아우톨리코스에게 · 1권

ΘΕΟΦΙΛΟΥ ΠΡΟΣ ΑΥΤΟΛΥΚΟΝ

안티오키아의 테오필로스

1장

수다스러운 입과 매끄러운 말솜씨는 정신이 타락한 가련한 사람들에게 즐거움과 헛된 영광을 좇는 칭찬을 안겨 준다. 그러나 진리를 사랑하는 사람은 더럽혀진 말에 귀 기울이지 않고, 그 말이 실제로 하는 일이 무엇이며 어떤 것인지 살핀다. 친구여, 그대는 돌과 나무로 만든 그대의 신들을 자랑하며 헛된 말로 나를 놀라게 했다. 두드리고 붓고 빚고 그려 만든 신들 말이다. 그것들은 보지도 듣지도 못한다. 우상이요 사람의 손으로 만든 것들이기 때문이다. 또한 그대는 내가 나쁜 이름이라도 지닌 듯 그리스도인이라고 부른다. 나는 그리스도인임을 인정하며, 하나님께서 사랑하시는 이 이름을 지닌다. 하나님께 쓸모 있는 사람이 되기를 바라기 때문이다. 그대가 생각하듯 하나님의 이름이 나쁜 것은 아니다. 아마 그대 자신이 아직 하나님께 쓸모없는 사람이기에 하나님을 그렇게 생각하는지도 모르겠다.

ΣΤΩΜΥΛΟΝ μὲν οὖν στόμα καὶ φράσις εὐεπὴς τέρψιν παρέχει καὶ ἔπαινον πρὸς κενὴν δόξαν ἀθλίοις ἀνθρώποις ἔχουσι τὸν νοῦν κατεφθαρμένον. ὁ δὲ τῆς ἀληθείας ἐραστὴς οὐ προσέχει λόγοις μεμιασμένοις, ἀλλὰ ἐξετάζει τὸ ἔργον τοῦ λόγου, τί καὶ ὁποῖον ἐστίν. ἐπειδὴ οὖν, ὦ ἑταῖρε, κατέπληξάς με λόγοις κενοῖς καυχησάμενος ἐν τοῖς θεοῖς σου τοῖς λιθίνοις καὶ ξυλίνοις, ἐλατοῖς τε καὶ χωνευτοῖς καὶ πλαστοῖς καὶ γραπτοῖς· οἱ οὔτε βλέπουσιν, οὔτε ἀκούουσιν· εἰσὶ γὰρ εἴδωλα καὶ ἔργα χειρῶν ἀνθρώπων· ἔτι δὲ φῄς με καὶ Χριστιανὸν, ὡς κακὸν τοὔνομα φοροῦντα· ἐγὼ μὲν οὖν ὁμολογῶ εἶναι Χριστιανὸς, καὶ φορῶ τὸ θεοφιλὲς ὄνομα τοῦτο, ἐλπίζων εὔχρηστος εἶναι τῷ Θεῷ. οὐ γὰρ ὡς σὺ ὑπολαμβάνεις χαλεπὸν εἶναι τοὔνομα τοῦ Θεοῦ, οὕτως ἔχει. ἴσως δὲ ἔτι αὐτὸς σὺ ἄχρηστος ὢν τῷ Θεῷ, περὶ τοῦ Θεοῦ οὕτω φρονεῖς.

2장

그대가 “그대의 하나님을 내게 보여 주시오”라고 한다면, 나도 “그대가 어떤 사람인지 내게 보여 주시오. 그러면 나의 하나님을 그대에게 보여 주겠소”라고 답하겠다. 그대 영혼의 눈이 보고, 그대 마음의 귀가 듣는다는 것을 보여 달라. 육신의 눈으로 보는 사람들은 이 세상과 땅의 일을 알아보며, 서로 다른 것들을 분별한다. 빛과 어둠, 흰색과 검은색, 추함과 아름다움, 리듬과 비례가 맞는 것과 맞지 않는 것, 지나치게 큰 것과 모자라는 것을 구별한다. 귀에 들리는 것도 마찬가지로 높은 소리, 낮은 소리, 듣기 좋은 소리를 구별한다. 이처럼 마음의 귀와 영혼의 눈도 하나님을 바라볼 수 있다. 하나님은 영혼의 눈이 열려 있어 그분을 볼 수 있는 사람들에게 보이시기 때문이다. 모든 사람에게 눈은 있지만, 어떤 이들의 눈에는 백태가 끼어 햇빛을 보지 못한다. 눈먼 이들이 보지 못한다고 해서 비치는 햇빛이 없는 것은 아니다. 눈먼 이들은 자신과 자신의 눈을 탓해야 한다. 그대도 그러하다. 사람이여, 죄와 악한 행위가 그대 영혼의 눈에 백태를 끼게 했다. 잘 닦인 거울처럼 사람은 깨끗한 영혼을 지녀야 한다. 거울에 녹이 끼면 사람의 얼굴을 그 안에서 볼 수 없다. 사람 안에 죄가 있으면 그 사람도 하나님을 바라볼 수 없다. 그러니 그대 자신을 보여 달라. 간음하거나 음행하는 사람은 아닌지, 도둑질하거나 약탈하거나 남의 것을 가로채는 사람은 아닌지, 남자와 동침하거나 남을 능욕하거나 욕하는 사람은 아닌지, 화를 잘 내거나 시기하거나 허풍을 떨거나 교만하거나 폭행하거나 돈을 사랑하는 사람은 아닌지, 부모에게 불순종하거나 자기 자식을 파는 사람은 아닌지 말이다. 그런 일을 하는 사람들이 먼저 온갖 더러움에서 자신을 깨끗하게 하지 않으면 하나님은 그들에게 나타나지 않으신다. 이 모든 것이 그대를 어둡게 한다. 눈에 이물질이 끼면 햇빛을 똑바로 바라볼 수 없는 것과 같다. 사람이여, 그대의 불경함도 그대를 어둡게 하여 하나님을 볼 수 없게 한다.

Ἀλλὰ καὶ ἐὰν φῇς, δεῖξόν μοι τὸν Θεόν σου· κἀγώ σοι εἴποιμι ἂν, δεῖξόν μοι τὸν ἄνθρωπόν σου, κἀγώ σοι δείξω τὸν Θεόν μου. ἐπεὶ δεῖξον βλέποντας τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς ψυχῆς σου, καὶ τὰ ὦτα τῆς καρδίας σου ἀκούοντα. ὥσπερ γὰρ οἱ βλέποντες τοῖς ὀφθαλμοῖς τοῦ σώματος κατανοοῦσι τὴν τοῦ βίου καὶ ἐπίγειον πραγματείαν, ἅμα δοκιμάζοντες τὰ διαφέροντα, ἤτοι φῶς ἢ σκότος, ἢ λευκὸν ἢ μέλαν, ἢ ἀειδὲς ἢ εὔμορφον, ἢ εὔρυθμον καὶ εὔμετρον, ἢ ἄῤῥυθμον καὶ ἄμετρον, ἢ ὑπὲρ μέτρον ἢ κόλουρον· ὁμοίως δὲ καὶ τὰ ὑπ᾿ ἀκοὴν πίπτοντα, ἢ ὀξύφωνα, ἢ βαρύφωνα, ἢ ἡδύφωνα· οὕτως ἔχοι ἂν καὶ περὶ τὰ ὦτα τῆς καρδίας, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς τοὺς τῆς ψυχῆς, δύνασθαι Θεὸν θεάσασθαι. βλέπεται γὰρ Θεὸς τοῖς δυναμένοις αὐτὸν ὁρᾷν, ἐπὰν ἔχωσι τοὺς ὀφθαλμοὺς ἀνεωγμένους τῆς ψυχῆς. πάντες μὲν γὰρ ἔχουσι τοὺς ὀφθαλμοὺς, ἀλλὰ ἕνιοι ὑποκεχυμένους, καὶ μὴ βλέποντας τὸ φῶς τοῦ ἡλίου· καὶ οὐ παρὰ τὸ μὴ βλέπειν τοὺς τυφλοὺς ἤδη καὶ οὐκ ἔστι τὸ φῶς τοῦ ἡλίου φαῖνον· ἀλλὰ ἑαυτοὺς αἰτιάσθωσαν οἱ τυφλοὶ, καὶ τοὺς ἑαυτῶν ὀφθαλμούς. οὕτω καὶ σὺ, ὦ ἄνθρωπε, ἔχεις ὑποκεχυμένους τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς ψυχῆς σου ὑπὸ τῶν ἁμαρτημάτων καὶ τῶν πράξεών σου τῶν πονηρῶν. ὥσπερ ἔσοπτρον ἐστιλβωμένον, οὕτω δεῖ τὸν ἄνθρωπον ἔχειν καθαρὰν ψυχήν· ἐπὰν οὖν ᾖ ἰὸς ἐν τῷ ἐσόπτρῳ, οὐ δύναται ὁρᾷσθαι τὸ πρόσωπον τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῷ ἐσόπτρῳ. οὕτω καὶ ὅταν ἡ ἁμαρτία ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, οὐ δύναται ὁ τοιοῦτος ἄνθρωπος θεωρεῖν τὸν Θεόν. δεῖξον οὖν καὶ σὺ σεαυτὸν, εἰ οὐκ εἶ μοιχὸς, εἰ οὐκ εἶ πόρνος, εἰ οὐκ εἶ κλέπτης, εἰ οὐκ εἶ ἅρπαξ, εἰ οὐκ εἶ ἀποστερητὴς, εἰ οὐκ εἶ ἀρσενοκοίτης, εἰ οὐκ εἶ ὑβριστὴς, εἰ οὐκ εἶ λοίδορος, εἰ οὐκ ὀργίλος, εἰ οὐ φθονερὸς, εἰ οὐκ ἀλαζὼν, εἰ οὐχ ὑπερόπτης, εἰ οὐ πλήκτης, εἰ οὐ φιλάργυρος, εἰ οὐ γονεῦσιν ἀπειθὴς, εἰ οὐ τὰ τέκνα σου πωλεῖς. τοῖς γὰρ ταῦτα πράσσουσιν ὁ Θεὸς οὐκ ἐμφανίζεται, ἐὰν μὴ πρῶτον ἑαυτοὺς καθαρίσωσιν ἀπὸ παντὸς μολυσμοῦ. καὶ σοὶ οὖν ἅπαντα ἐπισκοτεῖ, καθάπερ ὕλης ἐπιφορὰ ἐπὰν γένηται τοῖς ὀφθαλμοῖς πρὸς τὸ μὴ δύνασθαι ἀτενίσαι τὸ φῶς τοῦ ἡλίου· οὕτω καὶ σοὶ, ὦ ἄνθρωπε, ἐπισκοτοῦσιν αἱ ἀσέβειαι πρὸς τὸ μὴ δύνασθαί σε ὁρᾷν τὸν Θεόν.

3장

그대는 내게 말할 것이다. “그대는 본다니, 하나님의 모습을 설명해 주시오.” 사람이여, 들어 보라. 하나님의 모습은 말하거나 표현할 수 없으며 육신의 눈으로 볼 수도 없다. 그 영광은 담을 수 없고, 크기는 헤아릴 수 없으며, 높이는 생각이 미치지 못하고, 힘은 견줄 수 없다. 그 지혜는 가르칠 수 없고, 선함은 모방할 수 없으며, 선을 행하심은 말로 다할 수 없다. 그분을 빛이라 부르면 그분의 작품을 말하는 것이고, 말씀이라 부르면 그분의 다스림을 말하며, 지성이라 부르면 그분의 분별력을 말한다. 영이라 부르면 그분의 숨결을 말하고, 지혜라 부르면 그분에게서 난 것을 말한다. 힘이라 부르면 그분의 권세를, 능력이라 부르면 그분의 작용을, 섭리라 부르면 그분의 선함을, 왕권이라 부르면 그분의 영광을 말한다. 주님이라 부르면 재판관이라고 말하며, 재판관이라 부르면 의로우신 분이라고 말한다. 아버지라 부르면 그분을 모든 것이라고 말하고, 불이라 부르면 그분의 진노를 말한다. 그대는 물을 것이다. “하나님께서 진노하신단 말인가?” 그렇다. 그분은 악을 행하는 이들에게 진노하신다. 그러나 자신을 사랑하고 두려워하는 이들에게는 선하고 인자하고 자비로우시다. 경건한 이들의 훈육자요 의로운 이들의 아버지이시며, 불경한 이들의 재판관이요 처벌자이시기 때문이다.

Ἐρεῖς οὖν μοι· σὺ ὁ βλέπων, διήγησαί μοι τὸ εἶδος τοῦ Θεοῦ. ἄκουε, ὦ ἄνθρωπε, τὸ μὲν εἶδος τοῦ Θεοῦ, ἄῤῥητον καὶ ἀνέκφραστον, καὶ μὴ δυνάμενον ὀφθαλμοῖς σαρκίνοις ὁραθῆναι. δόξῃ γάρ ἐστιν ἀχώρητος, μεγέθει ἀκατάληπτος, ὕψει ἀπερινόητος, ἰσχύϊ ἀσύγκριτος, σοφίᾳ ἀσυμβίβαστος, ἀγαθοσύνῃ ἀμίμητος, καλοποιΐᾳ ἀνεκδιήγητος. εἰ γὰρ φῶς αὐτὸν εἴπω, ποίημα αὐτοῦ λέγω· εἰ λόγον εἴπω, ἀρχὴν αὐτοῦ λέγω· νοῦν ἐὰν εἴπω, φρόνησιν αὐτοῦ λέγω· πνεῦμα ἐὰν εἴπω, ἀναπνοὴν αὐτοῦ λέγω· σοφίαν ἐὰν εἴπω, γέννημα αὐτοῦ λέγω· ἰσχὺν ἐὰν εἴπω, κράτος αὐτοῦ λέγω· δύναμιν ἐὰν εἴπω, ἐνέργειαν αὐτοῦ λέγω· πρόνοιαν ἐὰν εἴπω, ἀγαθοσύνην αὐτοῦ λέγω· βασιλείαν ἐὰν εἴπω, δόξαν αὐτοῦ λέγω· κύριον ἐὰν εἴπω, κριτὴν αὐτὸν λεγω· κριτὴν ἐὰν εἴπω, δίκαιον αὐτὸν λέγω· πατέρα ἐὰν εἴπω, τὰ πάντα αὐτὸν λέγω· πῦρ ἐὰν εἴπω, τὴν ὀργὴν αὐτοῦ λέγω. ἐρεῖς οὖν μοι· ὀργίζεται Θεός; μάλιστα· ὀργίζεται τοῖς τὰ φαῦλα πράσσουσιν, ἀγαθὸς δὲ καὶ χρηστὸς καὶ οἰκτίρμων ἐστὶν ἐπὶ τοὺς ἀγαπῶντας καὶ φοβουμένους αὐτόν· παιδευτὴς γάρ ἐστι τῶν θεοσεβῶν, καὶ πατὴρ τῶν δικαίων· κριτὴς δὲ καὶ κολαστὴς τῶν ἀσεβῶν.

4장

그분은 태어나지 않으셨으므로 시작이 없고, 죽지 않으시므로 변하지 않으신다. 그분을 테오스, 곧 하나님이라 부르는 것은 만물을 자신의 견고함 위에 세우셨고 ‘달리시기’ 때문이다. 이 달림은 뛰고 움직이고 작용하며, 만물을 먹이고 돌보고 이끌고 살리는 일이다. 만물을 다스리시므로 주님이시며, 만물보다 먼저 계시므로 아버지이시다. 만물을 창조하고 만드셨으므로 창조주요 제작자이시며, 만물보다 위에 계시므로 지극히 높으신 분이시다. 만물을 붙드시고 품으시므로 전능자이시다. 하늘의 높은 곳, 심연의 깊은 곳, 세상의 끝들이 그분의 손안에 있으며, 그분께서 쉬실 한정된 장소는 없다. 하늘은 그분의 작품이고, 땅은 만드신 것이며, 바다는 창조하신 것이다. 사람은 그분이 빚으신 것이며 그분의 형상이다. 해와 달과 별은 그분의 천체들로서, 표징과 계절과 날과 해를 이루어 사람을 돕고 섬기도록 생겨났다. 하나님은 만물을 존재하지 않음에서 존재하도록 만드셨다. 그 작품을 통해 그분의 위대함을 알고 깨닫게 하시려는 것이다.

Ἄναρχος δέ ἐστιν, ὅτι ἀγέννητός ἐστιν· ἀναλλοίωτος δὲ, καθότι ἀθάνατός ἐστι. Θεὸς δὲ λέγεται, διὰ τὸ τεθεικέναι τὰ πάντα ἐπὶ τῇ ἑαυτοῦ ἀσφαλείᾳ, καὶ διὰ τὸ θέειν· τὸ δὲ θέειν ἐστὶ τὸ τρέχειν, καὶ κινεῖν, καὶ ἐνεργεῖν, καὶ τρέφειν, καὶ προνοεῖν, καὶ κυβερνᾷν καὶ ζωοποιεῖν τὰ πάντα. κύριος δέ ἐστι, διὰ τὸ κυριεύειν αὐτὸν τῶν ὅλων. πατὴρ δὲ, διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν πρὸ τῶν ὅλων. δημιουργὸς δὲ καὶ ποιητὴς, διὰ τὸ αὐτὸν εἶναι κτίστην καὶ ποιητὴν τῶν ὅλων. ὕψιστος δὲ, διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν ἀνώτερον τῶν πάντων. παντοκράτωρ δὲ, ὅτι αὐτὸς τὰ πάντα κρατεῖ καὶ ἐμπεριέχει. τὰ γὰρ ὕψη τῶν οὐρανῶν, καὶ τὰ βάθη τῶν ἀβύσσων, καὶ τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης, ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ ἐστι, καὶ οὐκ ἔστι τόπος τῆς καταπαύσεως αὐτοῦ. οὐρανοὶ μὲν γὰρ ἔργον αὐτοῦ εἰσι, γῆ ποίημα αὐτοῦ ἐστι, θάλασσα κτίσμα αὐτοῦ ἐστιν, ἄνθρωπος πλάσμα καὶ εἰκὼν αὐτοῦ ἐστιν· ἥλιος καὶ σελήνη καὶ ἀστέρες στοιχεῖα αὐτοῦ εἰσιν, εἰς σημεῖα καὶ εἰς καιροὺς καὶ εἰς ἡμέρας καὶ εἰς ἐνιαυτοὺς γεγονότα, πρὸς ὑπηρεσίαν καὶ δουλείαν ἀνθρώπων· καὶ τὰ πάντα ὁ Θεὸς ἐποίησεν ἐξ οὐκ ὄντων εἰς τὸ εἶναι· ἵνα διὰ τῶν ἔργων γινώσκηται καὶ νοηθῇ τὸ μέγεθος αὐτοῦ.

5장

사람 안의 영혼은 눈에 보이지 않지만 몸의 움직임을 통해 그 존재를 알 수 있다. 그와 같이 하나님도 사람의 눈으로 볼 수 없지만, 그분의 섭리와 작품을 통해 보고 깨달을 수 있다. 바다에서 장비를 갖춘 배가 항해하여 항구로 들어오는 것을 보면, 그 안에 배를 모는 선장이 있다고 생각할 것이 분명하다. 하나님도 만물의 선장이심을 이렇게 이해해야 한다. 그분은 담을 수 없는 분이기에 육신의 눈에 보이지 않으신다. 아주 작은 천체인 태양도 그 엄청난 열기와 힘 때문에 사람이 똑바로 보지 못하는데, 하물며 죽을 인간이 어떻게 말로 다할 수 없는 하나님의 영광을 마주 보겠는가? 석류는 겉을 둘러싼 껍질이 있고, 안에는 막으로 나뉜 여러 방과 칸이 있으며 그 안에 많은 씨알이 들어 있다. 이처럼 온 피조물은 하나님의 영에 둘러싸여 있고, 그것을 둘러싼 영도 피조물과 함께 하나님의 손안에 있다. 석류 속의 씨알은 안에 있기 때문에 껍질 밖의 것을 볼 수 없다. 이처럼 온 피조물과 함께 하나님의 손안에 있는 사람도 하나님을 바라볼 수 없다. 땅의 왕도 모든 사람이 보지는 못하지만 그 존재를 믿는다. 왕의 법과 명령, 권위와 군대와 초상을 통해 그를 알 수 있다. 그런데 그대는 하나님을 그 작품과 능력으로 알려 하지 않는가?

Καθάπερ γὰρ ψυχὴ ἐν ἀνθρώπῳ οὐ βλέπεται, ἀόρατος οὖσα ἀνθρώποις, διὰ δὲ τῆς κινήσεως τοῦ σώματος νοεῖται ἡ ψυχή· οὕτως ἔχοι ἂν καὶ τὸν Θεὸν μὴ δύνασθαι ὁραθῆναι ὑπὸ ὀφθαλμῶν ἀνθρωπίνων, διὰ δὲ τῆς προνοίας καὶ τῶν ἔργων αὐτοῦ βλέπεται καὶ νοεῖται. ὃν τρόπον γὰρ καὶ πλοῖον θεασάμενός τις ἐν θαλάσσῃ κατηρτισμένον, καὶ τρέχον καὶ κατερχόμενον εἰς λιμένα, δῆλον ὅτι ἡγήσεται εἶναι ἐν αὐτῷ κυβερνήτην τὸν κυβερνῶντα αὐτό· οὕτω δεῖ νοεῖν εἶναι τὸν Θεὸν κυβερνήτην τῶν ὅλων, εἰ καὶ οὐ θεωρεῖται ὀφθαλμοῖς σαρκίνοις διὰ τὸ αὐτὸν ἀχώρητον εἶναι. εἰ γὰρ τῷ ἡλίῳ ἐλαχίστῳ ὄντι στοιχείῳ οὐ δύναται ἄνθρωπος ἀτενίσαι, διὰ τὴν ὑπερβάλλουσαν θέρμην καὶ δύναμιν, πῶς οὐχὶ μᾶλλον τῇ τοῦ Θεοῦ δόξῃ ἀνεκφράστῳ οὔσῃ ἄνθρωπος θνητὸς οὐ δύναται ἀντωπῆσαι. ὃν τρόπον γὰρ ῥόα, ἔχουσα φλοιὸν τὸν περιέχοντα αὐτὴν, ἔνδον ἔχει μονὰς καὶ θήκας πολλὰς διαχωριζομένας διὰ ὑμένων, καὶ πολλοὺς κόκκους ἔχει τοὺς ἐν αὐτῇ κατοικοῦντας· οὕτως ἡ πᾶσα κτίσις περιέχεται ὑπὸ πνεύματος θεοῦ, καὶ τὸ πνεῦμα τὸ περίεχον σὺν τῇ κτίσει περιέχεται ὑπὸ χειρὸς Θεοῦ. ὥσπερ οὖν ὁ κόκκος τῆς ῥοᾶς ἔνδον κατοικῶν οὐ δύναται ὁρᾷν τὰ ἔξω τοῦ λέπους αὐτὸς ὢν ἔνδον· οὕτως οὐδὲ ἄνθρωπος ἐμπεριεχόμενος μετὰ πάσης τῆς κτίσεως ὑπὸ χειρὸς Θεοῦ, οὐ δύναται θεωρεῖν τὸν θεόν. εἶτα βασιλεὺς μὲν ἐπίγειος πιστεύεται εἶναι, καίπερ μὴ πᾶσι βλεπόμενος, διὰ δὲ νόμων καὶ διατάξεων αὐτοῦ καὶ ἐξουσιῶν καὶ δυνάμεων καὶ εἰκόνων νοεῖται. τὸν δὲ θεὸν οὐ βούλει σὺ νοεῖσθαι διὰ ἔργων, καὶ δυνάμεων;

6장

사람이여, 그분의 작품을 살펴보라. 때에 따른 계절과 날씨의 변화, 천체들의 질서 있는 운행, 낮과 밤, 달과 해의 질서 있는 흐름, 씨앗과 식물과 열매의 다채로운 아름다움, 네발짐승과 새, 기어 다니는 것과 헤엄치는 것, 민물과 바다에 사는 것들의 온갖 번식을 보라. 동물들이 새끼를 낳고 기르도록 받은 지혜도 보라. 자기들만 쓰도록이 아니라 사람이 누리도록 주어진 것이다. 하나님께서 모든 육체를 위해 먹을 것을 마련하시는 돌봄과, 만물이 인류에게 복종하도록 정하신 질서를 보라. 맑은 샘과 끊임없이 흐르는 강, 때에 맞춰 주어지는 이슬과 소나기와 비, 하늘에 있는 것들의 다채로운 움직임을 보라. 새벽별은 떠올라 완전한 광명이 올 것을 미리 알린다. 플레이아데스와 오리온의 결속, 아르크투로스와 다른 별들이 하늘의 원을 따라가는 길도 보라. 하나님의 다채로운 지혜가 이 모두에게 각각의 이름을 붙였다. 오직 이 하나님께서 어둠에서 빛을 만드셨다. 그분은 자신의 창고에서 빛을 내시고, 남풍의 방들과 심연의 창고, 바다의 경계, 눈과 우박의 창고를 마련하셨다. 심연의 창고에 물을 모으고 자신의 창고에 어둠을 모으시며, 자신의 창고에서 달고 그립고 즐거운 빛을 내신다. 땅끝에서 구름을 일으키고 비를 내릴 번개를 많게 하신다. 두려움을 일으키는 천둥을 보내시되, 그 소리를 번개로 미리 알리신다. 사람이 갑자기 놀라 목숨을 잃지 않게 하시려는 것이다. 하늘에서 내려오는 번개의 양도 땅을 태우지 않을 만큼으로 헤아려 주신다. 번개가 제 힘을 모두 발휘하면 땅을 태울 것이고, 천둥도 그러하면 땅 위의 것들을 뒤엎을 것이기 때문이다.

Κατανόησον, ὦ ἄνθρωπε, τὰ ἔργα αὐτοῦ, καιρῶν μὲν κατὰ χρόνους ἀλλαγὴν, καὶ ἀέρων τροπὰς, στοιχείων τὸν εὔτακτον δρόμον, ἡμερῶν τε καὶ νυκτῶν καὶ μηνῶν καὶ ἐνιαυτῶν τὴν εὔτακτον πορείαν, σπερμάτων τε καὶ φυτῶν καὶ καρπῶν τὴν διάφορον καλλονὴν, τήν τε πολυποίκιλον γονὴν κτηνῶν τετραπόδων καὶ πετεινῶν καὶ ἑρπετῶν καὶ νηκτῶν, ἐνύδρων τε καὶ ἐναλίων, ἢ τὴν ἐν αὐτοῖς τοῖς ζώοις δεδομένην σύνεσιν πρὸς τὸ γεννᾷν καὶ ἐκτρέφειν, οὐκ εἰς ἰδίαν χρῆσιν, ἀλλὰ εἰς τὸ ἔχειν τὸν ἄνθρωπον· τήν τε πρόνοιαν ἣν ποιεῖται ὁ Θεὸς ἐτοιμάζων τροφὴν πάσῃ σαρκὶ, ἢ τὴν ὑποταγὴν ἣν ὥρισεν ὑποτάσσεσθαι τὰ πάντα τῇ ἀνθρωπότητι· πηγῶν τε γλυκερῶν καὶ ποταμῶν ἀεννάων ῥύσιν· δρόσων τε καὶ ὄμβρων καὶ ὑετῶν τὴν κατὰ καιροὺς γινομένην ἐπιχορηγίαν· τὴν οὐρανίων παμποίκιλον κίνησιν, ἑωσφόρον ἀνατέλλοντα μὲν καὶ προσημαίνοντα ἔρχεσθαι τὸν τέλειον φωστῆρα· σύνδεσμόν τε Πλειάδος καὶ Ὠρίωνος· Ἀρκτοῦρόν τε καὶ τὴν τῶν λοιπῶν ἄστρων πορείαν γινομένην ἐν τῷ κύκλῳ τοῦ οὐρανοῦ, οἷς ἡ πολυποίκιλος σοφία τοῦ Θεοῦ πᾶσιν ἴδια ὀνόματα κέκληκεν. οὗτος Θεὸς μόνος ὁ ποιήσας ἐκ σκότους Φῶς· ὁ ἐξαγαγὼν φῶς ἐκ θησαυρῶν αὐτοῦ, ταμεῖά τε νότου καὶ θησαυροὺς ἀβύσσου, καὶ ὅρια θαλασσῶν, χιόνων τε καὶ χαλαζῶν θησαυροὺς, συνάγων ὕδατα ἐν θησαυροῖς ἀβύσσου, καὶ συνάγων τὸ σκότος ἐν θησαυροῖς αὐτοῦ, καὶ ἐξάγων τὸ φῶς τὸ γλυκὺ καὶ τὸ ποθεινὸν καὶ ἐπιτερπὲς ἐκ θησαυρῶν αὐτοῦ· ἀνάγων νεφέλας ἐξ ἐσχάτου τῆς γῆς, καὶ ἀστραπὰς πληθύνων εἰς ὑετόν· ὁ ἀποστέλλων τὴν βροντὴν εἰς φόβον, καὶ προκαταγγέλλων τὸν κτύπον τῆς βροντῆς διὰ τῆς ἀστραπῆς, ἵνα μὴ ψυχὴ αἰφνιδίως ταραχθεῖσα ἐκψύξῃ, ἀλλὰ μὴν καὶ τῆς ἀστραπῆς τῆς κατερχομένης ἐκ τῶν οὐρανῶν τὴν αὐτάρκειαν ἐπιμετρῶν πρὸς τὸ μὴ ἐκκαῦσαι τὴν γῆν. εἰ γὰρ λάβοι τὴν κατ᾿ ἐξουσίαν ἡ ἀστραπὴ, ἐκκαύσει τὴν γῆν· εἰ δὲ καὶ ἡ βροντὴ, καταστρέψει τὰ ἐν αὐτῇ.

7장

이분이 나의 하나님, 만물의 주님이시다. 홀로 하늘을 펼치고 하늘 아래 넓은 땅을 놓으셨으며, 바다의 깊은 곳을 뒤흔들고 그 파도를 울리신다. 바다의 힘을 다스리고 출렁이는 파도를 가라앉히신다. 물 위에 땅을 세우고 땅을 기르는 영을 주셨으며, 그분의 숨결이 만물을 살린다. 하나님께서 영을 자신에게 거두시면 만물은 사라질 것이다. 사람이여, 그대는 그분을 말하고 그분의 영을 숨 쉬면서도 그분을 알지 못한다. 영혼이 눈멀고 마음이 굳어졌기 때문에 이런 일이 생겼다. 그러나 원한다면 그대도 치유받을 수 있다. 의사에게 자신을 맡겨라. 그가 그대 영혼과 마음의 눈을 찔러 백태를 걷어 낼 것이다. 그 의사가 누구인가? 말씀과 지혜를 통해 고치고 살리시는 하나님이시다. 하나님은 자신의 말씀과 지혜를 통해 만물을 만드셨다. 그분의 말씀으로 하늘이 굳게 세워졌고, 그분의 영으로 하늘의 모든 군대가 세워졌다. 그분의 지혜는 지극히 강하다. “하나님은 지혜로 땅의 기초를 놓으셨고, 분별력으로 하늘을 마련하셨다. 그분의 지식으로 심연들이 갈라지고, 구름이 이슬을 내렸다.” 사람이여, 이를 깨닫고 순결하고 경건하고 의롭게 살면 그대는 하나님을 볼 수 있다. 무엇보다 먼저 그대 마음속에서 하나님에 대한 믿음과 두려움이 앞장서게 하라. 그러면 이것들을 깨닫게 될 것이다. 죽을 것을 벗고 썩지 않음을 입을 때, 그대는 마땅한 방식으로 하나님을 볼 것이다. 하나님께서 그대의 육체를 영혼과 함께 죽지 않는 것으로 일으키시기 때문이다. 지금 그분을 믿는다면 그때 그대도 죽지 않는 자가 되어 죽지 않으시는 분을 볼 것이다. 그때 그대가 그분을 부당하게 비방했음을 알게 될 것이다.

Οὗτός μου Θεὸς ὁ τῶν ὅλων κύριος, ὁ τανύσας τὸν οὐρανὸν μόνος, καὶ θεὶς τὸ εὖρος τῆς ὑπ᾿ οὐρανόν· ὁ συνταράσσων τὸ κῦτος τῆς θαλάσσης, καὶ ἠχῶν τὰ κύματα αὐτῆς· ὁ δεσπόζων τοῦ κράτους αὐτῆς, καὶ τὸν σάλον τῶν κυμάτων καταπραΰνων· ὁ θεμελιώσας τὴν γῆν ἐπὶ τῶν ὑδάτων, καὶ δοὺς πνεῦμα τὸ τρέφον αὐτήν· οὗ ἡ πνοὴ ζωογονεῖ τὸ πᾶν· ὃς ἐὰν συσχῇ τὸ πνεῦμα παῤ ἑαυτῷ, ἐκλείψει τὸ πᾶν. τοῦτον λαλεῖς ἄνθρωπε, τούτου τὸ πνεῦμα ἀναπνεῖς, τοῦτον ἀγνοεῖς· τοῦτο δὲ σοι συμβέβηκε, διὰ τὴν τύφλωσιν τῆς ψυχῆς, καὶ πώρωσιν τῆς καρδίας σου. ἀλλὰ εἰ βούλει, δύνασαι θεραπευθῆναι· ἐπίδος σεαυτὸν τῷ ἰατρῷ, καὶ παρακεντήσει σου τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς ψυχῆς καὶ τῆς καρδίας. τίς ἐστιν ὁ ἰατρός; ὁ θεὸς, ὁ θεραπεύων καὶ ζωοποιῶν διὰ τοῦ λόγου καὶ τῆς σοφίας. ὁ Θεὸς διὰ τοῦ λόγου αὐτοῦ καὶ τῆς σοφίας ἐποίησε τὰ πάντα. τῷ γὰρ λόγῳ αὐτοῦ ἐστερεώθησαν οἱ οὐρανοὶ, καὶ τῷ πνεύματι αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν. κρατίστη ἡ σοφία αὐτοῦ. ὁ Θεὸς τῇ σοφίᾳ ἐθεμελίωσε τὴν γῆν· ἠτοίμασε δὲ οὐρανοὺς φρονήσει, ἐν αἰσθήσει ἄβυσσοι ἐῤῥάγησαν, νέφη δὲ ἐῤῥύησαν δρόσους. εἰ ταῦτα νοεῖς, ἄνθρωπε, ἁγνῶς καὶ ὁσίως καὶ δικαίως ζῶν, δύνασαι ὁρᾷν τὸν Θεόν. πρὸ παντὸς δὲ προηγείσθω σου ἐν τῇ καρδίᾳ πίστις καὶ φόβος ὁ τοῦ Θεοῦ, καὶ τότε συνήσεις ταῦτα. ὅταν ἀπόθῃ τὸ θνητὸν, καὶ ἐνδύσῃ τὴν ἀφθαρσίαν, τότε ὄψει κατ᾿ ἀξίαν τὸν Θεόν. ἀνεγείρει γάρ σου τὴν σάρκα ἀθάνατον σὺν τῇ ψυχῇ ὁ Θεός· καὶ τότε ὄψει γενόμενος ἀθάνατος τὸν ἀθάνατον, ἐὰν νῦν πιστεύσῃς αὐτῷ· καὶ τότε ἐπιγνώσῃ ὅτι ἀδίκως κατελάλησας αὐτοῦ.

8장

그러나 그대는 죽은 이들이 일어난다는 것을 믿지 않는다. 그 일이 일어나면 원하든 원하지 않든 믿게 될 것이다. 지금 믿지 않는다면 그때의 믿음은 불신으로 여겨질 것이다. 도대체 왜 믿지 않는가? 모든 일에 믿음이 앞선다는 것을 모르는가? 먼저 땅에 씨앗을 맡기지 않고 거둘 수 있는 농부가 누구인가? 먼저 배와 선장에게 자신을 맡기지 않고 누가 바다를 건널 수 있는가? 먼저 의사에게 자신을 맡기지 않고 병자가 어떻게 나을 수 있는가? 먼저 선생에게 자신을 맡기고 그를 믿지 않고서는 어떤 기술이나 학문을 배울 수 있겠는가? 농부는 땅을 믿고, 항해자는 배를 믿고, 병자는 의사를 믿는다. 그런데 그대는 하나님에게서 이토록 많은 보증을 받고도 그분께 자신을 맡기려 하지 않는가? 무엇보다 그분은 존재하지 않던 그대를 존재하게 하셨다. 그대의 아버지와 어머니가 없었을 때에는 그대도 당연히 없었다. 하나님은 한때는 존재하지도 않았던 작은 액체, 아주 작은 방울에서 그대를 빚으시고, 그대를 이 삶으로 이끌어 내셨다. 그런데 그대는 사람이 만든 신상들을 신이며 기적을 행한다고 믿으면서, 그대를 만드신 하나님께서 훗날 그대를 다시 만드실 수 있다는 것은 믿지 않는가?

Ἀλλὰ ἀπιστεῖς νεκροὺς ἐγείρεσθαι. ὅτε ἔσται, τότε πιστεύσεις θέλων καὶ μὴ θέλων· καὶ ἡ πίστις σου εἰς ἀπιστίαν λογισθήσεται, ἐὰν μὴ νῦν πιστεύσῃς. πρὸς τί δὲ καὶ ἀπιστεῖς; ἢ οὐκ οἶδας ὅτι ἁπάντων πραγμάτων ἡ πίστις προηγεῖται; τίς γὰρ δύναται θερίσαι γεωργὸς, ἐὰν μὴ πρῶτον πιστεύσῃ τὸ σπέρμα τῇ γῇ· ἢ τίς δύναται διαπερᾶσαι τὴν θάλασσαν, ἐὰν μὴ πρῶτον ἑαυτὸν πιστεύσῃ τῷ πλοίῳ καὶ τῷ κυβερνήτῃ; τίς δὲ κάμνων δύναται θεραπευθῆναι, ἐὰν μὴ πρῶτον ἑαυτὸν πιστεύσῃ τῷ ἰατρῷ; ποίαν δὲ τέχνην ἢ ἐπιστήμην δύναταί τις μαθεῖν, ἐὰν μὴ πρῶτον ἐπιδῷ ἑαυτὸν καὶ πιστεύσῃ τῷ διδασκάλῳ; εἰ οὖν γεωργὸς πιστεύει τῇ γῇ, καὶ ὁ πλέων τῷ πλοίῳ, καὶ ὁ κάμνων τῷ ἰατρῷ, σὺ οὐ βούλει σεαυτὸν πιστεῦσαι τῷ Θεῷ, τοσούτους ἀῤῥαβῶνας ἔχων παρ᾿ αὐτοῦ; πρῶτον μὲν γὰρ ὅτι ἐποίησέ σε ἐξ οὐκ ὄντος εἰς τὸ εἶναι. εἰ γὰρ ὁ πατήρ σου οὐκ ἦν, οὐδὲ ἡ μητὴρ, πολὺ μᾶλλον οὐδὲ σὺ ἦς ποτε. καὶ ἔπλασέ σε ἐξ ὑγρᾶς οὐσίας μικρᾶς, καὶ ἐλαχίστης ῥανίδος, ἥτις οὐδὲ αὐτὴ ἦν ποτε. καὶ προήγαγέ σε ὁ Θεὸς εἰς τόνδε τὸν βίον. εἶτα πιστεύεις τὰ ὑπὸ ἀνθρώπων γινόμενα ἀγάλματα θεοὺς εἶναι, καὶ ἀρετὰς ποιεῖν, τῷ δὲ ποιήσαντί σε Θεῷ ἀπιστεῖς δύνασθαί σε καὶ μεταξὺ ποιῆσαι;

9장

그대가 숭배한다는 신들의 이름은 죽은 사람들의 이름이다. 그들은 또 어떤 사람들이었는가? 크로노스는 제 자식을 먹고 없애는 자가 아니었던가? 그 아들 제우스를 말하려거든 그가 한 일과 삶도 살펴보라. 그는 먼저 이다산에서 염소에게 길러졌고, 신화에 따르면 그 염소를 죽이고 가죽을 벗겨 자신의 옷을 만들었다. 누이와 동침하고 간음하고 소년들을 타락시킨 그 밖의 행적은 호메로스와 다른 시인들이 더 잘 설명한다. 그 아들들에 관해 더 늘어놓을 필요가 있겠는가? 헤라클레스는 제 몸을 불살랐고, 디오니소스는 술에 취해 미쳤으며, 아폴론은 아킬레우스를 두려워하여 달아나고 다프네를 사랑하면서도 휘아킨토스의 죽음을 미리 알지 못했다. 아프로디테는 상처를 입고, 아레스는 인간을 파멸시키며, 이른바 신들에게서는 이코르가 흘렀다. 이 정도는 가벼운 말이다. 오시리스라는 신은 몸이 조각났고, 해마다 그가 사라졌다가 발견되고 지체 하나하나를 찾아다니는 의례가 거행된다. 그러나 그가 사라졌는지 알 수도 없고, 발견되었는지 보여 주지도 못한다. 스스로 거세한 아티스를 더 말할 필요가 있겠는가? 숲을 떠돌며 사냥하다 멧돼지에게 상처 입은 아도니스, 벼락 맞은 아스클레피오스, 시노페에서 알렉산드리아로 달아난 사라피스는 어떠한가? 스키타이의 아르테미스도 도망자가 되고 사람을 죽이고 사냥하며 엔디미온을 사랑하지 않았는가? 이것은 우리가 하는 말이 아니라 그대들의 저술가와 시인들이 널리 알리는 이야기다.

Καὶ τὰ μὲν ὀνόματα ὧν φῂς σέβεσθαι θεῶν, ὀνόματά ἐστι νεκρῶν ἀνθρώπων· καὶ τούτων τίνων καὶ ποταπῶν; οὐχὶ Κρόνος μὲν τεκνοφάγος εὑρίσκεται, καὶ τὰ ἑαυτοῦ τέκνα ἀναλίσκων; εἰ δὲ καὶ Δία τὸν παῖδα αὐτοῦ εἴποις, κατάμαθε κἀκείνου τὰς πράξεις, καὶ τὴν ἀναστροφήν· πρῶτον μὲν ὅτι ἐν Ἴδῃ ὑπὸ αἰγὸς ἀνετράφη, καὶ ταύτην σφάξας, κατὰ τοὺς μύθους, καὶ ἐκδείρας, ἐποίησεν ἑαυτῷ ἔνδυμα. τάς τε λοιπὰς πράξεις αὐτοῦ, περὶ τε ἀδελφοκοιτίας καὶ μοιχείας καὶ παιδοφθορίας, ἄμεινον Ὅμηρος καὶ οἱ λοιποὶ ποιηταὶ περὶ αὐτοῦ ἐξηγοῦνται. τί μοι τὸ λοιπὸν καταλέγειν περὶ τῶν υἱῶν αὐτοῦ, Ἡρακλέα μὲν ἑαυτὸν καύσαντα· Διόνυσον δὲ μεθύοντα καὶ μαινόμενον· καὶ Ἀπόλλωνα τὸν Ἀχιλλέα δεδιότα καὶ φεύγοντα, καὶ τῆς Δάφνης ἐρῶντα, καὶ τὸν Ὑακίνθου μόρον ἀγνοοῦντα· ἢ Ἀφροδίτην τὴν τιτρωσκομένην· καὶ Ἄρεα τὸν βροτολοιγὸν, ἔτι δὲ καὶ ἰχῶρα ῥέοντα τούτων τῶν λεγομένων θεῶν; καὶ ταῦτα μέν μέτριον εἰπεῖν, ὅπου γε θεὸς εὑρίσκεται μεμελισμένος ὁ καλούμενος Ὄσιρις· οὗ καὶ κατ᾿ ἔτος γίνονται τελεταὶ ὡς ἀπολλυμένου, καὶ εὑρισκομένου, καὶ κατὰ μέλος ζητουμένου. οὔτε γὰρ εἰ ἀπόλλυται νοεῖται, οὔτε εἰ εὑρίσκεται δείκνυται. τί δὲ μοι λέγειν Ἄττιν ἀποκοπτόμενον; ἢ Ἄδωνιν ἐν ὕλῃ ῥεμβόμενον, καὶ κυνηγετοῦντα, καὶ τιτρωσκόμενον ὑπὸ συός; ἢ Ἀσκληπιὸν κεραυνούμενον; καὶ Σάραπιν τὸν ἀπὸ Σινώπης φυγάδα εἰς Ἀλεξάνδρειαν γεγονότα; ἢ τὴν Σκυθίαν Ἄρτεμιν καὶ αὐτὴν φυγάδα γεγονυῖαν, καὶ ἀνδροφόνον, καὶ κυνηγέτιν, καὶ τοῦ Ἐνδυμίωνος ἐρασθεισαν; ταῦτα γὰρ οὐχ ἡμεῖς φαμὲν, ἀλλὰ οἱ καθ᾿ ὑμᾶς συγγραφεῖς καὶ ποιηταὶ κηρύσσουσι.

10장

이집트인들이 섬기는 수많은 동물, 기어 다니는 것과 가축과 들짐승과 새와 물속을 헤엄치는 것들을 더 열거할 필요가 있겠는가? 발 씻는 대야와 수치스러운 소리까지도 섬긴다. 그리스인들과 다른 민족들을 말한다면, 앞서 말했듯 그들은 죽은 사람의 모습을 본떠 돌과 나무와 다른 재료로 만든 것들을 섬긴다. 페이디아스는 피사에서 엘리스인들을 위해 올림포스의 제우스를, 아테네의 아크로폴리스에서 아테네인들을 위해 아테나를 만들었다. 사람이여, 나도 그대에게 묻겠다. 제우스가 몇이나 되는가? 우선 올림피오스 제우스, 라테아리오스 제우스, 카시오스 제우스가 있고, 벼락의 제우스, 조상의 제우스, 밤새 지키는 제우스, 도시를 지키는 제우스, 카피톨리움의 제우스가 있다. 크로노스의 아들로 크레타의 왕이 된 제우스는 크레타에 무덤이 있다. 다른 제우스들은 아마 매장조차 받지 못했을 것이다. 이른바 신들의 어머니를 거론하더라도, 그녀가 한 일을 내 입으로 말하는 일은 없기를 바란다. 그런 일은 입에 올리는 것조차 우리에게 허락되지 않는다. 그녀를 섬기는 자들이 하는 일도 마찬가지다. 그녀와 그 아들들이 황제에게 얼마나 많은 세금과 부담금을 내는지도 보라. 앞서 말했듯 그들은 신이 아니라 우상이며, 사람의 손으로 만든 것이요 더러운 악령들이다. 그것들을 만드는 자들과 그것들에 희망을 두는 자들도 그와 같이 되기를 바란다.

Τί μοι λοιπὸν καταλέγειν τὸ πλῆθος ὧν σέβονται ζώων Αἰγύπτιοι, ἑρπετῶν τε καὶ κτηνῶν καὶ θηρίων καὶ πετεινῶν καὶ ἐνύδρων νηκτῶν· ἔτι δὲ καὶ ποδόνιπτρα καὶ ἤχους αἰσχύνης; εἰ δὲ Ἕλληνας εἴποις καὶ τὰ λοιπὰ ἔθνη, σέβονται λίθους καὶ ξύλα καὶ τὴν λοιπὴν ὕλην, ὡς ἔφθημεν εἰρηκέναι, ἀπεικονίσματα νεκρῶν ἀνθρώπων. Φειδίας μὲν γὰρ εὑρίσκεται ἐν Πίσῃ ποιῶν Ἠλείοις τὸν Ὀλύμπιον Δία, καὶ Ἀθηναίοις ἐν Ἀκροπόλει τὴν Ἀθηνᾶν. πεύσομαι δέ σου κἀγὼ, ὦ ἄνθρωπε, πόσοι Ζῆνες εὑρίσκονται· Ζεὺς μὲν γὰρ ἐν πρώτοις προσαγορεύεται Ὀλύμπιος, καὶ Ζεὺς Λατεάριος, καὶ Ζεὺς Κάσιος, καὶ Ζεὺς κεραύνιος, καὶ Ζεὺς προπάτωρ, καὶ Ζεὺς παννύχιος, καὶ Ζεὺς πολιοῦχος, καὶ Ζεὺς καπετώλιος· καὶ ὁ μὲν Ζεὺς παῖς Κρόνου, βασιλεὺς Κρητῶν γενόμενος, ἔχει τάφον ἐν Κρήτῃ· οἱ δὲ λοιποὶ ἴσως οὐδὲ ταφῆς κατηξιώθησαν. εἰ δὲ καὶ εἴποις τὴν μητέρα τῶν λεγομένων θεῶν, μή μοι γένοιτο διὰ στόματος τὰς πράξεις αὐτῆς ἐξειπεῖν· ἀθέμιτον γὰρ ἡμῖν τὰ τοιαῦτα καὶ ὀνομάζειν· ἢ τῶν θεραπόντων αὐτῆς τὰς πράξεις ὑφ᾿ ὧν θεραπεύεται, ὅποσά τε τέλη καὶ εἰσφορὰς παρέχει τῷ βασιλεῖ αὐτή τε καὶ οἱ υἱοὶ αὐτῆς. οὐ γάρ εἰσι θεοὶ, ἀλλὰ εἴδωλα, καθὼς προειρήκαμεν, ἔργα χειρῶν ἀνθρώπων, καὶ δαιμόνια ἀκάθαρτα. γένοιντο δὲ τοιοῦτοι οἱ ποιοῦντες αὐτὰ, καὶ οἱ ἐλπίζοντες ἐπ᾿ αὐτοῖς.

11장

그러므로 나는 황제에게 경배하기보다 그를 위해 기도하여 더욱 존중하겠다. 나는 참으로 하나님이신 진실한 하나님께 경배하며, 황제도 그분에게서 생겨났음을 안다. 그대는 물을 것이다. “왜 황제에게 경배하지 않는가?” 그는 경배받으려고 생겨난 것이 아니라 법에 합당한 존경을 받으려고 세워졌기 때문이다. 그는 신이 아니라 하나님께서 세우신 사람이며, 경배받기보다 공정하게 재판하도록 세워졌다. 어떤 의미에서 그는 하나님께 관리를 맡은 사람이다. 황제 자신도 자기 아래 배치한 사람들이 황제라 불리기를 원하지 않는다. 황제는 자신의 이름이며 다른 이에게는 그 이름을 쓸 권리가 없기 때문이다. 이처럼 경배도 오직 하나님께만 드려야 한다. 사람이여, 그대는 모든 점에서 잘못 생각한다. 황제에게 호의를 품고 복종하며 그를 위해 기도함으로 존중하라. 그렇게 하면 하나님의 뜻을 행하는 것이다. 하나님의 율법은 말한다. “아들아, 하나님과 왕을 존중하고 어느 쪽에도 불순종하지 마라. 그들이 갑자기 자기 원수들을 벌할 것이기 때문이다.”

Τοιγαροῦν μᾶλλον τιμήσω τὸν βασιλέα, οὐ προσκυνῶν αὐτῷ, ἀλλὰ εὐχόμενος ὑπὲρ αὐτοῦ. Θεῷ δὲ τῷ ὄντως Θεῷ καὶ ἀληθεῖ προσκυνῶ, εἰδὼς ὅτι ὁ βασιλεὺς ὑπ᾿ αὐτοῦ γέγονεν. ἐρεῖς οὖν μοι· διὰ τί οὐ προσκυνεῖς τὸν βασιλέα; ὅτι οὐκ εἰς τὸ προσκυνεῖσθαι γέγονεν, ἀλλὰ εἰς τὸ τιμᾷσθαι τῇ νομίμῳ τιμῇ· Θεὸς γὰρ οὐκ ἔστιν, ἀλλὰ ἄνθρωπος ὑπὸ Θεοῦ τεταγμένος, οὐκ εἰς τὸ προσκυνεῖσθαι, ἀλλὰ εἰς τὸ δικαίως κρίνειν. τρόπῳ γάρ τινι παρὰ Θεοῦ οἰκονομίαν πεπίστευται· καὶ γὰρ αὐτὸς, οὓς ἔχει ὑφ᾿ ἑαυτὸν τεταγμένους, οὐ βούλεται βασιλεῖς καλεῖσθαι· τὸ γὰρ βασιλεὺς αὐτοῦ ἐστιν ὄνομα· καὶ οὐκ ἄλλῳ ἐξόν ἐστι τοῦτο καλεῖσθαι· οὕτως οὐδὲ προσκυνεῖσθαι ἀλλ᾿ ἢ μόνῳ Θεῷ. ὥστε κατὰ πάντα πλανᾶσαι, ὦ ἄνθρωπε. τὸν δὲ βασιλέα τίμα εὐνοῶν αὐτῷ, ὑποτασσόμενος αὐτῷ, εὐχόμενος ὑπὲρ αὐτοῦ. τοῦτο γὰρ ποιῶν, ποιεῖς τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ· λέγει γὰρ ὁ νόμος τοῦ Θεοῦ· τίμα υἱὲ Θεὸν καὶ βασιλέα, καὶ μηδενὶ αὐτῶν ἀπειθὴς ᾖς. ἐξαίφνης γὰρ τίσονται τοὺς ἐχθροὺς αὐτῶν.

12장

그대가 나를 그리스도인이라 부르며 비웃는 것은 자신이 무슨 말을 하는지 모르기 때문이다. 우선 기름 바른 것은 기분 좋고 쓸모 있으며 비웃을 것이 없다. 먼저 기름칠하지 않고 쓸모 있게 쓰이며 안전할 수 있는 배가 어디 있는가? 칠하지 않고 아름답고 쓸모 있는 탑이나 집이 어디 있는가? 이 세상에 태어나거나 경기에 나가면서 기름을 바르지 않는 사람이 누구인가? 기름칠하고 광을 내지 않으면 어떤 작품이나 장식품이 아름답겠는가? 공기와 하늘 아래 온 세상도 어떤 의미에서는 빛과 영으로 기름 부음을 받는다. 그런데 그대는 하나님의 기름으로 기름 부음 받기를 원하지 않는가? 우리가 그리스도인이라 불리는 까닭도 이것이다. 하나님의 기름으로 기름 부음 받기 때문이다.

Περὶ δὲ τοῦ σε καταγελᾷν μου, καλοῦντά με Χριστιανόν· οὐκ οἶδας ὃ λέγεις. πρῶτον μὲν ὅτι τὸ χριστὸν ἡδὺ καὶ εὔχρηστον καὶ ἀκαταγέλαστόν ἐστι. ποῖον γὰρ πλοῖον δύναται εὔχρηστον εἶναι καὶ σώζεσθαι, ἐὰν μὴ πρῶτον χρισθῇ; ἢ ποῖος πύργος ἢ οἰκία εὔμορφος καὶ εὔχρηστός ἐστιν, ἐπὰν οὐ κέχρισται; τίς δὲ ἄνθρωπος εἰσελθὼν εἰς τόνδε τὸν βίον, ἢ ἀθλῶν, οὐ χρίεται ἐλαίῳ; ποῖον δὲ ἔργον ἢ κόσμιον δύναται εὐμορφίαν ἔχειν, ἐὰν μὴ χρισθῇ καὶ στιλβωθῇ; εἶτα ἀὴρ μὲν, καὶ πᾶσα ἡ ὑπ᾿ οὐρανὸν, τρόπῳ τινὶ χρίεται φωτὶ καὶ πνεύματι· σὺ δὲ οὐ βούλει χρισθῆναι ἔλαιον Θεοῦ; τοιγαροῦν ἡμεῖς τούτου εἵνεκεν καλούμεθα Χριστιανοί· ὅτι χριόμεθα ἔλαιον Θεοῦ.

13장

그대는 죽은 이들이 일어난다는 사실도 부인한다. “죽은 이들 가운데 일어난 사람을 한 명만이라도 보여 주시오. 그러면 보고 믿겠소”라고 말한다. 우선 일어난 일을 보고 믿는 것이 무슨 대단한 일이겠는가? 그대는 제 몸을 불사른 헤라클레스가 살아 있고 벼락 맞은 아스클레피오스가 일어났다고 믿으면서, 하나님께서 그대에게 하시는 말씀은 믿지 않는가? 내가 죽었다가 일어나 살아 있는 사람을 보여 주어도 그대는 그것마저 믿지 않을지 모른다. 하나님께서는 그분을 믿도록 그대에게 많은 증거를 보여 주신다. 원한다면 계절과 낮과 밤이 끝나는 모습을, 그것들이 어떻게 끝났다가 다시 일어나는지 살펴보라. 씨앗과 열매가 사람에게 쓰이도록 다시 살아나는 일은 어떠한가? 이를테면 밀알이나 다른 씨앗을 땅에 던지면, 먼저 죽고 해체된 다음 일어나 이삭이 된다. 나무와 과일나무도 하나님의 명령에 따라 보이지 않던 곳에서 때에 맞춰 열매를 내지 않는가? 참새나 다른 새가 사과나무나 무화과나무나 다른 나무의 씨를 삼켰다가, 바위 언덕이나 무덤 위에 날아가 배설하는 일도 있다. 한때 삼켜져 그토록 뜨거운 곳을 통과했던 씨가 거기서 뿌리를 내리고 나무로 자라난다. 하나님의 지혜가 이 모든 것을 이루어, 하나님께서 모든 사람의 보편적 부활을 이루실 수 있음을 이를 통해서도 밝히신다. 부활을 증명하는 더 놀라운 광경을 땅의 일뿐 아니라 하늘에서도 보고 싶다면, 달마다 되살아나는 달을 살펴보라. 어떻게 이지러지고 죽었다가 다시 일어나는가? 사람이여, 그대가 모르더라도 그대 자신 안에서 일어나는 부활의 일도 들어 보라. 그대가 병에 걸려 살과 힘과 모습을 잃었다가, 하나님의 자비와 치유를 받아 다시 몸과 모습과 힘을 되찾은 적이 있을 것이다. 사라진 살이 어디로 갔는지 알지 못했듯, 그 살이 어디서 생겨나 어디서 왔는지도 그대는 모른다. 그대는 “음식과 즙이 피가 되어 생긴 것이오”라고 말할 것이다. 옳다. 그러나 이것도 그렇게 만드신 하나님의 일이요 다른 누구의 일이 아니다.

Ἀλλὰ καὶ τὸ ἀρνεῖσθαί σε νεκροὺς ἐγείρεσθαι· φῂς γὰρ, δεῖξόν μοι κἂν ἕνα ἐγερθέντα ἐκ νεκρῶν, ἵνα ἰδὼν πιστεύσω· πρῶτον μὲν, τί μέγα, εἰ θεασάμενος τὸ γεγονὸς πιστεύεις; εἶτα πιστεύεις μὲν Ἡρακλέα καύσαντα ἑαυτὸν ζῇν· καὶ Ἀσκληπιὸν κεραυνωθέντα ἐγηγέρθαι, τὰ δὲ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ σοι λεγόμενα ἀπιστεῖς; ἴσως καὶ ἐπιδείξω σοι νεκρὸν ἐγερθέντα, καὶ ζῶντα, καὶ τοῦτο ἀπιστήσεις. ὁ μὲν οὖν Θεός σοι πολλὰ τεκμήρια ἐπιδείκνυσιν εἰς τὸ πιστεύειν αὐτῷ. εἰ γὰρ βούλει, κατανόησον τὴν τῶν καιρῶν καὶ ἡμερῶν καὶ νυκτῶν τελευτὴν, πῶς καὶ αὐτὰ τελευτᾷ καὶ ἀνίσταται. τί δὲ καὶ οὐχὶ ἡ τῶν σπερμάτων καὶ καρπῶν γινομένη ἐξανάστασις, καὶ τοῦτο εἰς τὴν χρῆσιν τῶν ἀνθρώπων; εἰ γὰρ τύχοι εἰπεῖν κόκκος σίτου ἢ τῶν λοιπῶν σπερμάτων ἐπὰν βληθῇ εἰς τὴν γῆν, πρῶτον ἀποθνήσκει καὶ λύεται, εἶτα ἐγείρεται καὶ γίνεται στάχυς. ἡ δὲ τῶν δένδρων καὶ ἀκροδρύων φύσις, πῶς οὐχὶ κατὰ πρόσταγμα Θεοῦ ἐξ ἀφανοῦς καὶ ἀοράτου κατὰ καιροὺς προσφέρουσι τοὺς καρπούς; ἔτι μὴν ἐνίοτε καὶ στρούθιον, ἢ τῶν λοιπῶν πετεινῶν, καταπιὸν σπέρμα μηλέας, ἢ συκῆς, ἤ τινος ἑτέρου, ἦλθεν ἐπί τινα λόφον πετρώδη, ἢ τάφον, καὶ ἀφώδευσε, κἀκεῖνο δραξάμενον ἀνέφυ δένδρον, τὸ ποτὲ καταποθὲν, καὶ διὰ τοσαύτης θερμασίας διελθόν. ταῦτα δὲ πάντα ἐνεργεῖ ἡ τοῦ Θεοῦ σοφία, εἰς τὸ ἐπιδεῖξαι καὶ διὰ τούτων, ὅτι δυνατός ἐστιν ὁ Θεὸς ποιῆσαι τὴν καθολικὴν ἀνάστασιν ἁπάντων ἀνθρώπων. εἰ δὲ καὶ θαυμασιώτερον θέαμα θέλεις θεάσασθαι γενόμενον πρὸς ἀπόδειξιν ἀναστάσεως, οὐ μόνον τῶν ἐπιγείων πραγμάτων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐν οὐρανῷ, κατανοήσον τὴν ἀνάστασιν τῆς σελήνης τὴν κατὰ μῆνα γενομένην, πῶς φθίνει καὶ ἀποθνήσκει καὶ ἀνίσταται πάλιν. ἔτι ἄκουσον καὶ ἐν σοὶ αὐτῷ ἔργον ἀναστάσεως γινόμενον, κἂν ἀγνοῇς, ὦ ἄνθρωπε. ἴσως γάρ ποτε νόσῳ περιπεσὼν, ἀπώλεσάς σου τὰς σάρκας, καὶ τὴν ἰσχὺν, καὶ τὸ εἶδος, ἐλέους δὲ τυχὼν παρὰ Θεοῦ, καὶ ἰάσεως, πάλιν ἀπέλαβές σου τὸ σῶμα, καὶ τὸ εἶδος, καὶ τὴν ἰσχύν· καὶ ὥσπερ οὐκ ἔγνως ποῦ ἐπορεύθησάν σου αἱ σάρκες ἀφανεῖς γενόμεναι, οὕτως οὐκ ἐπίστασαι οὐδὲ πόθεν ἐγένοντο, ἢ πόθεν ἦλθον. ἀλλὰ ἐρεῖς· ἐκ τροφῶν καὶ χυμῶν ἐξαιματουμένων. καλῶς. ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἔργον Θεοῦ τοῦ οὕτω δημιουργήσαντος καὶ οὐκ ἄλλου τινός.

14장

그러니 의심하지 말고 믿어라. 나도 이 일이 일어나리라는 것을 믿지 않았지만, 이제는 살펴보고 믿는다. 거룩한 예언자들의 성스러운 글들도 만났다. 그들은 하나님의 영으로 과거의 일들이 어떻게 일어났는지, 현재의 일들이 어떻게 이루어지는지, 앞으로의 일들이 어떤 순서로 완성될지를 미리 말했다. 나는 미리 선포한 것들이 이루어지는 증거를 받아, 이제 의심하지 않고 하나님께 순종하며 믿는다. 그대도 원한다면 그분께 복종하며 믿어라. 지금 믿지 않다가 그때 영원한 형벌 속에서 고통받으며 수긍하는 일이 없도록 하라. 예언자들이 그 형벌을 미리 말했고, 뒤에 나온 시인과 철학자들은 자기 학설에 신빙성을 주려고 거룩한 글에서 이를 훔쳤다. 어쨌든 그들도 불경하고 믿지 않는 이들에게 닥칠 형벌을 예고했다. 모든 이에게 증언이 되어 “우리는 듣지도 알지도 못했다”고 말하지 못하게 하려는 것이다. 그대도 원한다면 예언자들의 글을 열심히 읽어 보라. 그 글들이 영원한 형벌을 피하고 하나님의 영원한 복을 얻도록 그대를 더 분명히 이끌 것이다. 말하도록 입을 주시고, 듣도록 귀를 빚으시고, 보도록 눈을 만드신 분께서 모든 것을 살피고 의롭게 심판하여 각자에게 합당한 보상을 주실 것이다. 인내하며 선한 행위로 썩지 않음을 찾는 이들에게는 영원한 생명과 기쁨과 평화와 안식, 풍성한 복을 주실 것이다. 눈이 보지도, 귀가 듣지도, 사람의 마음에 떠오르지도 않은 것들이다. 그러나 믿지 않고 업신여기며 진리에 불순종하고 불의를 따르는 이들, 간음과 음행과 남자 간의 성관계와 탐욕과 불법적인 우상숭배에 빠지는 이들에게는 진노와 분노, 환난과 곤경이 닥칠 것이며, 마침내 영원한 불이 그들을 붙들 것이다. 친구여, 그대가 “그대의 하나님을 보여 주시오”라고 덧붙였으니, 이분이 나의 하나님이시다. 그분을 두려워하고 믿으라고 그대에게 권한다.

Μὴ οὖν ἀπίστει, ἀλλὰ πίστευε· καὶ γὰρ ἐγὼ ἠπίστουν τοῦτο ἔσεσθαι· ἀλλὰ νῦν κατανοήσας αὐτὰ πιστεύω, ἁμὰ καὶ ἐπιτυχὼν ἱεραῖς γραφαῖς τῶν ἁγίων προφητῶν, οἱ καὶ προεῖπον διὰ πνεύματος Θεοῦ τὰ προγεγονότα ᾧ τρόπῳ γέγονε, καὶ τὰ ἐνεστῶτα τίνι τρόπῳ γίνεται, καὶ τὰ ἐπερχόμενα ποίᾳ τάξει ἀπαρτισθήσεται. ἀπόδειξιν οὖν λαβὼν τῶν γινομένων καὶ προαναπεφωνημένων, οὐκ ἀπιστῶ· ἀλλὰ πιστεύω πειθαρχῶν Θεῷ, ᾧ εἰ βούλει καὶ σὺ ὑποτάγηθι, πιστεύων αὐτῷ, μὴ νῦν ἀπιστήσας, πεισθῇς ἀνιώμενος τότε ἐν αἰωνίοις τιμωρίαις. ὧν τιμωριῶν προειρημένων ὑπὸ τῶν προφητῶν, μεταγενέστεροι γενόμενοι οἱ ποιηταὶ καὶ φιλόσοφοι ἔκλεψαν ἐκ τῶν ἁγίων γραφῶν, εἰς τὸ δόγματα αὐτῶν ἀξιόπιστα γενηθῆναι. πλὴν καὶ αὐτοὶ προεῖπον περὶ τῶν κολάσεων τῶν μελλουσῶν ἔσεσθαι ἐπὶ τοὺς ἀσεβεῖς καὶ ἀπίστους, ὅπως ᾖ ἐμμάρτυρα πᾶσι, πρὸς τὸ μὴ εἰπεῖν τινὰς ὅτι οὐκ ἠκούσαμεν, οὐδὲ ἔγνωμεν. εἰ δὲ βούλει καὶ σὺ, ἔντυχε φιλοτίμως ταῖς προφητικαῖς γραφαῖς· καὶ αὐταί σε τρανότερον ὁδηγήσουσι πρὸς τὸ ἐκφυγεῖν τὰς αἰωνίους κολάσεις, καὶ τυχεῖν τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν τοῦ Θεοῦ. ὁ γὰρ δοὺς στόμα εἰς τὸ λαλεῖν, καὶ πλάσας οὖς εἰς τὸ ἀκούειν, καὶ ποιήσας ὀφθαλμοὺς εἰς τὸ ὁρᾷν, ἐξετάσει τὰ πάντα καὶ κρινεῖ τὸ δίκαιον, ἀποδίδους ἑκάστῳ κατὰ ἀξίαν τὸν μισθόν. τοῖς μὲν καθ᾿ ὑπομονὴν διὰ ἔργων ἀγαθῶν ζητοῦσι τὴν ἀφθαρσίαν, δωρήσεται ζωὴν αἰώνιον, χαρὰν, εἰρήνην, ἀνάπαυσιν, καὶ πλήθη ἀγαθῶν, ὧν οὔτε ὀφθαλμὸς εἶδεν, οὔτε οὖς ἤκουσεν, οὔτε ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου ἀνέβη. τοῖς δὲ ἀπίστοις, καὶ καταφρονηταῖς καὶ ἀπειθοῦσι τῇ ἀληθείᾳ, πειθομένοις δὲ τῇ ἀδικίᾳ, ἐπὰν ἐμφύρωνται μοιχείαις, καὶ πορνείαις, καὶ ἀρσενοκοιτίαις, καὶ πλεονεξίαις, καὶ ταῖς ἀθεμίτοις εἰδωλολατρείαις, ἔσται ὀργὴ καὶ θυμὸς, θλίψις καὶ στενοχώριαι· καὶ τὸ τέλος τοὺς τοιούτους καθέξει πῦρ αἰώνιον. ἐπειδὴ προσέθηκας, ὦ ἑταῖρε· δεῖξόν μοι τὸν Θεόν σου, οὗτός μου Θεὸς, καὶ συμβουλεύω σοι φοβεῖσθαι αὐτὸν καὶ πιστεύειν αὐτῷ.

번역 메모
  1. 1장 본문으로

    Χριστιανός와 εὔχρηστος·ἄχρηστος의 비슷한 소리로 그리스도인이라는 이름과 하나님께 쓸모 있는 삶을 연결한다.

  2. 2장 본문으로

    영혼의 눈과 마음의 귀라는 비유로 신을 아는 일과 삶의 정결함을 연결한다. 인쇄본 4-6쪽의 쪽 경계를 보완했다.

  3. 4장 본문으로

    θεός를 τίθημι(두다)와 θέω(달리다)에 연결하는 설명은 저자의 어원 풀이이다.

  4. 7장 본문으로

    말씀과 지혜로 만물을 만드셨다는 문장이 디지털 전사에 중복되어 있어 18쪽 인쇄면에 맞추었다. 같은 쪽의 각주는 잠언 3:19-20을 연결한다.

  5. 12장 본문으로

    χριστός는 기름 바른 상태, Χριστιανός는 그리스도인이라는 이름이다. 배의 기름칠과 몸에 바르는 기름을 통해 이름의 뜻을 풀이한다.

  6. 14장 본문으로

    선한 일을 인내하며 썩지 않음을 찾는다는 표현은 로마서 2:7, 눈과 귀와 마음의 한계를 말하는 표현은 고린도전서 2:9와 함께 읽을 수 있다.