”고 부르신 것도 몰라서가 아니라, 오래 참으시며 회개하고 고백할 기회를 주신 것이다.

Καὶ τοῦτο δὲ ὁ Θεὸς μεγάλην εὐεργεσίαν πάρεσχε τῷ ἀνθρώπῳ, τὸ μὴ διαμεῖναι αὐτὸν εἰς τὸν αἰῶνα ἐν ἁμαρτίᾳ ὄντα, ἀλλὰ τρόπῳ τινὶ ἐν ὁμοιώματι ἐξορισμοῦ ἐξέβαλεν αὐτὸν ἐκ τοῦ παραδείσου, ὅπως διὰ τῆς ἐπιτιμίας τακτῷ ἀποτίσας χρόνῳ τὴν ἁμαρτίαν, καὶ παιδευθεὶς, ἐξ ὑστέρου ἀνακληθῇ. διὸ καὶ πλασθέντος ἀνθρώπου ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ, μυστηριωδῶς ἐν τῇ Γενέσει γέγραπται, ὡς δὶς αὐτοῦ ἐν τῷ παραδείσῳ τεθέντος· ἵνα τὸ μὲν ἅπαξ ᾖ πεπληρωμένον ὁπότε ἐτέθη· τὸ δὲ δεύτερον μέλλει πληροῦσθαι μετὰ τὴν ἀνάστασιν καὶ κρίσιν. οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ καθάπερ σκεῦός τι, ἐπὰν πλασθὲν αἰτίαν τινὰ σχῇ, ἀναχωνεύεται ἢ ἀναπλάσσεται, εἰς τὸ γενέσθαι καινὸν καὶ ὁλόκληρον· οὕτω γίνεται καὶ τῷ ἀνθρώπῳ διὰ θανάτου. δυνάμει γὰρ τέθραυσται, ἵνα ἐν τῇ ἀναστάσει ὑγιὴς εὑρεθῇ· λέγω δὲ ἄσπιλος καὶ δίκαιος καὶ ἀθάνατος. τὸ δὲ καλέσαι καὶ εἰπεῖν τὸν Θεὸν, ποῦ εἶ Ἀδάμ; οὐχ ὡς ἀγνοῶν τοῦτο ἐποίει ὁ Θεὸς, ἀλλὰ μακρόθυμος ὢν ἀφορμὴν ἐδίδου αὐτῷ μετανοίας καὶ ἐξομολογήσεως.

27장

누군가는 우리에게 물을 것이다. “사람은 본래 죽을 존재로 생겨났는가?” 결코 그렇지 않다. “그렇다면 죽지 않는 존재인가?” 그것도 우리의 주장은 아니다. “그렇다면 아무것도 아니었던가?” 그것도 아니다. 내 말은, 사람은 본래 죽을 존재도 죽지 않는 존재도 아니었다는 것이다. 하나님께서 처음부터 사람을 죽지 않게 만드셨다면 그를 신으로 만드신 것이 된다. 반대로 죽을 존재로 만드셨다면 하나님께서 그의 죽음의 원인으로 보였을 것이다. 그러므로 하나님은 그를 어느 한쪽으로 만들지 않고, 앞서 말했듯 둘 다 받아들일 수 있게 만드셨다. 그가 하나님의 계명을 지키며 불멸을 향해 기울면 그분에게서 불멸을 보상으로 받아 신이 되게 하시고, 반대로 하나님께 불순종하여 죽음의 일들로 돌아서면 스스로 자기 죽음의 원인이 되게 하신 것이다. 하나님께서는 사람을 자유롭고 스스로 결정할 수 있게 만드셨다. 그러므로 사람이 부주의와 불순종으로 스스로 초래한 것을, 이제 하나님은 자신의 인자함과 자비로 그분께 순종하는 사람에게 선물로 주신다. 사람이 불순종하여 스스로 죽음을 끌어들였듯, 원하는 사람은 하나님의 뜻에 순종하여 영원한 생명을 얻을 수 있다. 하나님께서는 우리에게 율법과 거룩한 계명들을 주셨다. 누구든 그것들을 행하면 구원을 받고 부활에 참여하여 썩지 않음을 상속받을 수 있다.

Ἀλλὰ φήσει οὖν τις ἡμῖν, θνητὸς φύσει ἐγένετο ὁ ἄνθρωπος; οὐδαμῶς. τί οὖν ἀθάνατος; οὐδὲ τοῦτο φαμέν. ἀλλὰ ἐρεῖ τις, οὐδὲν οὖν ἐγένετο; οὐδὲ τοῦτο. ἐγὼ μὲν, οὔτε οὖν φύσει θνητὸς ἐγένετο οὔτε ἀθάνατος. εἰ γὰρ ἀθάνατον αὐτὸν ἀπ᾿ ἀρχῆς ἐπεποιήκει, θεὸν αὐτὸν ἐπεποιήκει. πάλιν εἰ θνητὸν αὐτὸν ἐπεποιήκει, ἐδόκει ἂν ὁ Θεὸς αἴτιος εἶναι τοῦ θανάτου αὐτοῦ. οὔτε οὖν ἀθάνατον αὐτὸν ἐποίησεν, οὔτε μὴν θνητὸν, ἀλλὰ καθὼς ἐπάνω προειρήκαμεν, δεκτικὸν ἀμφοτέρων· ἵνα εἰ ῥέψῃ ἐπὶ τὰ τῆς ἀθανασίας τηρήσας τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ, μισθὸν κομίσηται παρ᾿ αὐτοῦ τὴν ἀθανασίαν, καὶ γένηται θεός· εἰ δ᾿ αὖ τραπῇ ἐπὶ τὰ τοῦ θανάτου πράγματα, παρακούσας τοῦ Θεοῦ, αὐτὸς ἑαυτῷ αἴτιος ᾖ τοῦ θανάτου. ἐλεύθερον γὰρ καὶ αὐτεξούσιον ἐποίησεν ὁ Θεὸς ἄνθρωπον. ὃ οὖν ἑαυτῷ περιεποιήσατο δι᾿ ἀμελείας καὶ παρακοῆς, τοῦτο ὁ Θεὸς αὐτῷ νυνὶ δωρεῖται διὰ ἰδίας φιλανθρωπίας καὶ ἐλεημοσύνης, ὑπακούοντος αὐτῷ τοῦ ἀνθρώπου. καθάπερ γὰρ παρακούσας ἄνθρωπος θάνατον ἑαυτῷ ἐπεσπάσατο, οὕτως ὑπακούσας τῷ θελήματι τοῦ Θεοῦ ὁ βουλόμενος δύναται περιποιήσασθαι ἑαυτῷ τὴν αἰώνιον ζωήν. ἔδωκε γὰρ ὁ Θεὸς ἡμῖν νόμον καὶ ἐντολὰς ἁγίας· ἅς πᾶς ὁ ποιήσας δύναται σωθῆναι, καὶ τῆς ἀναστάσεως τυχὼν κληρονομῆσαι τὴν ἀφθαρσίαν.

28장

동산에서 쫓겨난 아담은 그 뒤 하나님께서 그의 갈빗대로 아내를 만들어 주신 하와와 관계했다. 하나님께서 아내를 따로 빚으실 능력이 없어서 그렇게 하신 것은 아니다. 사람들이 수많은 신의 이름을 부르게 될 것을 미리 아셨기 때문이다. 하나님은 미리 아시는 분으로서, 미혹이 뱀을 통해 존재하지 않는 많은 신들의 이름을 부르게 할 것을 아셨다. 하나님은 한 분이시지만, 미혹은 그때부터 “너희가 신들처럼 될 것이다”라고 말하며 여러 신을 퍼뜨리려 했다. 한 신은 남자를 만들고 다른 신은 여자를 만들었다고 생각하지 않게 하시려고, 그분께서 친히 둘을 모두 만드셨다. 하나님의 유일한 통치의 신비를 드러내시려는 것뿐 아니라, 두 사람 사이에 더 깊은 애정이 있게 하시려고 그의 아내를 그렇게 만드셨다. 그래서 아담은 하와에게 “이제야 내 뼈에서 나온 뼈요 내 살에서 나온 살이다”라고 말했다. 또한 예언하여 말했다. “이 때문에 사람은 아버지와 어머니를 떠나 아내와 결합하며, 둘은 한 몸이 될 것이다.” 바로 이 일이 우리 자신에게서 이루어짐을 볼 수 있다. 정당하게 결혼하는 사람 가운데 누가 어머니와 아버지, 모든 친척과 가족보다 아내와 결합하고 하나 되어 그녀에게 더 큰 애정을 두지 않겠는가? 그래서 어떤 이들은 자기 아내 때문에 종종 죽음까지 감수한다. 하와는 처음 뱀에게 속아 죄의 출발점이 되었으므로, 그때 뱀을 통해 그녀에게 말했던 악한 영, 곧 사탄이라 불리는 자는 지금도 자신에게 사로잡힌 사람들 안에서 작용하며 하와의 이름을 외친다. 그가 다이몬과 드라콘이라 불리는 것은 하나님에게서 달아났기 때문이다. 처음에는 천사였다. 이에 관해서는 설명할 것이 많으므로 지금은 이야기를 미루겠다. 우리가 다른 곳에서 이미 그에 관해 논한 적도 있다.

Ἐκβληθεὶς δὲ Ἀδὰμ ἐκ τοῦ παραδείσου οὕτως ἔγνω Εὔαν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, ἣν ὁ Θεὸς ἐποίησεν αὐτῷ εἰς γυναῖκα ἐκ τῆς πλευρᾶς αὐτοῦ. καὶ τοῦτο δὲ οὐχ ὡς μὴ δυνάμενος κατ᾿ ἰδίαν πλάσαι τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, ἀλλὰ προηπίστατο ὁ Θεὸς ὅτι ἤμελλον οἱ ἄνθρωποι πληθὺν θεῶν ὀνομάζειν. προγνώστης οὖν ὢν, καὶ εἰδὼς ὅτι ἡ πλάνη ἤμελλε διὰ τοῦ ὄφεως ὀνομάζειν πληθὺν θεῶν τῶν οὐκ ὄντων· ἑνὸς γὰρ ὄντος Θεοῦ, ἐκτότε ἤδη ἐμελέτα ἡ πλάνη πληθὺν θεῶν ὑποσπείρειν, καὶ λέγειν, ἔσεσθε ὡς Θεοί· μήπως οὖν ὑπονοηθῇ ὅτι ὅδε μὲν ὁ Θεὸς ἐποίησε τὸν ἄνδρα, ἕτερος δὲ τὴν γυναῖκα, διὰ τοῦτο οὖν ἐποίησε τοὺς δύο ἄμφω. οὐ μόνον ἴνα καὶ διὰ τούτου δειχθῇ τὸ μυστήριον τῆς μοναρχίας τῆς κατὰ τὸν Θεόν· ἅμα δ᾿ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ ἵνα πλείων ᾖ ἡ εὔνοια εἰς αὐτούς. πρὸς μὲν οὖν τὴν Εὔαν ὁ Ἀδὰμ εἶπε· τοῦτο νῦν ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστῶν μου, καὶ σὰρξ ἐκ τῆς σαρκός μου. ἔτι καὶ προεφήτευσε, λέγων· τούτου ἕνεκεν καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ τὴν μητέρα, καὶ προσκολληθήσεται πρὸς τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν· ὅ δὴ καὶ αὐτὸ δείκνυται τελειούμενον ἐν ἡμῖν αὐτοῖς. τίς γὰρ ὁ νομίμως γαμῶν οὐ καταφρονεῖ μητρὸς καὶ πατρὸς καὶ πάσης συγγενείας, καὶ πάντων τῶν οἰκείων, προσκολλώμενος καὶ ἑνούμενος τῇ ἑαυτοῦ γυναικὶ, εὐνοῶν μᾶλλον αὐτῇ; διὸ καὶ μέχρι θανάτου πολλάκις ὑπεύθυνοι γίνονταί τινες διὰ τὰς ἑαυτῶν γαμετάς. ταύτην τὴν Εὔαν διὰ τὸ ἀρχῆθεν πλανηθῆναι ὑπὸ τοῦ ὄφεως, καὶ ἀρχηγὸν ἁμαρτίας γεγονέναι, ὁ κακοποιὸς δαίμων, ὁ καὶ Σατὰν καλούμενος, ὁ τότε διὰ τοῦ ὄφεως λαλήσας αὐτῇ, ἕως καὶ τοῦ δεῦρο ἐνεργῶν ἐν τοῖς ἐνθουσιαζομένοις ὑπ᾿ αὐτοῦ ἀνθρώποις, Εὔαν ἐκκαλεῖται. δαίμων δὲ καὶ δράκων καλεῖται, διὰ τὸ ἀποδεδρακέναι αὐτὸν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ· ἄγγελος γὰρ ἦν ἐν πρώτοις. καὶ τὰ μὲν περὶ τούτου πολὺς ὁ λόγος, διὸ τανῦν παραπέμπομαι τὴν περὶ αὐτῶν διήγησιν· καὶ γὰρ ἐν ἑτέροις ἡμῖν γεγένηται ὁ περὶ αὐτοῦ λόγος.

29장

아담이 아내 하와와 관계하자 그녀는 잉태하여 카인이라는 아들을 낳고, “하나님을 통해 사람을 얻었다”고 말했다. 또한 둘째 아들 아벨을 낳았다. 아벨은 양을 치기 시작했고 카인은 땅을 일구었다. 그들의 이야기는 더 길며, 그 뜻을 설명하는 데에도 많은 이야기가 필요하다. 그러므로 배우고자 하는 사람들에게는 『세상의 창세기』라는 책 자체가 그 사건들을 더 자세히 가르쳐 줄 수 있다. 사탄은 아담과 그의 아내가 살아 있을 뿐 아니라 자식까지 낳은 것을 보고, 그들을 죽일 수 없었던 까닭에 시기심에 사로잡혔다. 아벨이 하나님을 기쁘게 하는 것을 보자 카인이라는 그의 형제에게 작용하여 자기 형제 아벨을 죽이게 했다. 이렇게 죽음이 이 세상에 들어와 지금까지 모든 인류에게 이어지고 있다. 하나님은 자비로우셔서 아담에게 하셨듯 카인에게 회개와 고백의 기회를 주고자 “네 형제 아벨은 어디 있느냐?”고 물으셨다. 카인은 하나님께 불순종하는 태도로 “모릅니다. 제가 제 형제를 지키는 사람입니까?”라고 답했다. 하나님께서 그에게 진노하여 말씀하셨다. “네가 무슨 일을 했느냐? 네 손에서 네 형제의 피를 받으려고 입을 벌린 땅에서, 그 피의 소리가 내게 외친다. 너는 땅 위에서 신음하며 떨게 될 것이다.” 그때부터 땅은 두려워하여 사람의 피뿐 아니라 어떤 동물의 피도 더는 받아들이지 않는다. 분명 책임은 땅이 아니라 법을 어긴 사람에게 있다.

Ἐν τῷ οὖν γνῶναι τὸν Ἀδὰμ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ Εὔαν, συλλαβοῦσα ἔτεκεν υἱὸν, ᾧ τοὔνομα Κάϊν, καὶ εἶπεν· ἐκτησάμην ἄνθρωπον διὰ τοῦ Θεοῦ. καὶ προσέθετο ἔτι τεκεῖν δεύτερον, ᾧ ὄνομα Ἄβελ, ὃς ἤρξατο ποιμὴν εἶναι προβάτων· Κάϊν δὲ εἰργάζετο τὴν γῆν. τὰ μὲν οὖν κατ᾿ αὐτοὺς πλείω ἔχει τὴν ἱστορίαν, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὴν οἰκονομίαν τῆς ἐξηγήσεως. διὸ τὰ τῆς ἱστορίας τοὺς φιλομαθεῖς δύναται ἀκριβέστερον διδάξαι αὐτὴ ἡ βίβλος, ἥτις ἐπιγράφεται Γένεσις κόσμου. ὁπότε οὖν ἐθεάσατο ὁ Σατανᾶς οὐ μόνον τὸν Ἀδὰμ καὶ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ ζῶντας, ἀλλὰ καὶ τέκνα πεποιηκότας, ἐφ᾿ ᾧ οὐκ ἴσχυσε θανατῶσαι αὐτοὺς, φθόνῳ φερόμενος, ἡνίκα ἑώρα τὸν Ἄβελ εὐαρεστοῦντα τῷ Θεῷ, ἐνεργήσας εἰς τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ τὸν καλούμενον Κάϊν, ἐποίησεν ἀποκτεῖναι τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ τὸν Ἄβελ. καὶ οὕτως ἀρχὴ θανάτου ἐγένετο εἰς τόνδε τὸν κόσμον, ὁδοιπορεῖν ἕως τοῦ δεῦρο ἐπὶ πᾶν γένος ἀνθρώπων. ὁ δὲ Θεὸς ἐλεήμων ὢν, καὶ βουλόμενος ἀφορμὴν μετανοίας καὶ ἐξομολογήσεως παρασχεῖν τῷ Κάϊν, καθάπερ καὶ τῷ Ἀδὰμ, εἶπε· ποῦ Ἄβελ ὁ ἀδελφός σου; ὁ δὲ Κάϊν ἀπεκρίθη ἀπειθῶς τῷ Θεῷ, εἰπών· οὐ γινώσκω· μὴ φύλαξ εἰμὶ τοῦ ἀδελφοῦ μου; οὕτως ὀργισθεὶς αὐτῷ ὁ Θεὸς ἔφη· τί ἐποίησας τοῦτο; φωνὴ αἵματος τοῦ ἀδελφοῦ σου βοᾷ πρός με ἐκ τῆς γῆς, ἣ ἔχανε δέξασθαι τὸ αἷμα τοῦ ἀδελφοῦ σου ἐκ χειρός σου· στένων καὶ τρέμων ἔσῃ ἐπὶ τῆς γῆς. ἐκτότε φοβηθεῖσα ἡ γῆ οὐκέτι ἀνθρώπου αἷμα παραδέχεται, ἀλλ᾿ οὐδέ τινος ζώου. ἢ φανερὸν ὅτι οὐκ ἔστιν αὐτὴ αἰτία, ἀλλ᾿ ὁ παραβὰς ἄνθρωπος.

30장

카인에게도 에녹이라는 아들이 생겼다. 그는 도시를 짓고 아들의 이름을 따라 에녹이라 불렀다. 도시를 짓는 일은 그때 시작되었으며, 이는 홍수 이전이었다. 호메로스가 “말하는 인간들의 도시는 아직 세워지지 않았다”고 한 말은 거짓이다. 에녹에게는 가이다드라는 아들이 태어났고, 그는 메엘을, 메엘은 마투살라를, 마투살라는 라멕을 낳았다. 라멕은 아다와 셀라라는 두 아내를 맞았다. 그때 여러 아내와의 결합과 음악이 시작되었다. 라멕에게는 오벨, 유발, 토벨이라는 세 아들이 태어났다. 오벨은 천막에 살며 가축을 기르는 사람이 되었고, 유발은 프살테리온과 키타라를 처음 선보였으며, 토벨은 망치를 다루며 구리와 쇠를 만드는 대장장이가 되었다. 카인의 자손은 여기까지 기록되었고, 그가 형제를 죽였기 때문에 그 뒤의 계보는 잊혔다. 하나님께서는 아벨을 대신하여 하와가 잉태하고 아들을 낳게 하셨으며, 그 이름은 셋이었다. 그에게서 나머지 인류가 지금까지 이어진다. 배우기를 원하는 이들에게는 모든 세대에 관해서도 성경을 통해 쉽게 보여 줄 수 있다. 앞서 말했듯, 우리는 이미 다른 저술인 『역사에 관하여』 제1권에서 계보의 순서를 부분적으로 논했다. 모세와 다른 예언자들을 통해 말씀하신 성령께서 이 모든 것을 우리에게 가르치신다. 그러므로 하나님을 경외하는 우리에게 있는 문헌은 더 오래되었고, 모든 저술가와 시인의 글보다 더 참됨이 드러난다. 음악에 대해서도 어떤 이들은 아폴론이 발명자였다고 헛소리를 했다. 다른 이들은 오르페우스가 새들의 아름다운 소리에서 음악을 발견했다고 말한다. 그러나 그들의 말은 비고 헛되다. 그들은 홍수보다 여러 해 뒤에 나타났기 때문이다. 어떤 이들이 데우칼리온이라고 부르는 노아에 관해서는 앞서 말한 책에서 설명했으니, 그대도 원하면 읽어 볼 수 있다.

Ὁ οὖν Κάϊν καὶ αὐτὸς ἔσχεν υἱὸν ᾧ ὄνομα Ἐνώχ. καὶ ᾠκοδόμησε πόλιν, ἣν ἐπωνόμασεν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Ἐνώχ. ἀπὸ τότε ἀρχὴ ἐγένετο τοῦ οἰκοδομεῖσθαι πόλεις, καὶ τοῦτο πρὸ κατακλυσμοῦ· οὐχ ὡς Ὅμηρος ψεύδεται λέγων· Οὐ γάρ πω πεπόλιστο πόλις μερόπων ἀνθρώπων. τῷ δὲ Ἐνὼχ ἐγεννήθη υἱὸς ὀνόματι Γαϊδὰδ, ὃς ἐγέννησε τὸν καλούμενον Μεὴλ, καὶ Μεὴλ τὸν Μαθουσάλα, καὶ Μαθουσάλα τὸν Λάμεχ. ὁ δὲ Λάμεχ ἔλαβεν ἑαυτῷ δύο γυναῖκας, αἷς ὀνόματα Ἀδᾶ καὶ Σελᾶ. ἐκτότε ἀρχὴ ἐγένετο τῆς πολυμιξίας, ἀλλὰ καὶ τῆς μουσικῆς. τῷ γὰρ Λάμεχ ἐγένοντο τρεῖς υἱοὶ, Ὠβὴλ, Ἰουβὰλ, Θοβέλ. καὶ ὁ μὲν Ὠβὴλ ἐγένετο ἀνὴρ ἐν σκηναῖς κτηνοτροφῶν. Ἰουβὰλ δέ ἐστιν ὁ καταδείξας ψαλτήριον καὶ κιθάραν. Θοβὲλ δὲ ἐγένετο σφυροκόπος, χαλκεὺς χαλκοῦ καὶ σιδήρου. ἕως μὲν οὖν τούτου ἔσχε τὸν κατάλογον τὸ σπέρμα τοῦ Κάϊν· καὶ τὸ λοιπὸν εἰς λήθην αὐτοῦ γέγονε τὸ σπέρμα τῆς γενεαλογίας, διὰ τὸ ἀδελφοκτονῆσαι αὐτὸν τὸν ἀδελφόν. εἰς τὸν τόπον δὲ τοῦ Ἄβελ, ἔδωκεν ὁ Θεὸς συλλαβεῖν τὴν Εὔαν καὶ τεκεῖν υἱὸν, ὃς κέκληται Σήθ· ἀφ᾿ οὗ τὸ λοιπὸν γένος τῶν ἀνθρώπων ὁδεύει μέχρι τοῦ δεῦρο. τοῖς δὲ βουλομένοις φιλομαθέσι, καὶ περὶ πασῶν τῶν γενεῶν εὔκολόν ἐστιν ἐπιδεῖξαι διὰ τῶν ἁγίων γραφῶν. καὶ γὰρ ἐκ μέρους ἡμῖν γεγένηται ἤδη λόγος ἐν ἑτέρῳ λόγῳ, ὡς ἐπάνω προειρήκαμεν, τῆς γενεαλογίας ἡ τάξις ἐν τῇ πρώτῃ βίβλῳ τῇ περὶ ἱστοριῶν. ταῦτα δὲ πάντα ἡμᾶς διδάσκει τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον, τὸ διὰ Μωσέως καὶ τῶν λοιπῶν προφητῶν, ὥστε τὰ καθ᾿ ἡμᾶς τοὺς θεοσεβεῖς ἀρχαιότερα γράμματα τυγχάνει, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἀληθέστερα πάντων συγγραφέων καὶ ποιητῶν δείκνυται ὄντα. ἀλλὰ μὴν καὶ τὰ περὶ τῆς μουσικῆς ἐφλυάρησάν τινες εὑρετὴν Ἀπόλλωνα γεγενῆσθαι· ἄλλοι δὲ Ὀρφέα ἀπὸ τῆς τῶν ὀρνέων ἡδυφωνίας φασὶν ἐξευρηκέναι τὴν μουσικήν. κένος δὲ καὶ μάταιος ὁ λόγος αὐτῶν δείκνυται· μετὰ γὰρ πολλὰ ἔτη τοῦ κατακλυσμοῦ οὗτοι ἐγένοντο. τὰ δὲ περὶ τοῦ Νῶε, ὃς κέκληται ὑπὸ ἐνίων Δευκαλίων, ἐν τῇ βίβλῳ ᾗ προιερήκαμεν ἡ διήγησις ἡμῖν γεγένηται· ᾗ εἰ βούλῃ καὶ σὺ δύνασαι ἐντυχεῖν.

31장

홍수 뒤 도시와 왕들의 역사는 다시 이렇게 시작되었다. 첫 도시는 바빌론이었으며, 시날 땅에 오렉과 아르카트와 칼라네도 있었다. 네브롯이라는 사람이 그들의 왕이 되었고, 그곳에서 앗수르라는 사람이 나왔기에 아시리아인이라는 이름이 생겼다. 네브롯은 니네베와 로보옴과 칼락, 니네베와 칼락 사이의 다센을 건설했다. 니네베는 처음부터 큰 도시가 되었다. 노아의 아들 셈에게서 난 또 다른 아들 메스라임은 루도네인과 에네미게인이라 불리는 이들, 라비임과 네프탈레임과 파트로소니임과 카슬로네인을 낳았다. 거기서 필리스티임이 나왔다. 노아의 세 아들과 그 친족과 계보에 관한 목록은 앞서 말한 책에 간략하게 적었다. 이제 빠뜨린 도시와 왕들, 하나의 말과 하나의 언어가 쓰이던 때 생긴 일들을 언급하겠다. 앞서 적은 도시들은 언어가 나뉘기 전에 생겼다. 사람들이 흩어지려 할 때 하나님을 따르지 않고 자기 뜻으로 의논하여 도시와 꼭대기가 하늘에 닿는 탑을 짓고, 자신들의 이름을 빛내려 했다. 하나님의 뜻을 거슬러 이런 거창한 일을 감행했기에, 하나님께서는 그들의 도시를 무너뜨리고 탑을 쓰러뜨리셨다. 그때 사람들의 언어를 바꾸어 각자에게 다른 말을 주셨다. 시뷜라도 세상에 진노가 닥칠 것을 선포하며 이를 이렇게 기록했다. “인간들이 아시리아 땅에 탑을 지었을 때 위대하신 하나님께서 그들에게 내리신 위협이 이루어질 때, 그들은 모두 같은 말을 쓰며 별이 빛나는 하늘로 올라가려 했다. 그러자 불멸하시는 분이 곧 바람들에게 엄한 명령을 내리셨고, 바람은 높이 솟은 큰 탑을 쓰러뜨리며 인간들 사이에 다툼을 일으켰다. 탑이 무너지고 인간들의 말이 여러 언어로 나뉘자, 왕들이 나뉘면서 땅은 사람들로 가득 찼다.” 이하의 말도 이어진다. 이 일들은 칼데아 땅에서 일어났다. 가나안 땅에는 하란이라는 도시가 생겼다. 그 무렵 이집트의 첫 왕은 파라오였으며, 이집트인들은 그를 네카오트라고도 불렀다. 그 뒤에 왕들이 차례로 이어졌다. 이른바 칼데아인들의 시날 땅에서는 아리옥이 첫 왕이 되었고, 그 뒤에는 엘라사르, 그 뒤에는 엘람 왕 코드올라고모르가 있었다. 그 뒤에는 아시리아인이라 불리는 민족들의 왕 타르갈이 있었다. 노아의 아들 함의 지역에는 다른 다섯 도시가 생겼다. 첫째가 소돔이고, 다음은 고모라, 아다마, 세보임, 그리고 세고르라 불리는 도시였다. 그 왕들의 이름은 이러하다. 소돔 왕 발라스, 고모라 왕 바르사스, 아다마 왕 세나르, 세보임 왕 휘모르, 케팔락이라고도 불리는 세고르의 왕 발라크이다. 그들은 아시리아 왕 코드올라고모르를 열두 해 동안 섬겼다. 열셋째 해에 그에게 반역하자 아시리아의 네 왕이 이 다섯 왕과 전쟁을 벌였다. 이것이 땅에서 전쟁이 일어난 첫 시작이었다. 그들은 카라나임의 거인들과 그 도시에 함께 있던 강한 민족들, 세일이라 불리는 산에 사는 호라인들을 광야에 있는 파란의 테레빈토스라는 곳까지 쳐부쉈다. 같은 때에 지금의 예루살렘인 살렘에 멜키세덱이라는 의로운 왕이 있었다. 그는 지극히 높으신 하나님의 모든 제사장 가운데 최초의 제사장이 되었다. 그에게서 그 도시가 예루살렘이라는 이름을 얻었다. 앞서 말한 히에로솔뤼마이다. 그 뒤로 온 땅에 제사장들이 생겨났다. 그 뒤 그랄에서 아비멜렉이 왕이 되었고, 다음에 다른 아비멜렉이, 이어 헷 사람이라고 불린 에프론이 왕이 되었다. 앞서 존재한 왕들의 이름은 이와 같다. 아시리아의 여러 해 동안 다른 왕들은 기록에서 생략되었고, 모두가 우리 시대에 가까운 마지막 왕들만 기억한다. 아시리아 왕으로 테글랏팔라사르, 그 뒤 살마나사르, 이어 센나케림이 있었다. 센나케림의 고위 지휘관은 에티오피아인 아드라멜렉이었으며, 그는 이집트도 다스렸다. 하지만 이런 일도 우리의 문헌에 비하면 훨씬 최근이다.

Μετὰ τὸν κατακλυσμὸν. ἀρχὴ πάλιν ἐγένετο πόλεων καὶ βασιλέων, τὸν τρόπον τοῦτον. πρώτη πόλις Βαβυλὼν, καὶ Ὀρὲχ, καὶ Ἀρχὰθ, καὶ Χαλανὴ ἐν τῇ γῇ Σεναάρ. καὶ βασιλεὺς ἐγένετο αὐτῶν ὀνόματι Νεβρώθ. ἐκ τούτων ἐξῆλθεν ὀνόματι Ἀσσοὺρ, ὅθεν καὶ Ἀσσύριοι προσαγορεύονται. Νεβρὼθ δὲ ᾠκοδόμησε πόλεις τὴν Νινευὶ, καὶ τὴν Ῥοβοὼμ, καὶ τὴν Καλὰκ, καὶ τὴν Δασὲν ἀνὰ μέσον Νινευὶ καὶ ἀνὰ μέσον Καλάκ. ἡ δὲ Νινευὶ ἐγενήθη ἐν πρώτοις πόλις μεγάλη. ἕτερος δὲ υἱὸς τοῦ Σὴμ υἱοῦ τοῦ Νῶε ὀνόματι Μεσραεὶμ ἐγέννησε τοὺς Λουδονεὶν, καὶ τοὺς καλουμένους Ἐνεμιγεὶν, καὶ τοὺς Λαβιεὶμ, καὶ τοὺς Νεφθαλεὶμ, καὶ τοὺς Πατροσωνιεὶμ, καὶ τοὺς Χασλωνιεὶν, ὅθεν ἐξῆλθε Φυλιστιείμ. τῶν μὲν οὖν τριῶν υἱῶν τοῦ Νῶε, καὶ τῆς συντελείας αὐτῶν καὶ γενεαλογίας, ἐγένετο ἡμῖν ὁ κατάλογος ἐν ἐπιτομῇ ἐν ᾗ προειρήκαμεν βίβλῳ. καὶ νῦν δὲ τὰ παραλελειμμένα ἐπιμνησθησόμεθα περί τε πόλεων καὶ βασιλέων, τῶν τε γεγενημένων ὁπότε ἦν χεῖλος ἓν καὶ μία γλῶσσα. πρὸ τοῦ τὰς διαλέκτους μερισθῆναι, αὗται αἱ προγεγραμμέναι ἐγενήθησαν πόλεις. ἐν δὲ τῷ μέλλειν αὐτοὺς διαμερίζεσθαι, συμβούλιον ἐποίησαν γνώμῃ ἰδίᾳ, καὶ οὐ διὰ Θεοῦ, οἰκοδομῆσαι πόλιν καὶ πύργον, οὗ ἡ ἄκρα φθάσῃ εἰς τὸν οὐρανὸν ἀφικέσθαι, ὅπως ποιήσωσιν ἑαυτοῖς ὄνομα δόξης. ἐπειδὴ οὖν παρὰ προαίρεσιν Θεοῦ βαρὺ ἔργον ἐτόλμησαν ποιῆσαι, κατέβαλεν αὐτῶν ὁ Θεὸς τὴν πόλιν, καὶ τὸν πύργον κατέστρωσεν. ἐκτότε ἐνήλλαξε τὰς γλώσσας τῶν ἀνθρώπων, δοὺς ἑκάστῳ διάφορον διάλεκτον. Σίβυλλα μὲν οὕτω σεσήμαγκε καταγγέλλουσα ὀργὴν τῷ κόσμῳ μέλλειν ἔρχεσθαι. ἔφη δὲ οὕτως· Ἀλλ᾿ ὁπόταν μεγάλοιο Θεοῦ τελέωνται ἀπειλαὶ, Ἅς ποτ᾿ ἐπηπείλησε βροτοῖς, ὅτε πύργον ἔτευξαν Χώρῃ ἐν Ἀσσυρίῃ. ὁμόφωνοι δ᾿ ἦσαν ἅπαντες, Καὶ βούλοντ᾿ ἀναβῆναι ἐς οὐρανὸν ἀστερόεντα· Αὐτίκα δ᾿ ἀθάνατος μεγάλην ἐπίθηκεν ἀνάγκην Πνεύμασιν· αὐτὰρ ἔπειτ᾿ ἄνεμοι μέγαν ὑψόθι πύργον Ῥίψαν, καὶ θνητοῖσιν ἐπ᾿ ἀλλήλοις ἔριν ὦρσαν. Αὐτὰρ ἐπεὶ πύργος τ᾿ ἔπεσεν, γλῶσσαί τ᾿ ἀνθρώπων Εἰς πολλὰς θνητῶν ἐμερίσθησαν διαλέκτους, Γαῖα βροτῶν πληροῦτο μεριζομένων βασιλήων. καὶ τὰ ἑξῆς. ταῦτα μὲν οὖν ἐγενήθη ἐν γῇ Χαλδαίων. ἐν δὲ τῇ γῇ Χαναὰν ἐγένετο πόλις, ᾗ ὄνομα Χαῤῥάν. κατ᾿ ἐκείνους δὲ τοὺς χρόνους πρῶτος βασιλεὺς Αἰγύπτου ἐγένετο Φαραὼ, ὃς καὶ Νεχαὼθ κατὰ Αἰγυπτίους ὠνομάσθη, καὶ οὕτως οἱ καθεξῆς βασιλεῖς ἐγένοντο. ἐν δὲ τῇ γῇ Σεναὰρ, ἐν τοῖς καλουμένοις Χαλδαίοις, πρῶτος βασιλεὺς ἐγένετο Ἀριώχ. μετὰ δὲ τοῦτον ἕτερος Ἐλλάσαρ. καὶ μετὰ τοῦτον Χοδολλαγομὸρ βασιλεὺς Αἰλὰμ, καὶ μετὰ τοῦτον Θαργὰλ βασιλεὺς ἐθνῶν τῶν καλουμένων Ἀσσυρίων. ἄλλαι δὲ πόλεις ἐγένοντο πέντε ἐν τῇ μερίδι τοῦ Χὰμ υἱοῦ Νῶε. πρώτη ἡ καλουμένη Σόδομα. ἔπειτα Γόμοῤῥα, Ἀδαμὰ, καὶ Σεβωεὶμ, καὶ ἡ Σηγὼρ ἐπικληθεῖσα. καὶ τὰ ὀνόματα τῶν βασιλέων αὐτῶν ἐστι ταῦτα· Βαλλὰς βασιλεὺς Σοδόμων, Βαρσὰς βασιλεὺς Γομόῤῥας, Σεναὰρ βασιλεὺς Ἀδαμὰ, Ὕμορ βασιλεὺς Σεβωεὶμ, Βαλὰχ βασιλεὺς Σηγὼρ, τῆς Κεφαλὰκ κεκλημένης. οὗτοι ἐδούλευσαν τῷ Χοδολλαγομὸρ βασιλεῖ τῶν Ἀσσυρίων ἕως ἐτῶν δύο καὶ δέκα. ἐν δὲ τῷ τρισκαιδεκάτῳ ἔτει ἀπὸ τοῦ Χοδολλαγομὸρ ἀπέστησαν· καὶ οὕτως ἐγένετο τότε τοὺς τέσσαρας βασιλεῖς τῶν Ἀσσυρίων συνάψαι πόλεμον πρὸς τοὺς πέντε βασιλεῖς. αὕτη ἀρχὴ ἐγένετο πρώτη τοῦ γίνεσθαι πολέμους ἐπὶ τῆς γῆς. καὶ κατέκοψαν τοὺς γίγαντας Καραναεὶν, καὶ ἔθνη ἰσχυρὰ ἅμα αὐτοῖς ἐν τῇ πόλει, καὶ τοὺς Χοῤῥαίους τοὺς ἐν τοῖς ὄρεσιν ἐπονομαζομένους Σηεὶρ, ἕως τῆς καλουμένης Τερεβίνθου τῆς Φαρὰν, ἣ ἐστὶν ἐν τῇ ἐρήμῳ. κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν καιρὸν ἐγένετο βασιλεὺς δίκαιος, ὀνόματι Μελχισεδὲκ, ἐν πόλει Σαλὴμ, τῇ νῦν Ἱεροσόλυμα. οὗτος ἱερεὺς ἐγένετο πρῶτος πάντων ἱερέων τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου· ἀπὸ τούτου ἡ πόλις ὠνομάσθη Ἱερουσαλὴμ, ἡ προειρημένη Ἱεροσόλυμα. ἀπὸ τούτου εὑρέθησαν καὶ ἱερεῖς γινόμενοι ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. μετὰ δὲ τοῦτον ἐβασίλευσεν Ἀβιμέλεχ ἐν Γεράροις. μετὰ δὲ τοῦτον ἕτερος Ἀβιμέλεχ. ἔπειτα ἐβασίλευσεν Ἐφρὼν καὶ ὁ Χετταῖος ἐπικληθείς. τὰ μὲν οὖν περὶ τούτων πρότερον γεγενημένων βασιλέων οὕτω τὰ ὀνόματα περιέχει. τῶν δὲ κατὰ Ἀσσυρίους πολλῶν ἐτῶν μεταξὺ οἱ λοιποὶ βασιλεῖς παρεσιγήθησαν τοῦ ἀναγραφῆναι, πάντων ἔσχατον καθ᾿ ἡμᾶς χρόνον ἀπομνημονευόντων. γεγονότες βασιλεῖς τῶν Ἀσσυρίων Θεγλαφάσαρ· μετὰ δὲ τοῦτον Σελαμανάσαρ· εἶτα Σενναχαρείμ. τοῦ δὲ τρίαρχος ἐγένετο Ἀδραμέλεχ Αἰθίοψ, ὃς καὶ Αἰγύπτου ἐβασίλευσε· καίπερ ταῦτα, ὡς πρὸς τὰ ἡμέτερα γράμματα, πάνυ νεώτερά ἐστιν.

32장

배움과 옛일을 좋아하는 사람들은 이 기록들을 살펴, 우리가 거룩한 예언자들을 통해 전하는 일이 과연 최근의 것인지 판단할 수 있다. 처음에는 아라비아와 칼데아 땅에 사람이 적었지만, 언어가 나뉜 뒤 점차 수가 늘어 온 땅에 번성하기 시작했다. 어떤 이들은 동쪽에 자리 잡았고, 어떤 이들은 큰 대륙과 북쪽으로 옮겨 북방의 브리타니아인들에까지 이르렀다. 다른 이들은 가나안과 유대, 페니키아라 불리는 땅과 에티오피아와 이집트와 리비아, 이른바 뜨거운 지대와 서쪽으로 뻗은 지역에 살았다. 나머지 이들은 해안과 팜필리아, 아시아와 그리스와 마케도니아, 이어 이탈리아와 갈리아와 스페인과 게르마니아라 불리는 곳에 살았다. 그리하여 지금은 온 땅이 거주민으로 가득 찼다. 처음에는 사람의 거주지가 동쪽과 남쪽과 서쪽의 세 부분으로 나뉘었고, 사람들이 퍼지면서 나머지 지역에도 사람이 살게 되었다. 이런 일을 모르는 저술가들은 세상이 구형이라고 말하면서도 주사위 같은 입방체에 견주려 한다. 세상의 창조도 그 거주 역사도 모르면서 어떻게 참된 말을 할 수 있겠는가? 앞서 말했듯 사람들이 점차 늘고 땅에 번성하면서 바다의 섬들과 다른 지역에도 사람이 살게 되었다.

Ἐντεῦθεν οὖν κατανοεῖν τὰς ἱστορίας ἐστὶ τοῖς φιλομαθέσι καὶ φιλαρχαίοις, εἴπου πρόσφατά ἐστι τὰ ὑφ᾿ ἡμῶν λεγόμενα διὰ τῶν ἁγίων προφητῶν. ὀλίγων γὰρ ὄντων ἐν πρώτοις τῶν τότε ἀνθρώπων ἐν τῇ Ἀραβικῇ γῇ καὶ Χαλδαϊκῇ, μετὰ τὸ διαμερισθῆναι τὰς γλώσσας αὐτῶν, πρὸς μέρος ἤρξαντο πολλοὶ γίνεσθαι καὶ πληθύνεσθαι ἐπὶ πάσης τῆς γῆς· καὶ οἱ μὲν ἔκλιναν οἰκεῖν πρὸς ἀνατολὰς, οἱ δὲ ἐπὶ τὰ μέρη τὰ τῆς μεγάλης ἠπείρου, καὶ τὰ πρὸς βόρειον, ὥστε διατείνειν μέχρι τῶν Βριττανῶν ἐν τοῖς Ἀρκτικοῖς κλίμασιν, ἕτεροι δὲ γῆν Χαναναίαν, καὶ Ἰουδαίαν, καὶ Φοινίκην ἐπικληθεῖσαν, καὶ τὰ μέρη τῆς Αἰθιοπίας, καὶ Αἰγύπτου, καὶ Λιβύης, καὶ τὴν καλουμένην διακεκαυμένην, καὶ τὰ μέχρι δυσμῶν κλίματα παρατείνοντα. οἱ δὲ λοιποὶ τὰ ἀπὸ τῆς παραλίου, καὶ τῆς Παμφυλίας, καὶ τὴν Ἀσίαν, καὶ τὴν Ἑλλάδα, καὶ τὴν Μακεδονίαν, καὶ τὸ λοιπὸν τὴν Ἰταλίαν, καὶ τὰς καλουμένας Γαλλείας καὶ Σπανίας, καὶ Γερμανίας· ὥστε οὕτω τανῦν ἐμπεπλῆσθαι τὴν συμπᾶσαν τῶν κατοικούντων αὐτήν. τριμεροῦς οὖν γεγενημένης τῆς κατοικήσεως τῶν ἀνθρώπων ἐπὶ τῆς γῆς καταρχὰς, ἔν τε ἀνατολῇ καὶ μεσημβρίᾳ, καὶ δύσει, ἔπειτα καὶ τὰ λοιπὰ μέρη κατῳκήθη τῆς γῆς, χυδαίων τῶν ἀνθρώπων γενομένων. ταῦτα δὲ μὴ ἐπιστάμενοι οἱ συγγραφεῖς βούλονται τὸν κόσμον σφαιροειδῆ λέγειν, καὶ ὥσπερ κύβῳ συγκρίνειν αὐτόν. πῶς δὲ δύνανται ταῦτα ἀληθῆ φάσκειν, μὴ ἐπιστάμενοι τὴν ποίησιν τοῦ κόσμου, μηδὲ τὴν κατοίκησιν αὐτοῦ; πρὸς μέρος αὐξανομένων τῶν ἀνθρώπων, καὶ πληθυνομένων ἐπὶ τῆς γῆς, ὡς προειρήκαμεν, οὕτω κατῳκήθησαν καὶ αἱ νῆσοι τῆς θαλάσσης, καὶ τὰ λοιπὰ κλίματα.

33장

이른바 현자와 시인과 역사가 가운데 누가 이런 일들에 관해 진실을 말할 수 있었겠는가? 그들은 훨씬 뒤에 태어나, 도시와 왕과 민족과 전쟁보다 수많은 해 뒤에 태어난 많은 신을 도입했다. 이집트의 예언자들과 칼데아인들과 다른 저술가들이 신적이고 깨끗한 영으로 말하여 진실을 전했다면, 홍수 이전의 모든 일과 우주의 창조와 인간의 형성, 그 뒤에 일어난 일들을 기억하고 정확히 설명했어야 한다. 과거와 현재뿐 아니라 세상에 닥칠 일들도 미리 선포했어야 한다. 그러므로 다른 이들은 모두 잘못되었고 오직 그리스도인들이 진리를 받아들였음이 드러난다. 우리는 거룩한 예언자들 안에서 말씀하시고 모든 일을 미리 선포하신 성령께 배우기 때문이다.

Τίς οὖν πρὸς ταῦτα ἴσχυσε τῶν καλουμένων σοφῶν, καὶ ποιητῶν, ἢ ἱστοριογράφων τὸ ἀληθὲς εἰπεῖν, πολὺ μεταγενεστέρων αὐτῶν γεγενημένων, καὶ πληθὺν θεῶν εἰσαγαγόντων οἵτινες μετὰ τοσαῦτα ἔτη αὐτοὶ ἐγεννήθησαν τῶν πόλεων, ἔσχατοι καὶ τῶν βασιλέων καὶ ἐθνῶν καὶ πολέμων; ἐχρῆν γὰρ αὐτοὺς μεμνῆσθαι πάντων καὶ τῶν πρὸ κατακλυσμοῦ γεγονότων· περὶ τε κτίσεως κόσμου, καὶ ποιήσεως ἀνθρώπου, τά τε ἑξῆς συμβάντα ἀκριβῶς ἐξειπεῖν τοὺς παρ᾿ Αἰγυπτίοις προφήτας ἢ Χαλδαίους, τούς τε ἄλλους συγγραφεῖς, εἴπερ θείῳ καὶ καθαρῷ πνεύματι ἐλάλησαν, καὶ τὰ δι᾿ αὐτῶν ῥηθέντα ἀληθῆ ἀνήγγειλαν· καὶ οὐ μόνον τὰ προγενόμενα ἢ ἐνεστῶτα, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐπερχόμενα τῷ κόσμῳ ἐχρῆν αὐτοὺς προκαταγγεῖλαι. διὸ δείκνυται πάντας τοὺς λοιποὺς πεπλανῆσθαι, μόνους δὲ Χριστιανοὺς τὴν ἀλήθειαν κεχωρηκέναι, οἵτινες ἀπὸ πνεύματος ἁγίου διδασκόμεθα, τοῦ λαλήσαντος ἐν τοῖς ἁγίοις προφήταις, καὶ τὰ πάντα προκαταγγέλοντος.

34장

이제 그대는 하나님의 일, 곧 예언자들을 통해 하신 말씀을 기꺼이 탐구하여 우리가 말하는 것과 다른 이들의 말을 비교하라. 그러면 진실을 찾을 수 있을 것이다. 이른바 신들의 이름이 사실 사람의 이름이라는 것은, 앞서 그들이 직접 쓴 기록으로 입증했다. 그들의 형상은 지금도 날마다 찍어 만들어지는 우상이며 사람의 손으로 만든 것이다. 헛된 사람들은 이것들을 섬기면서, 조상에게서 물려받은 어리석은 생각에 미혹되어 헛된 학설을 따르고 만물을 만들고 지으시며 모든 숨 쉬는 것을 먹이시는 분을 부정한다. 그러나 만물의 하나님이자 아버지요 창조주께서는 인류를 버리지 않으셨다. 율법을 주고 거룩한 예언자들을 보내 인류에게 선포하고 가르치게 하셨다. 우리 각자가 정신을 차리고 하나님은 한 분이심을 알게 하려는 것이다. 예언자들은 불법적인 우상숭배와 간음과 살인, 음행과 도둑질과 돈 사랑과 거짓 맹세, 분노와 온갖 방탕과 더러움을 삼가라고 가르쳤다. 자신에게 일어나기를 원치 않는 일은 다른 이에게도 하지 말라고 가르쳤다. 이렇게 의를 행하는 사람이 영원한 형벌을 피하고 하나님께 영원한 생명을 받을 자격을 얻게 하려는 것이다.

Καὶ τὸ λοιπὸν ἔστω σοι φιλοφρόνως ἐρευνᾷν τὰ τοῦ Θεοῦ, λέγω δὲ τὰ διὰ τῶν προφητῶν ῥηθέντα, ὅπως συγκρίνας τά τε ὑπὸ ἡμῶν λεγόμενα, καὶ τὰ ὑπὸ τῶν λοιπῶν, δυνήσει εὑρεῖν τὸ ἀληθές. τὰ μὲν οὖν ὀνόματα τῶν καλουμένων θεῶν, ὅτι παρ᾿ αὐτοῖς ὀνόματα ἀνθρώπων εὑρίσκεται, καθὼς ἐν τοῖς ἐπάνω ἐδηλώσαμεν, ἐξ αὐτῶν τῶν ἱστοριῶν ὧν συνέγραψαν, ἀπεδείξαμεν. αἱ δὲ εἰκόνες αὐτῶν τὸ καθ᾿ ἡμέραν ἕως τοῦ δεῦρο ἐκτυποῦνται, εἴδωλα, ἔργα χειρῶν ἀνθρώπων. καὶ τούτοις μὲν λατρεύει τὸ πλῆθος τῶν ματαίων ἀνθρώπων. τὸν δὲ ποιητὴν καὶ δημιουργὸν τῶν ὅλων καὶ τροφέα πάσης πνοῆς ἀθετοῦσι, πειθόμενοι δόγμασι ματαίοις, διὰ πλάνης πατροπαραδότου γνώμης ἀσυνέτου. ὁ μέντοι γε Θεὸς καὶ πατὴρ καὶ κτιστὴς τῶν ὅλων οὐκ ἐγκατέλιπε τὴν ἀνθρωπότητα, ἀλλὰ ἔδωκε νόμον, καὶ ἔπεμψε προφήτας ἁγίους, πρὸς τὸ καταγγεῖλαι καὶ διδάξαι τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων, εἰς τὸ ἕνα ἕκαστον ἡμῶν ἀνανῆψαι καὶ ἐπιγνῶναι, ὅτι εἷς ἐστι Θεός· οἱ καὶ ἐδίδαξαν ἀπέχεσθαι ἀπὸ τῆς ἀθεμίτου εἰδωλολατρείας, καὶ μοιχείας, καὶ φόνου, πορνείας, κλοπῆς, φιλαργυρίας, ὅρκου ψεύδους, ὀργῆς καὶ πάσης ἀσελγείας καὶ ἀκαθαρσίας· καὶ πάντα ὅσα ἂν μὴ βούληται ἄνθρωπος ἑαυτῷ γίνεσθαι, ἵνα μηδὲ ἄλλῳ ποιῇ, καὶ οὕτως ὁ δικαιοπραγῶν ἐκφύγῃ τὰς αἰωνίους κολάσεις, καὶ καταξιωθῇ τῆς αἰωνίου ζωῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ.

35장

하나님의 율법은 우상뿐 아니라 해와 달과 다른 별들을 경배하거나, 하늘과 땅과 바다와 샘과 강을 숭배하는 것도 금한다. 오직 참되신 하나님, 만물의 제작자를 거룩한 마음과 순수한 생각으로 섬겨야 한다. 그래서 거룩한 율법은 말한다. “간음하지 마라. 살인하지 마라. 도둑질하지 마라. 거짓으로 증언하지 마라. 네 이웃의 아내를 탐내지 마라.” 예언자들도 마찬가지다. 솔로몬은 눈짓으로도 죄를 짓지 말라고 가르친다. “네 눈은 곧은 것을 보게 하고, 네 눈꺼풀은 의로운 것을 가리키게 하라.” 예언자 모세도 하나님의 유일한 통치에 관해 말한다. “이분은 하늘을 굳게 세우고 땅을 창조하신 너희 하나님이다. 그분의 손이 하늘의 모든 군대를 드러내셨다. 그것들을 뒤따르라고 너희에게 보여 주신 것은 아니다.” 이사야도 말한다. “하늘을 굳게 세우고 땅과 그 안의 것들에 기초를 놓으시며, 땅 위의 백성에게 숨을, 땅을 밟는 이들에게 영을 주시는 주 하나님께서 이렇게 말씀하신다. 이분이 너희 주 하나님이시다.” 또 그를 통해 말씀하신다. “내가 땅과 그 위의 사람을 만들었다. 내가 내 손으로 하늘을 굳게 세웠다.” 다른 대목에서는 말한다. “이분은 땅끝을 마련하신 너희 하나님이다. 그분은 굶주리지도 지치지도 않으시며, 그분의 분별력을 다 찾아낼 수 없다.” 예레미야도 말한다. “자신의 힘으로 땅을 만드시고 자신의 지혜로 세상을 세우신 분, 자신의 분별력으로 하늘을 펼치시고 하늘에 많은 물을 두신 분께서, 땅끝에서 구름을 올리시고 비를 내릴 번개를 만드시며 자신의 창고에서 바람들을 꺼내셨다.” 모든 예언자가 하나님의 유일한 통치와 세상의 기원과 인간의 창조에 관해 하나의 같은 영으로 얼마나 조화롭고 일치되게 말했는지 알 수 있다. 그들은 하나님을 부인하는 인류를 애통해하며 고통을 겪었고, 지혜롭다 여겨지는 이들의 오류와 굳어진 마음을 꾸짖어 부끄럽게 했다. 예레미야는 말했다. “모든 사람이 자기 지식으로 어리석어졌다. 모든 금장이가 자신이 새긴 것들 때문에 수치를 당한다. 은장이는 헛되이 은을 두드린다. 그 안에는 영이 없다. 심판이 찾아오는 날 그것들은 사라질 것이다.” 다윗도 같은 말을 한다. “그들은 타락하고 행동이 가증스러워졌다. 선을 행하는 이가 없다. 하나도 없다. 모두가 빗나가 함께 쓸모없게 되었다.” 하박국도 말한다. “조각한 것이 사람에게 무슨 유익이 있느냐? 그것을 새겨 거짓 형상을 만든 것이 아닌가? 돌에게 ‘깨어나라’ 하고, 나무에게 ‘일어나라’ 하는 자에게 화가 있다.” 다른 진리의 예언자들도 같은 말을 했다. 많은 예언자가 조화롭고 일치되는 말을 수없이 했는데, 모두 열거할 필요가 있겠는가? 원하는 사람은 그들의 말을 읽고 진실을 정확히 알아, 잘못된 생각과 헛수고에 끌려가지 않을 수 있다. 앞서 말한 예언자들은 히브리인들 가운데 나온, 글을 배우지 못한 목자와 평범한 사람들이었다.

Ὁ μὲν οὖν θεῖος νόμος οὐ μόνον κωλύει τὸ εἰδώλοις προσκυνεῖν· ἀλλὰ καὶ τοῖς στοιχείοις, ἡλίῳ, σελήνῃ, ἢ τοῖς λοιποῖς ἄστροις· ἀλλ᾿ οὔτε τῷ οὐρανῷ, οὔτε γῇ, οὔτε θαλάσσῃ, ἢ πηγαῖς ἢ ποταμοῖς θρησκεύειν, ἀλλ᾿ ἢ μόνῳ τῷ ὄντως Θεῷ καὶ ποιητῇ τῶν ὅλων χρὴ λατρεύειν ἐν ὁσιότητι καρδίας καὶ εἰλικρινεῖ γνώμῃ. διό φησιν ὁ ἅγιος νόμος· οὐ μοιχεύσεις, οὐ φονεύσεις, οὐ κλέψεις, οὐ ψευδομαρτυρήσεις, οὐκ ἐπιθυμήσεις τὴν γυναῖκα τοῦ πλησίον σου. ὁμοίως καὶ οἱ προφῆται· Σολομῶν μὲν οὖν καὶ τὸ διὰ νεύματος μὴ ἁμαρτάνειν διδάσκει ἡμᾶς, λέγων· οἱ ὀφθαλμοί σου ὀρθὰ βλεπέτωσαν· τὰ δὲ βλεφαρά σου νευέτω δίκαια. καὶ Μωσῆς δὲ καὶ αὐτὸς προφήτης περὶ μοναρχίας Θεοῦ λέγει· οὗτος ὁ Θεὸς ὑμῶν ὁ στερεῶν τὸν οὐρανὸν, καὶ κτίζων τὴν γῆν, οὗ αἱ χεῖρες κατέδειξαν πᾶσαν τὴν στρατιὰν τοῦ οὐρανοῦ, καὶ οὐ παρέδειξεν ὑμῖν αὐτὰ τοῦ ὀπίσω αὐτῶν πορεύεσθαι. Ἠσαΐας δὲ καὶ αὐτός φησιν· οὕτως λέγει κύριος ὁ Θεὸς, ὁ στερεώσας τὸν οὐρανὸν καὶ θεμελιώσας τὴν γῆν καὶ τὰ ἐν αὐτῇ, καὶ διδοὺς πνοὴν τῷ λαῷ τῷ ἐπ᾿ αὐτῆς, καὶ πνεῦμα τοῖς πατοῦσιν αὐτὴν, οὗτος κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν. καὶ πάλιν δι᾿ αὐτοῦ· ἐγὼ, φησὶν, ἐποίησα γῆν, καὶ ἄνθρωπον ἐπ᾿ αὐτῇ. ἐγὼ τῇ χειρί μου ἐστερέωσα τὸν οὐρανόν. καὶ ἐν ἑτέρῳ κεφαλαίῳ· οὗτος ὁ Θεὸς ὑμῶν ὁ κατασκευάσας τὰ ἄκρα τῆς γῆς, οὐ πεινάσει, οὐδὲ κοπιάσει, οὐδ᾿ ἔστιν ἐξεύρησις τῆς φρονήσεως αὐτοῦ. ὁμοίως καὶ Ἱερεμίας, καί φησιν· ὁ ποιήσας τὴν γῆν ἐπὶ τῇ ἴσχυϊ αὐτοῦ, ἀνορθώσας τὴν οἰκουμένην ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ, καὶ ἐν τῇ φρονήσει αὐτοῦ ἐξέτεινε τὸν οὐρανὸν καὶ πλῆθος ὕδατος ἐν οὐρανῷ, καὶ ἀνήγαγε νεφέλας ἐξ ἐσχάτου τῆς γῆς, ἀστραπὰς εἰς ὑετὸν ἐποίησε, καὶ ἐξήγαγεν ἀνέμους ἐκ θησαυρῶν αὐτοῦ. ὁρᾷν ἔστι, πῶς φίλα καὶ σύμφωνα ἐλάλησαν πάντες οἱ προφῆται, ἑνὶ καὶ τῷ αὐτῷ πνεύματι ἐκφωνήσαντες, περί τε μοναρχίας Θεοῦ, καὶ τῆς τοῦ κόσμου γενέσεως, καὶ τῆς ἀνθρώπου ποιήσεως· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ὤδιναν, πενθοῦντες τὸ ἄθεον γένος τῶν ἀνθρώπων· καὶ τοὺς δοκοῦντας εἶναι σόφους, διὰ τὴν ἐν αὐτοῖς πλάνην καὶ πώρωσιν τῆς καρδίας, κατῄσχυναν. ὁ μὲν Ἱερεμίας ἔφη· ἐμωράνθη πᾶς ἄνθρωπος ἀπὸ γνώσεως αὐτοῦ· κατῃσχύνθη πᾶς χρυσοχόος ἀπὸ τῶν γλυπτῶν αὐτοῦ· εἰς μάτην ἀργυροκόπος ἀργυροκοπεῖ, οὐκ ἔστι πνεῦμα ἐν αὐτοῖς, ἐν ἡμέρᾳ ἐπισκοπῆς αὐτῶν ἀπολοῦνται. τὸ αὐτὸ καὶ ὁ Δαυὶδ λέγει· ἐφθάρησαν καὶ ἐβδελύχθησαν ἐν ἐπιτηδεύμασιν αὐτῶν, οὐκ ἔστι ποιῶν χρηστότητα, οὐκ ἔστιν ἕως ἑνός· πάντες ἐξέκλιναν, ἅμα ἠχρειώθησαν. ὁμοίως καὶ Ἁββακούκ· τί ὠφελεῖ γλυπτὸν ἄνθρωπον, ὅτι ἔγλυψεν αὐτὸ φαντασίαν ψευδῆ; οὐαὶ τῷ λέγοντι τῷ λίθῳ ἐξεγέρθητι, καὶ τῷ ξύλῳ ὑψώθητι. ὁμοίως εἶπον καὶ οἱ λοιποὶ τῆς ἀληθείας προφῆται. καὶ τί μοι τὸ πλῆθος καταλέγειν τῶν προφητῶν πολλῶν ὄντων, καὶ μυρία φίλα καὶ σύμφωνα εἰρηκότων; οἱ γὰρ βουλόμενοι δύνανται ἐντυχόντες τοῖς δἰ αὐτῶν εἰρημένοις ἀκριβῶς γνῶναι τὸ ἀληθὲς, καὶ μὴ παράγεσθαι ὑπὸ διανοίας καὶ ματαιοπονίας. οὗτοι οὖν οὓς προειρήκαμεν προφῆται ἐγένοντο ἐν Ἑβραίοις ἀγράμματοι καὶ ποιμένες καὶ ἰδιῶται.

36장

그리스인들과 다른 민족들 가운데 예언자가 된 시뷜라는 예언의 첫머리에서 인류를 꾸짖으며 말한다. “죽을 육신을 지닌, 아무것도 아닌 사람들아, 삶의 끝을 보지 않고 어찌 이리 쉽게 거만해지는가? 너희를 지켜보시는 지극히 높고 모든 것을 아시며 살피고 증언하시는 하나님, 모든 것을 먹이고 창조하시며 만물에 달콤한 숨결을 넣고 모든 인간을 이끌 존재를 만드신 분을 떨며 두려워하지 않는가? 한 분 하나님은 홀로 다스리시며 지극히 크고 생겨나지 않으셨다. 전능하시며 보이지 않는 그분만 모든 것을 보시고, 죽을 육체는 아무도 그분을 보지 못한다. 죽을 어떤 육체가 하늘에 거하시는 참되고 불멸하신 하나님을 눈으로 볼 수 있겠는가? 사람들은 햇빛 앞에도 설 수 없다. 뼈 속의 핏줄과 살로 이루어진 죽을 사람들이기 때문이다. 오직 존재하시는 그분, 우주의 지도자를 경외하라. 그분만 영원부터 영원까지 계시며 스스로 나셨고 생겨나지 않았으며 언제나 만물을 다스리신다. 모든 인간에게 함께 비치는 빛 가운데 판단할 능력을 넣어 주셨다. 너희는 악한 생각에 합당한 보상을 받을 것이다. 참되고 영원한 하나님을 찬양하고 거룩한 제물을 바치는 일을 버려두고, 저승의 악령들에게 제사를 드렸기 때문이다. 교만과 광기로 걸어가며 곧고 바른 길을 버리고 가시와 말뚝 사이의 길로 떠났다. 왜 헤매는가? 헛된 인간들아, 그만두어라. 밤의 어둠을 버리고 빛을 붙들어라. 보라, 그 빛은 모든 이에게 분명하고 길을 잃지 않게 한다. 오라. 언제까지나 어둠과 캄캄함을 좇지 마라. 보라, 눈에 즐거운 태양의 빛이 찬란히 비친다. 가슴에 지혜를 품고 알아라. 비와 바람과 지진, 번개와 기근과 전염병과 슬픈 고통, 눈과 얼음을 보내시는 하나님은 한 분이시다. 무엇 때문에 하나씩 말하는가? 그분은 하늘을 이끌고 땅을 다스리며 친히 계신다.” 생겨났다고 하는 신들에게는 이렇게 말했다. “생겨난 것은 결국 소멸한다. 사람의 넓적다리와 자궁에서 빚어진 것이 신일 수는 없다. 그러나 홀로 지극히 높으신 한 분 하나님은 하늘과 해와 별과 달, 열매 맺는 땅과 출렁이는 바닷물, 높은 산과 끊임없이 흐르는 샘을 만드셨다. 셀 수 없이 많은 물속 생물들을 낳게 하시고, 땅에서 움직이는 것들을 내어 서늘하게 기르시며, 맑은 소리와 재잘거림, 날개 치는 소리를 내며 깃으로 공기를 흔드는 여러 생물도 만드셨다. 산골짜기에는 사나운 짐승의 종족을 두셨다. 모든 가축을 우리 죽을 인간에게 복종시키시고, 하나님께서 빚으신 사람을 모든 것의 지도자로 세워 다채롭고 헤아릴 수 없는 것들을 맡기셨다. 죽을 육체 가운데 누가 이를 모두 알 수 있겠는가? 처음부터 만드신 그분만 아신다. 그분은 썩지 않는 창조주이며 영원하시고 창공에 거하신다. 선한 이들에게 훨씬 더 큰 선한 보상을 내리시고, 악하고 불의한 이들에게는 진노와 분노, 전쟁과 전염병과 눈물겨운 아픔을 일으키신다. 사람들아, 어찌 헛되이 거만해져 뿌리 뽑히는가? 족제비와 짐승들을 신으로 만드는 일을 부끄러워하라. 신들이 접시의 음식을 훔치고 솥을 턴다면, 이는 정신의 광기와 발작, 헛된 짐이 아닌가? 황금빛 찬란한 하늘에 살기는커녕, 좀먹은 것들을 바라보고 빽빽한 거미줄에 둘러싸여 있다. 어리석은 자들아, 너희는 뱀과 개와 고양이에게 절하며 새와 땅의 기는 짐승, 돌로 새긴 우상과 손으로 만든 신상, 길가의 돌무더기를 섬긴다. 이것들과 입에 담기조차 부끄러운 다른 수많은 헛것을 섬긴다. 분별없는 인간들의 신들은 마음을 속이는 자들이며, 그 입에서는 죽음을 부르는 독이 흐른다. 그러나 생명과 썩지 않는 영원한 빛을 지니신 분은 사람들에게 달콤한 꿀보다 더 단 기쁨을 부어 주신다. 오직 그분께 목을 숙이고, 영원히 경건한 길로 발길을 돌려라. 너희는 이 모든 것을 버리고, 진한 심판으로 가득한 무겁고 독하며 전혀 묽게 하지 않은 잔을 미친 마음의 어리석음으로 들이켰다. 정신을 차려 올바른 생각으로 돌아오거나, 모든 것을 살피시는 왕이신 하나님을 알려 하지 않는다. 그러므로 타오르는 불의 광채가 너희에게 다가오며, 쓸모없는 우상을 두고 한 거짓말에 수치를 당한 채 영원히 날마다 불길에 탈 것이다. 그러나 참되고 영원하신 하나님을 존중하는 이들은 영원한 생명을 상속받고, 낙원의 무성한 동산에 함께 살며 별이 빛나는 하늘에서 오는 달콤한 빵을 먹을 것이다.” 이 말들이 참되고 유익하고 의로우며 모든 사람에게 좋은 것임은 분명하다. 악을 행한 이들은 자기 행위에 합당한 벌을 받아야 한다는 것도 분명하다.

Σίβυλλα δὲ ἐν Ἕλλησι, καὶ ἐν τοῖς λοιποῖς ἔθνεσι γενομένη προφῆτις, ἐν ἀρχῇ τῆς προφητείας αὐτῆς ὀνειδίζει τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος λέγουσα· Ἄνθρωποι θνητοὶ καὶ σάρκινοι, οὐδὲν ἐόντες, Πῶς ταχέως ὑψοῦσθε, βίου τέλος οὐκ ἐσορῶντες; Οὐ τρέμετ᾿, οὐδὲ φοβεῖσθε Θεὸν, τὸν ἐπίσκοπον ὑμῶν, Ὕψιστον, γνώστην, πανεπόπτην, μάρτυρα πάντων, Παντοτρόφον, κτίστην, ὅστις γλυκὺ πνεῦμ᾿ ἐν ἁπᾶσι Κάτθετο, χ᾿ ἡγητῆρα βροτῶν πάντων ἐποίησεν; Εἷς Θεὸς, ὃς μόνος ἄρχει, ὑπερμεγέθης, ἀγένητος, Παντοκράτωρ, ἀόρατος, ὁρῶν μόνος αὐτὸς ἅπαντα, Αὐτὸς δ᾿ οὐ βλέπεται θνητῆς ὑπὸ σαρκὸς ἁπάσης. Τίς γὰρ σὰρξ δύναται τὸν ἐπουράνιον καὶ ἀληθῆ Ὀφθαλμοῖσιν ἰδεῖν Θεὸν ἄμβροτον, ὃς πόλον οἰκεῖ; Ἀλλ᾿ οὐδ᾿ ἀκτίνων κατενάντιον ἠελίοιο Ἄνθρωποι στῆναι δυνατοὶ, θνητοὶ γεγαῶτες Ἄνδρες, ἐν ὀστήεσσι φλέβες καὶ σάρκες ἐόντες· Αὐτὸν τὸν μόνον ὄντα σέβεσθ᾿ ἡγήτορα κόσμου, Ὃς μόνος εἰς αἰῶνα καὶ ἐξ αἰῶνος ἐτέχθη, Αὐτογενὴς, ἀγένητος, ἅπαντα κρατῶν διαπαντὸς, Πᾶσι βροτοῖσιν ἐνὼν τὸ κριτήριον ἐν φαῒ κοινῷ. Τῆς κακοβουλοσύνης δὲ τὸν ἄξιον ἕξετε μισθὸν, Ὅττι Θεὸν προλιπόντες ἀληθινὸν ἀεναόν τε Δοξάζειν, αὐτῷ τε θύειν ἱερὰς ἑκατόμβας, Δαίμοσι τὰς θυσίας ἐποιήσατε τοῖσιν ἐν ᾅδου. Τύφῳ καὶ μανίῃ δὲ βαδίζετε, καὶ τρίβον ὀρθὴν Εὐθεῖαν προλιπόντες ἀπήλθετε τὴν δι᾿ ἀκανθῶν Καὶ σκολόπων· τί πλανᾶσθε; βροτοὶ παύσασθε μάταιοι Καὶ λίπετε σκοτίην νυκτὸς, φωτὸς δὲ λάβεσθε· Οὗτος ἰδοὺ πάντεσσι σαφὴς ἀπλάνητος ὑπάρχει. Ἔλθετε, μὴ σκοτίην δὲ διώκετε καὶ γνόφον αἰεὶ, Ἠελίου γλυκυδερκὲς ἰδοὺ φάος ἔξοχα λάμπει. Γνῶτε δὲ κατθέμενοι σοφίην ἐν στήθεσιν ὑμῶν· Εἷς Θεός ἐστι, βροχὰς, ἀνέμους, σεισμοὺς ἐπιπέμπων, Ἀστεροπὰς, λιμοὺς, λοιμοὺς καὶ κήδεα λυγρὰ, Καὶ νιφετοὺς, κρύσταλλα. τί δὴ καθ᾿ ἓν ἐξαγορεύω; Οὐρανοῦ ἡγεῖται, γαίης κρατεῖ, αὐτὸς ὑπάρχει. καὶ πρὸς τοὺς γενητοὺς λεγομένους ἔφη· Εἰ δὲ γενητὸν ὅλως καὶ φθείρεται, οὐ δύνατ᾿ ἀνδρὸς Ἐκ μηρῶν μήτρας τε Θεὸς τετυπωμένος εἶναι. Ἀλλὰ Θεὸς μόνος εἷς πανυπέρτατος, ὃς πεποίηκεν Οὐρανὸν ἠέλιόν τε, καὶ ἀστέρας, ἠδὲ σελήνην, Καρποφόρον γαῖάν τε, καὶ ὕδατος οἴδματα πόντου, Οὔρεά θ᾿ ὑψήεντα, καὶ ἀέναα χεύματα πηγῶν· Τῶν τ᾿ ἐνύδρων πάλι γεννᾷ ἀνήριθμον πολὺ πλῆθος· Ἑρπετὰ δ᾿ ἐκ γαίης κινούμενα ψυχροτροφεῖ τε, Ποικίλα τε κτηνῶν λιγυροθρόα, τραυλίζοντα, Ξουθὰ λιγυπτερόφωνα, ταράσσοντ᾿ ἀέρα ταρσοῖς· Ἐν δὲ νάπαις ὀρέων ἀγρίαν γένναν θέτο θηρῶν· Ἡμῖν τε κτήνη ὑπέταξεν πάντα βροτοῖσιν, Πάντων δ᾿ ἡγητῆρα κατέστησεν θεότευκτον, Ἀνδρὶ δ᾿ ὑπαὶ τάξεν παμποίκιλα κ᾿ οὐ κατάληπτα. Τίς γὰρ σὰρξ δύναται θνητῶν γνῶναι τάδ᾿ ἅπαντα; Ἀλλ᾿ αὐτὸς μόνος οἶδεν ὁ ποιήσας τάδ᾿ ἀπ᾿ ἀρχῆς, Ἄφθαρτος, κτίστης, αἰώνιος, αἰθέρα ναίων, Τοῖς ἀγαθοῖς ἀγαθὸν προφέρων πολὺ πλείονα μισθὸν, Τοῖς δὲ κακοῖς ἀδίκοις τε χόλον καὶ θυμὸν ἐγείρων, Καὶ πόλεμον, καὶ λοιμὸν, ἢ ἄλγεα δακρυόεντα. Ἄνθρωποι τί μάτην ὑψούμενοι ἐκριζοῦσθε; Αἰσχυνθῆτε γαλᾶς καὶ κνώδαλα θειοποιοῦντες. Οὐ μανίη καὶ λύσσα φρενῶν καὶ ἐτώσια βάρη, Εἰ λοπάδας κλέπτουσι θεοὶ, συλοῦσι δὲ χύτρας; Ἀντὶ δὲ χρυσήεντα πόλον κατὰ πίονα ναίειν Σητόβρωτα δέδορκε, πυκναῖς δ᾿ ἀράχναις δεδίασται. Προσκυνέοντες ὄφεις, κύνας, αἰλούρους ἀνόητοι, Καὶ πετεεινὰ σέβεσθε, καὶ ἑρπετὰ θηρία γαίης Καὶ λίθινα ξόανα, καὶ ἀγάλματα χειροποίητα, Κἀν παρόδοισι λίθων συγχώματα· ταῦτα σέβεσθε, Ἄλλα τε πολλὰ μάταια, ἃ δὴ κ᾿ αἰσχρὸν ἀγορεύειν· Καί γε θεοὶ μερόπων δολοήτορές εἰσιν ἀβούλων, Τῶν δὴ κἀκ στόματος χεῖται θανατηφόρος ἰός. Οὗ δ᾿ ἔστι ζωή τε καὶ ἄφθιτον ἀέναον φῶς, Καὶ μέλιτος γλυκεροῦ γλυκερώτερον ἀνδράσι χάρμα Ἐκπροχέῃ· τῷ δὴ μόνῳ αὐχένα κάμπτε. Καὶ τρίβον αἰώνεσσιν ἐν εὐσεβέεσσ᾿ ἀνάκλινε. Ταῦτα λιπόντες ἅπαντα, δίκης μεστόν τε κύπελλον Ζωρότερον, στιβαρὸν, βεβαρημένον, εὖ μάλ᾿ ἄκρητον Εἱλκύσατ᾿ ἀφροσύνῃσι μεμῃνότι πνεύματι πάντες, Κοὐ θέλετ᾿ ἐκνῆψαι καὶ σώφρονα πρὸς νόον ἐλθεῖν, Καὶ γνῶναι βασιλῆα Θεὸν, τὸν πάντ᾿ ἐφορῶντα. Τοὔνεκεν αἰθομένοιο πυρὸς σέλας ἔρχετ᾿ ἐφ᾿ ὑμᾶς, Λαμπάσι καυθήσεσθε δι᾿ αἰῶνος, τὸ πανῆμαρ, Ψεύδεσιν αἰσχυνθέντες ἐπ᾿ εἰδώλοσιν ἀχρήστοις. Οἱ δὲ Θεὸν τιμῶντες ἀληθινὸν, ἀέναόν τε, Ζωὴν κληρονομοῦσι τὸν αἰῶνος χρόνον, αὐτοὶ Οἰκοῦντες παραδείσου ὁμῶς ἐριθηλέα κῆπον, Δαινύμενοι γλυκὺν ἄρτον ἀπ᾿ οὐρανοῦ ἀστερόεντος. ὅτι μὲν οὖν ταῦτα ἀληθῆ καὶ ὠφέλιμα καὶ δίκαια καὶ προσφιλῆ πᾶσιν ἀνθρώποις τυγχάνει, δῆλόν ἐστι· καὶ ὅτι οἱ κακῶς δράσαντες ἀναγκαίως ἔχουσι κατ᾿ ἀξίαν τῶν πράξεων κολασθῆναι.

37장

시인들 가운데에도 자신에게 신탁을 하듯 말하며, 불의를 행하는 이들이 벌을 받게 되리라고 증언한 사람들이 있다. 아이스킬로스는 말했다. “행한 자는 고통도 받아 마땅하다.” 핀다로스도 말했다. “무언가 행한 자는 고통도 받는 것이 마땅하다.” 에우리피데스도 말한다. “고통을 참아라. 네가 행할 때에는 즐거워했으니. 원수를 붙잡는 곳에서 해를 가하는 것이 관례다.” 그는 또 말한다. “원수를 해치는 것이 남자의 몫이라고 나는 생각한다.” 아르킬로코스도 말한다. “내가 크게 아는 것은 하나, 나를 해치는 자에게 무서운 해악으로 갚는 것이다.” 하나님께서 모든 것을 보시고 아무것도 놓치지 않으시지만, 오래 참으시며 심판할 때까지 견디신다는 점에 대해서는 디오니시오스가 말했다. “정의의 눈은 고요한 얼굴로 바라보듯, 언제나 모든 것을 함께 본다.” 하나님의 심판이 닥치고 재앙이 악인들을 갑자기 덮친다는 점도 아이스킬로스가 이렇게 밝혔다. “재앙은 인간에게 빠른 발로 다가오고, 법을 어긴 자에게 죄의 대가가 온다. 말없이 보이지 않는 정의를 보라. 잠들거나 걷거나 앉아 있는 자를 곁에서 따라가며, 때로는 나중에 뒤따른다. 밤도 악행을 감추지 못한다. 무서운 일을 행할 때에는 누군가 보고 있음을 생각하라.” 시모니데스도 말하지 않았는가? “사람들에게 예기치 못할 재앙은 없다. 하나님은 짧은 시간에 모든 것을 뒤집으신다.” 에우리피데스는 다시 말한다. “악한 사람의 행운이나 거만한 부, 불의한 자들의 자손이 견고하다고 생각해서는 안 된다. 아무것에서도 나오지 않은 시간이 사람들의 악을 드러내기 때문이다.” 에우리피데스는 또 말한다. “신적인 존재는 분별이 없지 않다. 악하게 맺거나 강요당한 맹세를 알아본다.” 소포클레스는 말한다. “무서운 일을 했다면 너도 무서운 일을 겪어야 한다.” 이처럼 그들도 부당한 맹세나 다른 잘못을 하나님께서 조사하시리라는 것을 거의 미리 말했다. 우주가 불타는 일에 대해서도 원하든 원하지 않든 예언자들과 같은 말을 했다. 그들은 훨씬 뒤에 태어났으며 율법과 예언자들에게서 이를 훔쳤다.

Ἤδη δὲ καὶ τῶν ποιητῶν τινες ὡσπερεὶ λόγια ἑαυτοῖς ἐξείποντο, καὶ εἰς μαρτύριον τοῖς τὰ ἄδικα πράσσουσι λέγοντες ὅτι μέλλουσι κολάζεσθαι. Αἰσχύλος ἔφη· Δράσαντι γάρ τοι καὶ παθεῖν ὀφείλεται. Πίνδαρος δὲ καὶ αὐτὸς ἔφη· Ἐπεὶ ῥέζοντά τι καὶ παθεῖν ἔοικεν. ὡσαύτως καὶ Εὐριπίδης· Ἀνέχου πάσχων, δρῶν γὰρ ἔχαιρες· Νόμος τὸν ἐχθρὸν δρᾷν, ὅπου λάβῃς, κακῶς. καὶ πάλιν ὁ αὐτός· Ἐχθρὸν κακῶς δρᾷν ἀνδρὸς ἡγοῦμαι μέρος. ὁμοίως καὶ Ἀρχίλοχος· Ἓν δ᾿ ἐπίσταμαι μέγα, Τὸν κακῶς τι δρῶντα δεινοῖς ἀνταμείβεσθαι κακοῖς. καὶ ὅτι ὁ Θεὸς τὰ πάντα ἐφορᾷ, καὶ οὐδὲν αὐτὸν λανθάνει, μακρόθυμος δὲ ὢν ἀνέχεται ἕως οὗ μέλλει κρίνειν, καὶ περὶ τούτου Διονύσιος εἴρηκεν· Ὁ τῆς δίκης ὀφθαλμὸς ὡς δι᾿ ἡσύχου Λεύσσων προσώπου πάνθ᾿ ὁμῶς ἀεὶ βλέπει. καὶ ὅτι μέλλει ἡ τοῦ Θεοῦ κρίσις γίνεσθαι, καὶ τὰ κακὰ τοὺς πονηροὺς αἰφνιδίως καταλαμβάνειν, καὶ τοῦτο Αἰσχύλος ἐσήμανε, λέγων· Τό τοι κακὸν ποδῶκες ἔρχεται βροτοῖς, Καὶ τἀμπλάκημα τῷ περῶντι τὴν Θέμιν. Ὁρᾷς δίκην ἄναυδον οὐχ ὁρωμένην, Εὕδοντι, καὶ στείχοντι, καὶ καθημένῳ· Ἑξῆς ὁπάζει δόχμιον, ἄλλοθ᾿ ὕστερον· Οὐκ ἐγκαλύπτει νὺξ κακῶς εἰργασμένον. Ὅτι δ᾿ ἂν ποιῆς δεινὸν, νόμιζ᾿ ὁρᾷν τινά. τί δ᾿ οὐχὶ καὶ ὁ Σιμωνίδης; Οὐκ ἔστ᾿ ἀνεπιδόκητον ἀνθρώποις κακὸν, Ὀλίγῳ χρόνῳ δὲ πᾶν μεταῤῥίπτει Θεός. πάλιν Εὐριπίδης· Οὐδέποτ᾿ εὐτυχίην κακοῦ ἀνδρὸς, ὑπέρφρονα δ᾿ ὄλβον Βέβαιον εἰκάσαι χρεὼν, Οὐδ᾿ ἀδίκων γενέαν. Ὁ γὰρ οὐδενὸς ἐκφὺς χρόνος Δείκνυσιν ἀνθρώπων κακότητας. ἔτι ὁ Εὐριπίδης· Οὐ γὰρ ἀσύνετον τὸ θεῖον, ἀλλ᾿ ἔχει συνιέναι Τοὺς κακῶς παγέντας ὅρκους καὶ συνηναγκασμένους. καὶ ὁ Σοφοκλῆς· Εἰ δειν᾿ ἔδρασας, δεινὰ καὶ παθεῖν σε δεῖ. Ἤτοι οὖν περὶ ἀδίκου ὅρκου, ἢ καὶ περὶ ἄλλου τινὸς πταίσματος, ὅτι μέλλει ὁ Θεὸς ἐξετάζειν, καὶ αὐτοὶ σχέδον προειρήκασιν· ἢ καὶ περὶ ἐκπυρώσεως κόσμου, θέλοντες καὶ μὴ θέλοντες, ἀκόλουθα ἐξεῖπον τοῖς προφήταις, καίπερ πολὺ μεταγενέστεροι γενόμενοι, καὶ κλέψαντες ταῦτα ἐκ νόμου καὶ τῶν προφητῶν.

38장

그들이 나중에 나왔든 먼저 나왔든 무슨 상관이겠는가? 어쨌든 그들 역시 예언자들과 같은 말을 했다. 불타는 일에 관해서 예언자 말라기는 미리 말했다. “보라, 주님의 날이 타는 가마처럼 다가와 모든 불경한 자들을 태우리라.” 이사야도 말한다. “하나님의 진노가 거세게 쏟아지는 우박처럼, 골짜기를 휩쓰는 물처럼 다가오리라.” 그러므로 시뷜라와 다른 예언자들뿐 아니라 시인과 철학자들도 정의와 심판과 형벌을 밝혔다. 또한 섭리에 관해서도, 하나님께서 살아 있는 우리뿐 아니라 죽은 이들도 돌보신다고 마지못해 말했다. 진리 앞에서 자신들의 오류가 드러났기 때문이다. 예언자 가운데 솔로몬은 죽은 이들에 관해 말했다. “육체에는 치유가 있고 뼈에는 돌봄이 있으리라.” 다윗도 같은 말을 한다. “낮아진 뼈들이 기뻐하리라.” 티모클레스도 이에 맞게 말한다. “너그러우신 신은 죽은 이들에게 자비이시다.” 여러 신을 말한 저술가들은 결국 한 분의 통치로 내려왔고, 섭리가 없다고 말하다가 섭리를 말했다. 심판이 없다고 하던 이들은 심판을 인정했고, 죽은 뒤 감각이 없다고 하던 이들은 감각을 인정했다. 호메로스는 “영혼은 꿈처럼 날아가 떠돌았다”고 말한 뒤, 다른 곳에서는 “영혼이 몸에서 날아 하데스로 갔다”고 말한다. 또 말한다. “내가 하데스의 문을 건너도록 어서 나를 묻어 다오.” 그대가 읽은 다른 저자들이 어떻게 말했는지는 그대도 자세히 알리라 생각한다. 하나님의 지혜를 찾고 믿음과 정의와 선행으로 그분을 기쁘게 하는 사람은 누구나 이 모든 것을 깨달을 것이다. 앞서 말한 예언자들 가운데 호세아라는 이도 말했다. “누가 지혜로워 이를 깨달으며, 누가 분별하여 이를 알겠는가? 주님의 길은 곧아서 의로운 이들은 그 길로 들어가지만, 불경한 이들은 그 길에서 힘을 잃으리라.” 그러므로 배움을 좋아하는 사람은 참으로 배우기를 좋아해야 한다. 더 자주 만나도록 힘써 보라. 살아 있는 목소리도 들으며 진실을 정확히 배우게 될 것이다.

Καὶ τί γὰρ, ἤτε ἔσχατοι ἢ καὶ πρῶτοι ἐγένοντο; πλὴν ὅτι γοῦν καὶ αὐτοὶ ἀκόλουθα τοῖς προφήταις εἶπον. περὶ μὲν οὖν ἐκπυρώσεως Μαλαχίας ὁ προφήτης προείρηκεν· ἰδοὺ ἡμέρα ἔρχεται Κυρίου ὡς κλίβανος καιόμενος, καὶ ἀνάψει πάντας τοὺς ἀσεβεῖς. καὶ Ἠσαΐας· ἥξει γὰρ ὀργὴ Θεοῦ ὡς χάλαζα συγκαταφερομένη βίᾳ, καὶ ὡς ὕδωρ σύρον ἐν φάραγγι. τοίνυν Σίβυλλα καὶ οἱ λοιποὶ προφῆται, ἀλλὰ μὴν καὶ οἱ ποιηταὶ, καὶ φιλόσοφοι, καὶ δεδηλώκασιν περὶ δικαιοσύνης, καὶ κρίσεως καὶ κολάσεως· ἔτι μὴν καὶ περὶ προνοίας, ὅτι φροντίζει ὁ Θεὸς οὐ μόνον τῶν ζώντων ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν τεθνεώτων, καίπερ ἄκοντες ἔφασαν· ἠλέγχοντο γὰρ ὑπὸ τῆς ἀληθείας. καὶ τῶν μὲν προφητῶν, Σολομῶν περὶ τῶν τεθνηκότων εἶπεν· ἔσται ἴασις ταῖς σαρξὶ, καὶ ἐπιμέλεια τῶν ὀστέων. τὸ δ᾿ αὐτὸ καὶ Δαυίδ· ἀγαλλιάσεται ὄστεα τεταπεινωμένα. τούτοις ἀκόλουθα εἴρηκε καὶ Τιμοκλῆς λέγων· Τεθνεῶσιν ἔλεος ἐπιεικὴς θεός. καὶ περὶ πλήθους οὖν θεῶν οἱ συγγραφεῖς εἰπόντες κατῆλθον εἰς μοναρχίαν, καὶ περὶ ἀπρονοησίας λέγοντες εἶπον περὶ προνοίας, καὶ περὶ ἀκρισίας φάσκοντες ὠμολόγησαν ἔσεσθαι κρίσιν, καὶ οἱ μετὰ θάνατον ἀρνούμενοι εἶναι αἴσθησιν, ὡμολόγησαν. Ὅμηρος μὲν οὖν εἰπών· Ψυχὴ ἠΰτ᾿ ὄνειρος ἀποπταμένη πεπότηται, ἐν ἑτέρῳ λέγει· Ψυχὴν δ᾿ ἐκ ῥεθέων πταμένη ἄϊδος δὲ βεβήκει. καὶ πάλιν· Θάπτε με ὅττι τάχιστα πύλας ἀΐδαο περήσω. τὰ δὲ περὶ τῶν λοιπῶν οὓς ἀνέγνωκας, ἡγοῦμαί σε ἀκριβῶς ἐπίστασθαι ᾧ τρόπῳ εἰρήκασι. ταῦτα δὲ πάντα συνήσει πᾶς ὁ ζητῶν τὴν σοφίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ εὐαρεστῶν αὐτῷ διὰ πίστεως καὶ δικαιοσύνης καὶ ἀγαθοεργίας. καὶ γάρ τις εἶπε προφήτης ὧν προεγράψαμεν ὀνόματι Ὠσηέ· τίς σόφος καὶ συνήσει ταῦτα; συνετὸς καὶ γνώσεται; ὅτι εὐθεῖαι αἱ ὁδοὶ τοῦ κυρίου, καὶ δίκαιοι εἰσελεύσονται ἐν αὐταῖς· οἱ δὲ ἀσεβεῖς ἀσθενήσουσιν ἐν αὐταῖς· χρὴ οὖν τὸν φιλομαθῆ καὶ φιλομαθεῖν. πειράθητι οὖν πυκνότερον συμβαλεῖν, ὅπως καὶ ζώσης ἀκούσας φωνῆς ἀκριβῶς μάθῃς τἀληθές.

번역 메모
  1. 4장 본문으로

    ἐξ οὐκ ὄντων은 존재하지 않는 것들로부터라는 말이다. 저자는 하나님과 물질의 관계를 논하며 창조를 설명한다.

  2. 7장 본문으로

    아리아드네에 관한 ἐν μορφῇ πρύμνιδι는 해석하기 어려운 표현이다. 55쪽 라틴어 대역의 in aliena forma를 보조로 삼아 ‘다른 모습으로’ 옮겼다.

  3. 8장 본문으로

    아라토스의 시에 나오는 ‘우리도 그의 자손’은 사도행전 17:28과 함께 읽을 수 있다. 이 장에서 인용문의 신명은 제우스이다.

  4. 10장 본문으로

    λόγος ἐνδιάθετος는 하나님 안에 내재하는 말씀이다. 저자는 잠언의 지혜와 창세기 1장의 시작을 말씀에 연결한다.

  5. 11장 본문으로

    창세기 1:3-2:3을 길게 인용한다. 이 문헌의 그리스어 인용에는 여섯째 날에 일을 마치고 일곱째 날에 쉬셨다는 구별이 있다.

  6. 13장 본문으로

    처음의 하늘과 눈에 보이는 궁창을 구별하고, 영과 물이 피조물에 생명을 전하는 관계를 설명한다.

  7. 15장 본문으로

    τριάς는 셋으로 이루어진 것을 가리킨다. 저자는 바로 뒤에서 하나님·말씀·지혜를 열거하고, 광명 이전의 사흘과 연결한다.

  8. 16장 본문으로

    λουτρὸν παλιγγενεσίας는 다시 태어나는 씻음으로 옮겼다. 디도서 3:5와 함께 읽을 수 있는 표현이며, 본문은 물에서 생긴 생물의 축복을 세례에 연결한다.

  9. 18장 본문으로

    ‘만들자’의 대화 상대를 하나님의 말씀과 지혜로 해석한다. 인간을 하나님의 손으로 만든 존재로 설명하는 대목이다.

  10. 20장 본문으로

    창세기 2장의 그리스어 인용에 나온 강 이름과 보석 표현을 따른다. ἔκστασις는 평소의 의식에서 벗어난 상태를 뜻하며 곧이어 잠이 언급된다.

  11. 21장 본문으로

    뱀과 여자의 후손에 관한 인용에서 τηρέω는 지켜보다·노리다를 뜻한다. 한국어는 이 문헌의 표현을 따라 ‘노리다’로 옮겼다.

  12. 22장 본문으로

    저자는 영을 지닌 이들 가운데 요한의 이름을 들고 요한복음 1:1-3의 문장을 인용한다. 첫 인용과 다음 인용 사이에는 테오필로스 자신의 설명이 들어간다.

    ἐνδιάθετος는 내재하는 말씀, προφορικός는 밖으로 발해지는 말씀이다. πρόσωπον은 여기서 아버지를 대표하여 맡는 역할로 옮겼다. 96쪽 편집주도 연극의 역할 비유로 설명한다.

    98쪽 각주는 ‘모든 피조물의 맏이’를 골로새서 1:15에 연결한다.

  13. 24장 본문으로

    사람을 성장하고 완성될 존재로 설명한다. ‘신으로 드러난다’는 말은 영원함과 하늘로 올라감에 연결된다.

  14. 25장 본문으로

    지식의 나무와 그 열매를 좋은 것으로 평가하고, 아담의 어린 상태와 불순종을 구별한다. 104쪽 각주는 단단한 음식에 관한 표현을 히브리서 5:12에 연결한다.

  15. 26장 본문으로

    동산에 두 번 놓였다는 창세기의 표현을 처음의 배치와 부활 뒤의 귀환으로 해석한다.

  16. 27장 본문으로

    αὐτεξούσιος는 스스로 결정할 수 있음을 뜻한다. 저자는 인간에게 죽음과 불멸을 모두 받아들일 가능성이 주어졌다고 설명한다.

    ‘스스로 초래한 것’은 περιεποιήσατο를 따른다. 그리스어 본문과 109쪽 라틴어 대역 모두 같은 방향의 표현을 지니며, 이 지시어가 뒤의 생명 선물과 어떻게 이어지는지는 해석상의 난점이다.

  17. 31장 본문으로

    이 장의 지명·계보·왕명은 테오필로스가 제시한 배열을 따른다. 멜키세덱을 지극히 높으신 하나님의 최초 제사장으로 소개하는 대목은 히브리서의 멜키세덱 해석과 함께 읽을 수 있다.